STIFTSBIBLIOTHEK *3 034 - ST. GALLEN (&.. t titio JJl ÖL- 9j? 9|? 9j? 9f? 9£> 9*?9*?<3?9j? P R O OE M I U M. MENS siUTHORIS. V' Ere, & pridem dictum, Ars Artium Regimen Animarum j quo in negotio peccari gravissimus error esse posset. Ideoquc qui eam Artem vult profiteri ; videat in primis, quam operam in ea perdiscenda posuerit, quantum profecerit: neque vero facilis, aut brevis est ista ars; quam nisi multo studio,& longo usu non comparaveris: quare si rudis adhuc, & inexpertus sis j neceflarium est, eos adeas & audias, qui eam doctrinam vel tractarunt ipsi diu, vel aliunde acceptam aliis tradiderunt. Scripsere quidem ejusmodi institutiones, & industrias non pauci ; scd aliqui confuse, aliqui fuse nimium; qui ordine, & methodo familiari, eaque brevi fortassis non multi j saltem qui in manus meas venerint. Quam obrem a quibus, dam boni publici studiosis impulsus sum; ut si quid varia multorum annorum lectione,8c longo uiu obfervastem,in compendium, brevi & facili Methodo conjicerem, in gratiam praesertim eorum, qui ex Scholis, & Seminariis ad Animatum Curam primum emittuntur. Obsequor tandem divinae gloriae, & salutis alienae desiderio: Conscientiae casus non explico; paf- PROEMJUM. Um habentur libri, qui hos tractent: imo nequit omnes officij Pastoralis partes, ductis longe ambagib’, aut periodorum numeris prosequor, longum id suistit: Praxes quasdam, & Instructiones tum Morum, tum Administrationis rerum (aerarum, tum Conversationis cum subditis, breviter trado; non ut eas venditem pro certis Regulis, neque enim ea Authoritate polleo, sed ut sequaris, 6 placent, quamdiu aliquid melius non suppetit. Accipe, mi Lector, hanc operam meam ea mente, qua desero; brevis sum, ut tempori parcam ; yxiguus, ut tuis sumptibus & labori miniis incommodem; Si non pigebit legere; fructum uti spero, referemus: Tu tuae operae, ego mei Opusculi. Utere 8c bene vive, *ac vale. Summarium inflruciionum, qu<& in hoc Manuali continentur. Pars I. v Virtutes in Parocho requisita:. Caput I. Bonae Vitae Exemplum. Num. Pag. I. Ttnti hoc refert, quantipopulum effe bonum. I. II. Quid de hac re SS. Patres. j. III. Quid Concilium Tridentinum. 4, Caput II. Humilitas. I. In Dignitate, gf Onere pastorali est neteffa- ^ rta. 5. II. Singularis praterea Modestia. 8 . III. Summa item Manstsetudo, gj" Patientia. 10. Caput III. Liberalitas. I. Sordida eß a’uaritta. 12. II. Detestanda maxime in Sacris. ibid. III. Exempla hberalttatisw magnis PaßortlP.is. Caput IV _ .. Castitas & Sobrietas. ^ I. Castitas eß neceJJhriaUeo.paroche. IA. II. Difficilis eß propter crebras otcastcnes. 20. III. Sobrietas requiritur causa Castitatis, gf ai effatum rue peragendum, . *j. Ca- Num. Summarium. Caput. V. Prudentia, Vigilantia, Diligentia. I. Trudentia eß pernecessaria. II. Quii modus eam comparandi. III. De Vigilantia. IV. De Diligentia. Num. -6. z8. ??• 31 ' Caput VI. Cultus Divinus. I. Illitu procuratio propria eß Parochi. 38. II. Q ud ratione seipsum excolere debeat. 49. III. In Myftertissacrts firuandu tft decoru. 4I. IV. In Templo, Altartbus, (fi totius sacret jupeL- lefiilit nitore, atque ornatu, maximus decor adhibendus. Caput VII. Zelus divini honoris, & Salutis Animarum. I. Quü tlleßt. II. Quam necessarius Parocho. 48. 49 * III. Qui ad illum excitandum ßimuli. jr. PARS II. Administratio Sacramentorum« Caput I. De Obligatione administrandi I. Oblisa tu eß de fi gra'vis. II. Quibus admmiflr andum ; de ßatu gratia, intentione debita. j8. III. De materia (fi forma, probabili, dubia. 59. IV. Stipendium non exigendum importune 6t. V« De obligatione, qua sequitur ad residendum intra Pamhiam. a * Ilia- JHum. SUMMARIUM. Pag. Principia quaedam generalia. VI. Qua tn Rituali, (§° Statutis prafiribuntur, cxafte sunt observanda. 64. VII Consuetudines recepta, retinenda sunt. 67. VIII. In perplexis recurrendum ad Eptßopu.69. IX. labn, aut II- De quibus monendus populus pro Concione. 164. IX. De requisitit ad Sacrificium. 166. Nura. Summarium. Pag. De Communione populi generatim. X. Traxes de inftruendis , (fi parandis tis > qui nondum communicarunt. 167 . XI. Quomodo cavendum inter tonmnicandum, ne particula excidant. 172. XII. Quibus neganda Communio, 174. XIII. De peccatoribus publicis. 17 6. De Viatico. XIV. uin (fi quomodo dandum pefliferis. 17A. X V. Phreneticis (fi usu rationis carentibus i aut condemnatis ad mortem; (fi quomodo praca- Venda irreverentia tn moribundis j o quadam circa hoc cautela. j8l. XVI. Quibus rationibus inducendi, qui viaticum nimium differunt. 187. XVII. Quomodo deferendum ad infirmes. 190. XVIII. De ritu conferendi, (fi ad id pertinentibus. 19 3. XIX. Quando, (fi an non jejuno conferri poffit, (fi quoties in eodem morbo. 198. Caput V. De Extrema Unctione. I . Tnfiruendus populus exaile de toto boc Sacramento, ne negltgant,aut contemnant 199. II. Quibus rationibus agendum cum iis, qui re- > tuj-nt, aut nimium differunt. 203. III. Quibsu neganda j (fi an danda iis , qui expresse non petunt. 208. IV. Qui rttus servandi-) (fian/aptus daripofft i » eodem morbe, zn - M V>ai»s Nam. Summarium. ?»g, V. -d n > Ö " quomodo ungendi, quipeße, aut contagione sunt mfedl. 213. VI. De quibus monendus moribundus poßJa- eram Unätonem. 216, Caput IV. De juvandis morientibus, & mortuorum se» pultura. I. Infrmi septus invisendi, praßrtim cum tendunt ad extrema. 218. II. & III. Praxes varia ad juvandos mori entes-, qua tn re magna arte opus est. 221. £J" 225». IV. Quando (ß quomodo fepeltcndt mortui. 234. V. De Lxetuiis £f honore furieris, etiam pauperum : des ßipendio pro fund tone funebri. 237. VI. Quibus neganda sepultura tn loco sacro. 2^9. VII. ain exhumanda Hareticorum corpora, cum locus ftcer a Catholicis recuperatur. 243. Caput VI. De SacramentoMatrimonij. I. De qutbus interrogare lebet Parochus antequam facit denuntiationes. 245. II. Quomodo firvanda, qua tn Tridentino pra- firtbuntur circa denuntiationes. 248. tll. Monendus populus, qui (ß quomodo impedimenta denuntiare debeant , quldve agendum, cum denuntiantur. 250. Impedimenta dirimenti». IV. Consanguinitas. 252. Mjfinitas. 256. Cognatio [ptrttualis. 2s/. V. Vu, 2j8. QtltHs diBariuu. 259. VI. i* Nam. Summarium. Pag. V. Ligamen. 260. Honefias publica 261. VII. Impotentia 261. Aias. 262. Raptus. Error. 16J. Conditio. Crimen. Cognatio legalia. 264. Ordo. Votum. 26%. VIII. Ve quabue monendi Sponfi,priusquam hoe Sacramentum jufiipiant j (fi de aßtßentia pro - prij Parocbt, (fi teßaum. 26 ß've sodalitiorum: quomodo illa mßituencla, iß qutbus legibus. Z 03. CAPUt III. De Cura scabiosarum Ovium. I. Attendendum Advenis, ne alios inßciant. 310. II. Meretricibus, ut deßftant, aut abeant. 3IZ. III. Superßitioßs , (ß magicis artibus. 313. IV. Omnium maxime ffareticis. Zl6. V. Libris obßcenis , superßitioßs, magicis, hare- ticis. 318. Caput IV. De Cura miserabilium personarum. I. Paßoris eß, ßuorum misertas sublevare. 313. II. Pater esse debet pauperum. qzf. III. Tutor , Curator, Defensor Orphanorum, Pupillorum , Viduarum. 33z. IV. Pertinet ad eum Cura Xenodockq, (ß Nofi- comij , pro peregrinis tß inßrmis. 33s. Jttm Carcerum: (ß quomodo agendum cum Reis, prafirtim cum damnandi sunt ad extremum sitppltcium j deque modo eos ducendt. 33-?. Caput V. ' De Conversatione cum Parochfanis. I. Generalia pracepta bona converßtionis. 33 s. II. Conuerßandum cum ommbus ■, sed drverfi modo. 348. III. £.*- Nui». Summarium. Pag; III. Exhibenda maxime mansuetudo , etiam in reprehensionibus. 3J 1 * IV. Fugienda comejsationes , Ludi petiti , Consivia : prafirtim nuptialia. Jj8. V- Omnium maxime canenda familiaritas cum stemini*. )6s. Caput VI. _ De Administratione propriae Familiae. I. jibßnt d contubernio (f connillu Fcemina: quam rigidi hac in re Canones, quam a- terbi SS. Patres. q 68 . IL Habenda fecialis cura Domefticorum ; £? qua fint leges bene inßituenda familia. 371. JII. Sernanda utilitatis, (ß boni exempli caufid, Parcitas (ß Frugalitas. 373, •*?( i )z»> mm MANUALIS PAROCHORUM, Pars I. Institutiones morum. Pascite, qui in vobis eß, gregem Dei, forma fatti gregis ex animo, i. Pet. j. Caput I. Sit boni exempli. Num. i. Quanti id referat. Pastor ovium prarit. grex {equitur; sive ille in planitiem ducat, sive in praeceps: ita populus Parochum observat, & quo ille praecedet, pertrahitur: ea vis est exempli boni,mali: sed mali praesertim, in iis maxime, qui praesunt5 credunt enim subditi, sibi A lice- r. Manualis Vartthorum licere, aut impune fore, quod factis mi majorum probari vident. In hunc ca sensum juvenis apud Comicum conspicatus in picta tabula Jovem adulterantem : hoc facit ille, inquiebat, x qui coelum tonitru quatit, ego ho- i-’ muncio non facerem ? tantum ndcuit ter vel umbram spectasse. Qubd li Me- n i c dico probrum est objici, Medice, cura te & ipsum , probrosius pastoribus anima- ru rum objicitur, Dicunt, non faciunt, qui- bus si contra obtrudas, qua dicunt fa~ U t cite, ipsi retrudant: Sed va, homini illi,per quem scandalum venit. Refert Canti- dii pratanus, Parochum quendam, qui, ch uti erat improbus, improbe regebat, co incidisse in lethalem morbum j ap- di paruisse decumbenti S. Petrum pa- hi siorum principem, & obtulisse legen- flu dum ex libro, hoc scriptum: Mortis - fiv cos animas, qua non moriuntur, & vivificas, te qua non vivunt: quomodo reduces animas & eorum ex inferno, quos tu exemplo deflitu- fu tos aeno barathro addtxfii? Hoc fui- hi men Pari prima. $ men ne recidat in caput, pavendum, cavendum. Num. II. Senfics Santforutn Patrum. M Ulta de hoc argumento SS. Patres : acerbe Bernardus, Misera Sacerdotum conversatio, fit mtfira plebis Dominica subversio. Explicant id Ambrosius', & Chrysostomus capitis &c membrorum in homine; radicis &c ramorum in arbore ductis apte similitudinibus: ut enim mali humores ä capite in membra, vitia a radice in ramos fele diffundunt: ita a Parochis in Paro- chianos eadem dimanant, 8c quod consequens est,gravislimf offensi vindicisque numinis ira 8c supplicia: hinc illae in Jeremia Iacrymae, Qtfia ftulte egerunt Pafiores,& Dominum non qua- fiverunt, omnis grex metu dijpersus.esl. Cera te ( ut caeteros sileam) SS., Cyprianus 8c Gregorius gravistimas calamitates suorum temporum», .ilkiiir Africam, hic in Italiam, divinitus immistas Sa- A r cer- 4s. Manualis Parochorum cerdotum peccatis adfcribunt: neque nos inficiari possumus, Pastorum incuria, luxuria, luxu, fastu, aliilq; peccatis factum, ut pestilentissimae hse- reses magnam Europae partem infecerint, eamque intulerint corporum, animarumq; stragem, qualem etiam-? num deflemus, Num. IIL Mens Tridentini Concilij. est, ajunt gravissimi Patres Tri- dentinae Synodi, nihil est, quod alios magis ad pietatem, & Dei cultum assidue in « struat, quam eorum vita, & exemplum, qui se divino ministerio dedicarunt: cum enim d rebus secuit in altiorem sublati locum con- Jptciantun in.eos tamquam Jpeculum reliqui oculos conjiciunt, ex eisis ßmunt, quod imitentur: quapropter decet omnes vitam, mo- resq? componere: ut habitu,gestu, incestu,sermone, aliis % omnibus rebus nihil nist grave, moderatum, ac religione plenum praseferant ; levia etiam delUla, qua in ipsts maxima ef sint, effugiant: ut eorum aätones cunBis ad- feratst, Turs frim <*. js j(5tr4« venerationem. Verba singula ad rectae rationis bilancem trutina, 5c expende : ac demum ad ejusiiem Sacrosancti Concilij statutum mentem adi verte; est severum, & acre; statuit e- nim; ut quae alias a summis Pontificibus, 8c sacris Conciliis de luxu, co- meffationibus, choreis, aleis, lusibus & ejusdem ceneris sancita fuerunt, iildem impositis poenis, aut etiam majoribus Ordinari) arbitrio constituendis oblerventur, quarum legum ae poenarum 'ratio fuit bonorum morum corruptela ex pravis Pastorum exemplis: & licet ista generatim in Clericos ferantur, nemo tamen nescit ad Parochos potissimum pertinere. Caput II. Sic humilis. Nbm. I. In animarum paflore humilitas in - primit necejftria. XTEstes, quibus Molaici Sacerdotes * induebantur, varij erant coloris, A i tuni- 6 MaauaIh P/trechcr*m tunica verö, quas siiperinducebatHr, ad talos usque prominebat; ut ex vestitu intelligerent, ä se proprie requiri omnem justitiam, id est, omnium virtutum inter se complexarum vario, eoque pulcherrimo ornatu animi' pratstantem. Quod multo magis ad; novae legis Sacerdotes, miilto etiam maxime ad eos, qui in animarum cura aliis praesunt, traduci debet. Sed tamen sunt in amplissimo illo virtutum numero nonnullae, quae ob singularem causem in pastorali munere prae reliquis desiderantur: atque in~ primis eximia quaedam humilitas, virtus caeterarum parens, altrix, custos. . Primo enim ciim Christs gregem paseere de se munus praeclarum, ac eminens sit; nihil pronius est,quam animum plus ®quo efferri, nisi Humilitas intra modum hominem contineat, quare magnos monet Scriptura: Quantti major es, humilia, te. in omnibus. Praeterea cum hic honos onus sit Fan prima. 7 sit admodum grave, humanisque viribus impar, & periculosum, praesertim adhuc inexpertis, exquirendus est sinr gularis Dei favory quo pares animi, virefque suppeditentnr: atqui ex sacris literis, Sc plurimis historiis constat, nihil ita ad id conferre, atque e- gregiam animi demissionem: ideo i- dem Sapiens, cum monuiiset: Humilia te in omnibus , subjunxit, & coram Deo invenies gratiam', mirum enim quantum suprema illa Majestas consentiat humilibus, &; contra superbis resistat. Contuere uno quasi aspectu omnem praeteritorum temporum historiam, reperies Deum hunc semper lusiim in orbe terrarum lusiise. Exaltare humiles, &. debellare superbos. Sint instar omnium duo pastores Saul, David : ille, quod superbe egisset, Regno, & vita excidit: hic, quod parvulus esset jn oculis suis, caput in tribubus Israel efsectus est: quamvis nihil opus veteribus exemplis, abun- A 4 da- $ iUnunlt) Tdncherum damus eorum partim, qui cum se demisse in cura animarum gessissent, ad summos Ecclesiasticorum honorum gradus evecti sunt, partim, qui cx humili nonnunquam loco ad sublime animarum regimen elati, quod se insolentius efferrent, eh graviori caso Deo ultore corruerint, quo altius conscenderant. Num. II. De Modefiia . TJUmilitatis filia, aut cognata est * -^Modestia, cujus enim animo insederit humilitas, modestiam mox parit, aut secum adgignit, eaH; aeque excellere oportet animarum Curatorem. Cernitur autem modestia in externa, eaque decenti totius corporis compositione, in moderato vestitu, ac victu, & in rerum necessariarum apparatu minime sumptuoso. Perridiculi sene Pastores animarum essent, qui crines capitis in soggestunt attollerent, calamistro in cirros co- me- m« fro lia nai ba: no Ca rei inio- tib du re: ler cir mi in dc so in ha in da ut dent, no- qui irb» ibd ca- iui est in» iox quii ito» in posti» ria- >fo, um uni Vays pnmA. 5 merent, Infra auriculas promitterent, frontem captarent, erigerent supercilia, oculis sagittarent, inflarent genas, nasum corrugarent, labia premerent, barbam mustaciis infamarent, idque nonnunquam cum periculosa sacri Calids sumptione; verba infringerent, & ad aulicifmum formarent, manus jactarent, incestum ad modulos componerent, calceos fenestratos, tibialia serica, undulatam lupra modum vestem, & nitentem circumferre: 8c ostentarent, quid magis insolens , & quid inconcinnius isti concinnitate in Clerico ? Igitur vestis sic munda, ied absit fastus, & luxus, sive in matcrii, sive in modo vestiendi: sic domus nitida, sod absit nimius aut sumptus, aut splendor. Dignitas sit in corona detonsi capitis, & decenti habitu clericali: nam haec Sacerdotij insignia sine causa negligere,sunt, qui damnent culpae gravioris: "praesertim ubiidforetsoandalosom, Quoinge- A 5 nere io Manualis Parecfrorum nere facile etiam offenderes, fi absque esi veste Clericali vel domi, vel foris ab cii aliis deprehendaris. ni Num. III. an De Mansuetudines & Patientia. rii TAm 8. Bernardus Mansuetudinem ag •^Humilitatis collactaneam appella- ta vit: itaque ut humilem, ita te mode- l a stum ad omnes elfe oportet. Consi- tu stit autem Mansuetudo praesertim in Vi moderandis motibus iracundiae: ut *n nihil ore, gestu, facto iracunde aga- g' tur, ne quid implacide aut duriter, ne n; quidem cum iis, qui conditione viles sunt, aut bilem movent. Itaque den- te res neminem mordeant, caninum hoc at est i lingua nullum, virulenter pun- * n gat,istud serpentinum: hominis est tr termone uti humano, moribufq; com- P 1 modis, etiam in homines agrestes, 8c a ' nonnihil feros. ti Atque hic porro necessaria est pa- ^ tientia, quam mansuetudini naturali- fi ter esse conjunctam 8. BasiJius dixit: ^ cum . Pars prtma. I» esim enim patientiae inter cetera officium sit, inter res adversas, 8c non-, nunquam duras, atq; acerbas frenare animum, ne in verba iracundiae prorumpat : immitius, atq; impetuosiüs ages; nisi patientia retineat: atq; hoc tandem pastoritium est, vita scilicet laboriosa, 8c multorum incommodorum patiens» Vide hic tu mihi breviter velut in speculo oviculam: animal hoc quidem timidum est, atq; fugitivum, sed tamen docile, 8c sequax; nam si pastorem nanciscatur humilem, modestum, mansuetum, patientem, regi se, & quocunque duci sinet, at si superbum > insolentem, durum, impatientem; aut fugiet e grege; aut tractari refugiet. Ita te amabit populus, & facile sequetur, si demissione animi, modestiä , mansuetudine, patientis praeditum videt: si vero elatum,si immodestum,si immansuetum, si impatientem,odit, horret, neque patitur. Verum dehis commodius >& A 6 pau- U Mau valft Pantherum paulo fusius , cüm in j. parte, dc modo conversandi agetur. Caput III. Sit liberalis. Num. l Turpitudo arvaritid. "ÜSt hoc vitium non modfc illibera- ■*“ > le, sed plane inhumanum; deniq; multornm capitum, capitalium, in« quam, seelerum Hydra: A Sapiente pridem dictum: Nihil est iniquius, quam amare pecuniam i asaro autem nihil, estste- lefliut. Et Apostolo avaritia idololatrias cujuipiam genus est: quod explanans S.Augustinus: Avari, inquit, frui volunt nummo i uti autem Deo : quoniam non nummum propter Deum impendunt-, sed Deum propter nummum colunt ., Num. II. Dcteßanda in Jaerü. TD etsi scmper turpe sit; tum ver& . turpissimum; imo flagitiosissimum in Clericis, qui non modö crines, curam tari prima. 1 } m scilicet rerum superfluarum , so- lenni ritu a se abdicämnt ; ut in Domini sortem venirent: sed & quo sanctius secra tractarent, se quoque divino cultui dedicarunt. Quam putas execrandum: si ij de rebus ipsis sitcris nundinentur j & ( quod de nonnullis Apostolus conqueritur) ipßtm pietatem quastum faciant-, nam si habere quaestui rempubl. sceleratum, & nefarium esse duxit & dixit Cicero, immane quantum horribilius, haberi quaestui ipsem Religionem ? Adeo ( quod i- dem Orator scribit ) nullum tfl effictum tm fanlhim atque solenne s quod non avaritia cmmimere, attfc violare soleat. Veniant hic tibi,quaeso,in memoriam filij Heli: hi nescientes Dominum ( ut l'eferüiit sccri Regum annales ) neque effictum Sacerdotum ad populum, ministris (acrorum mandabant: ut fuscinuli tridente, victimarum carnes levarent, dum coquerentur, & ut antequam adipem adderent 5 crudam carnem v» 14 ManualU Parochorum vi auferrent ea ferrea lege, aut dabin aut vi tollam i erat autem , inquit idem sacer textus, peccatum puerorum grande nutui* coram Domino. Vis audire cautam ? quia retrahebant homines a sacrificio Domini. Sed non fuit impune scelus hoc; Supplicium enim grave de sacrilegio sitmptum in flagitij detestationem,arca capta, impii facrifiiculi morte mul- ctati, stiaq; ruina parentem quoque convenientem involverunt, Redeat praeterea in mentem Simortiacae labis antiquus author Giezi. Hic pro lepra divinitus depulla pretium Elisaeo prius oblatum atq; repudiatum, cum sordidus nundinator corrasisset, pro supplicio sibj, posterilque lepram domum reportavit. Age verb, quid faceres, insignibus (cilicet animarum curatoribus, qui non tam procurandae religioni, quam cumulandis opib? incumberent? Quibus non pascere gregem, sed fyipsos, cura esset; inseryire non illius, sed pro- Fart prima. propriis commodis} quos videres non vivere contetos ovium lanä, 8c lacte} sed etiam eas mulgere ad plenum, imo ad cutem deglubere intentos: qui pro rebus sacris, ipiifq} Sacramentis pecuniam exigerent a pauperibus, etiam extorquerent hac impia voce, vel sponte dabis, vel tollam} fi, pr6 nefas! aquam Baptismi pecunia ab e- genis extorta venditarent, & Christi senguinem pro viatico petentibus, nisi acceptis triginta denariis, tradere nollent. Scio his praesertim tempo- rib 9 , ac locis ejusmodi pastorum Idola, aut portenta vix reperiri. Sed tamen olim fuere aliqui, & sunt fortase r se nonnulli} vide ne tu unus. Num. III. Inßgnis liber alitas in Paßoribus Ecdefiaflkis. Tavaritiae vitium est sordidum, f ac barbarum in viris Ecclesiasticis, ac Pastoribus praesertim: ita libe— talitas virtus est praeclara, omnino re- it Manuttlli Pärnthtrum gia, divina: nihil splendidius auso, & argento; ciim in arca non sordent; sed pauperum manibus teruntur; nihil magis regium, quam dare, imo nihil magis divinum; da, & Deus e- ris. Prolixum argumentum persequi non vacat: inspice saltem per tran- senam exempla praestantium aliquot Pastorum, qui cum scirent Ecclesiastica bona patrimonium esse Christi,sibi quam minimum reservabant, quam plurimum in egenos dividebant. Joannes ille, qui ä re ipsa Eleemo- synarius dictus est, ita sibi parcus, ita in pauperes effusus vixit: ut moriens in arca rion plus uno nummo relique-* rit, quem etiam, ne quid superesset, pauperibus legarat; domesticam habebat pauperum turbam, quos Dominos suos appellabat, iis, quidquid poterat colligere, etiam lectos, & stragula per nomina in singulos elargiebatur; quorum similia de 8. CaroIoBor- romafco in viti accepimus. Quid de S.La- tars prima. Vf S. Basilio? disce de rationibus , quas exigente Juliano Apostatä de rebus k se possessis, ita reddidit. Reditus mei Episcopatus sunt: Ager - - - r. Oleae - - - w« Alvei - - - io. Mola - - - i. Oves - - - 49 « Palmae - - - 8. Pici - - - z. Parvus flor tus, pergit Quotum me dominum non finti»,fid dijpett- satorem > cum mihi eorum incumbat curat ut inde pauperes alantur: nam hicstatus no* ster adeo arclus est, ut fi fors quispiam Sacerdotum ea fibi refervet, aut in malos usus expendat, aqualem poenam mereatur, & qui dilapidat, & qui ex altari furatur. Audis Paroche? Gregorius Tavmaturgus, cum viveret, nullius loci dominus dici: post mortem vero jacere voluit non nisi in alieno scpulchro. 8. Paii- linus Episcopus Nolanus ita orabat: Ntn j8 Mctnuxlis Txre chorum Kon excrucier , Domine, propter aurum &. argentum: tu enim ficis, ubi fint omnia mea. Opinor ego, Pauline, ibi fuisse reposita, ubi po/uit etiam ille, cujus haec vox semper erat in ore: Deus meus & omnia. Habes Pastores animarum, qui non opibus alienis cumulandis, sed suis profundendis studuerunt. Hos inspice, ista imitare: admovet stimulum Apostolus: -Est, inquit, quaftus magnus pietas cum ficjstcientia, nihil enim intulimus in hunc mundum, haud dubium, quin nec auferre quid poffimus: habentes autem alimentum, & quibus tegamur, hü contenti fimus. Atqui ut parvo alamur, natura paucis contenta est, tegi vero etiam facilius, & minori postumus. Subjungit deinde ingentia mala, quas avaritia sccum trahit, ac deniq; concludit : Tu vero homo Dei (ita Pastorem animarum appellat) hac fuge,feüare vero justitiam, pietatem, fidem, charitatem,patientiam, misericordiam. - . Ca- ha te: 8. nu h fiH ge li< cc P 1 le m ba U stj sa in Pars prtm*. 19 tfy. Caput IV. ea. Sit Castus & Sobrius, fi- N u >1. 1. xc Ncceßhas cafiitatü pr&ßrum in . & Neo-Parochis. [ui licet, neque hic luvet excur- ed rere in laudem Castitatis*; iiqfct os habeam campum apertum., Sc late pa- u- rentem. Paucis multa complexus est ia- 8. Lern. Quid, ait, decorius Castitate f qua in- mundum de immundo conceptum femine, de m , beste, domesticum, Angelum denicp de homine 1 u- facit? Verum ut in omni hominum )n+ genere decora fit, mascula, imi> Ange- ir, lica ista virtus, at certe non modö derb cora est in Sacerdote; sed etiam apis, prime necessaria, idque significabat in, ite lege veteri tunica Sacerdotalis non, n- modo de se stricta; sed quam etiam. m baltheus ad renes arctius adstringe- f, e . bat : quae lex multo nunc magis no- >a- stros Sacerdotes obligat, quod ad res sanctiores, divinioresque tractandas a- initientur, Sc quotidie in sacrificio ca- stissi- r» MdWtalit Pdrtthorum stislimum Agnum Christi Corpus 8i Sanguinem, manibus, ore, intimis ▼*- (ceribus contingant, quod fieri oportet, sancte, caste. Num. IL D/fficu/tas. A T tibi prae ceteris, mi Neo-paro- *^che,ad aemulationem, & gloriam Angelicae Sanctimoniae majori studio enitendum est, quod ob lingulares caulas ad eam pertingere tibi futuru sit difficilius: nam primo evocaris ex eo loco,ubi plurima stabant tutand® pudicitiae propugnacula, scholarum eptimi magistri, Marianarum Sodalitatum exercitationes, Superiorum* qui a latere, & in oculis perpetui) a- derant, vigiles curae. Nunc vero immitteris in liberum campum, ad pestilentem auram, ubi remotis arbitris & censoribus effraenes pastiones, praesertim libidinum, impune magis vagantur, Sc potentius abripiunt, praesertim juvenilem tuam aetatem, quae ignem Ttrt fr$ma. H ignem oleümq; subministrat; ut totus non magno negotio in flammam abeas. Deinde ( quod caput est ) ad ardendum incentiva inposterum crebrius incident, & vehementius incitabunt, vel ex domestico fceminarum contubernio, vel ex aliquarum non* nunquam familiaritate, praetextu cu- jusdam pietatis; nonnunquam vero ex necessario subsidio officij pastoralis, Nihil periculosius ad naufragandum, quam istae Syrtes, Scyllae, Charybdes. Praeterea domum adventant, aliae nescio quid negotiorum acturae: aliae in templo consitentes audiuntur ad aurem nullo teste, nullo arbitro, non raro locis, &c temporibus obscuris, conjugatae, viduae,, puellae, nonnunquam etiam lupae. Nemo non videt, quam ista, praesertim si in animum minus castum incurrant, primo valide succutiant, deturbent. Res loquitur, 8 1 utinam tacerent exempla. Quare merito Con- vi Manualis Parethorum eil. Trid. sejf. 2de reform. c. 14. prohibet quibuscunque Clericis, ne concubinas , aut alias mulieres , de quibus possit haberi solpicio, in domo, vel extra, teneant, aut cum illis ullam Consuetudinem habere audeant, alio- qui vult, ut poenas a iacris Canonibus vel statutis Ecclesiae impositas incurrant. At necesse est, inquies; ut, nisi Pastoris personam, aut munus deponam; cum foeminis versor, sobinde etiam conversor. Quid tunc agam ? Clypeum, & loricam indue, ut vel hostile telum retundas, vel infringas, vel ictum soltem evites. Armis, & praesidiis hic opus est, acriterque decertandum, ideo Palladem Virginitatis Deam, antiquitas armatam esse finxit. Verum ista persequi jam non vacat, ad libri calcem quaedam necessario dicenda mihi erunt; audies; si placet. 5 ti; fu tu ti C£ P j d« in •d; sti so S; li D P ] vt qi cu Num.IH. V rr tars prima. JJ Numerus III. Sobrietas. OObrietas8cebrietas,nomineaffines, ^re maxime repugnant: illa castitatis amica, haec inimica, prolixum rursus argumentum: sed meum institutum monet, ut brevis sim: ego hic fatis habuero, si, quantum Parocho ne* ceflaria sit sobrietas, ex ebrietatis turpitudine ostendero. Philistini Sacerdotes Dagon ventriculosum Deum, imo totum ventrem, coluere quondam, crederetne quispiam idolumi- stud etiam inter primos Christianos sua templa habuisse, suas aras, siros Sacrificulos? certe Apostolus tales a- liquos etiam flens agnoscit, quorum Deus venter erat: quem locum explanans Tertullianus: Deus, inquit, venter, pulmo templum , aqualiculus altare, quibus tota cbaritas in cacabis fervet, fides in culmis, stes tota in ferculis. Et vero hic ventri-daemon, habet adhuc aliquos mystas, & sacrorum ministras, atque 14 MahuaIU Vdr nebor um utinam nullos ex Sacerdotibus Chrw fio sti, quibus istud Jeremiae occlaman- alt dum' sit. O Pastor ! o idolum ! quid enim bu esset pastor ebrius aliud, quam Ido- te i lum? oculos haberet, & non videret; pu aures,non audiret; nares,non odora- cri retur; man 9 , non palparet; pedes,non cai .ambularet; larva pastoris est iste pastor, ac ne homo quidem: recte enim fca Chrysologus: Ebrietatem qui habet, ho - Ba vio non est,&c Augustinus, eam qui habet, rifl feipsum non habet , tie Agedum nunc; quid fiet isto pa- mi ftore non pastore, homine non horni- ’ te neli an sine gravi gregis offensione nii praeesse, an omnino officium facere m< poterit? si dicendum ad populum, si ro omnino loquendum erit, aut impedi- iia ta lingua amittet vocem, aut huma- fui nam non edet: frendebunt dentes, la- qt bia trement, nec manus, nec pedes pt obscquentur; errabit, labetur velut ce comitiali morbo correptus, & qua ra- ftc tione homo ratione carens, horas Ca« qi noni* hrl- ian- lim do- ret; ara- non pa- nim , ho- 'dtt, pa« >mi- ’ ione icere n, fi >edi- ima- s, laedes relut a ra- i Ca- ionir Tars Trim/t. ij honicas seeltabit? quomodo stabit ad altare? quo ore Deum vocabit? quibus manibus tractabit? qui temeritate in stomachum eructantem per impuras fauces transmittet'? aut (si a sacrificio abstineat) in templo, vel non cantabit, vel siibmugiet. Denique quanto non soliim cum scandalo, verum etiam cum periculo Baptisinum, Absolutionem, Eucharistiam, extremam unctionem balbutiens, titubans, vix sibi prajsons, administrabit? Tamen ad soa munia rite obeunda,ad Sacramenta soncte ministranda, dies noctelque, ac prope- modum omni temporis momento Parochi prompti, & expediti esse debent: nam plerumque, ut fit in humanis, subiti, & inopinati casos accidunt, quibus necesiitas aut comoditas populi , soo jure solutis auxilia deposcentis, opem implorent, & quam Pastores exhibere teneantur. En tibi, quam necesse sit te, non modo nun- B quam r§ Manual# Ttmhcrum quam ebrium, sed semper sobrium et fifei se: nam ebrios Parochos credo jam mej nullos esse, aut certe paucos, at mi- eoq nus sobrios, pauso plures. De con- sol u viviis, popinis, & lusibus erat quoq; ran, aliquid quod monerem: verum alio nati postea loco fiet commodius. sicut Caput V. vigi Sic Prudens,Vigilans, Diligens. NUM. I. sogi Regimen animarum Jmgularem re- na j,j quirit prudentiam. coni TDRudentia caeteraru virtutum mo- tibu deratrix est: iis enim medium po- tem nit, intra quod consistant, ne defectu, pon aut excessu ä recto exorbitent. Prin- ut o cipalis est haec virtus, id est virorum omi prin cipum, & Regum: sine qua regere imp velle insania est: Philosophi ea mens ster est, idque sopientes yEgypti oculo ad vari summitatem seeptri fixo hyerogly- que phice adumbrarunt; sed nulli pru- fiele dentia necessaria magis, quam Pasto- focus ribus Part prima. vp ie£ ribus animarum: est enim hoc regi-, jam men, ut eminens, ita perarduum, id« mi- eoque Christus, cum Apostolos ad on- salutem' animarum ex officio procu- toq} randam emitteret, prudentiam nomi- alio natim commendavit. Eflote prudentes, ficut firpentes. Quorum scilicet oculi 8C vigiles siint, & ad pervidendum per« IS spicaces. Quid hic ais, Neo-parochei plurima sane tibi erunt dicenda pro suggestu in concione, pro sacro tribu« nali, publice, privatim ; saepe danda consilia petentibus; saepe non peten- mo- tibus suggerenda; subinde etiam eX po- tempore: Argum propterea te esse o- ictu, portebit, centum oculis praeditum: rin- ut omnia longe lateque conspicias, & rum omnibus provideas. Profecto homo gere imprudens, & quem necdum magi« iens ster usus docuit, tam multa, tamque o ad varia atque perplexa, neque recte, ne« gly- que probe pervidebit, neq; vero con- pru- ficiet. Quid inde ? illud sequitur. St isto- («chs uco, &c. reliquum nosti, ibus B 2 Num. iS Mantuilit Pttnchorum Num. ii. temp Modi assequendi prudentiam in mu * eam nere pafiorali. mm AT ego inquies, neque argus,neq; eide ^•^centoculus sum, neque per Era- ren; tem aut experientiam esse possum: 8c heil quam tu a me homine novo, ante an- hat nos, & usum, prudentiam quaeris, aut Div requiris? neque enjm Salomoni me liat comparo, qui in somno repente sa- h piens evadam. Recte, ais; igitur Salo- das monis exemplo, qui juvenis, & pa- hor rum expertus ad regendmn vocatus C id' est, ante omnia,multa Lc ardenti pre- rer« ce sapientiam e coelo accerso: ibi enim An; sedem habet, inde Salomon accerso viri bat. Sciens, ait : quia(Sapientia;, nam de bus ea loquitur) continens ejfe non posium,niji alo- das: alterum illud erit, ut quoniam ; pa- homines Deus per homines erudit, :atus (ideo enim Paulum, cum ex eo quae- pre- reret: Domine, quid me vis facere? ad ;nim Ananiam remisit ( consilia expete ai erfe- viris eruditis, & prudentibus, a qui- mde bus nullo negotio ediseas sepere, n, mf quod sibi illi magno siidore compa- ; sum. rarunt. Et quoniam non semper sunt HitM ad manum vivi, quos consulas, age ne re- frequenter cum mortuis, virorum in- lagni- quam, eruditorum, post mortem su- boret, perstitum libros oculis, & manibus omr.i tere, ex quorum lucernis lumen ac- tm- B z cipias jo MAftttalti Parochorum cipias. Ita ferunt Alphonlum Arago- g u niae Regem a familiari deprehensum, sol cum librum identidem manu pulla- g a ret, rogatum vero cur id faceret, re- jao spondilse, ex mortuo lana consilia le ter sciscitari: neque eum pudebat, etsi sa- & pientilsimus esset, ex illis dilcere, si P° quae nesciret. Et vivos quidem habe- cia re poteris, si non praesentes & coram, sci quos sititam scriptis litteris adeas, ne- da. que deerunt sorte, e vicinia aliqui te h* fapientiores,& subinde qui te adeant, ' vit & quos audias. Sin minus, habe do- Üb mi libros, quae tibi praecipua sit so- dei pellex, eonimque lectjoni incumbe: *v< id Timotheum licet Epilcopum, atq; rer Doctorem monet Apostolus: Attende, soi' inquit, tibi, & doclrina, infla in illiti bot koi enim faciens, & te ipjum salvum fodes, & stu eos, qm te audiunt. Sed tu fortassis in du eo errore versaris, in quo non pauci, stu qui sicut nautae, ciim in portum le appulisse putent, aut somnient, funes rer solvunt; vela contrahunt,anchoras si- ftri gunt; -- Part frtma. ji ,go- gant: ita nonnulli cüm in Academiis, jm, xcholis, seminariisque, velut in navi- lse. gatione studia, librosque traclärint; , re- jam Parochiam, quasi portum, quo a se tendebant, assecuti, studia remittunt, i sa- & lacertos; mhilque agunt, aut alia si potius, quam ut sese exercendo perhibe- ciant. Atqui conciones jam habend« am, ad populum, fides rudibus applican- ne- da, in adultioribus firmanda, contra si te haereticos propugnanda; extirpanda ant, ' vitia, virtutes inserendae: haecprofe- do- ctö non vulgarem eruditionem desisti- derant. Itaque Bibliorum volumina be: evolvenda, ingens opus; legendi in- itq; terpretes, magnus labor; casus con- nde, scientiae explicandi, labyrinthus est; hoc controversi« pertractandae, difficile , & studium; Jus Canonicum consulen- 5 in dum, &SS.Patres interrogandi, va- • ici, ftum mare. ap- At, inquies, unde milii locus, &. nes tempus suppetunt, ut in istud me pi- s si- strinum compingas; unde sumptus, iit; B 4 ut ji MahuaIü V (trichorum ut mihi tam locupletem librorum supellectilem comparem ? Primo locus est Musteum tuum, quamvis angustum. Temporis Tat erit, si otium fugias; si siiperfluo somno, inanibus negotiis aliquid subtrahas: sumptus abunde siippetent, si alibi, ubi opus non est, minuas. Neque peto, ut Alexandrinam, aut Vaticanam instruas Bibliothecam. Pauci sufficient libri, si selegeris, qui ad rem tuam facient. Sacram Scripturam, quam S. Ambrosius librum sacerdotalem, 8. Dionysius substantiam Sacerdotum appellant, facile comparabis; unum praeterea, Lc alterum Bibliorum interpretem, aut Cornelium a lapide, aut breviorem Commentatorem Sä, & Mariani: ad conciones accommodatas populo faciet plurimum Mathias Faber: controversias expediet Becanus: Casos conscientiae Layman, aut brevior Binsfeldi 9 , aut Toletus, aut Baf- steus, & nuper editum Antuerpiae Com- O lii an lii ?r lo< th ch rij pt lei Li Ai Cs m rei sin VÜ F re m Pars prima. JJ Compendium Dianae, Ad multa utilis erit Jacobus Marchantius, & Jo- annes Baptista Possevinus. Concilium Tridentinum, cum librorum prohibitorum indice, non ultimum locum teneat, &ejusiiemConcilijCa- thechisinus. Juverit etiam Cathe- chisinus historialis Antonii Davrou- tij, Ac, ne te negligas, libri in promptu & manibus sint aliqui spirituales: Thomas ä Kempis, Meditationes Ludov. de Ponte, opuseula Drexelii, Arias. Finio cum epilogo Thomae Campensis: Ecclesiaßicw fine libris , quasi miles fine armis, equus finefrmts, navts sine remis, scriptor fine pennis, avis fine alis, fictor fine sicbulis, faber fine malleo,sartor fine ac«, viator sine baculo. Num. HI. Vigilantia. pArs prudentiae vigilantia juti haec ad superandos hostes, victoriamq; reportandam in ducibus belli plurimum valet, cunctatio vero, aut som- B 5 no- 34 Manuali Parochorum nolentia plurimum officit: ita in a - nimarum negotio vigil cura, oportu- nitas captata, & arrepta occasio maxime ad rem faciunt: litque militis Profectos dies, noctesq; vigilias agere, Lc excubare oportet, ne ex insidiis hostes aggrediantur: ita multo etiam magis, Rectoribus animarum invigilandum, ne Tartarei praedones involent. Et ( ut dicamus istud e re accommodatius ) uti pastores ovium vigilare debent stiper gregem, ne lupi, qui perpetuo praedae inhiant, in oviculam, praesertim exgregem, irruant: ita animarum Pastoribus agendum, eoque magis, quod animarum lupi o- v/nam pellem plerumq; induant: ut incautos cautius fallant, ac vorent. Hoc prope e6dem pertinet, speculatorem te esse oportet, qui in altiori loco positus attendas, si quis ortho- doxsdoctrins,vel bonorum morum hostis irrumpat: ut veluti ad arma, & incendium clames, & quo poteris modty i a- rtu- ma- rtiae ere, diis iam igi- vo- ac- : vi” rpi, >vi- nt: ira, io- ut mt. ila- iorl kaum na, ;r» io t Pars p-ima. jj modo, malum depellas: alioqui (cis, quid (iipremus Pastor minetur, sanguinent ejus ( qui perierit) de manu tua requiram. Num. IV. Diligentia. pArs altera prudentiae est diligen- tia,sedulitas, maturatio. Neglige- re, & lentius, quam par sit, agere, aut cunctari multum in bellis, & civilibus negotiis nocumenti adfert: plus in cura animarum: occasiones hic neglectae , aut non arreptae, quaeruntur deinde cum lacrymis: sed jam frustra j cum aufugerint, non redeunt. Scribit 8. Gregorius /. t. dtal. c. 12 . rem miram de Severo vitae admirabilis, Ecclesiae B. V. Sacerdote, quam historiam iisdem prope verbis subjicio, Sacerdotem illum quidam Paterfami- lias,cüm ad extremum venisset diem, mistis nuntiis rogarat, ut ad se quantocius veniret: inopinato vero contingit; ut Sacerdos ad putandam vi- B 6 tem zL Ji UHualu Parochorum rem esset occupatus, atque ad (e venientibus diceret: antecedite, ecce fiibscquor; curnq; videret sibi in eodem opere parum supereste,paululum moram fecit: ut opus, quod minimum restabat,expleret: quo expleto, coepit ad agrum pergere. Eunti vero in itinere occurrentes,qui prius venerant, Pater, inquiunt,quare tardlsti? noli fatigari, quia jam defunctus est: quo audito ille contremuit, & magnis vocibus se interfectorem illius clamare coepit: flens itaque pervenit ad corpus defuncti, seq; coram lecto illius cum lacrymis in terram dedit, cumque caput tunderet, seque reum mortis illius clamaret, repente is, qui defunctus fuerat, animum recepit, si- gnisicavitq; iis, qui attoniti aderant, se a terris hominibus, ex quorum ore, & naribus intolerabiles ignes exundabant, per obscura loca deductum, donec accurrens pulcherrimus Juvenis jussit reduci: quod Severi presbyteri Pars prima. 57 teri lacrymis Deus illum vitae, &c saluti redonasset: igitur vitee redditus, cum septem diebus poenitentiam egise set, octavo die, tum seilicetrite expiatus, iterum vivere desiit. Paucissimi, £ mi Neo-Paroche, sic redeunt, pauciores reperias Severos, qui lacrymis id suis impetrent. Et eheu! unius morulae spatio quantae res intervertuntur? antequam ille de vite surculum putaret, mors vitam isti amputat, neque hic te juvat istud, non putabam: putare enim debueras: hinc illae lacrymaej illius Ium interfector, reus mortis. Qiiid fiet, si qui ad baptizandos infantes, aut absolvendos infirmos vocati, haerent non in vinei,sed taberna vinarii; tergiversaretur, cunctarentur, procrastinarent ? mortuum körte revocare non poterunt ab inferis*, sed sequi possunt: non fit,inquis: sed si fieret? Caput VI. Sit cultus Divini studiosus. NuM.I. z) Manualis Parochorum Num. I. Hoc fittdium ad Parochos maxime pertinet. "Oletas, sive Religio viftutibusTheo logicis proxima, Moralium facile princeps, veri Numinis cultum respicit, & rite procurat. Est quidem ea virtus ( ut sunt quaeque cuique aetati suae)propria Adoleseentiae: sed tamen in adoleseentibos in fioseulos fere tantum se induit,fructus necdum profert, seltem decoctos; creseente aetate. creseere, roborari, & ad maturitatem perduci debet: debet autem maxime in iis, qui rerum secrarum, & animarum curam sibi propriam siununt: hi enim sencta sancte tractare, & religionem procurare tenentur ex officio: atque ad hoc munus, secris sunt ordinibus initiati. Itaque sacrilegium erit, si perfunctorie, si oseitan- ter,& neglectim, fi impie res Divinas attrectent, Num.IL la ^ e 2 ^ 3 s ^ L L« r- Pttrs prtm 4 « Manu alit Parochorum perfectis contritionis elice: juvat id eti< plurimum contra repentinos noctium ne & mortium casus. sir Nocturnum, diurnumq; Officium, coj quia quotidianü penium est, & Offi- cri cium tuum,exacte persolve: multum cta in eo recitando peccatur, fi nimis pro- rer peranter, si detruncando, vel mente a- . rui lienä, si indecenti corporis situ,aut lo- lat co^aut tempore: si non integre: quo in qu genere maxime cavendum, ne ex cui- ra i pa partem notabilem negligas: peri- Seu culum autem majus est, cum itinera wi longiora sulcipiunfitr, dum conviviis hon indulgetur, dum negotia, quae tem- qui poris multum decerpunt, actitantur: EI ideo Parochis occupatioribus consultius erit, si impedimenta praevideant ( Lcfere inopinato plurima accidunt) ut, quod licet, vel pridie ad vesperum, matutinum & laudes recitent, V vel siquenti die mature ante, omnia majorem Officij Divini partem, aut nii totum exsolvant, si postea le impe- rei dien- Part frm*t. 41 : 3 d «Kendos advertant. Sacra Confestio- um ne non dico labes, quod magis necessarium est, sed etiam labeculas, quod am, consilij est, saepe expia, quo purior sa- >fK- crisices, SacerdotesMofaicisacratra- uffl staturi, quotidie lavabant: quam in >ro- rem prostabat vas aeneum ex mulie- e a- . rum speculis: ut curiose vel minimas lo- labeculas inspicerent, eluerentque: 0 in quam %quius est te facere, qui divinio« :ul- ra tractas ? Audi Augustinum in Pf.99. eri- Setnper confitere, quia fimper habes, quod »era confitearis: difficile enim est in hac vita, utstc viis homo mundetur, ut nihil inveniatur in eo, ;m* quod reprehendatur. Vide pro exemplo ur: Elephantem; fui- Quotidie furgens vivo st perluit amne, ant Ut filis radios orientis purus adoret. nt) Num. III. pe- Ministeria sacra rite peragenda. n • ’ \F nc a< ^ ministeria lacra attenda- nia -^mus. Obeunda tibi illalunt: a- aut nimum recollige, quae agenda erunt, pe- reverenter, exacte, Lc rite pertracta: en- quas 4t MahhaIu Parochorum Quae voce promenda, distincte, & cum $ n pietatis sensu pronuncientur, praefer- £ < tim in Sacrificio, & administratione p r( Sacramentorum: id postulat rerum ipsarum dignitas, & aedificatio prae- p[, (entium, qui offenduntur alioqui, si Gi irreligiose vident peragi Sacra a Sa- fi u cerdotibus, neque credunt res (aeras ct a esse, quae indigne a ministris tractan- s CI tur. Cavendum tamen, ne nimii re- ve ligione quid in hoc genere pecces:ut an li affectes modulatam, aut nimium g e Compositam pronuntiationem, si ge- ria stiunculis quasi Comicum agas,si lon- Jig gi cunctatione, fastidium, &c nauseam bil aliis crees: moderatio enim etiam in Ac Sacris adhibenda. rui Num. IV. ° pe Decor , & decorum in templo. fac "pOrro sedem (aeram (ubeamus: hic de enim locus pnecipue religioni, & nii cultui Divino (acer est; Deus non sol tantum intentos habet oculos, & aures in locum istum; (ed Christus ipse tu IN P/trs fnm*. in Eucharistia praesens est, aflistuntq; e coelesti curia Angelicae mentes supremo siio,tuoq; Principi: quare tibi sacrorum ministro incumbit: ut templo, quam basilicam, id est, regiam Graeci vocant, accurentur, quae ad ipsius dignitatem, splendoremque spectant: quo in genere multa tibi praescribuntur: ut templi sarta tecta serventur , parietes, 8c pavimentum ab aranearum telis, & sordibus expurgentur, & si fieri potest,niteant: altaria integra sint, & decenter ornata, religiose, qui decet reverendi Venerabile Sacramentum & sacrum Chrisma, Aqua baptismalis, Oleumq; infirmorum silis locis asserventur, sacra sup- pellex, vasa, praesertim quae altari, 8c sacrificio consecrantur, si non splendeant, saltem munda sint; vestes denique Sacerdotales purae, neque obsoletae. In templis nostris aurum, argentum, gemmas, tapetia pretiosa, Lc eximi» 44 Mdnuali* Parochorum mi« artis; ornamenta vero «que pre- ni tio atque arte exquisita; Attalicae de- ry niq; opes decerent sane magis, quam nc in aulis Principum, Regum, Caela- Ja rum: sed a te Neo-parocho summa na non exigo: istud velim; ut curare säl- cu rem decorem illum velis, quem in p£ Nepotiano laudat Hieronymus; erat, ol ait, sollicitus, si niterent Altaria, si m parietes absque fuligine, si pavimenta dt terso, si Sacrarium mundum, si vaso te luculenta, & in omnes caeremonias pl pia sollicitudo dilposita. Possumus di & de illo dicere, qui Basilicam Eccle- p< si«, 8c Martyri) conciliabula diversis qi floribus, 8c arborum comis, vitiumqj cc pampinis adumbririt: ut quidquid d< placeret in Ecclesia tam dispositione, n, quam visu,Presbyteri studium,Scia- & borem testaretur: ita ille. st Verum lacrymas hic mihi erumpe- oj -re sontio, sive doloris, 8c pudoris, pro- n pter prophanatam rerum socrarum ti tractationem 5 sive just« indignatio- h T/trs frtm*. 4J >re- nis (habet enim etiam ira sitas laede- rymas, cüm se ulcisei non potest ) ob am nonnullorum prope, etiam mihi ocu- ;se- lato testi perspectam, in rerum Divi- ma narum violatione impietatem. Ali- sel- cubi, ruri praesertim, tecta perpluunt, i in parietes non modo aranearum telis rat, obtenduntur, sed squalent, & prope- i, si modum imbre pluvio suffodiuntur, nta denudantur Altaria, aut vix vili lin- ra fi teo obteguntur; pavimenta luto op- tias plentur. Sacerdotum vestes aut fae- nus dae detritae visuntur, aut lacerae; cor- cle- poralia,purificatoria, patens, calices, :rsis quae Christi Corpus 8c Sanguinem vel nq; continent, vel contingunt, inexpian- uid do scelere, non sordescunt modo, sed me, nonnunquam sordent. Pudet dicere, la« & narrare horreo: interim domus Pastoris, non tuguria, & nonnullorum pe- oppidanorum etiam viles cafäe, cüm >ro- nundinae, aut convivalia festa agun- um tut, nitent, menso splendent, supel- cio- lex renidet, Dominus pagi, aut arcis nis bibit 4 ^ ManualU PartthoruM bibit argento, si non auro, & gemmeis conchis, certe e splendido vitro, aut chrystallino cyatho, adhibentur strophiola ad nares, & manus detergendas; in mensis mappae, & mantilia majoris operae atq; siimptus,qukm quae serviunt templo, 8c Altaribus: fleret David Rex, si viveret, atque ista (pectaret, qui olim, quando de templo veteris legis, sacrificiis, ac ritibus aedificando cum Nathan agebat: Vi- iefite, inquit, quid ego habitem in domo cedrina, & arca Domini posita fit in medio pellium ? Jam quid si Aggaeus Propheta nostra spectaret: nonne aequius, quam in Judaeos excandeseeret ? Numquid tempus vobis eß, ut habitetis in domibus laqueatis, & domus ifla deferta? Domus mea deferta, & vos festinatis unusquisque in domum fiiam: propter hoc prohibiti fiint vobis coeli: ut darent rorem, & terra germen ßum, O dolor! nam nostrum hic ulcus impacto ungue tangitur: qui studiosius indagant causas calamitatum, quas m- ro, cur er- iti- am js: sta m- )US Vice» oel- eta am uii lanea do- obii m. m- iis ias se» Part prima. 4 ) haereses, Sc per illas bella funestissima jam tot annis in Europam invexere: observant malorum initia a templorum, rerumque sicrarum incuria, & sacrilego neglectu coepisse, ealque poenas, quae secutae sunt, divinitus imise sis fuisse, ob prophanatam, templorum, altariumq; religionem: quae res animos incedit, atque impulit eorum j qui ciun haereseon impietatem profligare laborarent, pulsimq; prefsam- que religionem revocare vellent, cb studia siia verterunt, ut suis redderetur templis, rebusq; sieris honos,ornatus, decor. Huc8ctu,miNeo-pa- roche, studium convertes, Salomonis, Davidis, Constantini, aliorumq;, quibus ea cura cordi fuit, exemplo: ut, cum oras, ex corde proferre possis illud Regii Psilmist#, Domine, dilexi decorem domus tu*, & locum habitationis gloria tu*. Profesto si dilexeris, facies} amor enim efficax est: efficies autem apud Episeopum, Dominum loci, Par ochia- nos 48 Manuali Parochorum nos nonnihil opulentiores, Sc tu ex rebus tuis pro modulo tuo: neque e- nim plus aut ratio, aut Deus ipse exigit, tantum ne negligas; imo ut efficias, quantum potes, stude: non modo haec res Deo honorem, rebusq; sacris venerationem:sed etiam tibi ingentem meritorum segetem, populo eximium devotionis fructum adferet, Caput VII. Sit denique zelo divina; gloria;, & Alutis animarum ardens, Nuk. i. Quid zelus, & quotuplex ? *7 Eius amor est animi, rei cujufpiaffl ^'consequendae, desiderio, & studio ardentis, odio rei contrariae defla* graritis. Ignis est validissimum in a* lia, fui impotentissimum elementum, obvia quaeque ambit, lambit,carpit, edit, vorat: si nihil assequitur, quod appetit, petitque, se ipsum depascitur, atque exedit. i aut zeli nin gui nar lus ard nec run nor nor terr teri san per cor gu< ext C Verum rex ie e- exi- effi* mo* i in* iulo ere:. )iam udio efla* in a* cum, rpir, piod itur, iriufl T*rs frim*. 49 Verum non omnis zelus virtuti, aut J audi vertitur. Optimus ille, qui zelus est divinae gloriae, & salutis a- nimarum, quamquam vix haec distingui possunt: Quippe cum ad divinam Gloriam referatur animarum salus, qui divinae Gloriae, vehementes ardens, idem animarum salute flagret necessum est. Itaque, qui harum duarum rerum zelo incensus est, nihil non cogitat, nihil non loquitur, nihil non agit, quo Dei honorem, 8c salutem aliorum impatienter, impoten- terque procuret; ea vero, quae adversantur, aut sirnt inimica, hostiliter persequitur, neque cessat, quin in se convertat i nisi vero assequatur, languet, contabescit, 8c s? depascendo extinguitur. Num. II. Exempla. ^Ogita tu hic mihi ex multis sancto zelo inflammatis, ex quibus eiumpunt hae flammae, Jeremias,Da- C vides, jo Manualis Parochorum vides, Paulos^ Facias est in corde meo, qiifo fi ignis exsstuans ■, audivi enim contumelias multorum, & terrorem in circuitu. Tabescere me fecit Zelus meus: vidi praevaricantes, & tabefiebam: Vide jam ex illo igne li- p^ queseentes lacrymas: Exitus aquarum cu j (id est, lacrymarum fontes ) deduxerunt ^ oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. - Moysen stleo. dic quaeso, quis & qua- Jj en Ks est Paulus? evolve Epistolas: ar- fra j. dent, singulae sententiae non ignes j simt,aut flammae, sed incendia. Prae- cun terea vide Pauli sectatores Chrysosto- na j 3 mum, Ambrosium, tres Gregorios, & mc j t recentioris memoriae Carolum Borro- mn ^ fiisum. Hoc scilicet vere & proprie p a ß Pastoritium, zelare Domini gloriam ^ „ &c animas: ac te quidem, mi Neo-pa- roche adhuc, ut omnia initia solent, m fervere arbitror: verum si te cum sinn- mn mis illis viris conferas, tepidus es, ne ^ dicam frigidus: soggeram igitur qua- i m si malleolos, & faces, quibus te vehe- c j U] menthis incendam. illu NUM. nelias Pars prima. Numerus III. Incentiva. e 'c "ORimiim expende luis momentis es, y ^ munus, quod suscepisti. Pastor es; ie J " Pastoris est vigilare, excubare, e Ipe- arim cu j a omn j a circumspicere, ne quä vel -.erunt c ] am ^ ve | a p en £ irruant lupi tartarei, tuam. ^ u j p er p etU o praedae inhiant : vi obsi- st 112 " stendum, ne gregem impetant : ex- • ar ' trahendum ex ipsis faucibus, si ovicu- S nes lam rapuerint, etiam, si opus est, oc- ^ r$ ‘ cumbendum: ita vieilabant, ita DUC- nabant Jacob, & David pastores: Die nocluque(zit ille) aflu urebar,& gelu-, fo- ,rro ^ mnufque fugiebat ab oculis meis. Et alter : *P ne Pascebat ( inquit Sauli ) servus tuus patris nam fui gregem: & veniebat leo,vel ursus, & tolle- ,_ P a ' bat arietem de medio gregis, & persequebar ent, eos, & percutiebam, emebdmque de ore eo- um ' rmn , & illi consurgebant adversum me, & s> ne apprehendebam mentum eorum, & fuffoca- i ua ' lam, interficiebdmque eos. Agnosce offi- •*, . -- J - - 1 . * O *- r . ene- ciumboni Pastoris, graphice describit illud Ezech. c. 34. Quod infirmum in gre- \ T tm C r ut- Cavebis autem , cum petuntur Sa- l,Lc cramenta, etiam a fanis , ne morosus icu- fis, aut sine rationabili causa neges: par- nam tergiversatio ista, & morositas, itio multo etiam magis repulsa,plurimum 'lice ab usu rerum sacrarum avertit; dam- ' fa- num vero majus accidit, & nonnun- res: quam irreparabile, quando pro infir- arx- mis petuntur. em, Sed tamen alter hic scopulus tibi an- vitandus, ne des sanctum canibus, ne, . Et inquam, administres incapaci, vel in- re- digno. Incapax est praeterquam Larae- ' ptifmi, quisquis nunquam rationis u- nu- sum habuit, Lc ad reliqua Sacramenta, do, qui necdum baptizatus est. Ad Saem cramenta vivorum, qualia sunt Con- ;nt. firmatio, Eucharistia, Extrema Unctio te- & Matrimonium, indignus est, qui ( a- accedit cum conscientia peccati ad- al- huc mortalis: aut peccator, qui ad Sa- alii cramenta mortuorum, Baptismum scilicet & Poenitentiam, sine attritio- ve- ne, se ingerit, C? Num, $S Inßhutionum Paß oralium Num. II. T>e requisitu in ministerio. /^Um gregem pascere actus quidam ^'sit jurisdictionis, solis tuis Paro- chianis Sacramenta administres, non aliis, absque licentia proprij Pastoris, vel Superioris ipsius; quae facultas in alienos concesta censetur in casu necessitatis : sine jurisdictione enim sem- per illicite id usurpatur, imo in Sacramento Poenitentiae, etiam invalide, hic enim forma judicialis exercetur, quae jurisdictionem requirit. A venialibus tamen, & mortalibus semel rite absolutis quibuscumque steife, & valide absolves, quia id Ecclesiae usus concessit. Praeterea Sacramentorum aliquod administraturus, concipe in animo intentionem illud conferendi juxta institutionem Christi, aut intentionem Ecclesiae: id enim etiam necessarium est; & licet Parochis non facile desit inrentio, saltem implicita, Sc virtua- _ lis; dam ’aro- non oris, is in i ne- sem- Sa- 'ali- rce- . A se -' s li- cle- aod in- in- eni ' um esit aa- isi Tttrs Jlcunda. 59 Iis; consultius tamen est, excitare a- ctualem intentionem, 6c devotionem cum brevi aliqua oratiuncnla, quantum tempus patitur, praesertim antequam Confesllones audias. Ad haec cave maxime, ne unquam peccati mortalis conscius Sacramenta, quibus administrandis sacris ordinibus es initiatus, administres: ingens enim hoc piaculum foret. Quare prius confitere, aut (altem contritionem elice. Singulare tamen est ex praecepto Tridentini, ut ante Sacrificium propter (umendae Evcharistiae dignitatem, confessionem praemittas, si potes, & conscius sis peccati mortalis. Num. III. De mater ia,forma, c&remoniis. TN unoquoq; Sacramento materiam formam adhibe certam , quoad fieri potest: Si certam nequis, (altem probabilem: si neque haec suppetit, adhibe dubiam > sub conditione ta- C 6 men, so InßituttonumPaßor altum men, ut minimum animo retenta. Quod si deinde aliquid certius nan-' cisci possis, eo utere,sub hac conditione, si prius non valuit: quod maxime locum habet in Baptismo, & in Poenitentia moribundorum, propter maximam necessitatem. Denique caeremonias praescriptas in libro Rituali,de qua re paulo post, rite observa, etiamsi ad valorem non , requirerentur 5 obligant enim, & qui- ' dem graviter, si notabiliter faciunt ■ vel ad dignitatem Sacramenti,vel po-1 puli instructionem; neque ratio ab i iis adhibendis hic & nunc excuset. Quare ex Rituali lege, quae legenda sunt, distincte, clare, devote, ne memoria fallat: quae vero agenda sunt, i etiam decore, ne assistentes offendas, 1 Habitus sit decens, & Sacerdotalis: Locus communiter lacer. Si Sacra- ^ mentum alio deferendum, id age re- I vereinet: indecora est nimia festinatio; si tamen necessitas urgeat, quan- , tum Pars fecunda. tum opus est, non tantum curre, sed vola. Cum Evcharistia festinandum lentius in publico; nunquam autem opinor incidet tantae festinationis causa, ut non liceat vestem clericalem lästern injicere, ne ut seminudus, vel semifatuus prodire debeas: si quem ex urgenti maturatione offendi adverteres, causes ede, ut mirari desinat. Num. IV. De StolJLfivc Stipendio ob Sacramenti administrationem. Uibusdam in locis vetatur, ne ob '^Sacramenti administrationem aliquid directe, vel indirecte exigatur, ad tollendam Simoniacae labis, vel lästern avaritiae siifpicionem. Alicubi istud permittitur, quantum scilicet vel lege, vel consuetudine taxatum est ( stolam aliqui vocant ) Tu si eo loco sis, quia licitum, modo justum, recipere poteris: sed exigere ante ministerium, sordes olet: imo etiam o- pera praestita altercari contentiose ad extor- 4 InflituUonum Taßoralmm Consuetudo praeterea permittit, ut absis, idoneo similiter substituto, fi urgeat utilitas magna Ecclesiae, vel Reipublicae, vel tuum alioqui grave incommodum, vel obedientia Superioribus debita, vel similis causa gravis,neque possis adEpifcopum recurrere pro licentia. Quod si ultra tempus conceiTum a Tridentino protrahas , praeter peccatum, & poenam extraordinariam Episcopi, amittis ipso facto fructus Benefici), pro rata temporis, applicandos fabricae Ecclesiae, aut pauperibus loci, ante omnem judicis condemnationem. Quod quomodo explicandum sit, consule Au- thores,neq; enim vacat his immorari. Num. VI. Primum principium generale admi - nistrationis totius curpria legis ullae itio- ent, ciim mo- rofi- rem jus* e tu idu- [juf- va- 5 ro- 'um iio- spe- :um. Pars fecunda. 6$ Numerus VIII. Tertium Principium generale. Ubi res anxia inciderint, qua tuum munus attingunt, neque librt Rituales, aut confie- tudtnes refellunt, ad Eptfeopum recurrito. TNcidunt non raro res gravioris ne- *gotij, ac momenti, perplexae, quibus te ex libris Ritualibus aut Consuetudinibus receptis expedire nequeas: recurre tunc ad Episcopum, sive ipsius in Spiritualibus Vicarium, aut ad Statuta Synodalia, si quae de iis rebus ex- tant,& juxta illa statue: responsa autem conscribe, annotato anno, mense, die, quidve executus fueris: ut si rationes reddendae fuerint,habeas, quo te tuearis. In hoc genere sunt, si quae reliquiae de novo exponendae, aut indulgentiae publicandae, aut depraedicanda nova miracula; si aedificandum, aut pingendum in Ecclesia, antequam Episcopus ideam viderit, approbirit. ja Institutionum Vastor nimm Quod si verbVilitator,aut Comiflarius veniat, qui se Apostolicum nominet, Lc adferat quadam fulminatoria, vel edicta statim exequenda lub excomu- nicatione, excipies, & habebis benevole, si nullam fraudem deprehendis: & mox quäm cito fieri potest, monebis Episcopum, si ipsius consensum non habes: interim attende ad literas commissionis, quas ille Apostolicus ostendere debet; 8c cave, ne quid ultra mandatum, aut facultatem agat. Num. ix. Quartum Praeeptum generale, libi pwdifla non juvant, in rebus perplexis ritt tonem tn confiitum advoca. TJstt quoque non raro, ut res graves, & perplexae, neque exRituali,neque Consuetudine, neque ex Statutis Synodalib 9 ,autEpiseopi reseripto resolvi possint, ergo cum Moyse recurre ad oraculum, ad preces, inquam, & ad Deum, ad Doctores praeterea, sive libros Doctorum; aut in consilium ad- 'lexit Pars fecunda. 7f Voca e vicinia alios Parochos, si qui sint expertiores, quodque judicaveris rationi magis consentaneum sequere. Caput II. Instructiones circa Baptismum, & Confirmationem. N U M. I. De neceßtate Baptißni , & cura illius. T T/f C est janua reliquorum Sacra- -^mentorum, sine cujus re vel voto suscepti gratil, extra Martyrij privilegium , nulli lalus obtingere potest. Hinc intelligis quanto studio, quave diligentia incumbendum ex officio tibi sit, ne dum es absens, aut cunctaris, aut aliquid ex requisitis ad valcirem praeteris, infans, praelertim culpa tua, aeternum pereat. Quia vero saepe accidunt repentini casus, quibus ob necessitatem Laici baptizare debeant, populum data, captataque occasione diligenter instrues de intentione, materia, 71 Jnßitutionum Taßor altum teriä, 8c formä, quam expedit , magis ad ut lingua vernacula sciant j monebis- ro{ que j ut simul eam proferant, cum a- pti quam corpori ipsi affundunt, neque pej unus pronuntiet, alius abluat; si aqua dee glaciata sit, liquefaciant; si frigidior, nei quam ut infans ob infirmitatem pati vei queat nonnihil calefaciant j si bene* qu dictam aquam habent, ea. utantur, & alioquin alia in necessitate fussicit, de Praeterea si infans necdum sit ex ute- fui ro egressus, 8c tamen periclitetur, ca* suj put abluant: sin miniis, manum, aut pedem, aut quamcunque aliam partem corporis, si quid amplius non possint, cum intentione efficiendi, V quantum eo casu possunt: sive manu, f 0 } sive aliquo instrumento, quivis deni* gn que arte aquam admoveant: ita ta- jfpj men, ut postea, quid, 8c quomodo cir- ex ca illum Baptismum fecerint, Paro* m< cho referant. Haec vero omnia ma* tui gis scire debent obstetrices, ideoque tu priusquam ad munus obstetricandi w admit* TArt ficunda. 7j lagis admittantur, Lc alias subinde, inter- ebisi rogabis, an sciant ea, quae ad rite ba- m a- ptizandum necessaria sunt; praeterea eque perito artis examinandae, & instruen- aqua dae de iis, quae ad illam artem perti- dior, nent: ut infantes ad baptismum per» pati veniant, plurimum id refert; item, ut >ene* quantum fieri potest, Catholicae sint, itur, & probae: nam haereticae miniis forte Kcit, de necessariis curant; improbae vero ute* subinde deprehensae uti maleficiis aut , ca- superstitionibus. , aut num. n. par- De matrum fiißione. non T7T infans utero clausos baptizari ndi) ’ possit, mater vivens exscindi non ianU) solet, nisi ob culpam eo supplicio di- leni* gnam. Mortua debet, fi foetus adhuc a ta* spiret, constare autem possit matrem icir* exspirafle. Id exploratur; si cordis ‘aro* motus, pulsofve omnis cesset, si halima* tus plane interclusus. Cessare mo- oque tum deprehendes vitro aqua pleno, si andi cordi superpositum sit, §c nihil essun- mic- n da- 74 TnßitUt'wiUm Tastor/tUum datus: halitum verb defecisse, fiplü' ruf] mula ori admota nihil moveatur, aut a q U si nitidum speculum ori applicitum, bap ne hil um quidem inficiatur: eo autem CUS magis mors exploranda, quod partu- q Ue rientium deliquia subinde diuturni» niq, ra sixnt. con Porro infantes in utero non raw ß vt aliquamdiu supervivere matribus,d» ( cent Medici, & compertum olim in nis, Caelare, cui nomen ea res fecit,Leno» peri pridem in filiola Mariae Augustae, qu* qui secta matre tanto Ipatio superfuit, ut tine Christiana mori posset. An vero i« guii utero supervivat foetus, obstetrices, & ficio peritae aliae fceminae observant ex ali agat quo motu, quem diligenter expio incu rent. täte In toto hoc negotio primo atten- lati« dendum est, ut moriente matte, cla- do i ve, vel lignello labiis dentibulq; ob- stes jecto, vel simili arte,caveatur, ne pr» con: les inclusa luffocetur, quod accidit fi- rurr cillime: item in promptu adsit Chr- peri Pars fecunda. 7f I plü' rurgus probe expertus, & aliquis cum ir, aut aqua prompta ; ille ut lecet, hic ut itum, baptizet, nam hic mora mors est. Lo- mtem cus non sit patens vehementi aeri, >arti> quem tener foetus vix patiatur. De- irnio nique si de vita dubitetur, baptizans conditionem in baptizando apponat, i raro fi xivü. rs,do- Cura quidem, & procuratio lectio- im i» nis, cum matre mortua, putatur sii- 5 c non perstitem esse foetum, judicio eorum, e,qu* qui id norunt, explorare proprie per- iit, ® tinct ad patrem, domesticos, confan- ero in guineos,aut ad alios ex charitatis of- ces,& ficio,si adsint: si tamen nemo alius id :x ali' agat, tibi Parocho ex singulari caussa :xplo incumbet: quare, si opus est authori- tateMagistratus,aut cominatione de- atten- lationis ad Episcopum, quoquo mo- e, cU- do rem urge, hujusq; diligentia? tc- p, ob stes adhibe, ut de praestito tuo officio e pro- constet. Multa, inquies, mandas :ve- dit fi' rum est, fod tanti est, infanti extreme : Chi' periclitanti Parochum non defuisse. rur< D z Num. ?6 Institutionum Pastor altum Num. III. De partu monflroß. CI partus provenit ex patre bruto, ^matre homine,ne baptiza; brutum est, non homo. Si bestia fcemella pe* perit ex viro, baptiza saltem sub conditione,/ es homo : quod si duo humana capita, vel humana pectora coni- pareant, primo unum baptiza, & mox alterum: Sed hoc sub Conditione,/' dua adsint anum. Verum in portentosis ejusinodi foetibus consultius esi consulere Episcopum, audireque Medicos, si tempus patitur; praesertim si i caput aut pectus non sit humanum. Si res urget, 8c dubium remanet, baptiza; sed sub conditione,/ homo es. Num. IV, De rebaptizandis, a laieis, vel obßt- tricibus m necejfitate baptizatis. , rite baptizatum reba-j -‘•^ptizes, ne fias sacrilegus, & irregularis ; si tamen merito dubites de; valore prioris baptismi, 8c post dili-, gen- gen tion circ; aut hac prel dioi pec< quo rani moi ftirr dit tani tua ritii vid roc rep exe mo ten zat zer 1 Tun ficunda. 7 i gentem inquisitionem remaneat rationabile dubium, aliquid defuisse ruto, circa debitam intentionem, materiam urum aut formam, rebaptizare debes sub a pe* hac conditione, fi non es baplizAtus. De- 1 con* prehensum est, non modo ab aliis ru- uma- dioribus; sed etiam ab obstetricibus coni* peccari in baptizandis infantibus; ;mox quod multi,quae necessaria sint, igno- >ne,Jf' rant, quod nonnullae instinctu docento- monis, aut quod res sacras miniis ae- is esi ftimentjin necessariis errarint: acce- eMe* dit praeterea in repentinis illis casib® timlij tanta perturbatio; ut multa tumul- nunii tuarie & confuse agantur etiam a pe- :t, ba- ritis; & obstetrices quidem, etsi postea 0 es. videant se errasse, mentiri possent Parocho, ne de male acto negotio acrius ebßt- reprehendantur. Ob has causas, & exempla, quae errorem non raro de- reba-i monstrarunt; bonorum Authorsi sen- : irre-' tentia fecit: ut multis in locis bapti- e s dej zati ab ejusmodi hominibus rebapti- dilh, zentur sub conditione: idque ut fiat, geil-f D 3 prae- Inflitutknum Paßoralinm praescribit pastorale Passaviense, 8c multi sapienter usurpant: si jam adulti fuerint , fieri poterit privatim, author sum, ut sequaris, nisi de prioris Baptismi vaiore tibi plane constet. Num. V. De fueris expoßtis. Qlmiliter, similcsq; ob causes pueros ^ad januam templi, ad hospitale,vel alibi expositos baptiza, nisi de baptismo rite collato aliunde tibi constiterit: nam pleramq; exponunt matres malae vitae,&rerum sacrarum ignar?. Et licet sirbinde seriptum collo appensum sit hac formula, baptizatm tfi, tamen quia inde non constat, an valide Baptism 9 sit collatus, tutius ages, si justam suspicionem aqua baptismali diluas. Ita filii Christianorum parentum interTurcas,alibsve infideles nati, & educati, cum e captivitate liberantur, nisi rite baptizatos fuisse constet, sub conditione rebaptizantur. NUM. & ad- im, aris ros vel tif- iteres irf. ap- <)> va- jes, lali sn- na- be- )n- UM. Part secunda. 7A Numerus VI. Z> prtfirtim de Patrmis. jEremonias Baptisini exacte ob- ^"ferva juxta Rituale Dicecesimum, quibus rite peractis consultum est, quod alicubi praescribitur; ut per obstetricem, vel ‘illam, qua? infantem ad Baptisinum detulit, parentes moneas, ne baptizatum nutriendum tradant Judaeae, vel haereticae foeminae, Lc ut suo tempore curent instrui, & imbui moribus Catholicis; caveant vero in- terim,ne eodem lecto cum infante ita dormiant, ut forsim caiu dejiciant, aut opprimant, aut suffocent, Prseci- Tari fecunda- pue inter ritus attende ad Patrinos, quos monebis de cognatione (piritua- li, quam inde contrahunt cum persona baptizata, 8c ipsius patre, ac matre, ratione cujus oritur impedimentum inter illos, matrimonium dirimens, 8c consequenter specialis incestus, si inter le aliquid contra Castitatem committant: ad hoc etiam pro ie advertant Parochi baptizantes. Expediret fceminae foeminam, masculo masculum dari in Patrinos, neque multos, quo minus matrimonij impedimenta incurrantur. In Baptismo necessitatis non adhibetur necessario Patrinus: si adhibeatur, contrahit cognationem spiritualem: cum autem post Bapti- sinum collatum supplentur caeremonia:, & si adhiberi possint testes aliqui, non tamen proprie Patrini; quia tunc non suscipitur,infans de tacto fonte, cum prius fuerit baptizatus. Si imponant nomina alicujus hominis non seslcti,aut ita detorta, ut sine risit, vel D 6 joco 84 Jnßttutionum Taßor alium joco pronuntiari nequeant, ne admittas, neque facile plura,quam duo, nisi parentes essent illustres. Referes in libro baptizatorum nomina parentum, baptizantis, patrinorum, locum, annum, mensem, diem: neque tamen ex eo libro natalitias legitimitatis li- teras conficies, quae pro certis habeantur; quia parentum subinde nomina confinguntur, praesertim cum proles illegitima est, ut eorum nomini,& famae parcatur. Ut natalitiae legitimae sint, confici debent ex forma juridica authoritate Senatus, 8c notari) jurati, convocatilque legitimis testibus, quo optimo modo fieri potest. Quaerit Layman, an haereticus admitti postit ä Catholicis proPatrino? non est omnino alienus, si gravis caussa subesset, 8c abesset scandalum. Ego potius o- mitterem, quam admitterem: aliud est, si Catholicus sine scandalo adhiberetur Patrinus in Baptismo, quem conferret haereticus. Num, nit- ni- ; in enim, j ien ! li- , an- ma les nae ica iti, |U0 rit slit tuet, o- ud ' m il Tars fecunda. Num. IX. De procuranda Confirmatione. CAcramentum Confirmationis quae- ^dam est perfectio, & velut complementum characteris baptisinalis; ut fidem, quam Christiani accipiunt per baptismum, generose &c fortiter retinere poilint tempore tentationum,aut persecutionum. Unde etsi confirmare tuum non fit; tuum tamen est curatoris animarum procurare, ut tui non negligant: proinde exhortaberis subinde populum, praesertim cimi Episeopus in tuo, vel vicino loco col- laturus est, ut suscipiant hoc Sacramentum, neque post septennium aetatis nimium diu differant: quod magis urgendum est, in partibus haeretica lue infectis. Quam ob rem ex Ca- thechisino Concilij Tridentini, vel a- liunde eos instrues, quid sit hoc Sacramentum, Sequam vim habeat, quf materia, quae forma, qui ritus, quid sibi velit alapa, quam Episcopus in- 86 Inflituttonum Paßar alium fringit, cur frons ungatur? cur ligetur linteolo? & quid eo debeant agere , ciim aliquamdiu gestarint: nam cognitio harum rerum devotionem excitat, & fructum majorem adfert. Docendi etiam sunt, cum hoc Sacramentum sit vivorum, si consci) sibi sint peccati gravioris, praemittant veram contritionem, vel quod certius elf, sacram confessionem: decet, ut jejuni accedant, non est necesse: accedant autem modeste, reverenter, & pie, ut par est. Patrinus sufficit unus; ] is esse debet confirmatus, contrahitqj similem cognationem spiritualem, & matrimonii impedimentum,prout de Baptssmo dictum est. Caput III. Instructiones & praxes circa Sacramentum Poenitentiae. ' Sectio I. Qufcdam generaliora. v ITUM-l S dii ve: di 1 n, qu or< in« co coi tU! mi re, de ph D( pe ve ex sic T/irs ficund*. 87 Num. I. De Scientia, Loco & Habita Confeffari/. CCientia Casiium hic opus est. Stu- ^debis praesertim, ut versatus sis in distinguendis peccatis mortalibus ä venialibus, & quae mortalia specie sint diverse, item, qui casiis sint reservati , qui annexam habeant censuram, quod onus sit restitutionis. Sanos ordinarie audies in Ecclesia, nisi siib- inde ratio aliud exigat, & quidem loco patenti, neque obseuro: asserculus confestionalis ad audiendum perforatus; vultum tuum apcenitentibus, feminis praesertim, ita separes, ut audire, non item videre possis; neq; enim decet; ut minimum manu, & strophiolo interpositis coerceas aspectum. Decet, ubi, & quando mos est,Super- pellicio, & stola convenienter, selten» veste Clericali indutum, confessiones excipere. Cum ad Altare pro Sacrificio accesseris, non facile aurem praebeas 88 Inßitutionum Vaßoralmm beas confiteri volenti, tum ne Sacrificium interrumpas, tum ne longior fieri debeat mora, aut neganda fit Absolutio, non line pcenitentis, & forte aliorum perturbatione. Quod ad infirmos attinet, majori opus cautela, si in lecto jaceant, decenter sint cooperti, locus sit neque obscurus, neque plane obseratus, adsit prassens aliquis testis, neque nimia mora trahatur , praesertim cum sceminis, exu- letque omnis levitas, aut familiaritas: latet hic serpens: nihil pronius, quam spargi, & hauriri venenum, & quanto tunc periculo salutis alterius? Num. II. Qui audiendi ? nrilos audies, non alienos, nisi ho- rum superior eam tibi potestatem delegarit. Censetur id fecisse pro casu necessitatis, item pro iis,qui in tuam Parochiam religionis causa peregrinationem suscipiunt, aut illae iter faciunt, modo non dolo malo, ut proprium bi Tars ficundtt. Sp prium pastorem refugiant. Vagi, qui nusquam sedem certam habent, tui sunt,quamdiu inter tuas oves versentur. Religiosos audire potes, fi facultatem ä Praelato acceperint. Sacerdotibus saecularibus consuetudo alicubi permittit, ut cuivis approbato confiteri possint, & absolvi a casibus ibi non reservatis. Monendus hic mihi es obiter miNeo-paroche, ne sine rationabili causa miseris, &c pauperibus nobiles, & divites praehabeas, illos extrudas,hos intrudas: offendit enim h$c indisereta discretio: adverte etiam obiter,etsi delegare possis tuam jurisdictionem alteri ad tuos audiendos: debere illum esse ab Episeopo approbatum ad audiendas confessiones. Num. III. De fiirdü , mutis, aut lingua ignaris. Cllrdorum confessionem eo loco ex- ^cipe, ubi cum iis loqui sic possis, ut alii audire non possint. Clamare solent 90 JnftituuenumTaßor alium Icnt ipsi, quod putent etiam caeteros rem male audire: mone eos,ut modestius quo loquantur. Quod si ita capti sint au- pcct ribus, ut nihil omnino percipiant; si- «Sio. gnis, & nutibus agendum, insinuan- vas ; dümque gravium peccatorum nuine- tim rum in digitis ostendant: pceniten- Eod tiam vero illis significa ostensione, ferit V. g. Rolarii, vel alio signo. Si nb- gua runt legere & scribere: scripto inter- eou rogare, & quaedam monere potes, & fält ipsi confiteri possunt lcripto,si velint; vis. nam saltem extra periculum mortis, tus, nemo ad id tenetur, ob periculum si- cog gilli frangendi: quam ob causam ne- deo que ignaro linguae quis tenetur con- vid fiteri per interpretem , lästern extra ficit articulum mortis. Parq; ratio est de mutis; nutibus tamen & signis uti debent; iiftlemq; uti debebis;partim ut peccata cognoscas, aliquo modo, C1 partim ut poenitentiam injungas. Quod si nihil in particulari de pec- nia catis exprimere pollint, ostendant sal- le: rem Turs jeiunda. rem voluntatem confitendi signo aliquo animi pcenitcntis, ut tunsione pectoris, flexione poplitum, conjunctione manuum,sufficietque,ut absolvas, atque ad id illi tenentur, praesertim si periculum mortis id exigat. Eodem modo agendum tibi, si acceso Ierit poenitens plane ignarus tute Ungute , neque interpretem habeas, aut eo uti nolit: conabere tamen somper, saltem aliquod peccatum, quantumvis leve, extorquere. Plane simul mutus, & surdus a nativitate, cum nihil cognosoat de hoc Sacramento, non video, qua ratione absolvi polsit. Tu vide,an ex gestu signum aliquod sufficiens deprehendere possis. Num. IV. De accedentibus in habitu inconvenienti. CI qui ad confessionem accedant ha- ^bitUjornatüve corporis malo,si venialis est vanitas, aut fastus, ne repelle; repelle autem, nisi dolorem prae- mit- fi Institutionum Pastoralium mittant, si habitus ille,vel ornatus sic mortaliter malus,vel quia vehementer libidinem excitat, aut gestatur a« nimo libidinoso: quod si pcenitens ornatum illum offerat in bonum Ecclesiae, aut pauperum, ne sic quidem admitte, nisi saltem priorem formam destruas. Gladio accinctum confiteri, etsi miniis decet; de se tamen cum Sacramento non pugnat. Num. V. De fueris, aut adultis rudioribus, prscipu} rußicam. CI quos adeo rerum ad seltnem ne- ^ceslariarum rudes deprehendas: ut ignorent este unum DEUM mundi Creatorem & Gubernatorem, qui bonos post hanc vitam praemiet, malos puniat, ne prius absolve, quam id seiant: facile est, id paucis edocere: difficilius,ut intelligant este trinum in personis, ex iis Filium natum ex Virgine, pro nobis redimendis pastum, ac mortuum resurrexisse, quae tamen o- mnino ’h Pars ficunia . 9Z tnnxno esse ad salutem ofitu defectu fulcientis examinis confcientu. Ertum est, ad confessionem prae- '‘-''requiri conscientiae examen: censetur enim noluisse integre confiteri, qui sine eo imparatus accedit. Sufficit tamen , quod prudentis judicio moraliter sufficere videtur, consideratis circumstantiis, ingenii, judicii, memoriae -6 InßiturionumPaßoraUum moriae pcenitentis, temporis ab ulti* miti ma confellione interjecti, consuetudi- tes: nis peccandi gravius aut leviüs, dili* resp gentiae, vel negligentice in excutien- pto da identidem conscientia, conscien* bon tiae denique tenerioris, aut laxioris, ve ii Si deprehendis poenitentem ex gravi pro; culpa neglexisse examen moralitet sufficiens, primum monebis, ut hoc D ipsum peccatum neglecti examinis, Lc indigni ad Sacramentum accessus "VT confiteatur, remittesq; illum ad exa* ^ men diligenti 9 , si speres concesso tcm- caul pore paratiorem rediturum: sin mi* pue nüs, mone, ut imposteriim accedat pa* ra, j ratior; interim interroga circa ea,quf si qi ab hominibus istius status, & condi* vel tionis peccari solent, ita enim supples rint examinis negligentiam; & faspe fit, con praesertim in rudib 9 ,ut quo plus tem- con poris in excutienda conscientia pet los se impendunt, eo se intricent magis: qui alii confusione repulsae exacerbati ne pui redeunt quidem; itaque ne facile re- var Part ficunda. 97 liti« mittas, quando defectum supplere po- udi- tes: mone tamen prius, ut temere non iili- respondeant ad interrogata, sed fum- ien- pto ad id brevi saltem morula, litque jen- bona side agant: 8c, ut si aliquid gra- )ris, ve in memoriam redeat postea, id in ravi proxima confessione exponant. [itet Num. VIII. hoc De indißofitu defeclu debita in- nis, territatis. fsus ^"Onnulli, praesertim cum siro Pa- :xa- "‘■^'rocho confitentur, licet ex nulla em- cauta sixfficienti,prae vano pudore, &c mi* puerili metu quaedam celant gravio- pa* ra, praesertim in peccatis luxuriae, auc qu; si quam injuriam graviorem Parocho, idi- vel Ecclesiae Parochiali clam intule- rles rint. Si quid tale suspiceris, sive ex fit, conditione poenitentis, sive ex modo :m- confitendi, sixggere animos, & stimu- pet los suaviter admove, & hortare, ut »is: quidquid conseientiam mordet, aut ne pungit, confidenter exonerent: ita Iere- vandam conseientiam, alioquin exiit- E car- §8 Instituticnum Txßor alium carnificandam; nullum esse peccatum mu j tam enorme, quod Deus non remittat rum cofitenti, confessarios non offendi,ima cat j eo magis benevolentia affici erga eos, quos vident candide, & sincere suo- D e j, rum criminum pcenitentes; denique ^ j Deum non latere, quidquid in con- ^eb (cientia latet; & olim in die judici), tur j apertis conscientiarum libris,omnes d arr & ipsum confessarium de re tota co- tat j, gnituros. Ita pusillanimes illos ani- nere mando paulatim, & quodam velut at- Can( tificio ad libere confitendum primum tere allicies, mox etiam elicies, quod file» p tu: tio premebant, faciesq;, ut hoc etiam, Con quod celare voluerint, fateantur. bell Num. IX, _ maj l)c indispositis ob defecium doloris. j n g TAm vero, fi ex modo confitendi,aut mei •^aliunde vides,confeslionem per msl- mic dum cujufdam narrationis, aut histo- terr riae fieri, neque proficisci ex dolore a- teri nimi pcenitentis,proponentisq; vitam daei meliorem- alii erunt admovendi fi>'i &ri muli atura littat i,imo aeos, : suo- llque con- dicij, mnes a co- ; ani- it armum ilen- :iam, ru. i, aut msl- More a- itam isti-i Huli Viri JecMti*. 99 muli. Primo significabis dolorem verum, fk intimum plane requiri ad peccati remissionem; confessionem alio- qui non prodesse, imo fore sacrilegam. Deinde suggere ea, quae ad dolorem de peccatis, vel cor saxeum movere debent: sunt autem siimmatim haec, turpitudo peccati, quod vel uti quoddam monstrum est depravatae voluntatis,cujus deformitatem si oculis cerneret peccator, horreret profecto, &C cane pejüs, Lc angue detestaretur: praeterea peccatum quidam est contemptus supremae Divinae Majestatis, & contra ipsius sanctissimam legem rebellio; quae injuria eo haberi debet major,quod sit conjuncta cum summi ingratitudine, imo perfidia: ideoque merito peccator privatur gratia, & a- micitiä uei, fitq; ei exosus, reusq; aeternae damnationis, nisi resipiscat, in- terim subest potestati, & tyrannidi daemonis, quo statu nil esse potest miserius. E 2 Sed loo Tnßitutionum Paßoraitum Sed nihil magis excitare debet detestationem, &c veram cordis contritionem , quam quod peccatum sit offensa summi boni, super omnia amabilis, 8ccui repugnat infinita quadam malitia peccatu saltem mortale. Habes miNeo-Paroche,veIuti in pharetra jam sagittas, quibus cor peccatoris impoenitentis atterere, imo conterere postis: utere his, iliis,hoc,illovemodo,ut opportunius fore judicabis. Num. X. De Proposito, Recidivo, Occasionum fuga. /”''Um dolore requisito includi de- ^•''bet propositum vitae inposterum emendandae, ad quod magni praesertim peccatores, miniis attendunt,id- eoque tibi maxime laborandum, ut id 1 efficaciter proponant, ütque remedia j adhibeant, quae suggeres, urgebisque, ut occasiones fugiant, ne in eadem 1 praecipites agantur, & per annos plurimos relabantur. Nihil molestius con» coni miti ties hon am] quii per casi vel Ret nui pra occ est do lineas qu cui eju rei ta< xc tai tde- itri- c of- .ma> dam Ha- iare-. :oris :rere mode- rum ;(et- it id ; ediai ;ue, iem! alu- iius osl" Pars fecundis. tot Confesiario, quam cum canibus ad vomitum, 8 c silibus ad volutabrum toties redeuntibus: quid enim agas isto homine, qui viginti, triginta, eoque amplius annis, gravia, 8c enormia, &C quidem eadem confitetur, aeque sem- per remedia negligit,in easdem se occasiones volens induit: quomodo te, vel illum isto labyrintho expedies? Recidere in levia, humanum est; non- nunquam labi in graviora, tolerabile, praesertim si sponte non captantur occasiones propinquae: facilius enim est ejusmodi absolvere,si recidant,modo eo sint animo, ut magis cavere velint. Labor, 8c opus cum iis, qui occasiones proximas, vel de se malas,vel qu« eos proxime ad malum inducunt, evitare negligunt. Sunt autem ejusmodi societates quaedam, quae ad relaplum impellunt, domi familiaritas cum lupa, contubernium cum u- xore Putipharis, & ejusmodi. Quodsi tamen eae occasiones, neque sint quae- E 3 sitae 10 1 btfiuuucnum Taftsr/iltum sitae ultro, neque de se malae sint, neque sine gravi incommodo ex Joco, aut periculo pcenitens exire poslit, absolves, quoties redibit vere pcenitens; ita animo paratus, ut serio consensum velit cohibere quantumcumque occasio impellat: item fugere, quantum poterit, seque contra praemunire, atque obarmare precibus, jejuniis, eleemosynis, aliisq; bonis operibus, praesertim frequenti uso Confessionis, & secrae Communionis; mimisque eris difficilis, si advertas,aliquam in dies fieri emendationem. Num. XI. De Repetitione Confeßonum. "^TOnnunquam confessiones de tota -‘■^'vita instituuntur, aut de magna illius parte, ex honesta cause quidem, sed abfq; necessitate, nimirum ad majorem fui confusionem, demissionem animi, atque intensiorem dolorem de prioribus peccatis, licet rite aliquando confessis; praeterea ad quietem, & secu- secu tis. neq scru mtr que imp te c exh Sun fessi jusi ter, Scc pta fest ran mo sub Ita sioi ne: &! pri Tors fccunda. ioj ne- securitatem conscientiae in hora mor- >co, tiSi Hic tamen prudentia opus est; ab- neque enim semper id fieri expedit» :ns; scrupulosi ejusinodi Confessionibus se um intricant magis, quam extricant; nexa- que consulendae facile fceminis, quae iim impudice vixerunt, si existimentur ri- ac- te confessae, quia majorem fotorem lee- exhalant cloaca;, quando moventur. tx- Sunt, qui ex libris, quos specula Con- , & sessionum vocant, ad Confessiones e- :ris jusinodi generales utantur impruden- lies ter, eum discernere aegre possint, quas 8c quomodo ad sc peccata in illis scripta pertineant; atq; ita & sc,& Con- fessarios confundunt, 8c quaedam narita rant, quae non patrarunt, aut supra na modum exaggerant: addiscunt vero m, subinde, quae eos ignorare latius esset. ,a- Itaque non facile permittes Confes- im sionum non necessariarum repetitio- de »es, nisi diligenter causam cognoris, n- Lt pernitentis conditionem, judicium, & prudentiam simul que instruxeris de r- E 4, rno- 10 + Inßitunonum Taßar altum modo, & methodo, quae servari debet; alioqui si recte & prudenter suscipiantur, confidendae sunt & laudandae: minüsijue tibi auditu molestae, quod ea jam rite semel confessa minorem curam Confessarij permittant. Major molestia, & impensior cura a te exigitur, cum Confessiones necessariae repetendae erunt: quod accidere potest ex variis caussis; si priores nihil valuerint; si gravia peccata omissa defectu examinis* nec ea negligentia siip- pleta sit: si pcenitens aliqua ejusmodi turpi pudore tacuit, quod fatendum erat: si de gravibus erratis non do- luit, aut noluit inposterum emendare, aut certe ab eo Absolutionem petiit, qui impertiri non poterat. Qui errores cum deprehenduntur, certum est, peccata sic confessa repeti debere, & inter illa exponendum,quoties sacrilege sit confessus, & quoties communicaris indigne. Accidit tamen nonnunquam, praesertim in rudibus, 5co’ turi ceps ficie cog ctte repi mist mei sam ut t tiar qui apt pce bu: se c im tia me ne ce, ab k>r Pars fecunda. Tof tat; 5 c obliviosis, ut postea non recorden- ian- tur malarum Consestionum, & dein-- dx: ceps bona fide pergant confiteri: fuf- uod ficiet tunc, cum in memoriam redibit rem cogitatio Confeslionum, qua: male fa- ajor ctae fuerant, earum peccata mortalia igi- repetere, & de iis, sacrilegioque comte- misto, ex indigna susceptione Sacra- test menti, rursum se accusare. Negotium va- sane implicatum, licebit tamen tibi, :fe- ut te facilius expedias, sequi senten- rp- tiam probabilem Scriptorum illorum, odi qui docent quibusdam casibus, quos am apud illos leges, dari^Sacramentum io- pcemtentiae informe: his enim casi- ia« bus ajunt, confitendum aliquando es- 3 e- se defectum, ob quem Sacramentum ^ui impeditum fuerit, ne conferret graun tiam, peccata vero confessa, in Sacrare, mento informi illis casibus non elfe sä- necessario repetenda, sed sublato obi- n- ce, vi prioris condonari: ego quidem en ab hac opinione dissentio. Hoc mihi is, probabilius; omitti posse ea peccata, & Es; quas 105 Jnßttutionum Vaßarxltum quce pcenitens probabiliter existimat bal vel non elfe mortalia, vel non esse ä ss Ute commissa, vel esse rite confessa; null- cia tö magis omittere poterit ea, de qui-^ mi bus solo scrupulo ex lev i, neque ra* dai tionabili suspicione angitur. (ut Num. XII. cui De ineundo mortalium numero. qu T?ST omnino hic numerus expri- nai •^rnendus; longus, fateor,&permo- g n lestus labor, prajsertim in iis, qui pri- * er dem non sunt confessi, & scatent pec- nu catis: nam longam illam telam rete* r f r Acere, &tot nodos dissolvere, quam difficile pcenitenti, tam molestum Confessario. Evolves tamen quan- 1 tum poteris, si mathematice non poteris, conjicies saltem circiter, plus, f miniisve; prout &c ipse poenitent ^ computabit: quä in re monendus est, tu ut nonnihil pensicularim numeret, fu bona fide, 8c certa certo, dubia dubie m recenseat. Quod si res tor,tamq;va- si ri« sint implexas, ut ne quidem pro- bsbi- Pari fecunda. lOJ imat habilem numerum designare postit: e äse utere tu artificio, ut summam consimili. cias: inquire,quoties circiter,aut plus, qui- minüsve intra mensem, hebdoma- ; i> dämve solitus sit, & quando opus est, (ut fere fit in peccato luxuriae) quibus cum personis, modis, circumstantiis, ‘0. quando haec speciem peccati mutant: pri- nam, quae tantum iminuunt, aut ag- mo. gravant inter eandem speciem, cen- pri. fent boni Theologi, nihil opus este e- jec- nucleatius explicari, praisertim in ista eK . rerü confusione, aut in materia luxu- [im rise: ubi nimia diligentia periculoso. um Num. XIII. an- Oe Confeßionis interruptione > & po- dimidiatione, us, pillm coeperis audire consitentem, :n{ sperge, dum absolveris, nisi ratio- :st, nabilis causo interruptionem aliquam et, suadeat: parum, pro nihilo est; plus )ie morae conceditur, si infirmus evocet, 'a- fi persona illustris in loco interpellet, •o- Li res urgeat, de quä monend 9 est pce- 'i- E 6 ni- lo8 Institutionum Tastoraltum nitens, ne offendatur. Subinde etiam recedendum tantisper, aut disserendum, cum boni venia pcenitentis ad quaerendam resolutionem dubii ca- , Jus, quem ipse explicare non potes, f Quod si tamen malit redire postea pro I resolutione, credasque rediturum, ab-; solvere poteris, si rite & integre sit ' confessus. Cum interrupta est confessio, & deinde pergitur, nihil opus est > ea repeti, quse recte confessa sunt, mo- db se Item confusem memoriam retineas eorum; ut pro iis setisfactioncm j imponere poilis. Consiiltius tamen est, in sine confessonis illa iterum Jubjici clavibus hac vel simili forma: 1 de prius, & nunc confefiis doleo,petoq 3 dfi- ■ lutiontin. Porro dimidiare confessionem, id est, partem mortalium confiteri, ä qua , absolvas, partem aliam relinquere, ä j qua tu, vel alius postea, non licet,nisi rationabilis cause subsit, qualis non est frequentia poenitendum in magna . cele* i :um ren- s ad ca- )tes. pro ,ab- e sit ises- > est no- eti- tem nen ura na: bfo- id jua e, a lisi on na Is- Pars fecund.t. I09 celebritate Festi: setius enim est paucos bene confitentes audire, quam multos male: si tamen tantus est af- fluxus, aut alia ratio festinationem urgeat, mone pcenitentem, ut superflua resecet, mortalia sola recenseat, e venialibus paucula: juverit etiam uti interrogationibus succinctis, minus necessaria pro remediis in aliud tempus rejicere, monito pcenitente,ut inierim conquiescat, studeatque vitam corrigere. Specialis quaestio est, an a- liquando ob casus reservatos confessio dimidiari postit: quod jam videbimus. Num. XIV. De Casibus reservatis. COla mortalia reservantur; & sum- ^mo quidem Pontifici sola illa, quae annexam habent excomunicationem ipsi reservatam: unde si excommunicatio illi non reservatur, aut revera non fuit incurse propter ignorantiam censurae,vel certe fuit aliunde sublata, desi- Jio lnßitutiomr» Paß orali um desinit peccatum esse reservatum. In« ter reservata Pontifici, & quae ad omnes pertinent, maxime usui sunt, qua in Bulla Ccenae continentur, ubi, & quatenus ea est recepta • similiter per* cuilio gravis Clerici aut Religiosi, fi* monia etiam illa, quae confidentialis dicitur: praeterea duellum, ubi Clementis VIII. Bulla in usu est; neque enim ubiq; viget: reliquas Excomu- nicationes Pontifiici reservatas vide apud Auctores de Censirris: quia vero Excomunicatio requirit pertinaciam contra praeceptum Ecclesiae, imo & notitiam censora? in pcenam adjectae, plurimi, praesertim rudes, cum ignorent, quaenam selb Excommunicatione prohibeat Pontifex, eam non incurrunt, etsi peccent fortassis aliunde: ideoque, cum tunc non reserventur, ea peccata a te absolvi poterunt. s Episeopi etiam certos casos sibi habent, äse vel prodecessoribus reservatos j sed difficile est definire, quinam sint Tun secunda. JIX i In* sint UH de facto reservati, nam vari) om- pro variis Dioecesibus reservantur; tu, qua ciim animarum curam suscipies, fac, i, & ut ex Vicario Generali, quinam ex il- per* lis tibi reserventur, probe intelligas. i, fi* Igitur cum ex Confessione, vel a- ialis liunde cognoveris, aliquem incidille 31 e- in casum Pontifici, vel Episeopo tuo :que reservatum; ne perge ulterius, sed re- 5iu- mitte pcenitente m ad Superiorem, pe- rids nes quem est ea facultas, nisi eam dedero legatam habeas, vel certe obtinere iam possis ante Absolutionem. In casibus j & Pontificiis quibusdam aliquid potest stae, Nuntius Apostolicus, & pro foro con- no- scientiae aliqui Religiosi ex privilegio, tio- & Episeopus in quibusdam occultis in- peccatis, aut cum adiri Pontifex non de; potest; In periculo mortis nihil re- :ur, servatur. Probabile est, quod si ur- f' geat praeceptum annuae Confeslionis, ha- aut Communionis, & desit copia il- va- lius,qui reservata absolvat, possis au- am dite ea, quae habet non. leset vara, eo int cum IU JnßitutionumFaßor alium cum onere, ut deinde adeat eum, qui in alia jurisdictionem habet, a quibus absolvatur. Sunt, qui velint, ut etiam reservata eo casu audias; non video cur necesse fit, cum ab iis absolvere non poliis, neq; cogi debeat poeni- tens eadem bis fateri: Satisfactionem itaq; impones pro iis, a quibus directe absolvis: Superior pro iis quae ad i- pfum deferentur. Si peregrinus ad te deferat casos, in soa solum Dioecesi reservatos non in tua, absolvere poteris: quia ibi, non tibi reservantur. Num. XV. De obligatione ad interrogandum pernitentem. /^Eneratim obligat officium Con- ^ * felTarij, ut poenitens rite confiteatur: atque ad id attendere debet, si quem defectum in illo deprehendat. Itaq; primo, cum advertes, pceniten- tem omittere grave peccatum, aut circumstantiam, quae speciem mutat, aut aliter, quam intelligas, aut numerum ,qui ibuS tet- i vi- ilve- sni- nem •ecte id i- d te 1 re- eris: m !cn- tea- si dar. :en- cir- aut um ice- Pars fecunda. IIJ tacere, five id faciat malitiose, sive ignoranter, procurare debes, ut integre, & rite Sacramentum administretur, appositis ad rem interrogationibus. Quare habebis animo comprehensam summam peccatorum, quae committi solent circa praecepta Decalogi, aut Ecclesiae, ad quae peccata etiam capitalia septem revocantur. Placent inter caeteros, resolutiones Pastorales nuper editae leorsim ex Horto Pastorum J acobi Marcanti j. V erum hic etiam, ut in caeteris, discretione o- pus est: ea tantum interroges, quae a similis conditionis hominibus, cujus est pcenitens, committi solent, caven- diimque, ne imprudenti interrogatione poenitentem doceas peccare, quod facile accidit in materia luxuriae, cum pueri aut puellae, aut qualescumque fceminae confitentur: nam si honestae sint, mirantur, eam interrogationem sibi fieri: si inhonestae, undenam Sacerdos ista tam explorate norit ? Potius 114 Jnftitutienum Vnjhra.lium tiiis excitandi pcenitentes in genere; ut si quid circa sextum praeceptum, & nonum peccarim, libere Lc sincere a-? periant, quidquid id est, quod conscientiam gravet. Si vero oblata occasione, aliquid interrogandum sit circa peccata luxuriae, fiat verbis, quantum ea materia patitur, castis. Sicubi pcenitens contra, quam sentias, non putet se peccasse, sequi debes opinionem ipsius, non tuam; modo ille probabiliter sentiat. Num. XVI. De obligatione ad docendum, cum pernitens errat , CI in rebus conscientiae, aut ad Con« '-meflionemSacramentalem pertinentibus, pcenitens tuus hallucinetur, erret, aut aliquid eorum, quae scire tenetur, ignoret, docere eum debes:sed id tunc faciendum, cum fructus speratur, neque majus incommodum, aut damnum times illi, vel alteri, vel bono communi, Subinde enim prudentius mu dar rest mo fide scie ign cut: lite sivi tur nor liqi der bor det De dia fid Pars ficunda. Iis iere: tius tacentur, quam doceantur quae- n,& dam vitia contractuum, obligationes re a-? restitutionum, impedimenta matri- con- moni); quando pcenitens est in bona i oc- fide,& merito timetur, ne, si doceatur, : cir- sciens peccaturus sit, praesertim si ex lan- ignoratione non sit majus malum sc- cubi cuturum. Verum si ignorat culpabi- non liter, docend 9 est, etsi non roget. Quod nio« si vero interroget, quantumvis timea- aro* tur,ne sciens peccet, veritatem negare non potes,nec omnino silere: forte a- liquando licebit tergiversari, aut pru- m denter distimulare responsum, ne de bonae fidei polsestione majori damno 'on- deturbetur. ien . Num. XVII. er . De obligatione ad procurandam dite- (positionem pro absolutione, & ad refli- f e d tutionem imponendam. spe- CI videris pcenitentem nimio metu aut ^dejectum, proposita Dei misericor- bo- dia erige; si timidum, animes; si pra:- en- fidentem, inter spem, metiimque sta- ;iüs tue; Ii6 Inßituiionum Paßor alium rue; si effutire gravia scelera, suggere faces doloris, aut potius, qui dolorem moveat amoris, iis nimirum incentivis, quae ad attritionem,vel potius veram contritionem excitent. Denique si peccatum obnoxium est restitutioni famae, honoris, bonorum, aut damnorum compensationi, putesq; pceni- tentem, vel sua culpa non advertere, vel certe non facturum, cum sciat, & possit,tui quoque id muneris est,pce* nitentem de obligatione monere, eamq; urgere, praesertim nisi aliunde praevideas majus malum secuturum. Quod si vero neglexeris monere, etsi peccaris contra officium neglectu salutis tui pcenitentis; non tamen contra justitiam; qui ad procurandum bonum alterius ex officio confessarii non teneris, ideo neque ad reparandum damnum. Teneberis vero restituere pcenitenti(nisi aliunde excuseris) si ablque probabili ratione, pronuntiaveris, eum teneri graviter, cüm non P.irs ficundd. gere non teneretur, nili monueris ante sofern lutionem. Similiter si pcenitentem :nti- docueris improbabiliter liberum esse s ve- ab onere restituendi,cum obligaretur iquc graviter, teneberis dedocere pceniten- itio- tem, aut ipse alteri damnum compertam- fare, si error tuus fuerit graviter cul- jeni- pabilis; si vero minus, debebis saltem tere, amoliri damnü lege charitatis, si abse t, & que graviori tuo incomodo poliis. Num. XVIII. De imponenda poenitentia> de absolutione a peccatis, de schedis confeffionum .. ni- pce- ere, inde um. i fpnti«*» #>sr r\nem ■y •alirm-i etsi tentiae, est poena aliqua setisfacto- i fa- ria pro peccatis confessis, quae simul :on- medicina sit ad praecavendum inpo- [ura stemm. Eam tu nomine Dei impones sarii ex officio, quod geris, tum Judicis, an- tum Medici eamque pcenitens tuus :sti- acceptare debet. Si plenarias induisse* gentias lucraturus est, omittere pote- TO- ris satisfactionem, quae in poenam in- üm jungi solet j impones tamen saltem nS Inßitutttmum Vaßorahum aliquid per modum medicina; pts* servativae,fi id exequi possit. Convenit autem poenitentiam in* jungi ante absolutionem; idque fieri solet: potest tamen postea, si prius ne* glectum sit, quamdiu adhuc censetur permanere idem judicium. Impositam ab alio non mutabis, nisi peccata, ob quae injuncta est, ipse audias in confessione. Quod si ipse omiseris imponere, aut pcenitehs fuerit illius oblitus, injungere nullam poteris, nisi saltem confusem notitiam priorum peccatorii retinueris. Quod ad quantitatem^ qualitatem attinet, Concilium Tvld. ßjf 14.CJ. generarim praescribit, ut imponatur, quantum spiritus, & prudentia soggesserit; pro qualitate criminum, poenitentium facultate. Igitur hinc considerabis multitudinem,5c gravitatem peccatorum, inde quid pernitentis humeri valeant, quid ferre recusent; ne aut mollius tractes, aut ne durius, quam par sit. In! nin mei esse Por nor seti me, me, ros exe libi ne£ tioi loc cre Co tia lab on, jun nei De pii prall in* Hed sne* setur posi- :cca* is in ;im- ; ob- ,nisi rum .tan- inci-. )ra- airi- jua- ifa- iul- um, ant, liüs fit. In Fan fecunda. It> Inhoc igitur genere peccant, qui vel nimium,vel nimis parum; postulat tamen humana fragilitas, Confessarium eile mitiorem potius, quam duriorem. Porro prudentiae etiam tuae erit, ut non iemper omnibus peccatis ealdem satisfactiones injungas, praesertim in medicinam; neque enim iisdem remediis omnes morbi curantur: Avaros curant eleemosynae; ambitiosos exercitia quaedam pietatis humiliora; libidinosos castigationes corporis; negligentes suae salutis, preces, auditiones Missae, peregrinationes ad pia loca; gravioribus peccaris assuetos crebrior usus Confestionis, & sacrae Communionis: ubi & istud prudentia docet, ne imponas debilibus, quae laboriosa sunt, aut iis, qui laborant, onerosa,ut jejunia: nec quidquam injungas, unde alii veniant in suspicionem, poenitentem gravius deliquisse. Denique ne nimium variae &c multiplices, in longum tempus poenitentiae 120 Infla utanum Vafloralium tise cumulentur, ita ut memoriam fu* miti giant, aut nauseam procreent. Arri- est,i dent pcenitentibus, quas vident sua &f, animo accommodatiores; quare juve* pcer rit nonunquam, cum difficiles se prae- S bent, ex ipsis quaerere, quid malint, pua. quidve poilint ? subinde proponere libri duo, aut tria, ut eligant; ut tu id,quod licet sibi elegerint, ex praecepto imponas, veri Cum, habita ratione infirmitatis cor- «pec poris, vel animi injunges levius ali- tilia quid, quam alioquin oporteret; pceni- prae tentem admone, &c excita, ut aliunde ]ndu per opera bona, vel voluntarias poeni- rae; tentias suppleat; offer ipse ex te ali- tgoa quam partem setisfactionis subinde; omi mirum enim quantum haec humani- dev tas acerbitatem poenitentiae emolliat, Don i & benevolentiam conciliet. Praeterea caui aliqui Theologi putant hanc clausu- tion lam: Pajsio Diii noßnJeßCbnßi,&C- 6 ( quicquid boni feceris , & mali ßiftinuerisffflt Nis, tibi in remissionem peccatorum, elevari vir- con tute clavium, ut ex opere operato re- M mit« P4« situnia. ut n fu* mittant partem poenas: quod si verum Arri- est, neque id erit facile negligendum, t suo & facilius excufanturj, qui minores juve« poenitentias injungunt, prae- Sequitur pars ultima, eaque prasci« alint, pua, Absolutio. Formulam in Rituali anere libro praesoriptam religiose observa: quod licet ad valorem fatis sint haec duo onas, verba, Absolvo te, aut seltem si addas cor- «peccatis. Illi uti poteris, cum res tan- s ali- tiliam moram non patitur. Quae »oeni- praemitti solent, Misereatur tui, &c. 8c unde indulgentiam, &c. preces sont fere libe« »oeni- rae; illud vero Dftus noster festes, &c. Et e ali- ego authoritate ipsius, &c. communiter ne nde; omittas: facit enim ad dignitatem 8C rani- devotionem; extremum illud: Pastio Hiat, Domini, &c. vim magnam habet, etsi ex: terea causa etiam omitti possit. Deabsolu- iufu- tione a Censoris, console Rituale. ‘C. B Cum urget praeceptum confessio- is,fint nis,si poenitens petat facultatem alteri vir- confitendi,ne facile deneges; exigere o re- umen poteris schedam confessionis mit-, F alte- Iit laßituüonut» Vafioralium alteri factae testem: Formula ejufino* di schedarum esse haec solet, EgaNX -J audivi sacramentalem cmfeßioncm NN. uli K ' loco, die, mense, anno. Non expedit addi ^ haec verba, & eum absolvi j neque hoc re- ^ quiri debet: quia si non est ille abso lutus, scheda mendacium continebit; £ ar mentiri autem non licet: si est absolu- tus, St illis solis hoc adscribas, quos absolveris; ciim omittes, ingeres fu* tUn( Ipicionem malae confessionis, & ita li* con gillum franges: sitis cuique esse de* p 0 ^ bet, si scheda testetur, illum sicramen* |j on taliter esse confessum: neque propte* t ; m rea sirlpectum aliquem reddes negats j ac] forsin absolutionis: si modo nullio* cepi mnino alia, formula confessionis testi* p] e j moniu concedas, ne iis quidem, quos ner( absolveris. pen Num. XIX. . no] De suffiendis defelitbus in ifso Si 1 2 p e cramento commisit. vit; CI per errorem, vel oblivionem dj* des ^miscris poenitentem, alioqui rip qui disco* ilsffl«* (70 NX. JN.td t addi locre- : abso> nebit;. bsoiu- > q«? res tu* : ita siste de- amen- ropte- legats ullio* s testi- i,quo< )ß Si- ;m di; ji liF dM fast Jicundd. 1l} dispositum, non datä absolutione legitima ä gravibus, neque ita procul a te absit, quin moraliter censeri possit adhuc praesens, & rite dispositus,ab* solve etiam neseientem; sin minus, fi potes absque gravi incommodo, aut scandalo, roga prudenter, servato sigillo , ut tibi iterum confiteri velit j este bonam causem, cur id roges: & tunc a prioribus, & iis, quae de novo confessus est, absolves. Si neque hoc postis sine gravi incomodo,vel offensione, silebis, & Deo comittes; praesertim si ab eo tempore receperit aliquod Sacramentum, vel credatur brevi recepturus*, eo enim prior defectus supplebitur. Quod si tamen mors immineret,neque ullumSacramentum recipere pollet tuus ille pcenitens, omnino monendus esset, ut confiteri velit, aperto, si opus fit, tuo defectu; ne cum vita de selute periclitetur. Similiter si defectus fuerit ex parte pcenitentis,vel quia sine causa peccatum mortale re- F z ticuit Ii 4 Inßituttinum ’Pufiontlium \ ticuit, vel quia sine dolore sufficienti confelTus est, eodem remedio, ut jam docui, utaris, si desectu postea cogno- jisj servata tamen sigilli religione. Alii defectus subinde non reddunt Sacramentum invalidum, sed tantum illicitum, si seienter admittantur: ut fi absolveris a caso reservato inter alia, quae absolvere poteras, aut ab excommunicatione, ä qua non poteras, bona tamen fide pernitentis: si omiseris imponere poenitentiam debitam$ noni erit tantae molis, aut oneris eos emendare,cum absolutio valuerit: si tamen corrigere commode defectum postis, corriges: attendes tamen semper, ut sigillum serves. Numerus XX. De Sigillo. C'kvt ne directe, vel indirecte,ullo modo, vel unqiMm, ullove casu, •jne mortis quidem vitandae causa, aut| praetextu cujulvis boni, etiam publi- 1 ci, sacrosanctum Sigillum confestiost* 1 ; fran alii: proj pras alio qui< tun cati ven cun tanl tun tere sine faci hor me cil« nui in vel ro n& Re 'Pars fecunda. Uy icnti frangas, aut occasionem praebeas, ne jam alii frangant; ideoque arcebis eos,qui gno« propius accedunt confitenti: cavebis te. prasterea, ne voce altiore, aut gestu,vel dunt alio signo assistentes intelligant ali— itum quid pertinens ad sigillum. Frangi- ut (i tur autem sigillum,vel revelando pec- alia, catum mortale, etiam in genere, vel tom* veniale quodpiam in specie,vel quod- bona cunque, quod pcenitens confessus est, sim* tanquam pertinens ad siium pecca- non - tum in confessione explicandü. Prae« uen* terea censetur frangi, si ex ea notitia, tmen sine venia pcenitentis, aliquid dicas, ossis, faciäfve, quod pcenitentib 9 pudorem, r, Ut horroremque, atque ita ipsius Sacramenti incomodum adferre poflet. Facile in his impinges: nisi linguas frce- num injicias: faciliusq; erit de auditis ,ullo confessione omnino tacere, quam caso, vel verbum loqui: cum pcenitente ve- i,aut| rb ita agas, ac si ex confessione non libli- 1 nossez: nisi forte de ipsius licentia, ionüi Res hasc lubrica est: iterum moneo, ha» F 3 cave: U<5 InßUuütnHM V aß tr altum cave: praesertim si de uxore cum marito, de liberis cum parentibus, quorum confessarius es,loquendu, agen- dumq; sit, de iis praesertim, quae vitiosa sunt. In ipsa etiam confessione frangi potest sigillum, ut si poenitenti aliquid narres, unde ille alterius, qui tibi confessus est, peccatum suspicetur, quod interrogationibus facile contingit per imprudentiam: Si extra con- fe Isionem noveris peccatum aliquod pernitentis, de quo loqui te oporteat, significa unde vel quomodo id nöris; ne venias in suspicionem revelat? co* sessionis. Si quispiam te interroget de auditis in confessione: nega,pernega, te quicquam scire,adhibito etiam juramento, si opus est: nescis enim illa ex notitia quadam humana, quas sola quaeri potest, & reprehende tam imprudentem interrogationem: Sigillum quidem non frangis, cum petis ä poenitente licentiam, ut cum eo de confessione agere possis, 8c ipse sponte coni pet« prae P: De, dat tan pra der not qui tas qu bl vel pu bi: con- 7>L- UO- ;en- Part ßtunda. 117 consentiat: sed, nisi gravi de causii,ne pete: nam fere ruborem id incutit, praesertim si urgeas, cum negat. CIO- 1 an- ali- iti- . cur, ; ein- ' on- , Sectio II. Particularia quaedam circa infirmos ac moribundos. Num. XXI. De prseparandis infirmis ad non differendam eonfeffionem. rod CUpra monui generarim, confessio- eat, ^nes esse excipiendas loco neque ris; clauso, neque obscuro; id maxime cuco« : randum, cum infirmi audiendi sunt, t de - praesertim fceminae, curandümque , si :ga, i fieri potest, ut aliquis sit praesens,qui ju- ; non quidem audire, sed videre possit, illa quid agatur. Cavenda praeterea levi- !bla tas omnis verborum, vel actionum: im- i' quia hoc tempore, & loco est pericu- gil- losior, Inprimis pro concione, data, is i : Vel arrepta occasione monendus po- de i pulus, 8c praemuniendus, ne in mor- nte, bis nimiiun differant vocare Confessa- wi» F 4. rium a I Institutionum Taster alium rium,aut confiteri; qua ex re non pau* ci maximo cum salutis discrimine,vel moriuntur sine Sacramentis, vel ita ferosiiscipiuntjUt exiguum ex iis fructum referant. Solet enim daemon, in morbis praecipue, peccatores fallacibus argumentis inducere; ut differendo, de die in diem procrastinent, atque ita vel male, vel minori suo bono e vivis eripiantur. Fallaciae autem simt hae, quas detege adhuc sanis, ne infirmi se decipi ä daemone patiantur. Igitur initio morbi haec obtrudunt: nullum adhuc mortis esse periculum; molestiam frustra Sacerdoti esse creandam: timidi esse animi, mortem tam procul positam pertimescere; cras videndum, quid sit futurum. Ita primo procrastinatur: die sequenti invalescit morbus, advocantur Medici,, medicinae adhibentur, suggerit aliquis aegro, an Confessarium Medicum animae, an ejusdem medicinam confelsionem velit? Iit? pha lius teri fit d jam feai qui mn inti cur mo du: tur ten so f jic< ita mc m< tui nc m sal pau* SjVel 1 ita fru*' prae-} nen- > ie in * ma* i ripi-1 quas i' ! de- j ini* lura iole* lam: ocul !um, icra- nor* i :in« f >,an ■ , an ' i ve- : lit? : Tkrs ficunJd. lallt? non vacat, inquit, jam, nec lubet: pharmaca me enecant, cras erit melius: atque iterum procrastinatur ;in- terim malum cum die augetur, corpus fit debilius, mens languidior, jam cibi, jam hominum vox & aspectus nauseam, & taedium adferunt; caput, inquit, dolet, cor palpitat, sinite me somnum, & quietem capere, nemo me interpellet; atque ita sensim abitur a cura animae, & salutis longius, ad mortem vero propius; eo tandem deduxit ista procrastinatio. Has tu igitur daemonis fraudes tam pernitioses tempestive aperi,simulq;tartarei istius sophistae argumenta,quae infirmis objicere solet, refutando dilue. Docebis itaque periculosom esse, exspectare mortis ipsius periculum, Sacerdotibus molestum non fore,si tempori evocentur, negotium enim fore expeditius; non timidi,sed prudentis hominis esse mortis periculum praevertere, ubi de salute aeterni agitur: rem committen- F j dam tjo bißt turionum Pnßor*stum dam non esse incerto jactui aleae, mor- tit bos saepe fallere, & subito ingravesce- jac re: corvorum vocem esse illam, tus, qui trat, Domini vocem, bodic: Confessa- fi - tios & confessionem apte convenire ipf cum Medicis, & medicinis; turpe au- sali tem eile Christiano, dum corpus cu* • all rat, animam negligere, imo vero hanc firr ipsam incuriam animae corpori plu- dei rimiim nocere: nam si conscientia re- fefl mordet, si mens angitur peccatorum do: aculeis, si ex eo metus mortis, & judi- cui cii animam turbat, & frangit, hi mor- gli Ius, hi angores, hi aculei, & anxii me- pei tus, ipso Medicorum judicio, vim me- qu dicamentorum retundunt, atque im- be pediunt, idedque Medici infirmos io- ra luto, & laeto animo esse jubent: ied fi j quomodo solutus, & laetus esse ani- joi mus potest, si etiam ipse sit aeger, öL (iris torm entis torqueatur ? Atque haec pro concione valent: ad qu« sequuntur, tui privatim erunt h< muneris,tuaecuraeacprudentijejpro" t K - s »r Titrs Jituttdd. IJ1 nor» tit res ferent. Cum gravius ex morbo esee- jacere quemquam cognoris, inquire, (m, qui sit morbi, vel infirmi status. Quod essa- si aliquid periculi deprehendas, adi inire ipse infirmum, aut aliquem mitte, qui : au- selutet, & his argumentis, quae siiprä i cu- > allata siint, procrastinantem excitet, lanc simulqj fraudes procrastinantiu pru- plu- denter, & amice refutet, urgeatq; conare- sessionem. Idemque agere jubeantur rum domestici, quibus incumbit ea cura, udi- tum aeger se negligit. Quod si ipsi ne- nor- gligant, tunc pastorem age,oviculam me- periclitantem quaere, e faucibus lupi, me- qui jam iminet, eripe; jam modos ha- jm- bes, quibus id efficias. Major erit cu- ; se- ra adhibenda, & diligentius studium, sed si jam infirmus sit obstinatior, 8c ma- ani- jori in periculo versetur; tunc enim r, & ©mnis mora suspecta esse debet. Hic objiciet ille; nunc sero esse, 6c properm: actum, cerebrum diffluere in catarr- unt hos, fauces strangulari, linguam hae- iro- nere palato, memoriam esse turbatanv Kt ' k 6 men- UßituMHUm Vastor altum mentem confusam j velle quidem, sed nunc non posse. Tu contra adhtec: abstine, mi bone vir, blasphema fere vox ista est, sane hominis minus de Deo sentientis: serio age: dum adhuc : Ipiras, spera j necdum est sero, satius jam, quam nunquam: capitis, & linguae fatis est, ut poliis saltem graviora, quae vel confuse menti occurrunt, paucis, confuse licet, expromas, fi audiam , facile intelligam, neque ratio, nec Deus plus exigit, quam morbus, & tempus hoc postit, confitere saltem aliquid, supplebo, aut tu ipse plura postea, cum poterisj absolvam inte- rim ab omnibus, quod possum. Quid pc ne lu & eo ra ci. }u «l l nc xi de times? Sacramenta morbi vim non I augent, nec infirmos mactant; quid ci ultra differs ? Denique nihil omitte, el quo persuadeas: juverit inter haec,bre« 0 ves precatiunculas ad Deum interpo- Si nere, quas te praseunte infirmus per ir partes recitet, dare oseulandum Cru- p cisixum, aquam lustralem aspergere, > c< Tari Jicmti*. I}$ polliceri quietem majorem,valetudi- ; nem corporis, fi expediat; animae salutem in tuto {ältern locandam. His & similibus industriis siepe contingit eos, qui respuebant, tandem ad saniora consilia ductos resipuisse. Subjiciam quaedam postea, cum agetur de juvandis moribundis, quae ad hunc quoque locum faciant, in quo diutius nonnihil versor, quod haec res sit maximi momenti, ex quo nimirum pendet aeternitas. ' Num. xxii. De feße> aliove contagioso morbo i infidit. TJOnus Pastor animam soam ponit ^pro ovibus sois: hoc Christus docuit, & fecit. Idem a te, cum opu* est, requirit officium, quod siisoepisti. Opus autem est infirmis vel maximi Sacramentum poenitentiae, si forte sint in statu peccati mortalis, etsi autem perfecta contritio ex vero Dei amore i concepta peccatoremDeo reconciliare pollit* IJ4 InßiiutieHUm Pdßnralium postit, tamen difficilior est illa & rarior, quam ut aeternae salutis discrimen exponi debeat periculo. Neqj desunt ex prudentia, & arte medica, etiam in morbis contagiosis, imo pestiferis industriae, & remedia, quibus ut eorum animas ferves, te, & alios sinos conservare poliis,a Medicis haec faciliora praescribuntur. Corpus nitidum sit, vestes tersae, ne malum facile adhaerescat: aures, oculos, nares, os aceto forti, quale est ex floribus Sambuci,&c. ablue: stomacho non (is jejuno: e collo sicculus pendeat cordi vicinus, in quo praefervativa contineantur : similiter globulus sit ist manu ita perforatus, ut in nares exspiret alexipharmaca, juvant Angelica, Zedoaria,&c. Prudentia haec etiam dictat j ne subeas locum infectum,si ex limine, aut foribus, aut fenestra infirmum alloqui, & audire postis; si tecto subeundum, ne terrearei hic enim plurimum apprehensio mali nocet Jocus Tars ßcunth*. m ' ra« cus fumo idoneo purificetur, declina feri- oris halitum, neque propius accede, »leq} & cito expedi: quare mone pceniten- lica, tem,esse tunc abunde fatis, si paucula pe- ex iis, quae gravius conscientiam pre- ibus munt, breviter expromat, imo veniale ilioS aliquod peccatu, quod infamiam non haec creet, e vita priori fateri posse, ft alii ; ni- praesentes sint, qui removeri non pot- l fa- sint: imo vero suffecerit, ut saltem exires, hibeat signa doloris, Lc iis se peccato- ibu* rem ostendat, petatq; absolvi, si aliud n fis fine periculo infectionis, aut infamiae cor- praestari non possit, paratusq; ille sit, :on- eiim licuerit, confiteri reliqua; imb t in absolvere etiam poteris praesens, licet «c- ea signa coram te non dederit, si ta- !^li- men a fide digno data fuisse acceperis, iam Cum domum tuam redieris,vestem superiorem ad ignem lustra, aut mu- i in- ta, donec illam aqua elueris. Ut mi- i te- nüs periculi sobeas, hortare sanos, qui nim sunt in loco infecto, ut foras prodero- ant, & aperto acre confiteantur, priuse cus quam Inßititticnum PaßoraltHm quam corripiantur eadem lue. Suadendum idem aliis,si pestis viciniam infecerit; ita enim Sc ipsis, & Parocho consuletur. Video, mi Neo-Paroche, quid te angat: mortem times,ergo depone officium. Nölö, inquis: ergo perge animosej praecave tamen, quantum potes iis modis, quos suggessi. Si vel sic moriere, memineris in Romano Martyrologio Sanctorü Martyrii numero accenseri eos, qui pro juvandis pestiferis vitam suam exposuerunt. Num. XXIII. De lethaliter vulneratu. CI veneris ad laesum lethali vulne- *^rej Sc Chirurgi, aut alii praesentes dum sanguinem sistunt, aut medicamentum, ne statim expiret, operose admovent, tibi nullam moram permittant , ut excipere confessionem possis: pete, ut unum alterumve peccatum secreto jam aperiat breviffime; vel saltem signa det doloris, & desiderii confitendi, iisqi habitis, absolve: deinde! oti ten Vi: inp ossi Sar vul int mc pul est: vir rar nei bil vei bei tis qu no est Sua- iiam )cho iche, srgo ergo aan- j. Si lano nu- ndis n. .Incites, lica* ros« pernent pec- im«> iesi- Ivs: ein- T/trs fecunda. ijf deinde capta tempus, & plusculum otii, ut si fieri possit, integre consiten- tem audias, & prout tempus feret, de Viatico, & extremi Unctione cura; inprimis autem age, ut iram ponat, offensam inimico condonet, Christi» Sanctorumque exemplo, sicut & iple vult sibi a Deo ignosci-, ita tamen, ut intelligat posse Judici rem committi, modo id velit ex zelo justitiae, & boni publici, aut eorum, quorum id inter- est; non ex odio, 8c studio privatae vindictae. Si ille, qui laesit, cupiat coram deprecari, Chirurgum, & rationem conside, an expediat; ne forte bilis, aut alii humores ex aspectu, 8c verbis illius commoti vulnus exacerbent, & exulcerent animum: forte fatis fuerit, 8c tutius, per virum aliquem Ecclesiasticum, ejus, qui laesit nomine, istud peragi, & laeso id satis efle debet. Num. J?8 JtßitHthoBUm Taftcraliitm ider ner. pari Num. XXIV. De periclitantibus* praßrt'm tx partu. ■\/t One populum , ut qui periculo- üoi , navigationem, vel praelium, Ma vel periculum contagionis subeunt: nor itemqj praegnantes tempestive sibi de Sacramento confessionis, & Euchari- L ftiae provideant, priusquam gravius laborent j prmlertim ex primo partu, p] qui solet esse periculosior: quod si id * < neglexerint, aut in discrimine coniti- pot tutae velint rursom confiteri, adeas: bus quod si faeminae, quae obstetricantur, Paj ita impediunt, ut confitentem audire se { non possis, vel res ipsa non patiatur, abf contentus sis, pro absolutione, ut fi- pot gna doloris, 8c desiderium confitendi, val aut aliquod peccatum explicent, re- tat motis iis, qui necessarij non sunt,ii* lael vero, qui abesse non possunt, monitis, ipf ut oculos auresq; contineant, & quo ri j: caso aliquid intellexerint, sigillum po: confessionis religiose fervent. Quod ist« idem Pdrt ficunda. idem dici debet de pestiferis, & vulneratis, de quibus paulo ante. Juvant parturientes in periculo reliquie Sannio- ctorum illis applicatae, S c vota ad Dei um, Matrem, Sc alios Sanctos concepta, ant: non oberit consuluisse. >ide Num. XXV. tari- De mortentibus excommunicatis» vius iifuranu,Concubmarw. irtu, "TjErTridentinum in probabili peri- sr id * culo mortis sive articulo, absolvere nsti- potes quemcunque ab omnibus casi« eas: bus; quamvis alioquin Episcopo, vel itur, Papae reservatis sine onere, ut postea .dire se sistant Superiori pro Sacramentali itur, absolutione: idedq; absolvere etiam t fi- potes ab omni excommunicatione,ut ndi, valide, & licite absolvere poliis a pec- ,re- catis: curandum tamen, ut si pars sit t,ii* laese, damna prius compenset, Lc re litis, ipse setisfaciat, quo optimo modo fie- quo npossit j si non potest,absolve; adim- lum possibile enim nemo tenetur: valent uod ista maxime, si excomunicatio sit pudern blica, 140 JnßituUonum tAßortlutm blica; admoneatur tamen semper ex- comunicatus, ut quäm primum convaluerit, & commode poterit, sistat se per se, vel alium ei, a quo alioquin erat extra mortis articulum absolvendus, quod nisi fecerit, seiat se reinca- surum in eandem excommunicationem. In criminibus praeterea horrendis,ut falsarij,intendiarij,& similibus casibus Bullae Coenae, percussoribus Clericorum, exigatur juramentum, quod eadem postea non comittet,sive quod in posterum parebit Ecclesiae; in casibus Bullae praeterea juret de satisfaciendo parti laesoe. De usorariis par fere est ratio, praesertim publicis; priusquam absolvas, restituant: si non possunt, dent competentem cautionem fidejussoria, aut pignoratitiam coram Notario; ut ea Episcopo, vej cujus intererit, consignari possit: quod si neque hoc possit praestare, promittant se, per se,n possint, aut heredes, quantum poterunt, factu- Pari settmia. 14t facturos. Jam verö siConcubinarius audiendus sit, dimittat priüs concubinam: si autem absque scandalo jam non possit, aut rationabilis causa excuset, promittat (ältern proxima occasione id se facturum, idque curet significari iis, qui crimen n6runt,nc scandalizentur: deinceps vero neque illa sola cum illo sit, neque familiariter conversetur, &utriulq; animus ita sit constitutus, ut consentire in aliquod peccatum nolint; atque,ut non consentiant,velint precibus, aliisq; remediis se contra tentationes tueri. Si vero concubina, aut mulier peccatrix incidat in morbum, tuto loco separetur, caveaturque, ut nemo (ulpectus accedat. NUM. XXVL De iis, qui amplius loqui non possunt* adhuc unten retinent usum rationis. Q Uando moribundus jam linguae usum perdidit, videtur tamen ad- kuc compos mentis, & audire, vel adverte- 14 % IrtftitulicHt/m T aß »ratium vertere,quae dicuntur*, imprimlsjsef te, vel alium potius, cujus voci aflue* verit, monendus est adeste Sacerdo* rem, a quo possit absolvi, non minii* ac si loqui posset, modo det signum doloris, Sc voluntatis confitendi ore, si possit, Sc facere velit, cum poterit; quae voluntas in Catholico facile praesumitur, ciim moribundus pcenitenti? signa edit. Js igitur, qui ista monet, Sc deprehendit,aegrum difficilius audire, admoveat se propius ad aurem, &id distincte, atque explicate significet : caveat tamen, ne auditum obtundat, aut infirmi animum conturbet inconditis clamoribus: ideo autem monendi sunt de praesentia & potestate Sacerdotis, quod aliqui ignorent, Jse confiteri posse aliter, quam ore, aut non advertant praesentem esse Sacerdotem, ideoque petentibus,an velint confiteri, abnuant, quasi dicerent, non possum loqui: similiter molesta nimium vociferatione interpellari ri- spü qua nin 1 nut in < vel stor cor ta £ rog &; qui ver me: ut i tan iun EJ int pra tu tu rdo* inüs ium ore, erit; prae* nti? net, aurem, nifi- tun- .rbet item iote- •ent, ,aut icer- :lint non i ni* i reuen* fm siomid. 14} spuentis,vel renuentis signa adhibent, quasi dicerent, noli mini obtundere, nimium molestus es. Porro signa exigi, & dari possunt nutu capitis, vel oculorum conjectu in certam partem, v. g. Crucifixum, vel imaginem B. Virginis, item tunsione pectoris, apprelsione manuum constanti, 8cc. Quando signa exhibita sixnt, si mora, & locus patitur interroga de quibusilam peccatis breviter, & accommodate ad statum infirmi, quibus ipse annuat, si fecit, renuat verb, si non fecit. Si numerum exprimere opus sit, digitis significetur, ita ut creteri, si qui adsint, non advertant. Expedit signa doloris, & voluntatis confitendi paulo ante allata, te praesente, exhiberi \ si tamen id jam fieri non possit, fatis est, si exhibita intellexeris i fide digno, sive adhuc praesens sit testis, sive jam absit; sed tu nonnisi praesens absolves, absolves tamen, quia confessus est, quantum « potu- (44 Inßttutionum PtßtrAlium potuit: atque hasc ex Conciliis &ip& tusa Rituali Rom. Pauli V. corhuniflimoq; Arch usu plusquam latis constant. Dira* dem cilior est casos, qui lequitur. quos Num. XXVII. , dorff De iis, qui neque prius in morbo ulU ; Lam taliasigna expreffennt, neque jam exprb I surpt mere pojfutit, quod ratione careant. ^Asus non infrequens. Labitur quis 'repente in apoplexiam, aut ex e* quo, aut ex improviso lethaliter vul- publ dam es neratur, neque petiit confessionem, nec ullum doloris scnsom exhibere , i quar bitai sibili potest, voce destitutus, & uso rationisi ordi: Quid cum isto hom jne ages ? in eo ne* dita cellitatis caso absolvi posse, & debere, tiam praesertim a Parocho, sub conditione, lent si es capax , eum, qui Catholice vixerit Perl eo usque, & de quo non constet elfe hng adhuc in affectu ad peccatum morta* tum le, docent ex professo non pauci, neqi sus obscuri authores apud Dianam tom.$ voc de Sacram, c. 8, & p. inter caeteros citan* vari turjoan, a Literatis Rom» approba* n6r tUi £ipfö moq; Dii oulli j au- judi- mor« juam orbis it: si ilium fis in ie je* I gesi- sxtla- potes anti; Epi- .0, & t. »tuis npo- . hoc opus erfo- c ta«i knen Part fecunda. 14 A men recipies ad manum, sed alteri viro bono committes, ne in siilpicionem avaritiae venias. Quamquam author essem potius, si quid in locis, praesertim ubi ea praecepta miniis fervantur, exigendum sit pro praecepto opere, preces aliquas, aut pia opera alia, quam pecuniam exigas, ut libertati saltem froenum aliquod injiciatur. Caput IV. Institutiones & industrias circa Sacrificium, & Sacramentum Eucharistiae. Sectio I. Circa Sacrificium. Num. I. T>e obligatione ad Sacrificandum. CTc vitam institue, ut quotidie Misi- ^fam celebrare postis; teneris sane saepius, quam alij, Dominicis siiltem, & festis diebus,quibusParochiani audire obligantur: itaq; per alium providebis, si ipse secrificaresnonpoteris: G r ÜN» Ijo Ittßitutimum Paßorttlium im b etiam aliis quibusdam dieb'Mis- sam facies, si fundationes id requirere, vel ex tabulis Ecclesiae, vel aliunde cognoveris ; praeterea toties, quoties mos benedicendi in nuptiis, aut sepeliendi mortuum id ab officio postulat. Horam Missae ordinariam, praesertim diebus Dominicis, & Festis, ne facile immutes, nisi praemonito populo; a- lioquin oriuntur turbationes, 8c justae nonnunquam querelae. Antequam accedas ad Altare, si tibi conscius sis peccati mortalis, quan- tumcumque tibi contritus videaris, prius confitere, ex Tridentini praecepto, si adsit copia Confessarij, id est, si habere, aut adire sine gravi incommodo postis; alioqui si neceilitas urget, conteraris {ältern, & deinde quamprimum confitearis Num. II. Pro quo Parochos debeat offerre Sacrificium 1 r J"'Ridentinum fejf, 2 $. reforn. cap . t. docet doo corr Saci miti wer tes gun ben tem lite: opi: I stni . P er sue I diti cur. ber san sue pit nis bit na I «] 'Mit uire- unde oties sepe- ulat. rtim acile D;a- UÜL unitis, ecc- M no- pri- ( w. i ;ct Pari ßcunda. Ist docet, eos, quibus cura animarum commissa est, teneri pro suis ovibus Sacrificium offerre. Quare, ut minimum in Sacrificio orare pro tuo grege memineris, praesertim cum necessitates tum privatae, tum publicae exigunt. Praeterea si titulus fundationis beneficii tui singulares Mistas ad intentionem fundatorum postulet, fideliter exsolves, praesertim si fructus sint opimi, & huic oneri pares. Pro reliquis Missis, quae tibi liberae sunt, accipere poteris stipendium,lege vel consuetudine justum: cave hic tamen sor- ditiem; qualis est nonnullorum, qui cum stipendium consueto majus a liberali donatore acceperint, eam Missam per alium procurant pretio consueto, reliquum vero sibi servant; lapit eninj hoc nelcio quid nundinationis , & audio fuisse aliquando prohibitum: multo magis cave; ne pro u- naMissa,cujus justum stipendium acceperis,pro eadem ab alio aliquid re- G 4 cipi- 1J1 bßttut'icnum T aß oralium cipias: hoc dolosom est,quidquid ali* qui olim in contrarium senserint. Num. III. guoties in die , & qua hora celebrandum ? OdEpius quam semel intra diem non *“^licet ordinarie: licet tamen in Natali Domini, semel media nocte, iterum in aurora, tertio de die: etsi privatus Sacerdos non teneatur, nisi ad unam ex tribus, Lc illas legere postit tempore sibi commodiore: tu Paroche, quia publicam Ecclesiae personam agis, tres leges, Lc quidem sois competentibus horis, ut populo comodes, nisi ratio, aut cause justa te excuset. Praeterea si plures Parochias administres, quibus una Misea satisfacere non postis j saepius inter diem celebrare poteris, si mos ferat, aut Episeopus consenserit. Referuntur quidem alii casus, quibus liceat Parocho celebrare in die pluries,verum vix usos jam permittit. Porro ciim impius celebrandum I dum Missi erit i celet loco se, si sum: dum alter cgoi gitoj tur i re se adh; tur: veri teri: non in > | Mil liur surr pur ide; Tan fecunda. IfJ dum est, purificatio calicis in prima Mista post sumptum Sanguinem non erit sumenda, ne sequentem Missam celebres non jejunus j sed in vase, & loco honesto reserva, ur in altera Mise sa, sumpto Sanguine, adhuc jejunus fumas. Ut autem serves consecrandum vinum purificati calicis in Mista altera, aliqui probant, quia faciunt; ego non facile facerem, tum quia digitos eo vino ablueris, cum funderetur in calicem, tum quia in calice fete semper aliquid consecrati liquoris adhaeret, quod vino affuso permisee- tur: non licet autem, certe non decet, Verba Consecrationis proferri in materiam partim consecratam, partim non consecratam. Ob hanc causem in Natali Domini duarum priorum Missarum ablutionem effundo in a- lium Calicem > in tertia Missa post sumptionem Sanguinis vinum illud purificati calicis fumo. Suadeo tibi idem, Sunt tamen, qui primae Missae C 5 puri- 1^4 Jnßituüsnum Vaßor alitum purificationem in secunda consecrent) & ita deinceps; quod miniis probo: ut autem purificationes ilice populo pro ablutione distribuantur, aut in sacrarium projiciantur, improbo, ob reverentiam Sanguinis, si forte ut fit, infuso vino sit admixtus. Quod ad horam sacrificandi attinet, ordinaria est sub auroram, id est, sesquihora fere ante solis ortum, ut saltem tunc finias; itaque incipere fere poteris duabus horis ante orientem solem, etiam tempestivius, si mos ferat, pro famulis, operariis, itineran- tibus. Imo si deesiet hostia pro communicando infirmo moribundo,quia moram non pateretur, non video, cui ante duas horas solis orientis non possis succurrere necessitati infirmi. Permittit Victoria&Layman, si opus sit,etiam medii nocte: non licet con- j' fecrare extra Missam, aut sine ulla veste Sacerdotali, ne quidem pro Viatico, aut certe saltem nonnisi in urgen- tissir bets sa p< hora ciun mat dab< misi suae pon Mai seqi lia < utr. si n alii E noi pol tia bei :rent, obo: >pulo inso b ro tj in- atti- ieftj i, ut 'eso 'ien- mos ran- om- juia , cur non mi, pus on- |* ve- , ari- 1 en- j no Pars ficunda. i?Sf tissimo aliquo casu. Finiri aurem debet Missa ad meridiem,niii gravis causa permittat differri ulterius ad unam horam. Legisse Primam ante Sacrificium diligentiae est,non praecepti,imo matutinum, & laudes praemisisse laudaberis; non peccabis, si postponas missae, praesertim si causa rationabilis suadeat. Consulo, ut pridie ad hora 4. pomeridianam Matutinu, &c Laudes, Matutinü saltem persolvas: ut sis die sequenti ad reliqua munia Parochia- lia expeditior, similemq; ob causam, ut mane totum officium diei expleas, si merito times, ne reliquus dies te aliis graviter impeditum detineat. Num. IV. Sacrificaturus fis jejunus. U Cclesiae hoc praeceptum est, & stri- •^ctum, & stricti jejunii: ut ä media nocte nihil cibi, potusve sumpseris: postulat id tanti Sacramenti reverentia. Excusabere, si necessitas incumberet perficiendiSacrificiu,quod alius Q 6 vei jf6 Inßitutionum Taßor alium i vel post Canonem; vel multo maxi- ?el jme post consecrationem ante consura- * UI ptionem comp! ere non potuit, neque * ie alius adesset jejunus, qui id posset; aut | ^a fi ( quod facile non accidet) hostia > *° nulla esset consecrata, & dandum es-; ' ar fet viaticum moribundo, neque aliter i ® r succurri ei posset; siint,qui permit-| S e tant non jejunum sacrificare pro j communicando tali infirmo; sed alii j * U1 melius negant, quod illi aliunde con- rni siili postit, tum confeffione (acri,tum j. extrema unctione: ut non videatur ^ necessitas non jejunum, ficut neque j extra Missae sacrificium consecrare. Id j ne tibi contingat, providebis, ut in | s pyxide, aut intra corporale loco de- , ^ centi, Lc nitido religiose asserves ho- gc ftias aliquot consecratas, pro commu- co nicandis moribundis, habitä ratione , fic m ultitudin is tui gregis: attende prae- & terea, ne locus, ubi asservas, pateat a- tu nimalculis, aut sordibus: quare lustra in subinde^ßc cum advenerisaliquarnex i le Tari ficund*. Tj7 reservatis tempore, vel alio vitio corrumpi, fume jejunus,quod commode fiet in sacrificio ante purificationem Calicis, & novas consecra. Decet porro ad locum, ubi asservantur, lucere lampadem; quam in rem, si Ecclesiae serarium non suppetit, vide, an colligere annuatim aliquam pecuniam e- mendo oleo poffis: tanti non erunt sumptus, tantum vero est hoc Sacramentum. Num. V. De intentione conßcrandu prafertim quoad minores hostias pro communicatum. #''\Uoad primariam sacrificantis Ho- 'Ostiam consecrandam, facile est ne- gotiü: nam sufficienter intendis eam consecrare, eo ipso, quod te ad sacrificium accingis, aut ad altare accedis, & rem sacram inchoas, neque difficultas est, si etiam tum cogitaveris, ÜL intenderis, si qua: apponentur mino- Ks, eas una consecrare, modo tempore con- IjS Institutionum Faßor alium consecrationis tibi sint moraliter praesentes ; suadeo tamen, ut intentionem in animo renoves: cum jam jam- que es consecraturus, super corporale honoris causa, & super aram sacrificii locari decet: si in pyxide sint, expedit cooperculum tempore consecrationis removeri: id tamen non est ne- cesse, cum praesentes fiant perpyxi- dem, in qua continentur: secus est,si in Tabernaculo tunc essent inclusae: non enimTabernaculum censetur vas continens, sed arcula occludens. Si deferantur ad Altare minores post oblationem primariae hostiae,non est necesse repetere verbalster oblationem, modo intendas earum consecrationem etsi aJij tunc eas recusent admittere, saltem cum nulla est necessitas comunicaturis: procurandum vero est, ut minores illae, quae consecrandae erunt, nitidae sint, integrae, & ä minutiis diligenter expurgatae, ne post consecrationem particulae facile deci- Pars fecunda. isA a»- decidant, aut dispareant. Non placet io- cum hostiis minoribus jam ante conar- sectatis alias non consecratas in pyxi- ale dem conjici, & ita permixtas conse- cii crati: tum quod sacras non sacris at- >e- tingi & permisceri indecens: tum quia :a- non fatis tutum formam consecratio- ie- nis proferri una vice in materiam conici- sectatam, Lc non consecratam; cima :,it non consecratae a consecratis, quibus se: permixtae sunt, sensu discerni neque- 'as unt. Pyxis, aut Ciborium sacris hostiis non ita ad summum impleantur, ;es ut facile inter comunicandum exci- on der e, aut efflari pofflnt: eandem ob o- causam ne plures in patena feras,alios -a- comunicaturus. Perplexitas incidit d- nonnullis circa guttas vini, quae vel ft- extra, vel intra cuppam calicis adhaere- rent diseontinuae ab aliis: similiter de n- particulis panis, quae sunt a continuo - k sejunctae,an consecratae sint ex inten- ne tione generali priori; & an consecra- ile tse cense» debeant, si de intentione d- non l6o Infiitutuinum Vttflsraltum non constet: primo non decet intcn« , ficat tionem ferri circa particulas ab ho- caui stiis integris diseontinuas, aut guttas vini extra cuppam Calicis adhaeres- jacentes: ciim enim sit periculosum, ne ejusinodi particulae aut guttulae exci- qj dant, non videtur id conforme menti C? c( Ecclesiae, Si tamen intenderis confe- f um crare, consecrästi : consultius esset an- Jf c f< te consecrationem detergere. De gut- Con tis intra cuppam, nisi eas consecrare en j r expresse intenderis,major est dubita- j am di cause, quia videtur conforme menti tion Christi, St Ecclesiae: ut per pronomen p ar( Hic in consecratione, id totum intelli- con gatur, quod est in Calice consecrabile: teri saltem nisi restrinxeris mentem ad se- reai lum id, quod in Calice continetur per f UIT modum continui. Ego intendo circa mo contentum in Calice me conformare li C e menti Christi, St Ecclesiae. Si mecum con sentias,extricabis te eä molestia:quid- per quid sit, particu las ejusinodi, St guttas ver simul cum aliis consecratis ante puri- jeju Tttrs ficund*. 1 6t en- , ficationem Calicis fume, ad majorem ho- ' cautelam. ;t as Num. VI. re s. agendum tum minutis parii- , ne tulit consecratis. tci- ri ejusmodi fragmenta consecrata :nti ^compareant adhuc jejuno, constat rf e " sumenda esse ante purificationem ca- an ' licis, vel saltem cum illa: si modo sint $ut- consecrata in tuo Sacrificio; eodem r ar ® enim pertinent. Sed quid ages, si vel i ta ' jam jejunus, sumpta purificatione, enr> non sis; vel certe deprehendas, esse ne" particulas alterius Sacrificii antea dii' completi? Si adhuc es jejunus,etsi al- sile: terius sint Sacrificii, fume, ne male pe- i se- reant: si vero sint tui Sacrificii, etiam per fume, quamvis jam non sis jejunus; irca modo ab altari necdum recesseris, imo iare Jicet interim populum aliquamdiu :uM comunicaveris: censetur enim adhuc iid- persistere idem Sacrificium: quod si ttaS vero prioris Sacrificii fuerint, neque fis uri- jejunus, ne fume; sicut neque, licet tui ica- sint lfy Inßitutttinum Taßoraltutn sint Sacrificii, si ab altari recelseris. , p r ; n Quid ergo cum his agam ? inquies; t j urn reconde sacro loco in tutum,donec in > p ote alio Sacrificio, k te, vel ab altero jeju- auc {j no sumi possint: si tamen tamminu- p^^ tulae efient particula, ut asservari sine t j £6) , periculo minime possint, sume etiam non jejunus, ne male pereant. Si quando dubium incidat, sinme tui, an prioris Sacrificii, reputa pro tuis: non enim est suspicandum alteru neglexisse, nisi constet. Cum communicandus est populus, id facies ante p uc } sumptam purificationem calicis: nam turi cum remansurus sis jejunus, ejulmodi particulas quascunq; sumere poteris, 0 [,] a sicut fit, cum ciborium a minutis ejus- 0 p er modi particulis expurgandum erit, dien Num. VII. conc De interruptione Miflk. mitt Acrificium inchoatum interrumpi sessu fas non est,nisi graves causae excu- praet sent,excusant aliquae: si ante oblatio- sam nem superveniat Episcopus, vel vir nitei Prin- »lioi peric patia perai tas v popi statu :ris. des; ein eju- nu- sine iam ime pro terü mu- ante nam iodi eris» ijus- it. mpi ccu- itio- vi* rin- Tars ficunda. 26} 1 Princeps, vel multitudo iter facientium die, quo ad Missam obligantur, potes ab initio repetere, ut integram audiant: si ab altari evoceris ad Ba- ptisinum, aut Sacramentum Poenitentiae, aut Viaticum conferendum ei,qui periclitatur, neque periculum moram i patiatur, relinque Sacrificium etiam peracta consecratione, & quo necessitas vocat, propera: monebis tamen populum de causa, ne offendatur, &C statues ad altare,qui observet,ne quod Eucharistiae periculum interim creetur. Usus quoque fert, ut post Evangelium concio interponi possit ant« oblationem: interim deposita Casulä, operam dare potes confessionibus audiendis, non procul ab altari: extra concionem vero ciim sacrificas,ne permittas te interpellari cujusquam confessione, nisi necessitas imperet; quia praeterquam quod interrumpere Miss fam indecens est, forte diutius te pce- nitens detinebit, quam velles cum aliorum offensione, Num, 164 PUc qui pauj exhi pern men dos be. ind< qua: dun Jnßitutkuum Taßorahum Num. VIII. De quibm monendus populus pr» Concione, & de Qusfluariis, exter- ntfve Sacerdotibus. TYEnuntianda erunt festa, 8c jejunii) *-^quae intra hebdomadam incident, itemq-, si quae publicae preces, aut processiones instituendae,si quae aliaEpi- scopi, vel Pontificis jussu evulganda, fi publicandae indulgentiae, 8c alia e- jusinodi. Bannorum praeterea nuptialium proclamationes faciendae: ut ii stati quae impedimenta aliqui n6rint,tem- triu pestive deferant. Res inventas, aut pti\ perditas publicari in concione non ve, probo, multo miniis venditiones, aut locationes domorumrad januam templi ista decentius remittuntur: nisi re« Iaerae inventae, aut perditae sint, aut venditiones, locationefve sint rerum ad Ecclesiam pertinentium. Pium vero est, pias caulas, moribundos,& mortuos populi precibus comendare, eleemolynis vero pauperes, praesertim qui- om rati per tur cen Or sen lef sus prt UNIt, dent, :pro* lEpi* mda, lia e- iptia- utfi ,tem- aut Tart ficund*. lSi quidem Parochianos, sed eos etiam, qui aliunde veniunt, modo de sua paupertate, & probitate testimonium exhibuerint: si exhibere non poslint, permitti saltem pro necessario victu mendicare tamquam peregrinos, modo se expediant, neque vivant improbe. Quaestuariis attende, litteras subinde fallas proferunt, fictis non nunquam nominibus, & sigillis: praetendunt interim piilsimas causas pro vastato, aut incenso Monasterio, pro ex- truendo hospitali, pro redimendis captivis ex Turcia, aut triremibus: cave, ne tibi imponant, cave etiam, ne omnes repellas j loca, tempora,&quae ratio dictat, expende, ne aut vari pauperes mendaciis aliorum defraudentur, aut quia aliqui decipiunt, innocentes ob aliorü improbitatem luant. Ordines Mendicantes cum post mes» fern, vel vindemiam eleemosynas collecturi veniunt, ubi Episcopi consensus, aut consuetudo feit, benevole adruit- 1 66 JnfiituUonum Ttßor ditum mitte, imo etiam comenda. Eos,qui inter mendicandum Imagines,aut Reliquias exosculandas populo obtrudunt, aut Reliquias, & quasdam superstitiosas preces venditando pietatem quaestum faciunt, cito citius excise jube. Sacerdotes, qui sive in religioso, sive saeculari habitu, le ad Missam faciendam in tua Parochia ingerunt,sine 1 iteris testimonialibus sui sacerdoti), & probitatis ne admitte; nisi ex aliis circumstantiis prudenter,& Sacerdotes, & probae vitae este cogno- ris. Episcopi pridem prohibuerunt. Num. IX. eare occi qua me i qua tarii que nito De j De requisitis ad celebrationem. /^lljusinodi debeat este altare, qui- ^'bulq; rebus instructum, qualis calix, patena, corporale,vinum, panis, in quibus vestibus fieri oporteat Sacrificium, qui ritus adhibendi, & qui ratione siipplendi defectus, si qui acciderint, exacte praescribit Mistale Romanum. Sine sacris vestibus lucrificare, E; ma? fine obe; nun Ut,; nior tum ;,qui tRe- btru- n su- lieta- s ex- reli- Mis- nZe- bi samier,& gn6- int. n. qui- s ca- is, in trisi- i ra- icci- Ro- :risi- care, Pitrs fecunda.. 167 Care, piaculum est, neque facile casus occurret, quo id liceat. Denique in iis, quae in Missali praescribuntur, apprime sis versatus. Lege, relege: ea vero, quae i.p. c. 6. te monui circa templi, altarium, vasorum, vestium, caeterarum- que rerum sacrarum munditiem, ac nitorem, lancte observa. Sectio II. De Communione populi generarim. Num. X. De pueris & rudibus ad sacram Communionem parandit, & inflruendit. ’C'Xpedit plurimum, ut vel anno in- ■^euntejvel sub initium quadragesima cum j^Edituo, aut viro alio gravi singulas aedesParochianorum tuorum obeas, & catalogum conficias tum eorum, qui aliquando communicarunt i Ut, an satisfaciant praecepto communionis Paschalis,rationem inire postis: tum eorum, qui necdum quidem ad sacram dito ideo feffic sint j nino tranl &sit par c verei I gf Iußitutionum Ttßcr alium sacram mensam accesserunt; videntist tamen reddi posse capaces, atque idonei. Sunt autem haec fere, de quibus diligenter instruendi sunt, ut in templo, cum doctrina Christiana traditur, vel privatim in scholis a Magistris, aut domi a parentibus, i. Quid fit Sacramentum Eucharistiae; quid contineat; quod in illa comunicantes non jam panem aliquem profanu,fed sub capit specie panis Christum fumant, r. Sub ter e una specie totum Christum, totumq; Sacramentum fumi. z. Id,quodLai- cis sumpta sacra Hostia praebetur, non esse Christi sanguinem, sed vinum non consecratum, ut eo liquore facilius sacra Hostia per fauces in stomachum trajiciatur. 4,. Cavendum, ne vel minimam particulam Hostiae excidere sinant, nimirum totum Christum aeque in particula minima,atque in magna Hostia contineri. Monendi praeterea, ut cum conscientia peccati mortalis accedere minime audeant; pro dito* hian stiatr doti- teriu non temj mox conf dum rebu tran tant bus, Twt ßcundstf. 16$ ditoris Judae hoc secrilegium fuisse: ide6que probent se ante, 8c sacra confessione, si opus sit, expient. 5. Ita sint jejuni, ut a media nocte, nihil omnino aut cibi, aut potus ad stomachu tranlmiserint. 6 . Corporis habitu, &situ ad pietatem composito, &c qui par est, fide, humilitate, modestia, reverenti! ad Mensam Iaeram accedant; capite non abjecte demisso, sed decenter erecto, oculis submissis, ore non hiante, neque occluso; in secramHo- tLai- stiamnon irruant, sed e manu Sacer- ,non dotis lingua nonnihil ad labium exterius protensa excipiant, dentibus non terant: ea vero sumpta, aliquid temporis permittant orationi, neque mox excreent, neque statim foras ad confabulationes, aut cibum somen- dum exeant: eum denique diem in rebus divinis, ac sectis operibus pie transigant. Multa in hoc genere non tantum a pueris, sed etiam grandioribus, praesertim rusticis, 84 ineruditis H pec- aitift ido* ubus tem- Litur, s, aut t Sa- onti- : non i sub .Sub amq; inon 'as se- :hum :1 mildere tn s* ima- prL- mor- prodito* 17 © JnßituüoHUmT astor tlittm peccantur: duo praesertim inculcanda j unum ut foeminae, praesertim puellae ditiores non veniant comptui«, & ad vanitatem compositae, sed velatae, & in modesto vestitu; multo minus cervicem, aut pectus denudent; non decet: neque cautum est, si casu Hostia sicra, vel particula illius decideret. Alterum est, ut communicaturi manus junctas teneant, neq; ori, aut illas,aut strophiolum, sumpta ho- ftii,admoveant:deprehensi enim,qui Eucharistiam ore receptam ad horrenda stagitia extulerint: quodsi ori manus admoverint, non aegre pati debebunt, si abstinere ab ea re jubeantur. Multum autem refert, primum communicaturos ista omnino diligentes praenosse; fere enim ita pergunt, ut coeperint. Porro certa aetas definiri non potest, quL, qui adoleverint, ad sieram Communionem admitti debeant, aut ex praecepto Ecclesia? ad eam tenean- tus, tur. saria serei dicij aliis decii time sutä cent rum huc i long tuen quir ad S; tibi: meri sus,, nioi ros; fiasti nis : arti< sed< alati- m pu- atuls, . vela* co mi* ident; si casu 5 deci* unica* q; ori) itaho* m,qui orren* irima* debe* antur. i com* genter nr,ur >n po* aeram it, a« :nean* tui« Part secunda. 17 ! tur. Expectanda enim praeter necefc seriam hujus Mysterij notitiam, discretio & maturitas quaedam tum judici;, tum morum; quae aliis citius, aliis tardius obvenit; quidam anno decimo maturescunt, alii ne duodecimo qnidem: alij educati honestiiis, aut i Parentibus, aut a Magistris edocentur; alij Parentum, vel Magistrorum incuria, aut inscitia hebetes adhuc sunt, egentq; aetate, & eruditione longiore. Hoc certum est, plus ad sumendum digne hoc Sacramentum requiri prudentiae & gravitatis, quam ad Sacramentum Poenitentiae. Si puer tibi ignotus se ad Communionem temere praesentet: quaere an sit confessus, 8c instructus. Apud Dianam opi- nio est nonnullorum, non teneri pueros ante pubertatem praecepto Ecclesiastico : verirrn praeceptum Confessionis mortalium, & Communionis in articulo mortis, non Ecclesiasticum, sed divinum est j ideoque pro eo tem- H L pore, XfL Jnßttuitanutn Vaßor alium pore, qui capaces sunt, etiam ante pubertatem tenentur. Nun XI. Ad quid communicans attendere debeat. CiEpe in administratione hujus Sa- ^cramenti errores graves accidunt, si minister ad eam non sit valde attentus j nihil enim facilius, quam ut particulae sacrae desiliant, aut excutiantur, praesertim cum simul multis administrandum, iisq; rudibus, & inat- tentis: quo tibi incumbendum magis, ne aut praecipitanter, aut temere negotium tam serium tractes. Advertendum igitur, ne dum secram Hostiam porrigis, ad labia, aut dentes allidas, aut ne digitos selivä inficias; si madefeceris, purificatorio deterge; prius tamen vide, ne quid secraeHostiae tibi adhaerescat, quod tibi excidat: eandem cautelam adhibe, cfim sinitä comunicatione digitos in vastulo abluis; si autem adnaereseentem :pu- ere »Si* unt, tten« :par- tiau- s ad- inat- agis, b ne« iver- Ho- :s al- cias; :rge; :Ho* exci« cüm vasi item digi* Pan ficu uda. I7J digitis particulam adverteris, vel fume, si es jejunus, vel repone in Ciborium, si non es jejunus: Multum facit, ne particulae excidant, si (quod superius monui ) cures hostias minores, priusquam consecrentur, esse mundas, atque a minutiis cohaerescentibus diligenter perpurgatas, uti Ciborium; quod propterea expurgare subinde debebis, cum fragmenta in eo deprehendes, aut ejusinodi minutiores particulas. Expurgandi autem hic modus esse potest: Hostias integras sepones interim post sumptionem calicis; vinum accipies in Ciborium,vel Pyxi- dem, in qua eae siint particularum minutiae-, eam ablutionem primam, & deinde secundam effundes in calicem pro ablutione illius, & firmes ;& tum si quas integras seposiiisti, repojj nes in Pyxidem, sive Ciborium. Porre» si qui defectus acciderint inter comu- nicandüm, Missale Romanu consule, 8c errores emenda. H z De 174 JnstnuticHUm Taßoralium De Hostia tui Sacrifici; majore, ne partem communicaturo dividas, mos Ecclesiae non patitur, nisi gravis aliqua cauta excusaret: neque pro tuo Sacrificio particulam consecres, aeque mos repugnat, & populus offenderetur, si in Missa particulam elevares adorandam. Num. xir. Quibus danda , aut neganda Communio. A Mentes a nativitate, & pueros a- '"dios, necdum sufficienter instru* ctos, arce ab hac Mensa: nam mos, particulas lacerum Hostiarum remanentes distribuendi pueris, jam exolevit; curandum tamen, ut pueri, fl de vitapericlitentur, instruantur, & praecepto divino satisfaciant. Omnino fatui, etsi aliquando ratione ufi sunt, repelluntur, nisi in intervallo lucido deprehendantur, & modb credantur ad sumendam Eucharistiam digne dispositi; neq; periculum subsit ! tes, myf mili ciim circ; arti« A obst siiar supi cav« plic neq vid« ctur moi Lej giol prn sinr ant hoi Tut! stcundd. I7J sit irreverentiae. Semifatuos admittes, si petant, & utcunque instructi de mysterio hujus Sacramenti, & rite similiter dispositi videantur, (altem cum urget praeceptum, vel Ecclesiae circa Pascha, aut Divinum in mortis articulo. A daemone obsessis, nisi quid aliud obstet, cum res postulabit, Eucharistiam imperties, itemque damnatis ad supplicium mortis: indecentia praecaveri potest, si aliquot horis ante supplicium praeverras, Lc des jejuno: si neq; ista provise, aut provise sint, non video, quid magis illos jejunium fractum impediat, quam alios e morbo moribundos. Carnifices, Lictores, Leprä, Cancro, alioque morbo contagioso, vel horrido infectos, malim, ut privatim communices, aut saltem e singulari vasculo ablutionem accipiant, ne aliis periculum, aut selten» horrorem, & stomachum moveant. H 4. Num» » 7 « JnßituUonum T&ßor altum Num. XIII. De arcendis publici* Peccatoribus. \ CI quis notorius adhuc peccator, id ^est, publice habitus pro homine existente in statu peccati mortalis, publice Eucharistiam petat, nega: indignus est, quamdiu publice constat esse impoenitentem: multo magis si privatim petat peccator, sive notorius a- liis, sive tibi privatim sit notus; modo id ex sola Confesiione Sacramen- tali non acceperis: si vero occultus peccator publice petat, permitte, ut famae illius parcas, aut ut hominum perturbationi, & scandalo obvies. Dabo, inquies, Sanftum canibus ? viderit ille: ita Christus ipse Judam sili proditorem, quia occultus adhuc erat, & publice petebat, admisit: exemplo praeivit, ut idem faceres. Porro peccatores hoc loco non vocantur, qui eoulque peccarint graviter, etsi id notorium sit; scd qui vitam improbam viuunt, 8c improbitatem suam quasi propres nj,C nes, Para fam; lant culo COIT sistu vel vel( tem do : cela post nen con que blic peti &e be. vis adr ve. I r,id ! nine : »pu- ndi- ites- pri- isa« mo* nen- iltus ur lum nes. ierit pro- t,& lplo pec- qui noram uafi ?ro- Tars fecunda. I77 profitentur, ut sunt praecipue Usura- nj, Concubinari j, Meretrices, Histriones, qui ex professo turpia exhibent, Paraiiti, qui dicteriis jocosis alienam famam rodunt, aut peccatoribus adulantur, exercentes torneamenta periculosa, & ejusmodi: Item qui in ex- comunicatione rebelles Ecclesiae persistunt. Jure notorij habentur illi, qui vel crimen suum in judicio confessi, vel de eo convicti fuerint; publici autem facto,qui eo loco, tempore, ac mb- do flagitium sirum perpetrarunt, ut celare objicienti, aut tergiversari non possint: vel tam violentam suspicionem aliis moverunt, ut quasi certb commissum crimen constet. Hos itaque optimo modo, quo poteris, si publice petunt, donec iis, coram quibus petunt, tibiq; ministro, de poenitentia & emendatione costiterit, facessere jube. Si autem privatim petant, quamvis privatim nöris ne tunc quidem admitte, neque ullum alium privati f tim 178 Institutionum Pastoralium tim petentem, quem merito putes,*« liunde, quam ex sigillo confessionis 1 adhuc in statu esse peccati mortalis: nam indignis, quantum fieri potest, Sacramenta conferre non debes,ne sis minister infidelis. Sectio III. De Communione graviter infirmorum, (eu, quod idem est, de Viatico. Num. XIV. Di morbo contagiofi infetUs. “pEstifera lue periclitanti Viaticum ne denega: hic iterum habet locum illud bnni Pastoris: Bonus P4° 1 animam suam dat pro ovibus suis: nam licet hoc Sacramentum miniis sit necessarium, quäm Baptismus aut Poenitentia; maximum tamen momentum habet ad bene, feliciterq; moriendum: i ex quo momento pendet aeternum« Quamquam non usque adeo prtelens tibj inde periculum, neq; magnopere per* per eile adi mo mo pru de ] siu ven si n ma< infi tari lint ore scio qui con for« (aci qu< ve i stia k, ts,l t« 'onis 1 alis: Jtest, le fis 1 tifir- icum E lo- ’aßot n li« eces- iten* ! ha« um: lUM. sens peie pet* Pars fitunda. 179 pertimescendum video: fi ( quod facile fieri potest)diligentiam,curamqj adhibeas, ut malum praevertas, aut a- moliaris. In primis si iis remediis, 8C modis utlre, quos ex medicorum, 8c prudentiae praescripto recensui, cum de pestiferorum Confessione agerem: si utaris tersi veste, neque lanei, quae venenum facilius attrahit, Lc servat} si non jejunus, si munitus alexiphar- macis,quae facile haberi possunt, ad infirmum accedas*, si ad limen deportari is possit, ubi ad mensulam e secro linteolo, aut patenl sacram Hostiam ore quasi lambendo fumat: verum ne- seio, an id in usu sit; & forte erunt, qui improbent; linteum illud deinde comburi, patenam ablui curandum foret. Expeditius etiam fiet, si Hostiae sacram particulam liquori immittas, quem infirmus hauriat, ex sua aliena- ve manu. Certe constat primos Christianos Eucharistiam linteolo excepiC se, ac fecum domum deportasse, & H me« Pars ficundj. ili mediis fatis tuas vitae cautum existimes, plurimoq; te metu agni sentias, sunt qui tibi indulgent, ut propius non accedas, praesertim st tuo ex periculo periclitentur plures,quibus consuli per alium Sacerdotem non nist tarde,aut aegre poteris: quod eo casu miniis aegre consenserim; si infirmus peccati gravioris minime sibi sit conscius, aut quod faciliori via, Lc minori periculo fit, si eminus absei vi a peccatis postit, Lc Viaticum acceperit. Num, XV. De Phreneticis, & ußt rationis carentibus in vita periculo confitutis, & iis, qui ßne Sacramenti irreverentia non videntur Viaticum sumpturi. CEmper attendendum Parocho, n« ^fiat irreverentia Sacramento: ut fi periculum sit vomitus ex medicina, Vel aliunde; aut expuitionis; aut ne species deglutiantur. Igitur Phreneticis, aliisq; ratione carentibus, si Eucharistiam petierint pro viatico, modo 18z Jnß'itntit>nnm faßofaltum do credantur dispositi, neque (pes sic sanioris mentis, negare non debes,ii modo sine irreverentia Sacramenti accipere polle videantur. Subesi autem hoc periculum, si merito timetur,ne expuant; ut facile Phreneticis accidit; aut ne evomant, ut facile accidit iis, quibus stomachus omnia respuit, aut qui continuo vehementer extusi sinnt, aut sanguinem ex intimis excreant; aut si periculum, ne trajiciant; ut fieri ajunt iis, qui a rabido cane fuerint demorsi. Vitandum tamen hic alterum extremum ; ne plus aequo scrupulose judices. Non enim qui aliquando expuunt, omnia, & (empet expuunt: neq; quibus stomachus respuit cibos, aut potum, statim illam (peciei panis particulam ejiciet, etsi fortiter extussiat, aut singuinem excreet : nam quod in stomacho est tantillum, non aeque abit cum tussi, aut (anguine: si aliunde, quam de stomacho effluat; medicorum Scdomestico- rtun !S sic es, st :iao item r,ne acci- ridit puit, ctut >ex- iant; fue- i hic :quo qui npet s re- [lam erst ex* tan* , aut ma- ;ico- rtva Tats ßcund *. IS| sum sensus explorandus. Juvat etiam experiri in dubio, particula panis communis prius data, & sumpta; ut de sacra particula idem judicium feras pro Viatico; item fi a majore particula metuis, minimam divide, &: cum liquore modico, quo infirmus ad potum utitur, de cochleari praebe: multis usus docuit istud succelliste, quod ne fieret, meraebant. In dubio perstante, censeo potius Sacramenti rationem habendam. Non censetur irreverentia illius, si infirmus jaceat loco immundo, aut male olenti, cum efferri alio, aut locus decentior haberi non potest: non probo deferri Eucharistiam, cum nulla spes concipitur illius sumendae ab infirmo: sed ea tantum causl, ut ad solarium dunta- Xat Christum praesentem adoret: imb prohibitum est, ne Eucharistia solius adorationis causä ad infirmum deferatur; fatis erit desiderium Communionis. Quod si forte praeter spem con- 184 Inßitutianum VaßoraliuM conceptam, aut exspuatur, aut evomatur Sacramentum , quid eo agendum ; docet Mistsaie Romanum de defectibus in Mista occurrentibus j fi accidat, ut infirmus moriatur, cum adhuc hostia, vel pars ejus in ore est necdum tranfmista, extrahes qui arte, & quanta reverentia poteris, & vel sumes in Sacrificio jejunus, fi non abhorres, vel loco secro diligenter asierva- bis, donec species ita alterentur, ut alia plane substantia appareat, quam combures, cinerefque projicies in sacrarium. Si vero Hostia tranfmista quidem sit, sed necdum putetur consumpta, nihil movebis: nam quid ageres ? moribundus voluit confiteri, indignum reperis, non absei vis: petit Communionem, da indigno, si aliunde indignitatem ipsius non noveris: mone tamen prius, & obtestare iterum, ite- rumque, ne indignus semat. Non petit rpse, sed petunt domestici j quid dic rat pet ut 1 feli mu vit«' te q ne: nen siro pot Mo s; qui lat cha poi seu tru gre evo« gen- e desue- i ad- nec- :e,& 1 sudior- :rva- r, ut uara nsa- idem ipta, mo- num imU' indi' lonc »Ü-- i pe- quid ices Pars fecunda. iSy dices? dic te paratum, si ipse desiderat: si ajunt desiderare, redi, roga an petat: si annuit, postula facultatem, ut tibi liceat verbum facere de Confessione facta j si renuat,& tamen communicare omnino velit, praebe non vitam, sed mortem volenti, neq - , jam tergiverseri potes extra confessionem, ne sigillum frangas: miserum hominem! sed non tua culpa, vitio perit siro. Stude tamen efficere, quantum potes pro illius selute. Num. XVI. Modus dfionendi infirmum ad reti - piendum Viaticum. CI aliquando in vita, profectb in pe- ^riculo mortis maxime res, tempus* que, atque jus ipsum divinum postulat , ut Christiani Sacramento se Eucharistico obarment, cum vires corporis, & animi ex vi morbi elanguescunt, ciim longum aeternitatis iter truculentissimis hostib® obsessum ingrediendum est; nam quid alloqui» miles lS6 JnßituüoMUm Paß»r alium miles in decretorio agone aget, aut tam periculosae viae se committet, nist tempori arma, necessariumque commeatum comparärit ? hoc autem est homini in periculo constituto Eucharistia,Clypeus, Hasta, Viaticum; ideo« que Nicaena Synodus sanctissime decrevit in haec verba: Cum iU qui ad ex - tremo, veniunt, lex antiquo fervetur: utultu vio, & necessario viatico non defiaudentur, Quibus verbis significatur, legem illam & divinam esse, & illius usum ad ipsius nascentis Ecclesiae incunabula referendum. Sunt tamen non pauci, licet mortem non procul abesse sentiant, qui a tam necessario (ut Concilium loquitur) Viatico abhorrent, & quantum possunt, vel omnino refugiunt , vel ad extremum tempus rejiciunt, quo fit, ut non pauci sine Viatico discedant. Ea scilicet ars est atque fraus daemonis j id vero agit cavillationibus &fallacib 9 argumentis, non absimilibus iis, quae ad procrastinan- ctart refu quo ne f di si ab i taai jube tur: mer aut' aut nun vidt Deu non ped nun dos cert ci v diiu latu rati- , aut :,nisi :om« n est icha« ;deo« b de- tdeX' t ultt- entur, m il- m ad ibula aucf, :sen- rnci- t,« refu- reji« 'iati- tque dlia- non nandam T&rs fecundi. it ■? darti Confessionem supra vidimus, 8c refutavimus: operae pretium est, de ea quoque nbsse, Lc populo pro concione proponere, ne iis so in morbis eludi sinant. Haec autem fere sunt, quae ab infirmis objici solent. Ergo de vita actum est, si contra mortem armari jubemur: abeundum, de Viatico agitur : atqui anima adhuc tota est in me, mens integra, necdum oculi caligant, aut cervix labat, aut manus languent, aut pedes rigent; stomachus etiam- num officium facit: cras, aut post cras videbimus: sinite nunc me vivere. Deus meus humile hoc tectum subeat? non decet; exspectabo, aut ipso pro- pediem adibo; nam qui erunt hominum sermones & concursos, si Sacerdos solenni pompa, & pulso huc cum certo mortis nuntio advenerit? amici veluti ad naufragium, aut incendium accurrent, molestam opem delaturi; creditores petitione & astecu- tationc debitorum enecabunt; alij am- ;A8 Inßituttonum Taflorahum ambient officia ,& honores , quibus cum vita defungi me credent: quid me ante tempus occiditis i finite me. Itz« dum procrastinatur, extrema, & mors imminent. Quid tandem ? Jam vero, inquit procrastinator ille, ferum est,vix Ium mihi praesens,& catarrhus, & tussis, & stomachi nausea impediunt, ne quo deberem pietatis sensu firmam, jam vix possum, ac nec possum quidem; non sum jejunus. Vereor praeterea, ut per fauces tranfmii- tam, aut forte exlpuam aut evomam. At tu contra ad populum pro concione publice; privatim verö, cum ad e* jusmodi animo magis, quam corpore infirmum accesseris, haec oppones: Christi corpus vitam animae, non corpori mortem adferre, aut accelerare: Haemorrhoissam duodennio laborantem, unico tactu fimbriae vestimenti Christi fuisse sanatam; multos, de quorum vita conclamabatur, ex hujus arboris vitae fructu valetudinem > recurem gna ipse Au< Veni intr nes : lint ra: toti xim ami sint gan jubi tem stiat Hoi simi aml dioi bati Mac tibi uibus quid e me. ia,& ? Jam [erum rrhus, impe- fensu : pos* Ve« ifmit« mam. »ncio- ad e* rpoce ones: i cor- erare: oran- nenti s, de k Hu- [inem recu* Tars Jecuni. fatis navis i Sa* itimo hero in irasti: tuen* cspui* forte ^cvin :i po i judi- oidas? i,qUS oliva- i. Viati- m>i n k pro .mau® £O 0 ‘ Tari secunda* 1 T£l Cooperta decenti linteo, effigie Christi in cruce pendentis, cereo uno alte« rovelucente, vasculo aquae lustralis, & altero ad ablutionem oris infirmi, post sumptam sacram hostiam, rite instruant , dum interim infirmus se per actus Fidei, Spei, Amoris, desideri) sii- scipiendi Christum, ad dignam denique Communionem per internas, aut vocales preces praeparat, aut ab aliis si per se non possit, pie disponitur. Deferes autem indutus veste Clericali, superpelliceo, &c stola, praeeunte uno saltem ministro cum lumine, & cam- panulä , sequentibus aliquibus e populo, si comode haberi possint; quam in rem, ut sint faciles,& prompti, pro concione exhortaberis. Modus procedendi is sit, quem requirit tanti Sacramenti sides, & dignitas. Quare deferendo lolennitatem omnem religiose serva, quam liber Ritualis proscribit, nisi aliud suadeat, & permittat itineris, aut festinationis urgens ratio: Xpt Inßttutionum Vastor alium fi morbus urget,festina quidem, sed lente: imb etiam contende celerius, adhibito tamen semper studio reverenti« Sacramenti, 8c vitandae aliorü offensionis. Si locus longius distet, si sit arduus, coenosus, lubricus, e collo corporali sacram Hostiam bursulä inclusam gestare poteris, ne aut lasseris nimium ferendo, aut ne periculum sit, ut cadens Sacramento injuriam inferas: equo etiam uti licitum erit, si o- pus sit, modo is non sit indomitus, aut sternax. Si per loca periculosa, aut infesta sit incedendü, ubi hostis aut late grassatur, aut ii, quibusoum habes inimicitias, vitae tuae insidiantur, neque armatos habere possis, qui te tueantur, clam arma gestare potes, quibus vitam tuearis contra invasorem:Sanctius facies tamen, si tu ab armis abstineas: juverit populum moneri, ut cum pericula subsunt tibi, & Sacramento, de die, Sc tempestive potius vocent, quam noctu,& tarde; si tamen aut aut nioi sista qua bin ris,< pon an i scie nen liqi die: qui fior Ver Sed suli teq rb 1 mu Pars ßcundtt. »AZ } f e( j aut neglexerint, aut necessitas opi- riüs, nione citius oppresserit, ne vocare de- :eve . sistant: te quidvis passurum potius, liorü stuam ut officio desis. t €t ,si Num. XVIII. -ollo Modus conferendi Viatici. ä in- ^"''./Eremonias Ritualis exacte ob feriteris ^Vabis, quantum temporis, & mor- msit, bi ratio patietur. Mox ut tecto fiibie- infe- ris,Christum adorandum infirmo pro- , si o- pone, scissitare, an sumere desideret, s,aur an nihil occurrat, quod de re ad con- utin- scientiam pertinente, ante fumptio- tlate nem tibi dicendum putet: quod si a- :s ini- liquid gravius infirmo occurrat, au- leque dies, quantum fieri potest, breviter uean* quidem, si praesentes longiori Confies. uibuS sionis mora scandalizarentur: deinde : San- vero captes occasionem, ut suppleas, absti- Sed ut h*c incomoda vitentur, con- .j ^ sultius est, praemitti confessionem an- »acra* tequam Viaticum deferatur: tum ve- »otius t0 brevi exhortatiuncula excita infir- am en mum ad Fidem, Spem, Charitatem, aut I de- t|4 Inflitumnum ?*fitralium devotionem erga Christum praesest- ^ tem: deinde communica, digitos lu- ! ftra, si quid fortassis sacrae Hostiae ad- haerescat, id vel ori illius decenter im-. v j c pone, vel cum ablutione praebe, vel' tur fume, si sis jejunus, neque dein sis sa- crisicaturus, vel in pyxidem depone. | c jg Attende, ut Hostiam deglutiat; sub- 1 inde enim difficile est ob palati&lin- g g gute siccitatem; ideoq; consiiltum est, g S ut quibus exsuccum est os, antequam ^ U1 Sacerdos adsit, proluat, & humectent. nat Quod de ablutione reliquum erit, t jj e postquam digitos,etsi nihil adhaeserit, ut . reverentiae tamen causa intinxeris, gg & Purificatorio deterseris; Religionis si at quoque causa, vel fumi, vel in ignem cat aut locum sene mundum, immitti ju- Dg be: non autem in terram, velutialr- ^ quid profanum abjici. Antediseestsum si e] hortatiunculä brevi mone infirmum, jvij ut tanto hospiti pro tam divino be- 0 p, neficiogratias agat, in relationemgra- si } tire se ei totum tradat, atq; resignW' gej dein- Pttrs fituni*. J9S deinceps vero in ipsius gratia se diligenter confervet, neque ulli aut ten- tationi impatientiae, aut peccato graviori consentiat, sed contra protolletur, ac se oblirmet orationibus luis, Kaliorum; crebri exoseulatione Crucifixi, & aspersione aquae lustralis: praeterea identidem a viris bonis, 8c fi fieri potest, Ecclesiasticis, ac Religiosis se visitari curet: deniq;, ut si necdum de rebus suis disposuerit, disponat, & testamentum condat, invocato Dei auxilio, & animo ita constituto, ut sepositis odiis, aut humanis respectibus pure ■& sincere haeredem scribat, & legata pia pro anima sua in pias causas ita jubeat, uti in die judicij fui Deo rationem reddere statuit. Ante omnia jubeat, ut debita solvantur, a- liena restituantur: tütn praescribat,ut Missae, eleemosynae, preces, aliaq; pia opera pro animae salute exsolvantur: si haeredes habet, de Jure Lc juxta Le- . ges dividat: item claris, & apertis ver- I i bis, I$6 Inst'ttuücnum Fafltraltum bis, ut litibus janua praecludatur: habeat autem specialem rationem, quä- tum aequitas finit, consanguineorum pauperiorum: denique executores testamenti constituat, adhibeatque notarios, 8c testes, & peritos, 8c probos. Comodum enim est hoc tempus, cum creditur adhuc esse compos mentis, sumpta Eucharistia conscientiae fuse rationem habiturus; estq; id ad majus meritum, fi tunc testetur, cum est in statu gratiae, atque ex hoc opere tanti momenti apud Deum plurimu mereri potest: unde si deprehenderetur testamentum fecisse, cum excidisset Dei gratia, suadendum esset, ut ra- tificet coram Deo postSacramentalem Confessionem, ne eo merito careat. Porro quod ad testamenti solennita- tem pertinet, seies, quid eo loci leges, aut consuetudines requirant. Haec res ciim plurimum valeat ad vitandas post mortem rixas, lites, scandala; a- liena a cura tua non est, imo tibi sp e ' est' cia fiei bli coi nit tor coi rei ri, sci ex m< ne tre ad tei ?r V; ce ne st 1 ju te j Pars fecunda. 197 Iu. cialiterincumbit; ideoquecum aliter juä- fieri non potest 5 ex officio, adscito purum > blico Notario, aut testibus aliquot, s te- ^ conscribere testamentum fas jufqj fing. f nit; expedit tamen potius k testamen- b 0Si torum condendorum peritis id agi: ciim constat enim ex neglectis iis, quae ju- ,t,z, re ineste debent, in formula testamen- fuse ti, plurima deinde incommoda cna- ma . sci. Ubi haec tum infirmo, tum, cum ne ft expediet, domesticis, & amicis compete menda veris, fpeciatim, ut attendant, ■imu [ ne si infirmus gravius periditetur, exiere- ! tremam Unctionem negligant, aut si jdjs- advertant egere, ne omittantSacerdo- t ra- tern ad solarium animae, & ad preces dem pro felici exitu faciendas revocare, reat. 1 Valedices data benedictione, Lc pa- tjta- ; cem apprecatus: ut tamen curam om- .ges, i nem non dimittas, inquires iubinde, Hxc qui cum infirmo agetur, & cum e re adas judicabis, revises, praesertim cum in- a5 a- telliges de vita periclitari, spe- i I Z Num, tpS Jnßitutiamtm Vafitraimm Nun. XIX. £>uo tempore, quoties debeat dari Viaticum,durante morbo. liävis horä , etiam noctis, etiam V '£non jejunoViaticum porrige,fi infirmus horam commodiorem, aut jejuno stomacho exspectare non potest, fine periculo praeoccupaturae mortis; neque vero exspectanda est ultima vitae periodus: censetur autem versari in mortis articulo, qui judicio Medici, aut viri prudentis de vita periclitatur; is enim est in procinctu ad iter aeternitatis; eget igitur Viatico: neque uno fatis est, si diutius supervivat : quare si ab eo sumpto interfluxerint sex aut octo dies, boniTheolo- gi censent, iterum dari posse, si petat efiam non jejunus, si modo jejunus accipere non possit, 8c sit in praesenti vitae discrimine. Nam si infirmus fit jejunus, toties sacra Eucharistia refici potest, quoties rationabiliter desiderat , Lc petit: ut vero frequentius id fiat m Part fecunda. 19% fiat ä jejuno, & majoris est meriti, & folatij, praesertim si domi vel in vicinia sit templum, vel sacra adicula, unde sine tanta molestia, 8c strepitu conferri postit. Caput V. Circa Extremam Unctionem. Num. I. De quibus populus inßruendus. Q Uia hoc Sacramentum fere non nisi semel, & quidem in extremo vitae conferturj & plerique non mo- db e plebe, sed etiam ex optimatum numero non seris intelligunt, quid rei sit, quantum valeat, &c quando, quove ritu conferatur: non pauci ne- gligunt,aliqui etiam abeo abhorrent: quo fit, ut plurimi sine eo Sacramento moriantur, ingenti nonnunquam animarum damno. Proinde captabis occasiones subinde» sive in concione sive in Catechismo diserte, ac luculenter populum instruendi, Lc ad hoc Sa- I 4. era« JCO JnfiituMnum Paßorakum eramentum adhortandi. Instructionis haec simt capita. Primo. Verum ac proprie dictum esse Sacramentum ä Christo institutum, a S. Jacobo promulgatum clarissimis verbis c. j. infirmatur quis in vobu,&c. atque inde perpetuo usii hucusque inter Catholicos usurpatum. Secundo. Conferri a Sacerdote omnibus iis, qui ex morbo de vita periclitantur; neq; nisi semel, durante eodem morbo, conferri. Tertii. Praeter preces Ecclesiae, lacto oleo ungi praecipue quinque lensiium organa, quod per eas potentias anima tenta- tionum, 8c peccandi occasiones hauriat, ideoq; inter unctiones sacra haeC verba proferri: per hanc sanctam Unctionem, &c. Quia vero Oleum istud benedictum fuit, & adhibitum ad Sacra- mentalem unctionem, partes unctae deterguntur vel bombaceo, vel stupä aut, si ea desint, linteolo mundo: digiti vero Sacerdotis {ale cum crusta panis fricentur, & aqua laventur: ea ma- ma dat essu qu< uti &( sin« tun val teli fect uni san rot ter cta sae 1 vo jor de; ex tui ctc 8 r Pars fecunda. toi [lio- materia, quia oleo imbuta - incen- rum datur, aqua vero in locum mundum m a effundatur, ob reuerentiam rei sacrae: aro- . quare qui vocant Sacerdotem, curent, nfir- ut ista in mensula cum lustrali aqua, per- & Crucifixo parata sint. Porro ex his icos finem hujus Sacramenti, & quid, qua- Sa- tumque in extremo illo agone, vel o de valeat, vel efficiat, facile deduci, & indu- telligi potest. Quarto. Tres illius ef* rtii, sectus S. Jacobus loco citato expreffit; un- unus, isque primarius, qui per Olei ma, ’ sancti unctionem significatur, est cor- ita- roboratio animae ad fortiter, constan- iau- terq; decertandum in extrema illa lu- iaeC cta contra vim morbi, tunc maxime (lio- saevientis; horrorem imminentis di- be- vortii animae a corpore; infui tus, marra- jorelque machinas, quibus daemon vi- ctse dens sibi parum temporis siipereste, api extrema tentat, ut animam in pecca- di- tum aliquod gravius praecipitet, vi- isla , ctorque evadat; quae pugna, quam ea gravis, acerbaque sit, uident, qui /pena- I 5 ctant: 101 Institut ionum Pasttr alium ctant: hinc enim illi gemitus, fulpi« ria, ejulatus, vociferationes, sudores, lacrymae, agitationes, succuiliones, deliquia. Hic quid ageret homuncio* . praesertim jam propemodum cxani- ). mis,nisi divina gratia, quae per hanc sacram unctionem ex meritis Christi confertur, animos, vire/que acciperer, quibus velut unctus Athleta istas morbi molestias , horrorem mortis, daemonum tentationes superaret? ut vero (uperet, tanti refert, quanti est aeterna salus. Alter effectus hujus Sacramenti est remissio peccatorum venialium, Scpoenae alicujus ex commissis peccatis relictae; atque ita animae egredsentis e corpore expeditior in coelum ingressus, qui fructus sene non est contemnendus. Denique si expediat, per eam Extremam Unctionem selus etiam corpori adfertur : hinc multi secro oleo uncti valetudinem pristinam recuperant, plurefque recuperarent, si citius se ungi curarent; tunc fpl- • ■res, les, cioi . mi- > anc risti ret, stas tis, 1 ut est Sa- ve- iis- nae in on ic- ;m :nc ;m :u- >r; fiC Pars (ccuttd*. z«J tunc scilicet, cum natura nondum est ita prostrata, ut nonnisi miraculo restitui postit: quod Cardinalis Bellar- minus observat. Ultimo instruendus est populus; hoc Sacramentum non este ad redimenda per se peccata mortalia ;ideoq; suseipiens,u sit sibi conscius peccati mortalis, 8c possit, debet confiteri, aut laltem conteri. Haec si diserte, loculenterq; populum edoceas, diligentiores, & ferventiores in procurando sibi tam selubri ad bene moriendum remedio experiere. Num. II. Refutatio argumentorü > quibus non - nulli utuntur, ut Extremam Unctionem differant, aut nonnulli etiam reeufent. AT nullum, inquiunt, exstat prae- ^ceptum, neque Christi, neque Ecclesiae, quo ad Extremam illam Unctionem adstringar : alii admittant; nihil prohibeo: mihi vero homini jam omnia nauseanti non sapit- oleum, I 6 im6 104 Inßitutionum Taßor alium imo etiam bilem movet; quia certam ve jam, & vicinam mortem denuntiat: tu itaque ille fatalis nuntius, illa fax fu- Qi nesta, illas mortuariae praeces, omnis ■ mi illa senluum unctio,adstantium gemi- 11 au tus, luctus, pallor, aut silentium,aut sei valedicentium voces conturbant: jam afj confessus Ium, jam Eucharistiam siim- de psi; debui: caetera ista, caeremoniae hc sunt minus necessariae, neque jam op- m portunae; quid me urgetis? Jam me ra habebunt omnes ipsius Medici, &Ec- te desiae opinione deploratum, atque > d< post pauculas animae spirantis reli- ac quias exlpirantem. Itaque ululabunt or domestici; proles,& uxor complora- d< bunt : & quasi me mortuo convola- cc bunt creditores, arculas occludent,& er tantum non pernecabunt. Haec illi te qui utcumque sibi sapere videntur. cc Sunt etiam nonnulli ex rudioribus, j' di qui recusent, quod sibi, cum conva- ei luerint posthac nefas fore ducant, nu- ti do pede humum attingere, ornatis q Fürs fecunda. res :am i vestibus indui, choreas ducere. At iat: tu levia haec argumenta sic dissolves, fu- Quid agis, bone vir? nam ita loqui inis . mihi videris, ac si contemneres: hoc mi- 11 autem piaculare est: non teneris fu- aut seipere; sed aspernari non debes. Non jam aspernor, inquis, sed tamen horreo im- desperatae vitae nuntium. At quid nise horres ? periculum ipse sentis, neque op- mortem adferet istud, neque accele- me rabit, imo si expediet, restituet sanita- Ec- tern; si non expedit,cur vitam amas? que / domesticorum luctus tibi minus erit eli- acerbus: si ad'bene moriendum te unt omnibus Sacramentis munitum vina- derint. Confessus es, bene habet: ala- communicasti, hoc melius: optimum t,& erit, si praesenti hoc quoque praesidio illi te ad extrema compararis: rogo te, tur. cogita, quot bonis animam defrau- us, ; des, quot, inquam, divinis auxiliis va- eum ad superandas morbi molestias, nu- tum ad vincendos daemonis assultus, atis qui tunc maxime hominem deje- sti- ctum lo6 Inst'umknum Tußöralium ctum impngnant, tarn acl augendam Dei gratiam, &c ad majorem in cceio gloriam: certe negligentiae nota non vacat, nec specie quadam spiritualis prodigalitatis, {ponte abjicere tot sä* lutis emolumenta, cumque poliis in tuo lucro reponere, tamen nolis. Id, quod Nicolaus de Niso, Ordinis Minorum, in Gemma praedicantium scribit, ad hanc rem facit. Refert ille, quendam magni caeteroquin meriti interrogatum, an vellet ungi, renuisse: Nolite, inquiebat, obsecro:quia omnes, qui unguntur,moriuntur: atque in his verbis obiisse. Cum vero linteaminibus involveretur, aperuifla oculos, & haec dixisse: qiiia Extrema; unctionis selutare Sacramentum abhorrui, centum annis in purgatorio, justo Dei judicio, torquebor: si unctus fuissem de aegritudine convaluissem; sacra enim Unctio non est acceleratio mortis, sed dilatio; atque his dictis iterum exspirasse. Quo* T*n ficumd 4 . 107 am Quoad illa reliqua quarumdam a- sio nicularum deliria, de nudo pede, de ion ornatis vestibus, de saltu, 6 c si quae e- alis jusinodi fabulae objiciantur, risii folia- venda erunt; sunt enim perridicula, in Verirrn haec tu non uti a me hic pro- Id, ponuntur, uno veluti spiritu propi- Üi- nabis egredienti isti animae, sed per cri- partes, ut res tulerit, & illita meile a- lle, liquo lenitatis, ut infirmis nauseanti- riti bus pocula instillari solent. Est vero, iis- quod hac occasione te moneam, n e ex uia ( eo, quod nullum exstet praeceptum at- infirmis de serftipiendo hoc Sacramen- ero to, putes, neque te ad conferendum issa teneri, ideoque parum tibi videatur, na; si negligas, aut cuncteris: nam Pasto- ib- rale officium te obligat, ut petenti selig, tem aut egenti eo remedio non desis, tus S. Malachias ( ut est apud Surium ) m; vesperi rogatus, distulit in sequentis tio 1 diei mane: obiit interim mulier illa, itis quae petierat: quantum flevit, quantum oravit Malachias, ut mortuam 10* siisci- ioS Inßuuttoaum Vaßont Itum suseitaret? Major igitur cura hujus p< rei tibi incumbit, quam putas. n j NUM. III. yj Quibas neganda, & quando danda Extrema Unitio. qi TN primis non administrabis iis,qui ta •^nunquam usi sunt ratione; neque th iis, qui aliunde de vita periclitantur, cc quam ex morbo, veneno, vulnere, aut 0{ causa simili intrinseca. Praeterea ne- ili gabis cuicunque peccatori,quem scies m esse in statu, aut affectu peccati mor- tli talis. Si is tamen dolorem, aut Sacra- li menti alicujus desiderium ostendisset, pi praesumeretur esse vere pcenitens, id- ri eoque absolvi, ac deinde ungi posset. ii: Phreneticis, furiosis, a cane rabido pi morsis conferes, si prudenter putes tc esse rite dispositos, isti tamen ligari, le aut potius remoti turbi teneri debe- it bunt, ne Sacramento irreverentiam, d aut aliis seandalum adferant a rabido q autem cane morsi cave, ne sälivi aut ci iputo te attingant, ideoque vicinam t< poti- Pare fecunda. ro- potiüs ori partem attinge; ajunt e- nim, illius falivä, aut /puto rabiosum virus affundi. Quicunq; Catholice vixerunt, neque noscuntur in statu peccati mortalis verseri, ungi debent: quia Catholici ( quamdiu contrarium non constat) praesumuntur petiisse omnia opportuna suae seluti, praescrtim pro illo extremo vitae periculo linde miror, cinn deungendis iis, qui Catholice vixerint, tam diserte in Rituali Romano, 8 c aliis libris Ritualibus praescribatur, repertos Sacerdotes tam rudes, atque hujus rei tam ignaros, ut iis, quos audiebant non petiisse expresse , & jam ita rationis usti privatos, ut peter e non possint, sacrum O- leum denegarint: nam quod e vulgo ita aliqui sentiant, minus miror, dedocendi tamen siint pro concione j quia gravis, & saluti animatu perniciosus est iste error: accidere enim potest, ut per hoc Sacramentum aliquis sal- 210 inßituütHHta Tußtrulium salvetur, qui sine illo periret. Pueri, qui rationis usum habuere, & absolvi potuere, ungi possunt ; etsi necdum communicarunt. Porro conferes hoc Sacramentum non ante, quam prudenter judices adesse periculum; neque tamen exspectandum , donec mors ipla jam ita praeoccupet, ut infirmus a sensibus, & ratione sit alienus: nam licet tunc etiam ungi possit, tamen conducibilius est, si intelligat, quid agatur, & pietatis sonsiim aliquem adhuc conferre possit. Olim Extrema unctio ante Eucharistiam collata, nunc solet postponi: nihil tamen refert, data Extrema unctione, Eucharistiam administrari. In eadem infirmitate somel tantüm conferri debet; si tamen morbus cesserit, ac deinde redeat, iterum ungere poteris: imo si durante eadem infirmitate ceger periculum evaserit,& deinde in novum vitae discrimen relabatur Tdrs ficundd. 111 eri, tur, poterit secundo ungi; quia perin- >lvi de est, ac si novus morbus invasisset, um Num. IV. De admimflratione hujus Sa- ura . (ramenti. ad- pRaeseriptas caeremonias diligentes pe- ^ observa eo modo, quo in tui Dice- ita cesi receptae fuerint. Pro reverentia, nisi aliud quid obsit,deferes e templo ane veste clericali, superpelliceo, & stola ibi- ' indutus, praecedente ministro, qui lu- > & men honoris deferat causa. Verum on- si causa subsit, ut privatus sine solentia nitate ad infirmum te conferas, lal- stet tem in loco, sacro illo habitu te in- Ix- dues: neque minister est necessarius; mi- ipse respondere poteris, si nemo postit ex iis, qui aderunt. üm Psalmi Pcenitentiales omittuntur sse- sine culpa: reliquae preces non simt ;ere praetermittendae, quantum tempus, fir- morbus, & ratio permittit. Initio, si de- res moram patitur, seluta infirmum, ba- & paucis significa, quid sit, Lc quos tur ob 212 InfinunonumPaßoralmm , ob fines institutum sit hoc Sacramentum: quaere, an quid in conseientia habeat, quod fructum hujus Sacramenti impediat; si quid sit, audi con- fitentem,& absolve; simulq; eum excita ad devotionem, quo fructum u« beriorem capiat: brevis este debet haec monitio,si terrorem, aut taedium pariat. Singula organa sensiium diligenter inunge, &c quidem si bina sint, ut sunt, oculorum, aurium, manuum, pedum, bina: si desint; unge partes viciniores: cum bina autem sensuum organa ungis, formam verborum partire cum partiali unaquaque unctione. Renes aut pectus fceminis ne ungito, ac ne pedes quidem, cum e partu laborant, aut indecentia distsuadet. Ciim necessitas urget, statim rem ipsam aggredere, aliis postpositis; & cum festinandum videretur, in facie unum oculum, unam aurem, narem, os, 8c pro organo tactus, genam,aut aliam vultus partem unge, sub una integra Part Jecunda. riz tegra hac forma: Per hanc sanciam Unitionem indulgeat tibi Dominus , quidquid peccasti per visum, auditum, odoratum, gustum, taäum: cruce licet omissa; ista e- nim sola ad essentiam hujus Sacramenti {ufficiunt: Si dubitas, an supervivat, qui ungendus est, explora, qua arte potes; manente dubio,unge sub conditione,/ vivis adhuc. Finita Unctione, partes inunctas deterges panno, stupä, aut quod decentius est, bom- baceo: digitos absterges sole, pane, a- quä,quae igni dabis, reverenti« causa. Pueris habentibus sofficientem usom ad peccandum, etsi nondum ad communicandum, non est neganda Extrema Unctio, praesertim si nullum aliud Sacramentum accipere possint: quia somper juvat; tunc autem forte necessaria est. Num. V. An, & quomodo ungendi, qui scße, aut contagione sunt infeäi. Q U/E superius suis locis circa pesti" iT4 tnßttuiimUm TAflomlium pestiferorum confeslionem excipiendam, & Viaticum dixmus, huc suo modo etiam (pectant, nam licet con- feilionis maxima in moribundis, communionis vero sacrae major ratio sit habenda, quam (aerae Unctionis; qued ista duo priora moribundis graviter praecepta sint, magisij; ad salutem necessaria: tamen quia semper maximum momentum positum est in Extremae Unctionis Sacramento, ad bonam beatamq; mortem: non committes facile , ut tui gregis ullus tuä culpa tam (alutari auxilio careat: praesertim si neq; prius confessus fuerit, neque viatico munitus, neq; jam aliter juvari postit; nam tunc hoc Sacramentum, quod unum reliquum est, esse potest ad (alutem pernecessarium. Quare nunquam quidem, praesertim rogatus, negabis ulli de vita periclitanti, ne peste quidem aut contagione infecto. Hic enim valet, etiam istud, Bonus Pastor mimam suam dat F* 1 « 10 a- s, io si L- U- er in id n- jä t: e- m a- m a- e- ra i- :t- L« r« ¥dts fictmid. lf} fu tVtS/asfuit: quanquam non video a- I deo periculosum ungere pestiferos, st ea serves, de quibus supra monui de impedienda vi pestifera, nitore & mutatione vestium, facilibus alexiphar- macis, &c aliqua cautela ad non exci- i piendum halitum infecti; praesertim i si deferri aeger possit propius ad auram liberam, aut limen aedium: si, quod. ! licet, breviter unctionem unam ad l singulos sensiis (prout paulo ante do- | cui) sub una interim totali forma adhibeas: quam in rem alicubi usui est bacillus oblongus, cum nodo argenteo ad extremitatem , quem aliquis apud infectum e propinquo dirigat ad ungendos sensiis, 8c quem deinde vel bombaceo comburendo detergas, vel ad ignem lustres, praesertim si Epi- seopus eo instrumento uti permittat. Singulare est boni Pastoris in hoc ge- 1 nere exemplum 8. Caroli Borromaei, qui in ea contagione, quae Mediolanum depopulata est anno 15 76. non modo tii Jnstituttmum Paß erullum modo temporaiia ex ilia etiam supellectili , sed propriis quoque manibus lue infectis Confirmationem, Viati- | cum, Extremam denique Unctionem J administrabat. Num. VI. De quibus monendus moribundus pofi sacram Unctionem. cr< na me qu pte me tati bi j Ulnitis Unctionibus, 8c iis precibus, quae in Rituali praescribuntur, fi personae, morbi,temporis ratio patiatur; quaedam perpaucis, ne infirmus defatigetur, mone. i. Ut Deo gratias agat, quod hujus Sacramenti beneficio, & gratia sit praemunitus, r. Ut gratiam acceptam magno studio, & curä conservet, z. Ut proinde tertiationibus, si quae obvenient, fortiter resistat; non enim coronabitur, nisi qui legitime certaverit: Et, qui perseveraverit usque in finem, hic selvus erit. 4 . Imposterum saepe eliciat actus Fidei , protesteturque, se in ea velle vivere, 8i mori; item eliciat actus Spei nai ner mc trij qu< der xui hal ber liet tur ciin mu tec do cre* pel- ibus iati- | ierit i W buf, r,/i itia- mus itias iefi- 1 Ut ,K nta- rre- qui eve- | erit. ; Fi- ; vi* Spei cle- ! Vars ficu»d*. ijf Crebros ; confitendo, (e vitam aeternam consecuturu,non suis, sed Christi meritis. Praeterea formet actus frequentes amoris Dei super omnia, propter quem resignet se totum, confor- metque divinae voluntati; simul vitam, mortemque siiam, omnesq; morbi molestias Deo offerat, in memoriam Pastionis Christi, & satisfactionem suorum peccatorum. Denique moneas, ut Sanctorum quoq; preces, Lc auxilium imploret; praesertim Matris Dei, Angeli Custodis,reliquorumque Patronorum: ab eo vero disee- dens praebeas osculandum Crucifixum, asperge aqua lustrali; si quod habes numisma secrum, aut granum benedictum cum indulgentiis, pro articulo mortis, illi commodes, ut utatur; quem in usum semper deferes, cum adibis moribundos. Ad extremum bene valere jube, 8 c promptum te offer in quodcunq; temp 9 ; si quando praesentiam tuam sibi solario fore K exi- ilj JnßttUMHUm Tastor*l'tum existimabit. In discessu ab infirmo,de iisdem rebus instrue domesticos, ut in tua absentia eadem prajstent, neq; ne* gligant te revocare, si opus, vel commodum viderint; interim precibus vacent: si vero necdum testamentum scriptum sit id fieri optimo modo curent. Caput VI. De juvandis monentibus, & mortuorum sepultura. NUM. i. T)e vifitandis infirmis. T} Astoris ovium est, non tantum vi- gilare, ut gregem a lupis incolumem servet; sed ut iis etiam, qu® morbo, vel praesenti periculo expositae siint, opem suam impendat; e'o majori curä, qub magis norit, in graviori discrimine versari, & miniis jam posse sibi cavere: ita Parocho semper quidem excubandum, 8c incumbendum, ut Gregi suo bene sit; maxime vero, si quae ex oviculis morbidae sint» 1 atq; i ru Iu: re coi mc Ier c et nei Mc ta, cep Mc qu ne< siia sio fui daj Mt cu nai ob n6, >,dc Ltin nc- om- ibus tum iCU- ior- 1 VI- :olu- qu» posi- eo gra- ; jam -npet ,ben- scime ; sint» atq> Pars ficurtda. irf atq; in vitas periculo constitutae: plerumque enim tunc, cum corpore, salus animae in discrimen vocatur: quare non sufficiet, senos generarim pro concione excitasse ad petenda Sacramenta j sed cum cognoveris male valere, praesertim aegrius, licet non voceris, adire debes, per te aut alium, si nemo adsit, eümque solari, & prout morbus exiget, excitare ad Sacramenta, tum secrae Confessionis, tum deinceps reliqua soscipienda: qua in re tamen magna prudentia opus erit, ne quid temere & insolse agas: si fuerit necesse, ut fortiter; memineris, ut Sc seaviter. In hoc genere peccant Pastores , qui putant se officio non de- fuifle, si qui sine Sacramentis decedant, qui eos non voclrint: non fuimus, inquiunt, vocati: at scivisti periculum, aut attendere debueras: quae- nam est ista Pastoris excusatio, Hero ! objicienti; cur permisisti ovem,quam n&ras esse morbidam, perire, aut sane K i a lu- 2J0 InßUHttouumTaßor alitum a lupo devorari ? si respondeat, ovis rion balavit, nemo opem imploravit: atqui officium tuum opem tuam efflagitabat; imo implorabat. An non merito Dominus animam ejus ex manu tua requiret ? est profecto hic error gravis, sod alter aeque perniciosus, eorum scilicet, qui se omnem erga infirmos pastoralis offici) parte explevifle existimant, si Sacramenta Poenitentiae, Viatici, Extremae unctionis admini- strarint. Itaque nihil ultra movent: recepit, inquiunt, sua Sacramenta; nihil mihi istic fuperest negotij, praesertim si me revocat nemo. Sed age- dum, dic, quaeso, quid isti homini proderit , a te accepisse Sacramentorum gratiam, si ante mortem eam perdiderit? quam autem hoc fit facile? urgent enim tunc graviores assultus daemonum, vis morbi fit acrior, animus fractior; heu quam ffpe, &quäm foeda in ipso portu naufragia a latentibus soopuiis, angustis faucibus, ir- tuen- r«( na de eri; gn' infi mii A pra mil ben cep dei Lai Ca/ sola den tam prae mar Pars fecunda. irr I ruentibus procellis? dum Magister navis vel abest, vel dormit, quasi jam de re lua tota securus. Adibis igitur etiam non vocatus, praesertim si co- , gnoveris, a morbo, aut tentationibus infirmum in praesentiori salutis discrimine versari. Num. II. De Arte juvandi graviter Infamos. AT quid istic agam ? inquies; juva- ^bis ad bene moriendü. Multa hic praescriberem, nisi memor essem promissae brevitatis; nam ut longa est ars bene moriendi, ita multa sunt praecepta bene juvandi moribundos; qua. de re extant, qui accurate scripserint. Laudatur JoannisPolanciMethodus, Calpar Loartius de afflictorum consolatione, &c Amicus fidelis non pridem editus; extat etiam modus visitandi , & juvandi infirmos a Paulo V. praescriptus, quo utäris, si habes ad manum. Ex quibus, ut tibi sim com- K 3 mo- }U fnftitutttnnm T*.ßor»lium modus, rem totam ad pauca capita cir< huc revocabo. aeg Primum; ardebis zelo juvandi ani- qu; mam illam, quae inter confinia vitae di, & mortis,properat ad aeternitatem: is lon enim zelus non modo te alacrem red- clai det ad ferendas molestias, quae sub- cta inde in morientium cura subeundae hin iuntj sed etiam reddet attentum, & erae vigilem, ut nihil omittas eorum, quae xirr solarium, & opem adferre posiint. que Deinde studebis, ut infirmum tibi be- eile nevolum reddas, significatione tuae ciar erga eum benevolentiae, oblatione of- ret ficiorum, quibus ille putet, te posse nur cüm illi, tum suis gratificari; ita ta- leni men, ut intelligat, nihil te omnino ben agere velle proprij commodi, aut lu- le,c cri gratia, sed solam Dei gloriam & sa- moi lutem ipsius intendere. Porro cave- und bis, sive in adeundo, sive in loquendo, pol] agendo ve, ne quid imprudenti tibi Saci excidat, quod ostendat aut fastidium sion adferatj quare considerandae erunt met cir- Part siatnd*. rrz circumstantias loci, temporis, morbi, aegroti, eorum, qui adsunt; & rerum, quae in colloquium adferentur ; modi, quo proferentur. Sermo non sit longus, neque concionatorius, neque clamosiis, neque asper; pauca, & selecta cum aliqua siiavitate condiantur; hinc, inde aspergatur locus aliquis sacrae Scripturae e re nata. Delectant maxime similitudines & exempla, simdl- que movent. Cavebis autem, ne facile mortem imminere denunties; faciant hoc ali) potius, nisi cum expediret saluti infirmi negligentis, & alij nuntiare vel non auderent, vel nollent; jam enim tibi hoc onus incumberet. Facies igitur tunc, sed cum se- le,ducto longius exordio, ä qualitate morbi, diuturnitate,graviq; molestia, unde majus forte periculum iminere posset: tutius esse praevertere Ecclesiae Sacramentis, sacra in primis confessione , & reliquis, praesertim ciim timetur delirium aut deliquium (ut sali 4. eile »4 Jnßituticnum Pafltralium eile fit in acutis febribus ) aut cette suffocatio a catarrhis. Tum res ipsa agenda, praeparatio scilicet ad bene, feliciterq; obeundum, quantumcunq; videatur spes aliqua vitae. Ubi primum minuendus metus , & horror mortis; quippe omnibus moriendum este, etiam Christo mortem fuisse subeundam, postquam homo mortalis este coepit: tum inducendus mundi, rerumque mundanarum contemptus; hanc vallem esse malorum, & miseriarum, plenum periculis, & naufragiis mare; Beatos,qui fceliciter in portum coelestem enavigaverint: aspirandum potius ad res coelestes, & Divinas; maxime omnium procuranda Ecclesiae Sacramenta, quibus animus muniatur contra daemonum impugnationes : tum virtutum actus ferventer, & sepe exercendi, praescrtim Fidei, Spei, Amoris Dei, & proximi, Contritionis, Resignationis in divinam voluntatem, ad extremum constantis Patien- tte pfa ne, nqj ori- roi um iib- alis di, ur; dariis um um as; :le- iu- na- :er, ei, :ri- coitis :n- Tars fecunda. lis Patientiae. Hanc in rem istarum vir* turum formulam tenebis ipse, & docebis infirmum, verbis praeeundo, ut ipse vel ore si postit, vel saltem animo sequatur. Pro fidei protestatione recitabis infirmo sigillatim per articulos Symbolum Apostolorum, ut ad singulos ipse respondeat, vel annuat: Tecum tandem sic concludet: Ego in hac fide Ecclesia Catholica, & Apofiolica, extra quam salvus nemo esse poteß, proteßor me velle vivere, & mori: quod fi aliquid contrarium huic meaprotcflationi damonmibi quo- tnodocunque ingesserit-, ex nunc , dum adhuc mihi sum prasens, & mentis compos, abhorreo pro tunc, ex animo, & deteflor. Porro quia Ipes nostra nititur bonitate Dei, & morte Christi Redemptoris, simulq, petitione mediorum ad vitam aeternam consequendam; subjicietur haec oratiuncula, ad actum spei formandum: Domine J ESU, uti par est, & jubes: ita de te summo bono in bonitate , & misericordia sentio: quod me non K 5 crea- 12.5 Jnftuuuonum Paßer alium \ creasti, ut aternum perderes. Confido itaq^in i te, & in Pajfione, Cruce , morte , & meritu I Ch risti Jesu, mei Redemptoris, & in ipsius Sacramentis, qua instituit, non in meis meritis, . aut operibus, qua fine gratia Cbrifli scio nui « . itus ejfe valoris: da mihi,bonef ESU, per tua illa merita, da omnia, qua scis mihi necejfarta, ut perseverem in tua gratia ,& ut te in celo potiar, Arnen. Subjungatur in fine Ora- , tio Dominica, & Angelica Salutatio. I Inflammabis deinde maxime infir- ( mum ad frequentem actum Charita- i tis, Amoris Dei, & proximi propter ! Deum, fimulq; perfectas Contritionis, cum refignatione& oblatione a- nimi parati ad omnia agenda, & ferenda fortiter, juxta sanctissimam Dei voluntatem: qui omnes actus comprehenduntur expressa scquentisOra- ; tionis formula: O DEUS mi, bonitas i infinita, ego te amo fiiper omnia, te ex toto corde meo, ex tota anima, ex totis viribus diligo; ideofe volo omnia tua pracepta implere, & me fimper conformare fanftijfima tua voluit- K h. ph in ta, 6 qu dit pr an ne en m mi ro ve Iu ?' pe ta vi o d I Pars ßcunda. nj ■ luntati, quia dignus es super omnia amari, & t plus inßnities, quam amare poffim. Doleo ex intimo corde, quod Majeßatem tuam, ac bonitatem peccatis meis offenderim, quam debeo, &nunc volo amare, amocfe super omnia -, td- que, quia tu es DEUS infinite potens,sapiens, fanbius, & bonus, cui peccatum supra, quam | dicipoteft,fume dijplicet& adversatur. Quare , propter hunc tui amorem firmiter statuo, non i amplius te offendere, omnes peccandi occafio - t nes fugere, rite confiteri,poenitentiam implere, 1 omne id, ad quod obligor,facere i inio ut ple- I mussatisfaciam, remitto nunc ex animosi quis me unquam offenderit, mef totum tibi offero,ftmulq, omnia, qm mihi toleranda erunt, vel agenda-, utlfe fiipplkiter peto veniam de-, liciorum meorum, ita ffero fore per meritum- pretiostffimi sanguinis tui,bone J ESU, ut 'impetrem, quod peto, tua% adjuvante grattd vi- i tam corrigam, & ad mortem usque in tuo fer- ! vitio perseverem, Amen. JESU. Hanc formulam amoris Dei luper omnia, & perfectae contritionis, quam davem ceeJi auream appellant, variis. 1 K 6 Un- Il8 InftitutionftmVastoraltum linguis praelo datam, & per tot cen- P tena hominum millia in orbe Chri- d stiano dispersam, expediret te habere t{ in multis exemplaribus scriptis, aut V: impreffis,ut infirmis usui esse possint, rc praesertim circa finem vitae j quam ipsi devote legerent identidem,aut a luis sibi legi curarent. Nam plurimum valent isti actus ad felicem mortfcm, > T Lcgratiam Dei, aut recuperandam,auc augendam: quae causa est, cur Paro- tu chi plurimi in scholis, & publicisCa- d< techismis,autConcionib 9 curent prae- . qt eunte uno a caeteris omnibus clare re- gi citari per partes, atque ita memoriter m addisci,saltem quoad sensum;ut tum n< sani, tum maxime infirmi, eos tam ne- gi cessarios, & salutares actus eliciant. ui Tu quaeso istos imitare: fructum non O paenitendum experieris. Providen- gi dum etiam, ut fi quibus debitis, aut ni votis teneatur ,Sc praestare possit infir- fi> mus,ea exsolvat eo modo,quo est ob- te ligatus. Praeterea familiam recte com- ■ tr ponat, ' Pars fecunda. 119 ponat, quantum potest, fi in ea discordiae fint,aut odia: denique eam hortetur ad fidem in Deum, Sc bonam vitam, suifq-, exemplum piae mortis relinquat. • Num. III. Modus juvandi jam in extremis conflitutos. TTIc jam plus operis, ac laboris est, -*ubi ex uno jactu de tota re luditur, tanti res momenti, ut ex eo pen- deat aeternitas : fere in hoc tempus quadrant eadem, quae paulo ante pro graviter infirmis attulimus;nisi quod majori utendum sit compendio, & nonnullä aliä praxi, & cum jam magis vires, & animi morientem deficiunt,vide,an tibi arrideat haec praxis. Ostende agonizanti Crucifixi effigiem : Hoc est, inquies, VexillumChriftia- n& militia, hic cstDux noster, JESUS Crucifixus: tum mone, ut tecum ore,vel saltem mente haec proferat: C mi JESU, (redo in te (hic praebe exojfculandum Cru- ijo Inßituümum Taßor/tlium Crucifixum)mox : O mi JESU, ffero iit tua paffione, & tuis vulneribus, ubi me recondo ( osculanda hic quinq; Christi vulnera. ) Denique posito Crucifixo supra pectus: o mi JESU, amo te ex tot» corde meo super omnia, ideocfe doleo,qubd divinam tuam Majeßatem, & bonitatem infinitam toties in vita mea offenderim: dimitte universa peccata mea mihi, sicut ego ex animo condono omnibus , qui quoquo modo Hte offenderint, fimulfe veniam peto ab omnibus, quos offendi. Praeter haec habebis in promptu breves,& appositas oratiunculas,quas jaculatorias vocant. Ejusmodi sunt hae : JESU, esto mihi Je SUS, id est, Salvator. Sancta MARIA Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus, nunc & in hora mortis nostra. Maria mater gratia, mater misericordia , tu nos ab hoste protege, & hora mortis ßtsiipe. Ad Angelum Custodem, aliofq; sanctos Patronos, & inter hos nominarim adS. Jofephum,&S. Barbaram pro felici morte, similes precatiuncu- Pars fetunda. ip iit las luggeres. Monend 9 erit pneterea on- 1 infirmus,ut in agone saepe ore,vel fair il- tem corde pie invocetSanctissima illa fu- nomina, Jesus, Maria, praesertim tota ■ pro lucrandis indulgentiis, si sit de a- di- liqua Confraternitate; quem etiam nfi- in usum monui, ut semper penes te litte habeas aliquod numisma, aut granum mt- benedictum, quo ille uti possit: mo- mt nendus denique, ut oblatam, imo cato, ptatam ultro occasionem arripiat, saepius impetrandi a Sacerdote absolutu ^ tionem: praesertim si quid consciendas tiam perturbet, imo etsi nihil gravius ant occurrat, intelligat lufficere, si nihil Sal- , aliud conscientiam urgeat, leve ali— pra . quod peccatum confiteri, saltem de no- vita praeterita; saepius enim id fieri, cor- cum morbus est gravior, expedit tum ortii ad majus meritum, & robur contra >sq; tentationes; tum, ut si quid fortassis mi- memoria exciderit (quod fit facile in am iis, qui subinde delirant) simul absol- cu- vi possit; huc etiam hoc pertinet, sus* las sicere r;r JnstttuUonum Pastoralium ficere, ut in ultimo agone constitutus a quocunque Sacerdote praescnte absolvi postit ( quod maximi est bene- ficij) si dum est sibi praesens, significet se cupere in extrema illa vine periodo de suis peccatis absolvi; absolvi enim poterit, cimi Sacerdos aderit, idque cognorit se ipso, aut si aliter fieri non potest, ex aliis, modo non soiatur voluntatem priorem mutLste. Ante di- sccffum asperge aqua lustrali, & praebe Crucifixum ad osculandum: domesticos vero mone, ut si infirmus, vel res ipso exigat, te revocent, facilem- que te praebe. Interim subinde, praesertim in extremis, aqua benedicta a- {pergant, Crucifixum oculis objiciant, soncta nomina pronuntient, & pias preces fundant: caveant tamen, ne obtundant, aut molestent, multo magis ne intro sobeant, qui conscientiam perturbent, aut ne ipsi inconditis gemitibus, aut vociferationib’ affligant: denique cum jam animam exhalaturus Tars ßcunda. rus videtur, in agonizantis manu una Cereum lucentem; in altera Crucifixum teneant: ubi expirärit, non tam ejulatibus, quam precibus, & juvandae animae vacent: attendant vero maxime, ne statim oculos, vel ora praesertim occludant: fit enim non raro, ut qui expirässe creduntur, aliquoties respirent, seque comoveant; unde praeproperi illa occlusione praesuffocari possent, quod crudele est, & impium. Dent igitur sibi orando aliquam moram, & vel speculo, vel plumula, an omnis halitus defecerit, diligenter explorent: quia vero maxime Missae sacrificium defunctis prodest, quantocius procurent illud celebrari, praesertim in Altari aliquo privilegiato, pro liberatione animae ex purgatorij ignibus, si ibi crucietur defunctus. Quaeres fortassis: an tenearis ipse moribundo die noctiique adesse, donec expirärit, & animam deinde Deo commendare? probe id feceris, si feceris; 134 lafiuuttonum T aß oralium ceris 5 imo si necessitas selutis depof- mo ceret, &per alium non possis, teneris nui ipse non deserere, tentareque extrema me omnia, vel in ipsis extremis j etsi for- hui tassis minori fructu: istud tamen non No erit exiguum, quod officio boni Pa- con storis perfunctus videbere: orationes, rat, quae a te, tanquam Ecclesiae ministro, dor pro corhendatione animae funduntur, pur plurimum valent: ideoqj etiam cum pau jam sensu, aut ratione carent, non ne- te« gligendae: neq; raro fit, ut morientes, fest etlr nihil sensib 9 externis percipere vi- t dei, deantur, tamen quae dicuntur, agun- mo turve, intelligant: ut nonnulli, ciim nal ad se redierunt, sunt testati, ideoque resi neque tunc praetereunda, quae paulo sulj sirperius attul imus de morientibus ju- hor vandis: brevius tamen jam, & pec ad quaedam intervalla. tun Num. IV. tun Quando ßpeliendm mortuml dar /"''Aveant ii, quibus exequiarum, & ^'funeris cura incumbit, ne statim a fält , mor- ?o£ eris ma for- non Panes, Iro, tur, um nettes, ,vi- un- :iim que iulo 5ju- pec ? !,& ima aor- Ttrs ficunia. Jjy morte obita sepeliant; minus humanum, aut urbanum est, corpus exanime mox in sepulchrum projici, aut humo tegi, & subinde periculosum. Novi puer hominem, qui ex vino combusto largius sumpto ita refrixerat, & impalluerat, ut pro mortuo sindoni insueretur: at cum primum se acu pungi sensit, corpus moveri coepit, & paulo post occlamare. Audivi praeterea quendam extremo supplicio affectum , cum obtenti sacra sepulturk delatus esset ad locum, repente se como visse, & aliquamdiu vixisse. Annales Rectorum hujus Universitatis referunt, alium e patibulo a carnifice suspensum, ciim post quinque, vel sex horas, a suspendio delatum cadaver ad anatomiam in calido loco depositum, se movisse, & plane sibi redditum. Ob hanc, opinor, rem, &cujuse dam in mortuum pietatis causa, alicubi perviginti quatuor horas,alibi saltem per duodecim, defunctorum cor- lj 6 InßitutKnum Paßoraltum corpora loco honesto, & a bestiis, que sue infestare possent, securo, asservantur Mi cum cruce, & lumine , nonnullis et- tur iam orantibus. Excusere possunt has a P l moras aliquae nonnunquam causae: me Tu observabis receptam tuo loco 6er consuetudinem, Lc cum opus fuerit ter; aliqua maturatione, ä prudentia consilium petes. Jamquodad diem,& horamsepul- De turae attinet, non video, quid vetet etiam diebus Dominicis ,&c Festis, imö Tj' die ipso Pasehae mortuos sepeliri, si ' ^ ratio id exigat, neque propterea cele- ob! britas Festi diei impediatur. Die ta- chi men Veneris sencto si sepelias, absti- tat nendum erit a pulso Campanae, qui ten tunc est prohibitus. De nocte priva- cer tim sepelire quibusdam locis prohi- ian bent Episeopi; quibus tunc paren- pei dum est: nam publica sepultura ritus Ec est Religionis Christianae, & honor pe! Christiani defuncti, atque immortali- vi. tatis animae publica professio. Con- tai Pars ficuuduid igitur agendum tum Hare- int. ticis fipultis? i ad- pEculiaris est haec difficultas in his mot- locis, & similibus, ubi promiscue ^uo- Haeretici cum Catholicis vivere per« i erit mittuntur, quando praesertim Haere- ano- tici sunt potentes: frequenter eniin s ad accidit, ut templa fuerint haeretico- vis. rum, & deinde a Catholicis recupe- :pul- rentur; interim vero Principes Ca« t,ex- tholici sive Ecclesiastici, sive Saecula- la ti- res, multa contra Ecclesiasticas Con- Epi- stitutiones iis permittant, ad vitan- Hs- dum majus Ecclesiae, & Religionis [uen- malum, imo aliquando usurpare ve- is es. lint Haeretici sepulturam loco sacro, t, N« L a ubi 344 Inßitutitnum Vaßoralium ubi Catholicus est Parochus. In hac perplexitate quid agere debeas, mi Neo-Paroche, si me considas, nescio quid considam: variae enim circumstantiae expendendae, ex loco, tempore, personis, & discrimine majoris mali. Hoc monere te postum: vide, quid tuo loco consoetum sit. Inquire, li dubitas, quae mens sitEpisoopij &ita age, ut neque sis contra siicros Canones facilior, neque contra bonum publicum difficilior. nor ped neq casi Ma sioj que tibi rem in fi vis, urf Caput VII. Circa Sacramentum Ma- trimonij. 7)1 CI unquam, sone attendere debes in . i ^administratione hujus Sacramenti, trin ne quid tu, vel alij peccent 3 prader- tiili tim circa impedimenta, quae Matri- tra) monium dirimunt: inde enim pro ve- t niunt infaustistimae nuptiae, & trics 1 ac laquei animarum postea propem<> “at dum inextricabiles: quare ipso probe ro, norisj Pars ßcunda. 24 f jj 3C noris, quae & qualia sint ejusmodi im- m j pedimenta, & modos praevertendi; 'scio nec l ue enim unquam occurrunt tot "um- rasus, tam perplexi, quam in causis 0> Matrimonialib 9 , quibus maximeEpi- scoporum tribunalia agitantur; ideo- □uid l l ue ^e?e ad Vicarium Generalem, vel ^ g tibi erit recurrendu, vel alii ad alium remittendi,ciim dubium accidet. Ero an0 _ in fusiflima alioquin hac materia bre- u> vis,& veluti compendium proponajn, ” ut summam habeas ad manus. Num. I. De inquirendis ante Denuntiationes. ■pRiusquam Banna (ut vocant) siv» ,es in ineunda inter certas personas ma« icnti, trimonia, publice denunties; consol- aeser- tissimum est, ut vel ex ipsis, qui con- latri- trahere vol unt, vel iis, qui eoru m cau- rove- ^ re adeunt, diligentius inquiras: trics Primo. An forte castitatis voto non ern o- sint obstricti. Contingit enim non ra- jrobe ro, ut Adolescentes pueri, vel puellae lorisj L Z i" llfi tnßiiutionum Taßaraltttm in prima aetate immatura , 8c impru- lacr denti, tamen sufficienti, ad castitatis pue. votum prosilierint, unde ä Matrimo- subi nio contrahendo impediantur. Nam incc in r//#(inquit ex Apostolo Augustinus) tran qua voverunt eaßitatem, non solum capessere Te nuptias,sed etiam nubere velle damnabile efi; ^nli vel quia non valet Matrimonium, si con f votum fuerit lolemne; aut si fuerit g ot i' simplex laltem illicitum est contra- rus i here, 8c conjugale debitum exigere, bilit ante dispensationem. 8 ere Secundo. Interrogabis, an futuri edar Sponsi fidem alteri non dederint, qui rem. adhuc teneantur; alioquin perfidus wtic est, qui fallit. Quare siibinde popu- rent 1 um pro Concione moneas, ut sibi ca- de ii veant puellas a Juvenibus insolenti- ^ lmL bus, ut fit, qui fallacibus promistis, & P are illecebris, side etiam jurati Nuptia- bus rum, eas seducunt. Non raro enim il- a li quaerunt aliud nihil, quam ut de- turpent, ac deinde deserant, quanto rint cum dedecore, 8c quib® nonnunquam ktev lacry- Tars fecunda. 247 ru- lacrymis ? Caveant quoque juvenes k itis puellis inconstantibus, quas & ipsae no- subinde alliciunt, & aeque ( ut sunt am inconstantes) alio amores, & nuptias us) transferunt. fere Tertio. Inquires, an Parentes Con- eft; senserint; eorum enim est prolibus , si consulere, praesertim in tam gravi ne- eri: gotio; ideoq; licet Matrimonium fera- ciis initum valeat; tamen iis rationale, biliter invitis, illum vitae statum eligere, non modo irreverentiae est, sed uri edam injuriae erga patriam potesta- juä tem. Ingressus in Religionem alia est lus ratio; hic enim Deus magis, quam pa- 3U- rentes, consulendus. Expedit igitur ca- de iis pro concione populum edoceri, iti- simul tamen gravissime reprehendi , Sc parentes, qui metu gravi, vehementi- ia- bus minis, aut etiam verberibus, prost- les ad ineundas nuptias cogunt, cimi ie- statum castitatis, aut Religionis elege- ito rint; aut cum inire Matrimonium deam creverint, nimium urgent, ut in Mo- y- L 4. naste- 248 JnßtiHticnum Vaflornhum nasterlum se intrudi sinant; aut certe ut cum iis contrahant, quas nollent: quibus ex rebus quae scandala, Lc damna animarum sequantur, satis dici &. defleri non potest. Num. II. Denuntiationes. I 'Ridentinum JeJf. 24. de refim. Mi- trim. c. 1. ut impedimenta & gravissima incomoda praecaveri poflint,vult tres denuntiationes a proprio contrahentium Parocho, tribus cuntinuis festivis diebus in Ecclesia, inter Miflä* rum lolennia, publice fieri; quae res, cum de fe gravis sit, graviter obligat, nisi quid excuset. Igitur id exacte observabis. Si tamen clara, & gravis necessitas urgeret contractum matrimonialem, nec denuntiationibus locum, vel tempus daret, ob imminens grave damnum; ut si periclitans de morte vellet ducere concubinam adiegitimandam prolem, neque adiri Episcopus possit, cen- cen bili prae se ii turi sent ferri mor E tipli tibu sit. ctori nam tenr quae Casi die, mor tem men sint nes tum Pars ficunda. Z49 erre censeris habere consensum. Si proba« Snt: biliter timeatur, ne Matrimonium S da- praemistis denuntiationibus malitio- dici se impediatur, neque tempus paria« ; turEpiscopum consuli; simt, qui censent, banna posse tui authoritate differri, modo fiant, priusquam Matri« Md- monium consummetur, ivis- Episcopus ex justa causa, eaq; mul- vult tiplici dispensare potest in occurren- itra- tibus causis: adeundus erit, si fieri posc :s fe- sit. Consuetudo, & interpretatio Do- issa« (torum circa interpolationem,aut tri- res, nam denuntiationem, itemque circa igat, tempus, & locum denuntiationum ; 0 b- quaedam mitigat, de quibus consiste Casistas. Non expedit autem eodem HtaS die, quo fit tertia denuntiatio, Matri« em, monium celebrari, ne fubtrabatur ei ;em- tempus, qui vellet revelare impediam- mentum: quantum vero differri po£* »liet sint nuptiae, post trinas denuntiatio- dam nes, vide quid statutum, vel consue» iss>t, tum sit. Si alteruter futurorum Con- cen- L 5 jugum 1J0 Irtstkuümum Faß oralium jugum ad te non pertineat, vel in tua ter Parochia non admodum diu habita« tun vit > cures denuntiationes fieri eo Io- ind co, ubi habitant, vel diutiiis habita- ten lint, non in loco nativitatis, ideo tan* Lcc tum, quod ibi nati sint: qua in re ali* cit qui falluntur. agit Num. III.' mn De Impedimentis revelandis. ’ met Q Ui denuntiationibus factis novit P n i aliquod impedimentum, tenetur qui sub culpa gravi illud manifestare, quamvis sit occultum, ut fert cornu- nis > nior lententia; imo etiamsi jurato no- Ped verit, modo non id norit ex Sacra- krin mento Confessionis, idque tum, ut pa- Sis reat Ecclesiae praecipienti, tum ut gra- P ni ve aliorum damnum impediatur; mo- Cler do id aperire possit ab/que magno suo Ped incomodo, aut ablqueprobabili fcan- defi dalo ex ea revelatione secuturo. Pro- ^un habilius autem est,revelandum,etiam stuc cum impedimentum ita occultum sit, wst ut probari non possit, modo morali* ! fest ter i Pars secunda. ist tua tersit certum subesse: quare si tan» •ita« tum noris ex auditu ab homine fide ' Io- indigno, vel nihil certo sciente, non »ita- teneris: secus, si persona side digna sit, tan- & certo asseveravit. Hic autem suffi- ali* cit unus testis fide dignus, quia non agitur de poena infligenda, sed de damno avertendo. Adverte, si impedimentum ex peccato occulto oritur, ov jt prius fraterne admonendum esse eum, etur qui eo impedimento laborat, ut desi- are, l^t, modo sit spes profutura monitio- fniH ' nis,alioqui denuntiandum; quia im- n0 . pedimenta dirimentia reddunt Macra. trimonium nullum, quamvis occulta, : pa- Sis tu igitur ad hac attentus. Ciim g ra . primum autem impedimentum suffi- m0 - ciens ad te delatum fuerit (quod ex- i suo pedit scripto ipsius deferentis excipi) :an- desistes k progressu ulteriori, quando- tumvis unus solus detulerit quicun- iam que, modo fide dignus; aut si ipsc i fir, sufficienter noris (modo non exCon- • a h- ! feflionis Sacramento.) Negotium au- ta : L 6 rem L;r Jnßit utionum Taßor altum rem hoc remittes ad Episcopum; ne- p r( que enim ad te spectat discernere de i vej impedimentis, scd ad Superiorem, qui ■ Ab Jurisdictionem habet in foro < num. iv. y stj f De impedimentis Consanguinitatis % ‘ dia Affinitatis, & CognationisJpiritualis•, qu -j cen tria Impedimenta sepe & facile per per con occurrunt. /'"''Onfanguinitas est vinculum per- ; duc 'sonarum, ab eodem propinquo dus stipite descendentium, vel ascenden- i l tium, carnali propagatione contra- £ gra ctum. Distinguitur per lineas,&gra- f siip dus: Lineae sont personae tam ascen- [ fun dentes, quam descendentes, vel recte, ! Pat vel transverse: Gradus dicitur Men-» ter sura personarum, qui cognoscitur, ■ sim quam lint propinqui, vel distantes in • N«j linea. Linea alia est recta ascenden- !j i tium, aut descendentium ab uno, ita 1 trai ut una persona mediate, vel imme- , tan diate sit gignens,alia genita: Ascen- ! star dentium est reipectu Fili j, Parer, Avus, | duc Pro- ic- de }ui no, 1 u> ',A er- [UO en- ra- ■ra- en- cte> len- ur, sin enica me- en- /us, ro- Vart Jecundd. Proavus, Abavus: Deseendentium verö ä Patre, Filius, Nepos, Pronepos, Abnepos. Alia linea dicitur Collateralis, ciim personae ab uno quidem stipite communi immediate, vel mediate procedunt, non vero ex se invicem ; ut fratres, horum filij. Stipes est persona illa, unde illi, de quorum consanguinitate tractatur, originem ducunt. Porro ad discernendum gradus, tres regulae astignantur. Prima est: In linea recta tot sunt gradus, quot sont personae, dempto stipite communi; sic Pater & Filius, sunt in primo gradu, quia dempto Patre remanet unus, filius scilicet: Pater vero, & nepos in secundo: quia siint hic personae tres, Pater, Filius, 8c Nepos: deme Patrem remanent duo. Secunda regula est: Personae vero in transverse linea aequali existentes, tantum distant inter se, quantum distant a communi stipite proximo; ita duo fratres distant in primo gradu, inter 2f 4 Jnßituthnum Taster alium inter se; quia singuli uno tantum distant ä Parente. Filij autem duorum fratrum in secundo; quia ita distant a communi stipite proximo, qui est avus. Unia regula: Si autem personae distent in linea transverso inaequaliter ä communi stipite; habenda est ratio gradus magis remoti: sic Patruus Sc silius ex fratre, distant inaequaliter ab avo, in quo uniuntur; ideo licet Patruus distet a communi stipite in primo gradu, tamquam silius; quia tamen silius ex fratre, ab eodem stipite distat in socundo gradu, quippe'il- iius nepos, censentur distare inter so in secundo gradu. Aliter quidem numerat Jus Civile; sed cum causo. matrimonialis proprie pertineat ad tribunal Ecclesiasticum, gradus numerandi sont juxta ejus dispositionem^ Porro jure Ecclesiastico Consongnini- tas intra quartum gradum inclusive tamlinese rectae,quam transversalis? Tars ßcuncht. Jfj reddit Matrimonium intetf consanguineos invalidum. Nota, cum petitur difpenlatio, juxta stylum Romanum explicari debent lineae, §c gradus, & quidem cum in linea transversa inaequales siint gradus, etsi remotioris ratio potior habeatur; tamen etiam declarari debet iste, qui est propinquior stipiti communi, quia istud facit ad faciliorem vel difficiliorem dilpen- sacionem. SCHEMA r;6 1 nßitutioxum Ttißoralium Jam vero Affinitas est propinqui- & tas proveniens ex carnali copula uve tui licita, sive illicita, omni carens paren- re tela. Ejus lineae, & gradus numeran- * sim tur, sicut consanguinitatis: nam quo- Lc to gradu quis conlanguineus est viri, sun qui cognovit aliquam; eodem fit af- ten finis foeminae ab eo cognitae: &quo- nie to gradu quis est conlanguineus huic cor foeminae; sit in eodem affinis viro,qui tati eam cognovit. Ex quo enim duo aut illi facti sunt per copulam carnalem tri una caro; consanguinei unius repu- nae. tantur Affines alterius. Ad hoc au- rit tem requiritur, ut copula fuerit con- de siimmata, ex qua scilicet sequi potue- du< rit generatio. Porro affinitas reddit par Matrimonium invalidum usque ad imi quartum gradum inclusive, si copula si d fuerit licita, sive ex legitimo Matri- pro monio. Si vero illicita fuerit, tantum du< usque ad secundum inclusive: Sehe- stet ma sive Arbor Affinitatis eadem erit, in i quae Consanguinitatis, si loco Patet 1 * Pars fecunda. 277 :jui- & Mater in trunco arboris substitua- sive tur vir & mulier, quae inter se habue- :en- re copulam; si quidem omnes Con- :an- * sanguinei viri, sunt Affines mulieris, uo- & e contra Consanguinei mulieris, viri, sunt affines viri in pari gradu. Ar- : af- tende, incurri ipso facto excommu- uo- nicationem ab iis, qui scientes audent luic contrahere in gradibus conlanguini- qui tatis, vel affinitatis prohibitis. Cave luo autem, ne putes, consanguineos Malern tri fieri affines consanguineis fcemi- ,pu- nae, vel contra; nam affinitas non pa- au- rit affinitatem, in quo aliqui subin- on- de errant. Hinc duo fratres possunt tue- ducere duas sorores genitas ex aliis idit parentibus, quam ipsorum propriis: ad imo Cajus habens filiü Sempronium, >uU si ducat Cajam, quae habet filiam Sem- itri- proniam ex alio; filius Caji poterit :üm ducere filiam Cajae, si nihil aliud ob- :he- stet; certe non obstat affinitas, quae erit, in illis nulla est. ater Ulterius cognatio spiritualis ori- & tur l$8 Jnßitususnum Tastornl'mm tur ex Sacramento Baptismi, vel Con- nec firmationis, sed tantüm inter Bapti- t zantem & Baptizatum, ejusq; Patrem, aDU 8c Matrem ; item inter Susceptorem » 8c Baptizatum, 8c Parentem utrumqj - £on . ejusdem : quod simili proportione de j eS , Confirmatione dicendum. VideTri- tam dentinum fijf.24. c.2. de Reform. Quid tu . ( autem requiratur ad contrahendam hanc cognationem, exparte praefer- t j on tim Patrinorum, lege apud Authores, r j ntj qui ista ex professo tractant, mili Num. V. tum De vi internata, vel metu, & de dispi cultu difpari. sides IJdtc duo etiam sunt satis frequen- com Utia. Primo violentia, vel metus, nite fi gravis sit, sive cadens in virum con- vald stantem, reddit matrimonium inva- Haer lidum,modo hae conditiones subsint: tant primo sit iniuste incussus: fecundo, a cere, causa intrinseca libera: tertio, ad ex- lical torquendum vi, aut metu, consensum & in matrimonij: aliter non dirimit, sicut ricul nec Tars ßcuxda. rsK nec metus levis: quomodo autem 11- lee tres conditiones explicentur, fuse apud Sanchez, & alios reperies: possunt quidem parentes ex causa justa conari impedire bono modo, ne proles male Matrimonium ineant; non. tamen possunt eas cogere vi, aut metu : quo casu autem illicite moras nectunt, tu ne progredere in denuntiationibus, donec inter se composiie- rint, aut certe Episcopum consule. Similiter Matrimonium inter Baptiza- tum & non Baptizatum non valet ob disparem cultum. Valet autem inter fidelem, 8 c personam haereticam; sed communiter est illicitum: in Germania tamen, Galliae, Poloniae partibus valde infectis haerest, ubi Catholici Haereticis sunt permixti; aliqui putant licere Catholico haereticam ducere, & contra: modo persona Cathp- lica libere permittatur retinere stdem, & in ea prolem educare, absitque periculum perversionis. Verum quia z( o Jnßitutionum Tußorcdtum hoc difficile est, ideo talia connubia dissuadebis, praesertim cum possint confusiones graves ex causi divers« Religionis suboriri. Num. VI. De impedimento ligaminis, & publica honeßatis. T Igamen hic dicitur vinculum, vi- ‘ L-; vente adhuc persona prioris conjugis qua superstite nullum esse Matrimonium cum altera persona clarum est. Quare incumbit tibi attendere , praesertim circa personas ignotas, & quae aliquando Matrimonium iniverint; requiritur enim certitudo (ältern moralis, de morte alterius conjugis, ex arbitrio prudentum, attentis circumstantiis omnibus; veriusq; esi non sofficere unicum testem, etsi aliqui putent sufficere fide dignum, fi conjunx obierit in loco distanti, neque haberi possint aliae probationes; non sofficit autem longissima absentia, nec sola fama mortis; nisi sorte tanta tan ti r lim J Ma tas &c que fort tan dur tati senden mo cau qui dut Piu De F *ii ibia iTmt ;rss ibit- i,vi- :on- Ma- cla- ten* 5110* ium :udo :on- :ntis j est ali- i.fi ne- nesj isen* ‘orte anta Pars fecunda. 16t tanta fimul essent indicia, ut prudenti nullus amplius dubitandi locus relinqueretur. VideSanchez. Honestas publica etiam dirimit Matrimonium: est autem propinquitas proveniens ex sponsalibus validis, Lc cum certa persona: neque refert, quod sponsalia fuerint dissoluta, nisi forte, si mutuo consenso: nunc tamen tantum dirimit utq; ad primum gradum, & quidem solius consanguinitatis : impedit autem etiam post mortem alterius ex sponsis. Praeterea i- dem impedimentum oritur ex matrimonio rato,licet irrito, modo ex alia causa, quam ex defectu consensus, Sc quidem hoc usque ad quartum gradum inclusive; id enim declaravit PiusV. apudSanchez. Num. VII. De impedimento Impotenti#, Raptus* & reliquit. TMpotentia consomandi antecedens, H\ sit perpetua, id est quae non possit remo- i 6 i Inßituumum Paßtr alium , removeri arte humana, aut sine pro* babili periculo animae, vel vitae corporalis, impedit valorem Matrimonij cum ea persona tantum, respectu cujus est impotentia. Nota tamen, ex Lola senectute non recte colligi perpetuam impotentiam, cum etiam senes possint nonnunquam perficere actum conjugalem, praesertim si arte medica juventur: sic morbus diuturnus, etsi interim reddat impotentem ad copulam, non censetur impedimentum dirimens, si aliunde aeger videatur potens. Sterilitas de se non invalidat matrimonium; modo adsit potentia copulae. Huc pertinet Im- pubertas, qua; etiam Matrimonium dirimit, ea autem censetur in Masculo, ulque ad annum 14. completum; in fcemina vero usq; ad duodecimum similiter completum. Excipitur autem casiis, quo malitia supplet seta- tem, id est, quando ante illos annos non abesset sufficiens discretio ad con-. coi orc i mii aut vol stin ad con A- nas Raj qua Raj hoc rap den nan Ma errc ret errc rani nui. pro* cor- ionij reu* , ex per* n se- icere arte rtur* item ledi- :rvi- non adsit Im* lium sscu* um; num rau- aeta- anos , ad con* Pan fecunda. 16} contrahendum matrimoniu, & extraordinarie adesset potentia generandi. Raptus est subductio violenta fce- minae contra ipsius, aut parentum, aut eorum, lub quorum potestate est, voluntatem, ex loco uno in alium distinctum, sive ad fornicandum, sive ad eam ducendam in uxorem: ita communiter Doctores, Concil. Trid. fes.24. c.£deSespraetergravillimas poenas, statuit, ut Matrimonium inter Raptorem & Raptam invalidum sit, quamdiu rapta remanet in potestate Raptoris: intelligunt boni Authores hoc decretum ferri tantum in eos, qui rapuerunt causa Matrimonij, & quidem ipsämet in abductionem repugnante. Error personae reddit quoque Matrimonium invalidum, non autem error solius qualitatis, nisi redundaret in personae errorem, aut nisi esset error conditionis lervil is. Quare errant , qui putant Matrimonium esse nullum, si errore inducti duxerint per- l<>4 Inßttuwmum Taßor altum personam corruptam aut inopem, fac quam existimabant este virginem, aut vo divitem; quia hic error solius est qua- bai litatis. Aliud sst, si expressa fuerit ■ nit conditio, duco te, si non es corru- dei pta, aut non duco, si es inops: nam par non subsistente conditione, non stat init contractus: Ecclesia tamen non cre- nm det, nisi probetur, conditionem ita appositam. De Porro sunt duo crimina, quae Ma* trimoniü invalidant : primum,occisio p conjugis unius, animo contrahendi ^ cum ipsius conjuge, utroque mortem mei machinante; aut si tantum alteruter stur machinatus est, quando etiam inter* jug< venit Adulterium. Alterum est, feien* se c ter adulterari, cum alterius coniun* Cor ge Lc cum ea contrahere Matrimoni* cav< um de facto, vel dare fidem, eamqu« hen acceptari de contrahendo post mor* Saci tem proprij conjugis. De Cognatio* sacr ne legali, quae ex adoptione provenit, de j consule Legistas, Praeter dicta Ordo tur: Pars fecunda. z$$ >cm, /acer valide, & libere su/ceptus? irem ! aut votum solemne, in Reilgione appro- qua- tata simili modo emillum, matrimo- uerit nium fubsequens dirimunt. Declan- )rru . destino matrimonio absq; prae/entia nam parochi, & duorum, vel trium testium i stat inito, qua.ratione Matrimonium diese- rimat, dicam paulo post, n ita Num. VIII. De ipsa Celebratione Sacramenti Ma - Ma- trimonif. teisio pUm Matrimonium inter Christia- vendi 1 '^'nos fit verum novae legis Sacra- rtem ’ mentum, institutum pro iis, qui exi- rutet stunt in gratia; monebis futuros Con- nter* juges,ut ad illud digne suscipiendum cien- se comparent /aera Confessione, &C liun* Communione, bonisq; operibus aliis, toni* caveantque, ne tunc, quando contra- nqut hent, sint in malo statu; quia gratiam mot' Sacramenti non reciperent, imo novo tatio' sacrilegii /celere /e obstringerent, un- renit, de facile infaustae nuptiae /equeren- Ordo tut: quare consulendum, ut non diu faces M ante 2 66 Institutionum Vastor alium ante contractum peccata expient, seque in Dei gratia conservent, interim vero agendo inter se a nimia familiaritate abstineant; facilior enim est lapses, ob praetextum futuri Matrimonii: quam ob cautam sponsi & Ipon sie, neque seb eodem tecto habitare,"neque facile simul clanculum agere permittendi. Contractus matrimonialis, nisi coram Parocho alterius contrahentium, & duobus, vel tribus testibus celebretur, invalidus est, in Parochiis, ubi Tridentinum publicatum j fuit, & use receptum; neque saltem | per decem annos suerit contrario usu ! abolitum: in aliis locis valet, etsi mu tini gati rum Sact moc fibc Ma in al futn & q quic tam< contracturi ea tantum de causa eo si contulerint: imo censent graves Au- j thores, latis conformiter ad mentem > Concilij, propter rationabilem Epii- kiam, valere in locis, in quibus Pasto- , res, aut alij Sacerdotes, de eorumli- j centia neque sint, neq; adeste poflint, | adhibeantur tamen alij testes mini-, INÜM jores reli: tua, tis,r Sitit do c Vide A Paro quar > 6 - irim ilia- Hamo* nsej 'nc* per- nia- :on- »te* Fatum tem usu etsi :o se Autem '.pii- isto- a li- sint, tini- i»« Pars ficuxda. 167 mum duo. Juvat autem scire, Triden- tinum suisse Romae primo promulgatum anno 1563. Assistes igitur tuorum Matrimoniis, aut certe alteri, qui Sacerdos sit, eam licentiam facies, modo saltem alter conjugum sit tuus subditus; poteris autem assistere tunc in alterius Parochia, aut Dicecesi; st in aliena tamen Ecclesia, pete consensum Parochi: assistent autem tecum, & quidem simul, duo tresve testes, quicunque testari possunt; expedit tamen, ut sint omni exceptione majores,quando jure metuis, nedevalo- re litigetur. Sit autem praesentia 8 c tua, 8c testium ejusmodi, ut intelliga- | tis, Matrimonium inter praesentes le- 1 gitime contrahi, etsi forte ut aliquan- ! do contingit, minime ad id vocati. Vide Sanchez lib. 3. difp. 41. ' At cave, ne sine licentia proprij t Parochi assistas alienis; nam praeter- i quam quod Matrimonium nullum 1 fo; incurres suspensionem ab Officio, M 2 , donec 168. InflituttonumRaßor alium donec Episcopus illius loci ablolvat. Trid. fijs.24- cap. t. de Res. Cave praeterea, ne assistas vagis, id est, qui nullam certam sedem habent, nisi prius veritate perspecta nöris, quod sint soluti ; säe pe enim sit, ut alibi conjuncti sint. Ideo merito Trid. fijf. 24. cap. 7. de Ref. Matrim. Parochis praecipit, ne illorum Matrimoniis intersint, nili prius diligenter inquisitionem fecerint, &re ad Ordinarium delata ab eo licentiam id faciendi obtinuerint: j quodsi vero, aliqui te accesserint, qui habent in aliena Parochia proprium domicilium, ut peregrini, viatores;ne prius alliste, quam in Parochia domi- cilij factas denuntiationes acceperis, ad Episcopum transinileris, vela proprio Parocho licentiam habueris, h libro denique Matrimoniali accurate perscribes nomina & cognomina con- ; jugum, & testium; quodque ipse i&‘ stiteris, vel alius a te constitutus eo loco, die, mense, anno, ! I Ihn PU! listi ian Iit j pol per ne Ad cur nec imi ten riti pra sup noi ris tua spe vat. ete- iuI- riiis : so- .ncti tp.7. , ne nili Fece- a ab rint: , qui :ium ?;ne Dini- eris, pro . I« irate con*' 2 ii' is eo ! rari ficundrt. 169 Num. IX. De Ritu, & Ceremoniis. A Sistes ordinarie in loco sacro; ita enim decet: nisi gravis causa a- liud permittat, aut nili, cum Episcopus prohibet, licentiam acceperis: assistes autem in veste Clericali, imo etiam in superpelliceo, 8c stola, si locus fit lacer: parum refert, an ante, vel post meridiem: nocte non expedit, si periculum sit tumultuum; sed abstine tempore interdicto, sive feriarum Adventus, & Quadragesimae, saltem cum solemni deductione sponsae, benedictione, aut pompa nuptiarum, imo etiam sine his alicubi nuptias eo tempore contrahi prohibitum. Inter ritus, & caeremonias in tuo Rituali praescriptas, est benedictio con jugum supra Mistam propriam, quae omitti non debet: benedicere autem muneris est tui, vel alterius Sacerdotis, de tua licentia, sine qua incurret ille suspensionem; ut etiam ille, qui assistit M z alie- 'VJO InstitUMKUm Tafioralfttm alienis, sine licentia Proprij. Si femina post viduitatem transeat ad secundas, omittes; nisi alia sit consuetudo tuae Dioeceseos; nam in solis nuptiis novae nuptae, sive haec virgo sit, sive non,benedici solet. Advigila autem, ne Ritus novi, praesertim profani ad- miseeantur, & multo magis, si res se- perstitiosie in celebratione Matrimo- nij adhibeantur, prohibe, aut inhibe, optimo, quo poteris, modo: denique cave, ne nuptialia convivia in luxum, &abuso$ Christianis indignos abeant; linde Bacchus, Venus, Proserpina,infernales furiae regnent, sequanturque rixae, homicidia, & divinae nonnun- quam ultiones, quorum omnium insona simul, & funesta extant exempla. Num. X. De quibus monendi novi Conjuges. )ncndi sont novi conjuges, ut l ad finem, & meritum Matrimonij Consequendum, i. Se mutuo secundum M Or dür uxc con gun beai locc mili ctus gna eju£ serv utar Bap tum P e ] tur pue no, riga in r ipsi: ne < quo ing Tars ßcunda. 27 ! -wi- düm Deum diligant, vir uxorem, :un« U xor virum; ut sic onera Matrimonij udo communia onus sint levius, & conj u- otiis gum jugum suavius: uxorem vir ha- sive beat ut sociam; non tractet ancillae :em, loco: uxor virum tanquam caput fa- iad- milia honoret; mutuos ambo defe- ;su- ctus sustineant, qua charitati repu- mo- gnant, aversentur, odia, rixas, 8c qua libe, ejusmodi sunt. 2. Sibi fidem mutuo ique servent, neq; Matrimonij legibus ab- um, utantur: filios, si nascantur, curent ant; Baptisino initiari, mater lactet, quan- ,in- ! tum fieri potest; alieno enim lacte sa- que pe proles corrumpuntur, 8 c minui- iun- tur amor in matres: deinde statirn a 1 in- pueritia instruant in fide, cultu divi- pla. no, caterilque virtutibus; vitia corrigant: dici nequit, quanti id referat in reliquam vitam: praluceant vero ipsis vita exemplo; caveant maxime , ut ne coram illis loquantur, aut agant, jnij quod eorum pudicitiam ladat: quo un- in genere nocet, si pueros cum puelum M 4 Iis, 17 t InflitutienumTaßtr alium lis, aut contra, familiarius die,aut no- sint ctu agere sinant: denique ad mores tam Christianos totam familiam forment, sit, j curentque, ut praecepta Dei & Eccle- si sire observent; & ne Sacramenta ne- . gligant, praesertim in morbis. Num. XI. De Puerpera introductione in Ecckfiam. r^Um Mater latis vires restaurärit, ^“lacro ritu eam induces in Ecclesiam ; neque ad hoc vis ponenda in certo numero dierum, vel hebdoma- • darum a partu: sit ea lolennis introductio, ob acceptam divino favore so- bolem offerendam Di vince Majestati, instar Annae Samuelem offerentis in Templo,ad impetrandam novam gratiam matri, prolique. Ritus in Rituali praescriptos pie adhibebis, sid Orationes ibi praescriptas non facile pri- j vatim leges in domo Puerperae; nunquam vero ad maleficia dissolvenda, cum ab Ecclesia ad istud institutae non sint: Tars ßcunda. I7J sint: probe tamen facies, si maleficia- tam Puerperam, ciim venire non po£ sit, ipse adeas, & orationibus, pro dissolutione maleficij, ex Ecclesias usii consuetis, a maleficio dcemonis exsolvere labores. M 5 PARS *>$( 274 INSTITUTIONES Circa reliquam curam Pastoralem. Nemo adolefcentiam tuam tontm- nat:sed, exemplum eßo fidelium, m verbo,in tonversatme,m (hamate. i.Timoth,4, Caput I. De munere condonandi. NuK I. " Coneionandi munm proprium " ... Pafiork. ’ P Astoris munus non ultimum est, gregem 'paßere divino Verbo, qui verus animae cibus est; sine quo non modo niteßere , ßd ne quidem ali populus potest: ideo Divina bonitas iemper Ecclesiae siiae de Doctoribus providit, qui illustrati divina luce,& ältiori quodam lpiritu afflati, res fu- pra pra rem nati rem nun arci gnn istae tam non j dient n defici quai tem] tiarr part ctan mi ] des, grex diffi praei citat Pars tertia. pia. naturam positas populum docerent, viamq; monstrarent, quä fuper- naturalem beatitudinem conseque- £.5 ' rentur. Ejusmodi fuere primi hominum parentes; populi Judaici Patri- * archae, Prophetae, Sacerdotes: ut pro gravissimo offensi Numinis supplicio, tm- ist® animae jactentur apud Prophe- bo,m tam Amos: Mittam famem in terram, 4 ., non famem panis, neque sitim aqua, sed audiendi verbum Dommi: circmbunt quarentes, | & non invenient. Quid vero inde ? & '■ deficient Virgines pulchra, adolescentes inclyti i quam calamitatem nostris quoque n temporibus per pastorum negligen- tiam in Germaniam, aliasqueEuropae 1 est, partes divinitus emissam, hodieq; sperrst stamus, & lugemus; quo magis tibi, non mi Neo-Paroche, incumbendum vi- 1 ali des,ne tam salutari pabulo tua culpa litas grex egeat- At tu magnum, & per- ibus difficile, inquies, onus imponis, mihi praesertim inerudito, 8C parum excr- iu- citato, Fateor multa desiderantur in pra M 6 Coa- InßitutionumVaßorattum Concionatore, vires pares, animus , co plurimarum rerum, & virtutum ca- te 3 pax, pertinax studium, nocturno et- ne iam vigilio. Verum astume genero- ■ £ U ios animos, &: te his exstimula: Pasto* ' yy rum Princeps Christus hoc munus si- na bi sumpsit, hoc Apostolis injunxit, r i a hoc proprium Episcopi esse voluit. Cc Itaq; Christi, Apostolorum, Episcopo- r j S r-um vices obis, dum agis partes Con- cap cionatoris. Quam vero nobile, ac di- dei vinum est hoc, ignaris lucem veritatis vir affundere, animos ad virtutem inflo f cas ctere, ä vitiis dehortari, homines eri- q U pere ab Inferis, Coelo inserere ? atqui , nt fructus hi siint Concionatoris. Num. ii. Ce Vei Contionandi obligatio. tis graviter, & enucleate Patres ■ leg A Concilij Tridentini de hoc tuo qu munere sefs. de Reform, c. 2. proscribunt, . gei ut perte, vel alium idoneum si impe- coi ditus fueris, diebus saltem Domini- Cc cis, & festissolemnibus, plebem tibi dei com- Tars tertia. 277 commissam, pro tua, & ejus capacitate, salutaribus verbis pascas, docendo necessaria ad lälutem, demonstrando Cum facilitate, &C brevitate sermonis, vitia declinare, virtutes sectari, poenam aeternam evadere, coelestem gloriam conlequi. Si negligas, jubet Concilium, te per Epilcopum censuris, aliisque poenis compelli: Seff.22. eap.8. idem mandat. Seff. veto 23. cap.i. de Reform, inter caetera significat,te Divino praecepto astringi, ut oves pascas verbi Divini praedicatione. Denique seff.24. tap.7. praecipit Episcopis, ut curent a Parochis, inter divinorum Celebrationem singulis diebus festis, vel solemnibus, lacra Eloquia, & salutis monita explanari, populümque in lege Domini, postpositis inutilibus quaestionibus, erudiri. Nihil aut urgentius? aut explicatius, aut sanctius constitui potuit. Igitur ex mente Concilii intelligis te teneri, & quidem jure Divino, ut ad populum tu iyS Inßttuütnum Tctßor alium ipse, si poliis; aut si impediafe, per ä- lium idoneum concionem habeas, Dominicis saltem diebus,ac festis, nisi per Episeopum etiam inflictis pcenis urgeri malis; habes praeterea perscriptum, quibus de rebus ad populum habenda sit Concio; de necessariis ad sidutem, de Virtutibus, de Vitiis, de Inferis, de Caelo, de lacris Eloquiis, de monitis salutis, de lege Domini: habes etiam modum, quo instruere debes; ut scilicet accommodate tuae, & tui gregis capacitati, utq; sermo, postpositis inutilibusquaestionibus, brevis sit, & facilis. De loco nihil praescribit: conscendes suggestum, aut ex e- ditiore gradu dices, prout mos, & res postulärit ; in (acris enim novitates cavendf,quod admirationem,&murmurationem pariant: decet autem,ut condoneris in veste sacra, Sc cum stola, nisi exhortatiuncula (ubinde potius futura esset, quam concio. Nunv VJ9 Tars tertia. Num. III. Virtutes Ecclefiafticx, fiu sacri Contionatoris. Q Uaeres ex me fortassis, ut qui condonandi necdum lis, vel peritus, Vel fatis expertus, & ego instructorem me profitear, quid lenti am sectandum, aut fugiendum sacro Concionatori ; aut quaenam sit ars, vel methodus Iaera Eloquentiae : rem petis lane difficilem , & prolixam; obsequar tamen tibi, sed succincte, Lc paucis pro meo instituto & modulo. Virtus praecipua sacri London ato- ris exemplum bonae vita; maximum vitium, vita improba: hoc Timotheu monebat Apostolus: Attende tibi & do- tinna: uni vero minus probo concio- natorij pro turpi probro idem Apostolus vertit: Qui alium doces, te ipsum non doces ? qui pudicas non furandum,fur aris ? recte utrumque S. Ambrosius complexus; ante vita, inquit, quam dotirina qucu* Piatones divinos, Stoicos plusquam ; cr j. Christianos, antiquorum Romano- ■ um rum virtutes ubique proponere pro 2n j_ exemplis; quasi nos Christiana Phi- , j[„ losophia,sacris aut historiis, aut om- ■iun nmm virtutum exemplis, in lactis Bieg bliis, aut nostris authoribus carere- j je mus? scilicet Babylonem reaedificabi- > mus,confundemus linguam nostram, , am & Joves,aut Junones colemus. [di- At, inquies, 8. Paulus Poetas cita- en- v 't: nimirum lemel in Areopago, bis . u * fortastis in tot concionibus: imo ve- > Sc *bjinquies, 88. Patres, Justinus, Gre- ne- gorii duo, Augustinus, Hieronymus liis i frequentiiis; Basilius ipse librum seri- 3n - psit de utilitate ex Graecorum libris ro- capienda: quid de Cypriano Augusti- 'hi- "us? Afyutmm, ait, quantum auro } &ar- so- gentd iSS Injistutianum Taßor altum gente a vefle fubfarcinatm exierit ex JEgyptt pui Cyprianus. Verum audi, bone vir, illa itan tunc erant tempora, quibus cum Gen- the; tilibus eorum armis depugnandum viti eilet, & tamen illi ipsi, quos nominas, fugi ex rebus nostris longe plurima dice- nob bant, 8e ratiocinabantur. rebt Tertium praeceptum: Tüm vero in stev praeparatam materiam inducenda cibu quasi forma, stylus scilicet, & chara- nug cter dictionis, quod prolixum eilet! cien verbo uno, altero ve accipe: ne in con- res c cionando sis leviculus , neque mimi- C cus; sed ferius, & gravis: hoc üte po- Ions stulat rei sacrae dignitas, quam ii vio- pon Jant,& profanant i qui floridae aetatis, tum nondum fatis decoctae, ad ostentatio- aud: nis vero vanitatem incitatae, cum pri- cenc müm e scholis ad sacra pulpita con* riun scendunt,concionem flosculis Rheto- neci rum luxuriantem magna volubilita- rapi te, voce stentoriä, gestu corporis tor- decc nato, histrionico adferunt; egregii puu scilicet, Lc vendibiles oratores, idque rene Tars terna. r8- E 'gjpti ■ pulchrum, 8c divinum existimant: illa itane Ecclesias in scenas, conciones in Gen- theatrales ludos convertemu s ? hoc tu dum vitium execrabere, 8c ut ridiculum inas, fugies: (aera Eloquentia matrona est dice- nobilis, non puella nubilis ; in (eriis rebus occupari, graviter loqui, modero in ste vestiri, & incedere debet; non nuenda cibus pueriliter ludere, non futilibus rara- nugis garrire, non fuco adulterare fasstet: ciem, non molliter incedere, non au- con- res denique, 8c auras procari, limi- Quartum praeceptum : Exordia ne ; po- longa sint fere ducantur a re ipsa pro- vio- ponendo thesim, mox hypothesim, :atis, tum rem totam dividendo, ut statim jtio- auditor (ciat, quid, & quo ordine di- pri- cendum sit. Extra genus laudato- con- rium narrationes nec unius loci sunt, ieto- nec frequentes occurrent; subinde pa- lita- raphrafes (aerae historiae placent,quas tot- decore, & apposite deduces. Praeci- regii puum pondus est in argumentis aife- Ique lendis Sc deducendis, refutandisq; ad- pul" N ver- 190 Jnßitutmnum Vußor altum verscriis. Peroratio concludet Concionem : si erunt recolligenda capita, ne fiant putide, aut prolixe: urgeatur praecipuum argumentum: locus hic maxime est concitandis affectibus: ex abrupto finire subinde habet gratiam; ut saepe fiat, non probo. Praeceptum ultimum: Quod pro- pemodum exciderat, cave in contionando ne mentiaris, sive in citanda Scriptura, aut referendis vitis Sanctorum ; sive in moribus docendis, aut instruendis; grave hoc foret,ideoque in his nihil adferas asserendo in doctrina , quod nescias. Huc fere eodem istud pertinet, ut dubia, si incidant, pro dubiis proponas: abstine vero a novis miraculis praedicandis, aut vulgi scrmonibus jactandis. Ego jam artis sacrae Eloquentiae Compendium tradidi, alij fusius explicant; adibis, si voles. Caput C £ stiarn terni Meni Lacti tjtllblli pii, i fermoi rony kc fu U fit, hinc fedp di ru cum siostr bus r poslij Con«, ipita, i rgea-1 OCUS | fecti- labet pro- icio- anda icto- , aut oque i do- : eo- inci- stine idis, Ego m- aput Pars tertia. 191 Caput II. Catecheses, Schölte, Confra- ternitates. NUM. I. C athechifini. /'"'Atechesis, Instructio est rudium, ^de primis scilicet doctrinae Christianae capitibus, & maxime ad salutem necessariis, ac veluti primis rudimentis. Eam Apostolus comparat Lacti, & Elementis: Facli estis, inquit, ({tubas laße opis fit , non soldo dio, & indi- pis, ut doceamini, qudfint Elementa exordij sermonum Det: In hunc senium S. Hieronymus accipit illud Isiuae: Filia tua Uc fugent , fuges lac gentium , & mamilla Regum lallaberis : neque difficile est hinc anteiligere non modo utilitatem, I sed praeterea neceflitatem catechizan- , di rudes, jam a prima aetate, ut simul cum lacte nutricis,praecipua illa Fidei nostrae dogmata imbibant, sine quibus nec Christiane vivere, nec salvari ; possint, Recte de hac re Sapien s: Fili, i N L in- Ipi Irjßttuttonam Paßoraltum inquit , a juventute tua excipe doclrhum, . ^ nx quasi ü, qui arat , & qui seminati accede d J 1 ' 111 '- eam,bonosfiuchts ab ea expecia. Nimirum * llm non hic de vocibus, uf in Grammati- ' cis, 8c Rhetoricis; non de rerum natu- tec " ra, ut a Philosophis; non de cura cor- Jf U0( porum, ut a Medicis; non de fartis te- lncu ctis, ut a Jurisperitis; sed de divinis, P ro F hisque praecipuis Mysteriis agendum, 8 ent j Tanta haec res est, &c tanti; nam hic ”8" praeterea doctrinä innumeri errores, . ' & haerescs ex imperitorum animis ) vil ‘ n vindicantur, vel evelluntur; hac ve- > e >& nescia, 8c Superstitiones Sagarum, & Magorum ob ignorationem Christia- Lu(a nae institutionis inductae depelluntur; 8 ll * s hac denique mores ad vitam Christia- a '° no homine dignam, Praeceptisq; Dei, & Ecclesiae consontaneam informan- c tur: neque vero pueris tantiim h^e t le P a prodest eruditio, sed etiam graviori eos > atati, quae vel cum pueris, vel ü pue- ris discit, quae nesciebat: quare meri- er to Trident, Concil. Patres fanctiit* 01 ® at faii - 1 Pars urna. ipj \ nm (anxerunt fejs.24. capide rtform. ut o- ^ ' mnes Parochi diebus Festis non fu- j rum liim habendis ad populum concioni- nat j. bus vacarent; sed etiam tradendo Calatu- rechismo rudiores in Fide edocerent: cor . quod tibi eo magis ex officio Pastoris j s te . incumbit, quo haeretici siris erroribus inis propagandis per Cathechisinos, dili— gentius student: quid autem turpius 1 häc vigilante, & undique grassante lupo, oreS) Pastorem simplicium Agnorum, Lc o- 1 j m j S vium curam abjicere? At, inquies,vi- c ve ,, le, & abjectum hoc munus, 8 c puerilis n A occupatio, neque tam Pastoris, quam ,jßj a . Ludimagistri: itane vero? atqui Re- ntur; gios omnium disciplinarum Professor ,jßj a . Salomon rudes, & pueros vocabat: , Dei) e fl parvulus, inquiebat, declinet ad me. nan- Christus plusquam Salomon: Sini- haec te parvulos venire ad me, & ne prohibueritis viori ‘ eos ’ talium enim efl Regnum Dei, & impo- p Ue . nens manus super illos, benedicebat. Magici- ster igitur ille, & Princeps Pastorum illine Cathcchistam agit, le parvulis per- faii-i N 3 quam 2£4 Jafittutionum Vaßcralium quam familiarem exhibet, ad se jubet tis ] adduci, venientes amplectitur, oscu- insti latur, manibus impositis benedicit, plici cum pueris quodarhodo repuerascit; nae tu vile hoc Ministerium tibi fore exi- tant stimas ? non ita Paulus, omnibus omnia dent factus , m medio eorum erat tanquam pam - iolu: lus, ac st nutrix foveat filios suos: Lac ille Mec praebebat, ille iterum parturiebat, do- Dee; nec in illis Christus formaretur. Olim zanc Catechumenis instruendis laborant cutu Pantaenus, Clemens, Origenes, Hera* »nfei cius j quanti viri? S. ipseHieronymus Dos jam senex, cum multa praecepta ad tata Laetam pro institutione filiae dediflet: locu Jpst, inquit, fi Paulam miseris, & ^ eos flrum me & nutritium spondeo, gestabo htt * strui meris,balbutientissenex verba formabo. Pr?- i tereo S. Vincentium Ferrerium e fa- Cre milia S. Dominici, Magnum Acade- quo mi« Parisiensis Cancellarium Gerfo- ' ne c nem, Parentem Societatis JesuS. Ig' tem natium, Indorum Apostolum Xave- don num, praecipuorum Patrum Societa- Um tis ■ Pars terta. 19 f ibet tis Jesu longe plurimos, quij>us id scu- institutum semper fuit, teneros sim- icit, plicium puerorum animos, Christia« Icit: nae Disciplinae praeceptis imbuere, exi- tanto fructu, quanto omnes facile vi- mi* dent. Praemittere debueram 8. Cara- rolum Borromaeum, Archiepiseopum ille Mediolanensem, qui per Provinciam do- Decretum Tridentinum de Catechi- ilim zandis rudibus, ita per alios est exe- •a nt rutus, ut etiam ipsemet puerorum se era- insereret coetui, quibus lac Christianae nus Doctrinae praeberet: atque hinc exci- 1 ad tata illa multis locis, & indulgentiis flet: locupletata Confraternitas Catechesi* feos; cujus studium est, juventutis in- hu' structioni invigilare, & eniti, ut tam »rf- sanctum munus non segniter obeatur. fa- Credo, neque te jam dedignaturum: de- quod si.vel tibi nimis onerosum, vel :fo- * ne quidem vacet; officij hanc tui par- Ig- tem committes coadjutori, si quidem ve- domi habes, aut (quod tibi erit facil- ta- limum) unum aliquem ex hominibus tis ; N 4 So- 196 InßttuMnttm Vastorahum Societatis Jesu evocabis, ii voles,qui ' täte vices suppleat; nam ( ut modeste hoc offi de illis dicam) LaurentiusBeyerlink, cati Canonicus Antuerpienlis, vir erudi- res tione, & vitae humanae Theatro cele- tccl bris, de Societate ita scribit: Nostro fi- re ji culo sedulo, & miro am fiuäu catechizatio - cori »i juventutis Religiös Societatis fESU tn- can cumbunt, vel hoc nomine celebrandi, quod hur hanc rem Ecclesia, Dei utilißmam magno u- con lo curent & exacla methodo i fic ut proprium adii eorundem munus videatur, teneros puerorum gra animos Christiana disciplina formulis velut ten cum ipso lacie imbuere . hat Num. II. uti Brevis hem catechizandi hm methodus. vo< I_Jv€c etiam res bene catechizandi, cet A etsi vulgaris videatur, suam artem c l u ' habet, & methodum. Tradam brevi Syi compendio. Inibis numerum puero- ' re t rum ab anno septimo circiter, usque ®ui ad annum decimum sextum: mone- ro bis pro concione parentes, de neceili- nei täte » Pars tertta. r§7 täte hujus institutionis, & munere tui offici), urgcbisque, ut pueri, quorum cathalogum confeceris, & alij rudiores compellantur ad audiendum Ca- tcchifmum in aede sacra, quo tempore judicabis id fore opportunius: fere comodius est, ut post meridiem, pulsu campanae convoces: in navi templi humilia scamna disposita sint, quibus consideant pueri, &c puellae scorsim; adsit aedituus, vel vir quispiam alius gravis qui modestiam procuret, & attentionem: e plano, in communi tuo habitu sedens,stans, inambulans, prout libuerit, aut mos tulerit; Cateche- sim exordieris a signo 8. Crucis, clari voce, 88. Trinitatem invocädo, quod ceteri facient; tum unus quispiam > quem designabis, lingui vernaculi Symbolum Apostolorum clare recitet, reliquis per singulos articulos praeeuntis vocem sequentibus; in sine vexo Catechesis eodem modo Orationem Dominicam, 8c Angelicam salu- N z ra- tpS Inßituttonum Taßoralium tationem. Expediret subinde eorum ■ las < loco praecepta Dei, & Ecclesias,& se- jub« ptem Satramentaviva similiter voce fide; pronuntiari; ut eL ratione, ex longo Ter usu, summam illam rerum maxime tum necessariarum omnes perdiscant. laue Materia Catecheseos sünt ea ipsa nis: capita nostras fidei, quibns adde opera ille« misericordiae, septem peccata capita- tine lia, Lc quatuor novissima hominis, 8c par< si quae ejusmodi alia; sed per partes, prae neque una vice, 8c non nisi pauca, ded quae diligenter inculcentur. nur Modus, sive forma dictionis sit vul« nasi garis, simplex, familiaris ad rudium, nor & imperitorum intelligentiam, quo- ren rum mens ignara est, debilis, & pa- inh Tum capax; sententias non ducantur cui longis periodis, neq; tropis, aut figu- cap ris illustrentur; similitudinis e vulgo nu: sumptae, & apposita ad rem exempla nit simul docent, & delectant,simul ju- ‘ qui vant intellectum,& memoriam: fere the per quaestiunculas, Lc responsiuncu- tio las 1 Pars tertia. Jj>9 Hirn ' !as doctrinam trades, quam deinde : se- jubebis jam ab his, jam illis stantibus roce fideliter repeti, ut firmius inhaereant, ngo Tenera & rudis aetas mirum quan- ime tum stimuletur commendatione, 8c laude, praemiolis, rhytmicis cantile- ipfä nis: quare haec etiam incitamenta, 8c >era illecebras adhibebis: ad laudem perita- tinet, si primarij e tuis, & puerorum 8c parentes, aut domini intersint, qui fu ä :es, praesentis catechesim honorent: non ica, dedignabuntur, opinor, cum ipsi non- nunquam Reges, Viri Principes, Dy- ul- nastae, 8c primi « Magistratu adeste :m, non dubitarint, Sc praemia ipsi mero- rentibus distribuerint} his cupediis pa- inhiant pueri: quam in rem imagun- tur culae Iaerae, Rosariol a, cerei benedicti ;u- capsulae, Lc libelli pii, tibi sint ad ma- Igo nus, praesertim diebus aliquot fblen- pla ■ nibus,ad quae munuscula accipienda, ju- ‘ quae praecipue rem egerint, quasi int ere theatrum honoris evocentur, Can- :u- tiones secrae rhytmis compositae S& [35 - N 6 mo- 5oo Inftituiimum Paßoraltum modulatas sub catechefeos finem,primo memoriam juvant; quia numeris adscriptae summam rei breviter exhibent: fecundo capiunt audientium animos: tertio usui sunt, ut cantilenae profanae, haereticae, turpes aboleantur; cum puriora, 8c sanctiora illa in usum veniunt. Nhm. III. Schola. TT\E Gymnasiis, & Academiis,Prin- ■^"cipes viri, & summi Magistratus curant; neque jam desunt, qui majoribus iis studiis, Sc disciplinis ludum aperiant. Parochis ea cura incumbit, ut triviales scholas in Parochia habeant, in quibus ab idoneis magistris parva, & rudis .ditas primis saltem li- terarum Elementis legendo, scriben- doque informetur; fitq; tunc facile, I quod teneri adhuc illi animi facile j imbuantur: refert autem id plurimum j bono publico, & vitae hominum ciim j comu-ni, tum privatae, ad erudiendum l Pars tenta. joi animum,& varia emolumenta. Olim Episcopi in Concilio Oecumenico sc- xto ( prout referunt Canones reperti Gandavi, in Monasterio 8. Bavonis) mandarunt, ut rurales Presbyteri per villas, & vicos scholas haberent &c quidem gratis, nisi quid parentes sponte offerrent. Et in Synodo Mo- guntina Ano 8iz. mandatur,ut parentes filios mittant ad Presbyteros, ä quibus erudiantur: igitur tui etiam erit id muneris. Magister, quem constitues, non magis peritus hujus artis tradendae sit, quam probus, &: sanae fidei, ne cum puerili doctrina improbos mores, & errores impios, quod facillimum est, innocentibus animis infundas, nam fere ut quisque a teneris o- piniones, moresqj imbibit, servat in longam aetatem: quare attendendum, ne ex libris aut haereticis, aut alia lue infectis,venenum hauriant. Praeter li- teras aliqui, quibus purior, &. gratior Vox influit, etiam in cantu edoceantur, 50 Z Jnß 'ituttonum Taflsratium tur,quo in rebus divinis decantandis utiles evadant. Suffi etiam leges seho- Ise praefigantur,quas exacte observent. Prima , secundum Parentes Magistrum colant, eicjj obtemperent. Secnnia, in scholam ingrefli coram sacra aliqua Imagine Pater, & Are devote recitent. Tertta, ne fabulentur, nugentur,seho- lam perturbent. Quarta , ne sine cau- iä, Lc excusatione absint. Quinta, ad rem divinam bini deducantur, eique pie intersint. Sexta , mendacia, furta, juramenta, blafphemiae non tolerentur, sed pnniantur. Septima , pueri a puellis seorsim erudiantur, nec sinantur familiarius, nec publice, nee privatim ludere,aut jocari; nocent hffiC vitia, dici nequit quantum isti aetati in omnem vitam Lectiones brevi aliqui precatiunculä ad Deum, aut Beatam Dei Matrem finiantur. Diebus Sabbatinis ante meridiem Litanias Lauretanas ab uno prffieunte alti, ÜL devoti voce, post meridiem verb a- ctiun dis 10 * ut. im in ua nr. 10 - ;U- ad ue ca, n- ia n- ri- ec iti Ii* a- iis as SL a- P Pars ttrtta. JCJ ctum amoris Dei, & verae contritionis actus ex certa formula ab omnibus per partes racitari plurimum faceret ; cum ut ipsi multo ulu eas preces addiscant; tum ut alios domi,eadem recitando, doceant. E re deniq; foret, in locis praesertim paulo celebrioribus , gynaecea, seu contubernia constitui, ubi adoleseentiores puellae puellaribus artibus instruerentur, iis praesertim, quae acu exerceri solent; ut commodae & utiles aliquando esse possint vel famulae, vel matresfami- lias. Num. IV. Confraternitates,five Sodalitia. COdalitatum quarundam instituen- ^darum initia, aliqui procul repetunt ex Marco Porcio Romanorum Praetore, qui receptis Sacris Magnae Matris, conflatam sodalitatem soo tempore gloriatur, in qua sodales, victu, 8c poculis cum aequalibus se oblectabant : unde sodales dicti, quod soli non J04 JnfttiuttonUm Vaßoraltum non ederent: ea res deinde hucusque J e g cum nomine propagata; nam cives pj u ejusdem opificii,aut artis,qui adcom- m j r munes exercitationes congregantur, ctte & coi latis symbolis convivia agitant, N 0 sodales, & eorum coetus sodalitates & , appellantur. Nomen deinde ad sacra aut traductum, & res in melius commu- $ta tata: congregationes enim piorum ctp hominum in eadem exercitia pietatis tre < conspirantium, adseito e Coelitibus f ua Patrono, atque sub certis legibus coi- tan ligatae Sodalitates, aut a fraterno Ipi- eae ritualis amicitiae vinculo, Confrater- per nitates vocamus. Celeberrima illa, bm quae fimctislimi Rosarii aS.Dominico, cor deinde ab ipsius lanctislimae Famili® me Religiosis longe, latsq; propagata est; g et & illa recentior,quam Gregorius XIH- eti; in Collegio Soc. Jesu Romano, sub mi titulo Virginis Annuntiatae, bulla, & ris. indulgentiis approbavit: Ex qua ve- tar luti fcecundislima radice innumerae be; Sodalitates passim in Soc. Jes u Coi- ph que ves )M- ur, mt, ites cra nu- um itis )US ol- pi- er- la, co, lise estj III. sub & ve- irae ol- ;iis Pars terna. joy legiis prodiere. Sunt & aliae quam plurimae sub aliis Patrociniis &£ nominibus, ac fanctiilimis legibus,Sanctae Crucis, Venerabilis Sacramenti, Nominis Jesu, S. Rochi, 8. Sebastiani, & ceterae; in quas non modo plebei, aut rusticani homines cujusvis sexus, aetatis, opificii; sed Magistratus, Principes, Reges, Caelares, ipsi etiam Patres purpurati, & infulati Antistites sua nomina inscribunt,c^tus frequentant, strenue se exercent; sunt enim eae velut scholae, &c gymnasia vitae, & perfectionis Christianae, in quibus crebrae exhortationes de divinis rebus, confessionis, & communionis Sacramenta crebrius usurpantur: in frangendis vero cupiditatibus, & in salute etiam aliorum procurandä, operibus misericordiae,aliisque, plus otii, laboris, studii impenditur j ex quibus mors tandem securior,laetior, ac ipsa deniq; beata vita consequitur: atque ii sunt plurimi, & maximi fructus istarum _£on- zo6 Inßttultonum Tastoralium Confraternitatum. Jam vides, mi leb Neo-Paroche, quo haec spectent; nimi- Co rum ut, si qua» ejusinodi pia Sodalitii gie sint instituta, cures,ut vigeant,flore- bri äntque. Si nondum extiterint, ipse mii zelo promovendae divinae gloriae, & rur salutis aliorum studeas instituere: id rur vero hac ratione demum conficies. tur In primis tecum, capto a peritis gul consilio meditabere, quid Nominis, bui aut Patrocinii este velis, quas confici cor Sodalitatis leges: tunc privatim cum illv sanioris mentis, & melioribus Paro* dus chianis, postea etiam in communi ali* cefl qorum coetu, mentam tuam, & conii* ren lium aperies, allatis ab utilitate, & a- dei Iiorum exemplo rationibus, in tuam dal sententiam pertrahere conabere; cum pie vero pertraxeris ipsorum nomine, & 1 petitione, formandus erit libellusfup- vel plex ad Episcopum, cujus est istius* sist modi pie instituta erigere, & stabilire: dei ubi ipse consenserit, comparabis ea, par quae ad folemncm publicationem ce- tur Tars ttrtta. 307 lebritatemque pertinent; vexillum Congregationis, in quo Patroni effigies, &Sodalitij inscriptio visatur; librum insignem in cujus Album nomina Sodalium referantur, Si alterum, in quo Magistratus Sodalitij,eo- rumque rationes, 8i statuta inscribantur: leges imprimendae erunt, ut singulis Sodalibus distribui possint. Rebus ita ad publicam solemnitatem comparatis, indicendus dies, qui ubi illuxerit, signo campanae convocandus populus; majori apparatu Processio, Missa, Si Concio habenda: post rem vero divinam, Si ä meridie, 8c deinceps nomina eorum, qui in Sodalitatem adscribi voluerint, excipienda. Pro Magistratu hi erunt;Parochus, velut Praeses,Praefectus unus, duo Assistentes,Si Secretarius, qui delecti este debebunt ex primariis, & melioribus parochianis; famulus unus adjungatur,qui idem aedituus esse poterit: pe- joS Institutionum Vastor altum nes illos erit totius Sodalitatis, & ea- Ccc rum rerum, quae ad eam pertinent, tra administratio. ple Legum praescripta haec fere conti- f co nent. Qui inscribi volent, facti con- ne( sessione, st nihil obstet, de tota vita; p ei professionem Fidei ex formula Con- t ;j, ciliiTridentini emittant,deinde rcci- ter piant Eucharistiam, & per annum sae- j u { pius, diebus saltem solemnioribus, ne praesertim ahiverserio patrocinii: matutinis, & vespertinis oratiunculis, Sc m examini conseientiae, rebusq; aliis di- vinis diligentius, quam alii vacent: pro Sodalibus vivis, infirmis,defunctis v ; orent: Sc si quae alia pro speciali tituli, b L & institutionis ratione facienda vide- m buntur. Denique virtutum Christia- ej] narum exemplo omnibus, eum donii, tum foris praeluceant; nam improbae vitae homines neque admitti, neque retineri debent. Indulgentia’ aliquas pro iis, qui ingredientur Ccnfraterni- tatem, aut ex ca ad aliam vitam de- 1 e- Pars tertta. ;o- Cedent, aut leges observabunt,Impetrandae erunt ab Episcopis, & aliae pleniores a Summo Pontifice per Episcopum, vel Nuntium Apostolicum: neque ea res magno constabit. Compendiosius fiet, & cum majoribus gratiis Pontificiis, si alicui Archiconfra- ternitati Romanae incorporatio, & e- jusdem communicatio Roma petatur 5 neque difficile erit impetrare. Sumptus, qui erunt necessarii pro Missis, Processionibus, aut similibus, fieri debebunt ex communi aerario,in quo eleemosynae piorum Sodalium viventium, aut morientium asserva- buntut: Cavendum autem erit maxime, ne sordide &c dure exigantur; id enim male olet, Lc lapit avaritiam: Rationes reddentur quotannis, cum magistratus, si opus sit, novus creabitur, circa festum Patrocinii, Caput Jio Inßitutionum Taßoral'tum Caput IIL De cura scabiosarum ovium. Num. i. Inquirendum in Advenas. in sacris Proverbiis jt.ui.uic» Luui ovium, tum anima- M. rum, ut probe cognoscere studeant, quos regendos suscipiunt: Diligenter, inquit, agnosce vultum pecoris tui, tuosqtte greges considera i non perfunctorie {edicet, sed diligenter, neque ex obscuris tantum notis, aut tenuibus vestigiis» sed ex vultu, qui speculum est animij atque ita norat luas oviculas Evan- gelicus bonus ille Pastor, ut etiam nominatim singulas educeret. Maxime autem cura, & diligentia adhibenda, ut eas agnoseat, quae seabiofe & morbidas sunt, ne reliquas de grege inficiant. Itaque in primis tibi attendendum exteris, qui secum corruptelam, & labem invehunt, mores, inquam , depravatos, primo latentem, dein- fl. :biis ML- mc, nter, 'sque cilium ;iis, mi; ANILIN ^L- Ibi- osse ;re- Lt- ru- in- :m, 'isti Vurs terti.t. Jit deinde patentem animarum pestem: quare, quinam, unde Sc quorsum Alienigenae in tuum ovile irrumpant, vigil, sedulüsque explora, praesertim si non obiter hospitaturi adventent, sod federn domiciliumque fixuri. Inquires igitur de statu, folutine sint, an conjugati, quos habeant in familia, cujus artis, cujus religionis, quorum morum, quas literas habeant vitae probae testes; praesertim si homines viles appareant, vagabundi, aut qui inter gregarios milites aliquandiu vixerint. Porro tria sunt potissimum genera scabiosorum hominum, qui a corruptela, & contagione alios maxime corrumpunt; neque Advenae soli, fed etiam non raro Inquilini, & quidem, sub ovina nonnunquam pelle, lupi animarum: quib 9 nosoendis primum incumbere debes, tum vero studere, ut vel ex lupis oves evadant, vel in sua pelle appareant, fugiantur, 8c nocere desinant, jli InstkuUonumVaßamitum Ejusmodi autem sunt homines me- täte; retricij, magicis artibus dediti, &om« g re g nium peiliini, haeretici, in quos pro* j^lag pterea majori cura, Lc studio invigilabis« ^ Num. II. De Meretricibus, H 7E lupae plerumque in meritoriis tabernis, & Ganeonum gurgustiis latitant, nonnunquam tamen in aedi- tas,L länit bus splendidioribus 5 ut hae non ad vagas libidines Ce prostituant; sed ut uni serviant nomine pro ancilla, re te pr pro concubina: inquire igitur diligenter, an ejusmodi lupae tuum ovile infestent: si attendas,facile deprehendes ex corporis habitu, ex impudentia, ex digitis Juvenum, qui monstrant,^ H?: vestes supra modum o- pulentse, Scvarij tum coloris, tum artis, frons effrons, oculi gyrovagi, g e ' nae fucatae, cervix, 8c pectus intecta» manus inquietae, incessus aut fractr, aut praecipitati, halitus oris obfcceni* rates vero do ir que proli dices tiolc preh pos, bus herb bus E ferra tiosi Pars urna. ;iz me- tates eructat: has lupas arce procul k orn- grege: modum scient Episcopus & pro- Magistrat 9 , censoris leges expellent, rigi* Num. III. Artes Superflitioß, & Magiu. IN hoc pestilens malum naturae no* *strae corruptela, damnanda curiosi- on | s tas, &amor insanus conservanda aut jstiis länitatis, aut propriarum rerum spon- aedi- re propensos, praecipites agit. Sunt n ad ves Q non pauci, qui eas artes non mo- ’.düt I do in pagis, sed etiam in urbibus, ne- a> re que tantum clam, sed etiam palam profitentur: plures etiam sirnt,quidi- jvile dicerint,& edoceant. In hac supersti- h en ' i tiosorum hominum colluvie seepe de* dem prehensi custodes ovium; qui ut lu- n°n- p 0Sj aut morbos a pecore, vel hominir m0 ‘ bus arceant, vanis observationibus, 11 ar ' i herbis nonnunquam, aut magicis re« '> S e ' bus utantur. e d* > Eodem fere pertinent fabri quidam acti» serrari), qui equis curandis supersti- : ® nl ' tiosos ritus, & verba nonnulla sacra tates i q u sut- nuci host neqi KS, falli cuit mag repe &m stat ZI4. InfittuUomm T aß oralium usurpant: attendendum autem maxime aniculis, quae (chedulas, herbas, malas preces, morbis avertendis, aut pellendis, curandis vulneribus, ad partus felicitandos, ad eventus pro« {peros venditant, 8c vero emuntur, Jactantur etiam chartulae altorum, ut vocant, nominum Dei, vocibus Hebraicis , cruculis imprellis, nonnun- quam Bullis Summorum Pontificum, 6c indulgentiis ementitis: quibus ad- Iper, de philtra amatoria, maleficia Saga* nam rum, carmina Magorum, sortilegis, divinationes. His pestibus deprehendendis, 8c extirpandis, ut res summi est momenti, ita acre studium, & gravem operam impendes, non tantüm privatim ; sed etiam in id incumbes publicis concionibus, dati, captive occasione, in quibus populo ostendes primo gravitatem hujus stagicij; crimen enim est laesie Divinae Majestatis in primo gradu, quippe rebellio, & defectio a Deo ad ipsius capitalem mi- kost mi- . stich rum com Rect mor lica lo, i med diafc &n mr- rbas, , aut , ad pro« itur. n, ut Heran« :utH) sad- :aga- :gia, hen- mmi gra- itüm nbes ■tave ades eri« latis o, 8i i initui' . Pars iertta. jrJ rnicum, Bc juratum humanas (alutis hostem: secundo patefacies dcemonis nequitiam, fraudes, atque imposturas, qui cum sit pater mendaci), saepe fallit, & illudit; ut experientia docuit in multis, qui cum spem luam ir» magicis artibus posuissent, miserrime reperti sunt periiffe cum siris schedis, Lcmalesiciis; quod dcemon unice spectat 8c expectat: quod si aliquando speratus effectus sequitur, Deo in poenam permittente, inierim animae pernicies creatur pro animalium, corporum, aut externorum levi & brevi commodo, quae maxima est insania. Rectius vir quidam sepiens, cum ad morbum lethalem pellendum diabolica ei remedia proponerentur; malo, inquiebat, cum Deo mori sine tali medico, quam sine Deo vivere medico diabolo. Neque vero desiint artes medicae, & naturales, quae sine culpa adhiberi poffintj aut varia Christianae pietatis 0* terne- fl6 Jnßttuttonum Paßorauum remedia, Reliquiae Sanctorum, sacrae Imagines, Aqua benedicta, Agnus cereus, Preces ab Ecclesia probatae: quibus, quando ita visum fuerit Deo, qui solus vitae & necis Dominus est, morbi depelli, Sc incolumitas corporibus, & rebus nostris impetrari postit. Num. IV. De Heretkis. tX/fic omnium teterrima est pestis; * ■'■nam ipte eorum sermo , teste Apostolo, ut cancer serpit: est hic morbus gangraena, pcrniciosistimu malum: nam primo partem, qua occupat, corrumpit; mox viciniorem, & haec sibi propinquam ; donec cor, totumq; hominem inficiat, & perdat: ita haeres« tinum primo, mox alterum atque alterum, tandem vitio fe proseminante, integram communitatem venenat, atque corrumpit, quanto exitio animarum! Arius, inquit S. Hieronymus, unt fintilla fait: quia non flatim oppressa, totum Qtban ejus ßamma depopulata eß. QiJ ar ® po* prir citu ang hab ttpia dixe i inqi veri, fit i vivit nibm fug. C talil gue ilea obsi leni ne c ma juv, aut stol Mei Pars tertia. jl? primos Christianos 8. Joannes, folli-« citus Pastor, monebat, cane peius, & angue, caverent ab haeretico, eumque haberent pro excomunicato: Non resipiatis, inquiebat, in domum, necfe ei are dixeritis. S. vero Cyprianus: Declinent, inquit, & evitent dilectissimi fratres noflri verba eorum, quorum sermo , ut cancer serpit i nulla eum talibus commercia, nulla convivia, nulla colloquia misceant,sintis ab omnibus tam separati , quam illi ab Ecclesia pro- fug. Quaeres ex me, quid ergo mihi cum talibus aut spei, aut rei est ? primb argue ; argumentis, inquam, impugna, si ea arma tractare noveris; sin miniis, obsecra: Juvit nonnumquam benevolentiae signa cum officiorum delatione ostendisse i est enim suavitas maxima animorum conciliatrix: si haec non juvant, usurpa pastoris, qua polles, authoritatem; hoc enim etiam Apostolus monet. Increpa: abstinebis tamen k contumeliis, & convitiis in ho- O z mi- Il8 Inßituftmum Taßordtum minem, 8c sceleris convince ; quod tot damna Ecclesiae intulerit, tot Regnis vastitates, tot corporibus clades, tot animabus exitia Haeresis invexerit. Reliqua Spiritus 8. & Christiana prudentia suggeret, si preces 8c consilia adhibueris; neque enim una eadem- que est ratio conversandi, tractandis cum Haereticis. que vefl Num. V. De libris obfiocnis>fitperßitioßs, haretkis. ^1 verborum obsccenitas, si traditio *^artis magicae, si haereticorum sermo tantum nocent, quantum vidimus, cum levi per aerem transitu, aures, animofque tetigerint: quid fiet,fi ista literis efformentur, praelo imprimantur, edantur in lucem, evulgentur; atque ita in oculis, manibus, sinu versentur, per otium siepe saepius audiantur, legantur, memoriae man- P dentur; praesertim si styluSconcinnus sit, & lepidus, si aspersi stoseuli elo- v quen- um qua nen L: dici prif moi put guf ejüf nin sit. fur; ctan fidet cile< pro) m for mi in Pars tertia. JI 9 tot quentiae, luceat character, adjiciatur ;ni$ vestis e serico, & aureus, gemmeüsque tot umbilicus ? vides in ejusmodi libris :rit. quantum misceatur,8c propinetur ve- >ru- nenum; pauca sigillatim perstringo, ilia Lacedaemoni jArchilochi, parum pu- :m- dici Poetae, libros exportare jusserunt: iiqj prisciRomani lascivos non Scriptores modo, sed etiam eos, qui iis faverent, publicos grassatores appellarunt: Au- , gustus Ovidium, Doctorem amoris* ejdsque Interpretes, quod juvenum a- c io nimos corrumperent, in exilium mi- stt. Concilij Tridentini haec est cen- di- sura: Libri, qui res lascivas ex professo tra~ iu- liant, narrant, aut docent , cum non solum fidei, sed & eorum, qui ejusmodi lectione fa - ,ri- eile corrumpi solent omnino ratio habenda sit, :n- prohibeantur i &qui eos habuerint, severe ab si- Episcopis puniantur. Ubi nunc estis Genus fores 8c Praetores, ubi sanctae Leges ? n- interim per portus, 8c portas Urbium, us in officinas Bibliopolarum, in scrinia, 0 - in manus, in sinus invehuntur turpes u- O 4 310 JnßtiuHonum Taßor alium & infames libri, imo venduntur in nundinis, & foris; aut a circumfers- S ei neis, etiam propemodum aliis in vi- tis, ingeruntur. Jam vero de libris no superstitiosis, ac magicis acrius judi- c ) u cium, siippliciumque ferri par esset, ^ at quod gravius noceant; diabolicas e* nim artes majori pernicie evulgant, P ei Certe Magus ille celebris, quemSan- tiu ctus Augustinus convertit, codices 1111 liios incendendos attulit, per quos (ut S.' Iple Augustinus refert) fuerat incen* “ u dendusj ut illis in ignem missis, ipse 8 ei in refrigerium transiret. Honorius ® v certe Lc Theodosius Imperatores san- tlc stistimis decretis (anxerunt, ejusmodi U£ libros in oculis Episcoporum combu? tu< rendos: se d nihil in hoc genere anti- ^ ul quiüs, aut (änctiüs, quäm quod re- fert S. Lucas in Actis Apostolorum: multos, qui fuerant curiosa sectati» contulisse libros (iios, & combussisse eo numero, ac pretio, ut aestimatio P 11 fuerit denariorum quinqaginta mil- ** c lium: ir in Fora- nvi- ibris udi- sset, is e- ;ant. San- lices s(ut cen* ipse irius sen- lodi ibu- nti- , ream: ari, lisse atio nil- an: Tttrs tirtia. Jtf Iium: Graecus & Syrus habent, argenti quinque myriadum, id est (ut Budeo placet) quinies mille aureos nostrae pecuniae: nimirü noxa quam ejusinodi libri inferunt, nullo pretio fatis compensari potest. Sequuntur libri haeretici omnium perniciosissimi: namFidem ipsam totius Religionis, omniumque virtutum fundamentum, plane evertunt« 8. Gregorius Nazianzenus eos Aspidum ova appellat, quod serpentum genus est venenatissimum: ut enim ex ovis Aspidum Aspides; ita ex Haereticorum libris Haerescs enascuntur: ut merito perpetua Ecclesia: consuetudo, & nunc etiam lex sit,Haereticorum libros non minori peenä, quäm incendio puniendos: Ita Concilium Nicaenum Arij libros igni addixit: Constantinus Imperator idem de aliis fieri jussit, propositi etiam poeni capitis, si quis eos occultasset. Theodosius libros Nestorij ad ignem quo- Q 5 que ^ Jli Infittutfmum Pastor altum que condemnavit; Valentinianus Si Marcianus /anxerunt, ne Eutychetis libros quis legere, aut habere auderet; sed diligentiffime quaesiti cremarentur. Denique Concilium Triden- tinum indicem librorum haereticorum confecit; ut omnes scirent, qui essent exurendi. Quid, inquies, ista ad me,aliofveParochos? viderintFi- dei inquisitores, & Episcopi. Verum quidem est, judiciariam potestatem, & poenam coercitivam proprie ad Inquisitores, aut Episcopos pertinere; tamen tua, 8c caeterorum cura esse dedet, ut ä grege tuo perniciem arceas, li bono modo poisis; neque vero defiant siibinde modi, quibus uti liceat. Si probabiliter sitfpiceris, penes aliquem libros ejusinodi vetitos retine- ri, indaga prudenter modum, quo ia manus tuas veniant; tum persuade iis, ad quos pertinent, ut in hac re Ecclesiae pareant, eolque igne, vel aliter perdant; si nolint; fac, ut tibi per- Vars tertia. zrz mittant; si etiam hoc recusent, utere tuo jure, quo licet arma, aut venenum non reddere ei, qui abuti velit: facias tamen, ut is non putet te servare velle in tuos usiis; vim cave, ne adhibeas , neque tumultus excites: haec si times, rem totam defer Episcopo: suffecerit tibi te officio functum fuisse. Caput IV. De cura afflictarum ovium , sive miserabilium personarum. , Num. I Obligatio juvandi mifiros. Olcut in grege oves afflictae majo- ^rem, & impensiorem opem a Pastore suo exigunt, ut oviculae illae erant apud Ezechielem infirmae, aegrotae, confractae, abjectae;: ita in Parochiis personae miserabiles; cujusmodi sunt Pauperes, praesertim si infirmi, Viduae Pupilli, Orphani, incarcerati, aliique ab omni auxilio deserti homines, atq; ä potemioiibus opprelli, a suis Paro- 0 6 chis J14 Jnßttutionum Vaßor altum chis opem, operamq; peculiarem de* poscunt, smgularique jure expectant: Nam etsi Christiana charitas hoc officium etiam a caeteris repetat; merito tamen Concilium Tridentinum fijf.a). {. /. de Ref. id proprie a Parochis requirit : Cum pracepto, inquit, divino mania» tum fit omnibus, quibus animarum cura com» missa eß, oves suas agnosiere, & pauperum aliarümque miserabilium personarum curam paternam gerere •, Sacrofiancla Spodus eos ai» monet, & adhortatur j ut divinorumproce * f torum memores,gregem suum pascant. Inquires igitur diligenter ( hoc e* nim primum est ) qu aenam sint inter tuos personae miserabiles, id est, qu« comiserationem merito commoveant, tmp mu. erUi reg fio, ab I est j pau tos j eso pr< fec for dignaeq; sint, quarum miseriam sub- a q leves operibus Misericordiae, quae ut Christus ipse in Evangelio sois com- tut mendat j & sibi ipsi in miseriis exhi- ; inj beri profitetur; de quibus Lactantius prs in Epitome Divinarum Institutionum tui haec enumerat; si quis, ait, richt 'tndigeh ha Pars tertia. Jiy impertiantur ; fi quis nudus occurrit, vestiamus ; fi quis a potentiori injuriam sustinet i eruamus: pateat domicilium nostrum vel Peregrinis, vel indigentibus teäo , Pupillts defensio, Viduis tutela nostra non defit: redimere ab boste Captivos , magnum misericordia opus est i item agros vifitare, fovere inopes, aut pauperes: fi obiverint, non patiamur insepultos jacere. Haec etsi casteris communia elfe debent; singulariter tamen a te propius spectant, qui hoc munus tibi fecisti proprium, cum suscepisti per» sonam Pastoris. Num. II. Cura Pauperum. Q Uia hoc hominum genas p rati caeteris habetur vile, abjectum, Sc a quibus nihil speretur, vel parum; ut opibus, ita aliorum auxiliis destituuntur: quo fit, ut facile omnium injuriis pateant, nulloque negotio» praesertim ä potentioribus, opprimantur; tum verb maxime, si in jus trahantur} nam etsi aequitate causae si-- pe- p6 Inßttuthnum Paßorahum perent, quia tamen nemo est, qui Pa- - p e trocinium, aut defensionem suscipere co velit, judiciorum judicdmque iniqui- . ve täte proteruntur, nisi Deus ip(e (quod cn facere solet) patronus assistat, ipfosqj • ad judices in judicium vocet, idem pau- Ac peris Defensor, & Vindex; quare pau- - p a perum oppressores illos monet S a- jn piens: JVo» facies violentiam pauperi,ne^ p r conteras egenos in porta (hic erat Judaeis & locus judiciorum ) quia, inquit, judica- hc iit. Dominus causam ipsius, & configet eos, m qui confixerunt animam ejus. Gravis sen- qi tentia! pauper, quia pauperj, tueri se pa contra vim potentiorum non potest; ru ; ergo honoris, corporis, tenuissima- | v rum, si quae reliquae sint, fortunarum su causa,per vim ad Tribunalia trahitur, t u & ( quod destituto ab omnibus facit- bi limum est ) prosternitur; at ecce cütn Sf homines desunt, adest Deus, non Pa- d< tronus modo Pauperum, sed iniquo- q, rum Judicum Judex, edsij; de iniqui- ip täte convictos, qui Christum in pau- d< peri- T/trs tertta. 3 Z 7 iPa* p'eribus crucifigebant, poenl talionis pere configit, & ad crucem, Lc certe ad gra- qui- ves, nonnunquam ad sempiternos [uod cruciatus, justissima pcenä confixos ösP 'addicit. Non sum ego, inquies aut ? au * • Advocatus caularum, aut Judex, qui pau- : pauperum caulas suscipiam, aut tuear; Sa- multo minus, qui pro iis sententiam proferre possim: imo vero fac, ut sis; Iseis & certe potes. Hoc Deus, cujus in diu- hoc negotio vices geris, hoc a te jus eoi, muneris pastoralis depolcit: primum, sen- quidni pro luggestu declamitas, in ri se pauperum oppressores, in Judices ccr- testj ruptos? quidni Advocatos urges, ut ntt* Ivones sint, miserorum caulas gratis rum suscipiant, & contra vim potentiorum itur, tueantur; in hanc sane concionem ti- icil- bi multa suggerent läcrae Literae, &c cutn 88. Patres: quidni praeterea, si quan- Pa* do noveris pauperem quempiam ini- |U0- quo judicio vexari, aut periclitari qui* ipsius innocentiam, iple boni viri fi- jau- dem, 6c patrocinium imploras, ipsum Jt8 JnßitutUnum Vaftontlwm Judicem adis,aequitatemq;commen- f iVl das ? Porro alia quaedam est paupe- na t rum mileria, judiciorum iniquitate frequentier, Lc communior, quam fa- t g et ciliiis sublevare possis, inopia scilicet V ij t ipsa ,Sc paupertas. Atqui hfc tibi cura £/ ee eo magis incumbit, quo magis hoc jy at tibi competit nomen, Pater pauperum. Et habes in hoc genere praeclara Pa- q U } storum exempla, quae imiteris; Ore- p ari gorios magnos, JoannesEleemolyna- Ver [ rios, Bafilios, Thavmaturgos, Pauli- faßi nos,Nolanos, Carolos Borromaeos: q U j habes praeterea ad imitandum acres l eo stimulos ex virtutis hujus commen- q U( datione ex sacris Literis, ex 88. Patri- f u b bus, & rationum momentis; profesto no , sublevare miseriam inopum tam ho- du< mini innatum, quam hominem elfe; q Ui haec enim proprie est humanitas, imö j nc stipra humanum quidpiam ,& plane To divinum. Ntbtl tam divinum homo hübet, t eri. inquit Gregorius Nazianzenus: quum A b u it aliis bene mererifac calamitosa fis Deus, g Hh Tars terna. ;r- divinam misericordiam imitando, lex divina efl: Prmpio tibi,ut aperias manum fratri tuo,& pauperi; frange esurienti panem tuum, tgenos, vagoscfe induc in domum tuam, cum videris nudum, operi eum: utw verbo, date Eleemosynam. Nihil certius isto oraculo: Date, & dabitur. Hac ars omnium artium quaßuofißma efl, inquit Chrysostomus, qua datis parvis adipiscamur magna: dare parum argenti , & die illa horribili audire Verba, nulli regno conserenda •, Esurivi & de» difli mihi, quod comederem. Sat ista, in» quis, seio, & aliis concionari ipse soleo : sed tu modum mihi seggeras, quo pauper ipse pauperum miserias (ublevare poflim. Placet. Primo opinor, non ita omnium rerum eges, ut duo (ältern minuta tibi non supersint, quas conseras inGazophylacium: deinde etiam, opinor, nosti praeceptum Tobiae senioris ad filium : Qupmodo poteris,ita esto misericorsfi multum tibi fuerit, abundanter tribuet fi exiguum, etiam exiguum impertiri fiude. Forte habes duas tuni- 3jo Inßituttonum T astoraltum tunicas, forte mensam superfluam ;Si Con supererit aliquid, si luxum vestium, niai luculentam /upellectilem, sumptuosi" litis ora convivia nonnihil castigaveris; si Ise« contentus sis habere, quo vivas,& trar Vestiare: nam, quae S. Hieronymi sen- fert tentia est ,/plus habes, quam tibi ad viäutti, se q veflitumciij necessarium est, illud eroga, & h lias illo debitorem te esse noverit. S, Ambrosius si p: etiam Calices, Sc läcra Vase commi- met nuenda censebat, si ea esset pauperum de i necestitas. Quod si tandem tam ege- me nus sis, ut conferre ipse nihil, aut pa- cho rum postis:ditioribus publice,&pri- j bus Vatim pauperes impense commenda; guii Sc cum magistratu age, ut, quod Apo- obi’ stoli faciebant, colligatur per domos, res quod in egenos conferatur: si quae ve- Ecc ro fundationes sint in pauperum usus quo .factae, cura, ut in eos impendantur, 88. non avertantur alio, aut male impen- pro dantur. I pen Neque deerunt alij modi, si ing e ‘ mir niose charitas excogitet. Scio alicubi mi Part ttrtt*. JJI i ; & Consuetum fuisse, & cum convivia ge- um> nialia agitabantur, ex ferculis appo- aosi- sitis, in lances seponerentur particu- isj fi Ise ex melioribus cibis, quae deinde ;, & transmittebantur ad pauperum, prassen- sertim infirmorum, domos: alibi fuif- ftutn, se quosdam constitutos, qui in fami- & in lias pauperum inquirerent, quorum isius si paupertas minus nota erat, ut quos imi- mendicare merito puderet, clam iis ;rum de necessariis provideretur. Hic vix ege- me contineo, quin invehar in Paro- t pa- chos divites, qui ita cumulandis opi- ;pri- | bus vacant, ut dum vivunt, confän- nda; guineos, Lc familiares ditent, aut cum \po- obiverint, testamento iis, etsi paupe- nos, res non sint, & quidem ex bonis ipsis e ve- Ecclesiasticis plurimum relinquant : usus quod facinus vehementer exagitant itur, SS. Patres, qui facultates Ecclesiarum pen- pro patrimonio pauperum, & res pauj- I perum non pauperibus dare, procri- nge- mine sacrilegi) habent. Non ita optir cubi mi Pastores olim testamenta, aut ha> cost' redes zzr Inßituuonum Taßoralium rebes scribebant. 8. Joannes Ale» xandrinus hoc testamentum sibi condidit ; Ago tibi gratias, Domine Deus mm, quod me dignum cenfueris, qui tua tibi offer - rem , & quod ex mundi bonis nihil aliud ßt mihi reliquum, nifi tertia pars nummi, quem ipsum jubeo etiam dari pauperibus, qui sunt jratres mei in Christo. At vero 8. Augustinus ne testatus quidem est; nisi hoc habere velis pro testamento. Augustinus testamentum nullum fecit: quia unde fu teret, pauper Christi non habuit. Num. III. Orphani, Pupilliy Vidua. /*\Uod inopia, & aegestas in paupe* '^ribus facit, ut eorum cau& deserantur, aut prodantur; facit in Of* phanis, Pupillis & Viduis vel statis, vel sexus imbecillitas: hinc enim facile illis etiam evenit, ut calumniis & injuriis potentiortim hominum impetantur ? neque tamen contra fe tueri poffint; ideöque harum quoque miserabilium personarum Deus pe- pecu« Cul: ran doc pan ne i tis ej rum mir ne< ro, per vet de ipsi qiu ren fect rur cor tan &’ nu: faci eo; Me* :on- mts, iffet- udfit juem i sunt lgU- hoC %usti- 'efM jpe- lese* Oritis, ifa- niis, im* tue- ique pe* 5CU* Part teru. 3JJ culiarem, utpote ipsi relictarum, curam suscipit j idque nos sacra? Literce docent: Ne attingas, inquit Sapiens, famulorum terminos, & agrum pupillorum ne introeas; propinquus enim illorum sortis efi, & ipse judicabit contra te causam illorum. Ubi non tantum lapidem terminalem prohibet loco moveri, led ne quidem digito attingi: agrum vero, qui ad Orphanos, aut Pupillos pertinet, non modo non possideri vetat, led ne quidem introiri, aut pede adiri sinit: alioquin quantumvis ipsi imbecilles 8 c abjecti sint, propinquum habituros Curatorem, Tuto- remq; fortissimum, neque alium profecto , quam Deum, qui iplemet eorum res, & causam suscipiat, &c pro iis contra iniquos invasores litiget; imo tanquam judex supremus eos judicet, & vindicet: quod idem de viduis pronuntiat idem Sapiens: Dominus firmos faciet terminos viduat, ne quis scilicet sos movere audeat, aut valeat. Quas seu- 554 Infiitutumum Paßerastum sententia S. Ambrosium movit, ut'di- ceret: Fides exhibenda efl omnibus-, sed m- jor causa Viduarum apud Deum: igitur jure meritissimo, in omni bene instituta republica Orphanorum Pupillorumque cum Tutelas, tum Clientelas, & Viduarum defensio Magistratibus, quasi Protectoribus, Dei Vicariis com* mittuntur. Romani certe e conviviis nuptia- libus, 8c Triumphalibus in Viduas, & Orphanos {portulas dividebant; & apud nonnullas alias gentes, Viri Principes signo dato, Viduas, & Pupillos convocabant, ut iis mensae reliquias dividerentur. At ego, inquit, nec Tutor sum, neque Curator. Este tamen potes; fac, ut sis: saltem pro Concione Pupillorum, Orphanorum, Viduarum apud populum caulas a- ge, 8c aliis commenda contra eorum oppressores declama, si quem noris, e tuis eo vitio notari. Ivonem age; latis eos disertus, & peritus legum, uc aequi- asqi desi H ac n rali tine peri hol] pauj sit, j locu lus, Chr que tent liori mis re, i hab hol] Part tertia. t'di- «qukatem judicij commendes; & ut \ m . desistant, divinam Justitiam intenta, gitue . , , NuM - iv. insti* Xenodochium , NoJoComium> illo- Carcer. :else, TT^c quoque non tantum ex com- bus, -*muni causa Christianae cahritatis, :om* ac misericordiae, sed etiam ex pastorali officio ad te, tuamq; curam per- ptia* tinent; ut peregrinis, praesertim pau- is, & peribus, aut in eo loco ignotis, cum t; & hospitio, 8c victu carent, de tecto, & Viri paupere saltem alimento provisum : Pu- I sit, praeterea ut infirmi, quibus neque reli- loculus, neque foculus, neque lecturit, lus, neque vitae necessaria suppetunt, Elfe Christiana pietate subleventur; deni- t pro que ut in carceribus, Lc vinculis de- rum, tenti solatio, & cum opus est, tua, a- js a- liorümque ope juventur; atq; in pri- >rum mis, uti peregrinos benigne exciperis, e re, 8c pro ipsorum conditione bene :;sa- habere,humanitatis virtus est: ita in- i,ut hospitalitas, ferinum est vitium. Gen« ;qui« tiles Noj Sed pro) Vol }3 ^uasi enormis criminis, reus accu- opria lucris; Quare ne officio desis, pro etBe* concione populum excita,ut peregri- rochi nos > praesertim inopes tecto, & vul- spita* g an saltem cibo excipiant; & ut ex- nten- em pse praeeas, tu ipse, pro tuo modu- m e jj (; se, & proutTSs exigit, excipe, praeser- m P tim jj8 Inßitutionum Pußorältunt tim advenas Sacerdotes, & homines Religiosos: eos enim aliunde quaeritare hospitium, aut iis a te hospitalitatis gratiam negari turpe est. Praeterea , si quae hospitalia a majoribus fundata sint, attende, ne proventus ad alios usus avertantur: Si nulla sint instituta , da operam, ut aliqua erigantur: qua de re cum Domino loci, Senatu, & Episcopo consilium capias. Sed multo etiam majori curi Nosocomiorum, pro infirmis pauperibus, habenda ratio: quod non modoca- reant opibus, quibus neceßäria conquirant j sed & morbo premantur, ne so ipsos juvare poslmt,& in mortis periculum conjiciantur, si sint neglecti. Quare eos scepius visitabis, cura- bisq; tum aliis rebus, tum maxime, ne Sacramentis Ecclesiae carcant: quod ne accidat, consultislimum foret, neminem eo admittere, quin prius rite consessus sit, & quam primum licuerit, Sacram Eucharistianffumpsont. he- l nod nere disci nisti pere versi sirnt ficia Mar com ms Lcsc quae bun F gno stiq: gna misi Mui ptiv juva cgei unes iseri- Ltali- , Prae- :ibus is»d r in- , gan- ; i, Sepias. Toso- buS) b ca- con- r,ne spe- lecti. :ura- e,ne [uod. ,ne- : rite cue- ir. Pars tertia. tJ9 Leges in bene constitutis cum Xenodochiis, tumNofbcomiis, ea continere debent, quae tum ad domesticam disciplinam, &c eorum, qui eam administrant, officium pertinent; tum quf peregrinis vel infirmis, quamdiu ibi versantur, facienda incumbuntj ut sunt quaedam Christianae pietatis officia, & obsequia erga benefactores: Mane & Vesperi statae preces, tum in communi, tum privatim : rebus divinis internste, certis diebus, confiteri, Lc secram Eucharistiam sumere; fk si quae alia accommodata loco videbuntur. Restat carcer,in quo libertate( magno hominis bono)amissa clausi, vinctis detinentur: quae miseria, ut magna est, ita Pastoris etiam singularem misericordiam, opemque implorat. Muneris igitur hoc etiam tui erit, captivos invisere, solari, qua poteris ope juvare, praesertim fi consilij, & rerum egentes sinr, atque ab aliis deserti, k r tum J40 InßituUonum Faßoraltum tum vero maxime, si inique ab aliis vel opprimantur. trat Quod si Crimen capitale inferatur, farii & reus extremi supplici; accerfatur, fessi cave tu, ne vel facinus axaggeres, dan vel denunties decretam mortem: eo piu: nuntio hominem percelles, & a te a- dici lienabis: quod fi gravitatem fui flagi- fup ti), &C impendens capiti malum ipse- tote met agnoscat, & deploret, monebis; corj ut in primis Numen sibi propitiet, sie- pier pius actum Amoris Dei, & verte Con- con tritionis eliciat, ex formula, quam tiae scripto trades; Dei Matrem, Tutela- mo rem Angelum, Patronos Ccelites pre- ren cibus, Lc votis devinciat; offeres, fi sen quid adversi contigerit ipsi, uxori,li- sub betis, quidquid opis, & operae potes, run Interim forti generofoq; animo a Di- stui vinae Providentiae manu sententiam ipsi exspectet, atque ad omnem eventum sie se comparet. Confessionem tamen hoi peccatorum excipere necdum forte dei expediet, ne metu frangendi sigM> nie Tars terta. Jtl aliis vel aliquid jam celet, vel postea fidem fractam incuset, nisi forte ipse Confes- itur, , fari um urgeret vehementer ad Con- tur, festi on em Sacramentalem praemitten- :res, dam: invisendus interim carcer lee- : eo pius, quo citius creditur finiendus Jute a- dicialis proceflus. Statim vero atque lagi- supplicium illi denuntiatum erit, jam ipse- toto conatu laborandum, ut cum de bis; corpore actum sit, animae consulatur: :,fe- plerumq; initio difficile est ita Reum 'on* componere, ne judicem ipse injusti- uam tiae arguat, aut ut mortem aequo a nitela- mo acceptet; varia paulatim sugge- pre- renda, cum multo sele prudentiae, ut s, si sensim ad aequitatem, & necestitatem ri,li- subeundam inflectatur: temporis pa- otes, rum superefle, jam tandem aeternitati t Di- studendum; non fore mortem adeo tiam ipsi, vel suis, quos relinquit infamem; tum si eam poenitudo, & animi moderatio men honestet, atque apud alios commen- : orte det: tum Confeilio, & Sacra Commu- ;ilii> nio tempestive urgenda, curandum- Vkl P 2 que, J4& Jxßitutienum Taßor altura que, ut nunquam desint, qui piis mo* pro nitis, brevibus oratiunculis jam Ia- Hui bentem erigant, spe praesertim Coele- Qui stis patriae, & beatitudinis; quanquam & p si durior est animus, proponendi et- , ß e u iam erunt inferorum cruciatus aster- ce 1,1 ni. Attendendum autem, ne, dum ßmt ducitur, vel vino, vel alia causä in i n n. scurriles jocos, & facetias ad suppli- nieui cium, quasi histrio ad theatrum eat j ciur quae res spectatores graviter offendit. Mai Cavendum praeterea, ne conciona- cis« bundus ad Magistratum aut popu- ctut Ium aliqua inepte effutiat. mir Multum juverit inter ducendum ad a Passionem Christi per partes, veluti an per septem Stationes, menti objicere. Qc 1 Primo: Quae in Horto. Tum quas ad cet, Annam. Tum quae in domo Caiphae. ner Quid in Praetorio Pilati. Quid apud vix Herodem: Quid ad crudelem Colu- re i mnam: Denique quid post iter cruen- jori tum cum Cruce in Calvaria actum sit niq a Carnificibus. Quid vero a Christo coi pro ItJ 'S. id Tars terna. 343 pro nobis toleratum, 8c quanta cum Humilitate, Patientia, Constantia, Quid postremo ipse inter irrisiones, & probra moriens dixerit: Pater ignosce illis. Hodie mecum eris in Par.tdifi. Ec- ee Mater tua. Sitio. Deus, Deas meus. Consummatum est: Et in extremo spiritu. In manus tuas Domine commendo Jpiritum meum. Haec suaviter, 8c fortiter afficiunt 3 tunc etiam magis, si e collo MarianumRosarium,si in manu Crucifixi Effigies, & Numisma benedictum sit. Cum advertes jam jam imminere extremum supplicium, petes, ad aurem verbo, vel alio signo innuat, an conscientiam aliquid excruciet; & licet nihil angat, ut saltem significet, an cupiat postremo absolvi in genere a suis peccatis, quod fieri potest, vix caeteris advertentibus. De qua re antea praemonendus suerit, ut majori cum securitate vitam finiat: denique sacratissima Nomina ( saltem corde ) proferat ad lucrandas sacro P 4 Nu- 544 JnßiiuUonumVußoralium Numismate Indulgentias: quäm pri- ipst mum exfpirarit, brevi exhortatiuncu- tI$ la ad populum Animam precibus & nor Sacrificiis comendabis. Si judex per- dat; miserit corpus facrre Sepulturae, cura- si' tl bis terrae tradi Christiano more. Qua desi in rem conferunt opem, institutae quibusdam in locis mortuorum Consta- £ ternitates: quas in Parochia institui laudabile est, pro iis generarim, qui inopes moriuntur; ut luus etiam illis sepulturae honos sit. Plus negotij Lc molestiae sulcipien- J-j dum erit, si ij, qui morte afficiendi, necdum Christiani, vel certe Haereti- eni ci vixerint hactenus. Tempestive, & om ferio agendum, etiam spatio, si opus ta ' fuerit, a judicibus impetrato. Varij P° ad conferendam operam submittendi: a(al tentanda omnia. Quod si neque sic P r< quidem ad veram Religionem, & bo- nvi nam mortem induci posiint,persisten- dum tamen usque ad mortem: Do- tlc cuit experientia, aliquos in extremo ve ipso Pars tertia. J4J ijjso spiritu Baptismum aut Poenitentiae Sacramentum expetivisse :8t licet non petant, laus tamen, & commendatio non vulgaris erit,etiam hic praestitum officium boni Pastoris, neque desideratum fuisse. Caput V. Conversatio cum Parochi anis. Num. I. ■ £Hudam de Conversatione gener atim. ILIOc Caput, caput est totius fere A vitae Pastoralis: ex conversatione enim spiritus quasi vitales in partes omnes offici) dimanant, siquidem vita exemplaris, quam primi parte proposuimus, & utilis Sacramentorum administratio, quam secunda parte prosecuti sumus: Denique Concionum, Catecheseos, reliquarumq; functionum Parochialium recta institutio, quam hac parte tractamus, in conversando fere consistunt j adeo con- N 5 ver- $ 4 ^ Institutionum Pastoralium versatio late patet, & in bonam,aut add malam partem summam habet vim. enit Quare plurimum refert, ut bene con- nim versandi rationem per calleas; cumqj darr illa non nisi longo usii comparetur, veli ex aliis addiscas, si ipsc necdum usum ben compararis. Ideo ero hic paulo accu- scur ratior, ut in re tanti momenti optime Prol tibi, aliiscjue considam: Recte enim Qui S. Hieronymus: In te oculi omnium diri - sirrr guntur ; Domus tua, & Conversatio , quasi iit peri speculo constituta, tnagstra est flubiu dis terr ciplina. om Atque duo in primis generaliora do, sunt, & veluti principia totius con- dui versationis: primum est illud, quod imi jam in primi parte proposuimus, ex- loq emplum bonae vitae: hujus enim in d; Parocho ratio habenda est maxima» i si fructuose versari inter suos velit. Alterum est hujus loci; Conciliatio benevolentia: erga Parochianos. Ita enim fere quisque res aestimat, ut est affectus. Itaque si populum habes addi- Tun tertia. J47 addictum, trahes, quo voles; sequetur enim Honte : conciliantur autem a- nimi potissimum beneficiis; nam re- damnnt homines eos, quos sibi bene velle viderint. Id autem exhibitione beneficiorum, & officiorum cognoscunt : pridem dictum a 8. Gregorio r Probatio Chariiatis , exhibitio est operis. Quod si benefacere non possis, necef- siim erit, ut in te saltem videant propensam ad benefaciendum voluntatem: id utnos doceret Christus, sibi omnes, etiam adversarios benefaciendo , & senando demereri femper studuit: neque opus est, ut diutius hic immorer; res ipsa, quantum valeat, loquitur. Verum particularia quaedam sunt partim sectanda, partim fugienda in conversatione cum Parochianis, quae pluseu- lum otii, & eruditionis requirunt. 548 Inßhurienum Pußoralium Num. II. Conversabere cum omnibus quidm , sed diverso modo. "^T Egligendus tibi e tuis nemo, mul- to minus quispiam contemnendus: omnibus aliquid debes; nobilibus, & plebejis: eruditis, & rudibus: divitibus & egenis: fanis,& infirmis: pueris, & adultis: lenibus; omni aetati; utrique lexui; neque probis tantum, sed etiam improbis. Habes praeclara exempla: Deus respuit neminem. Christus in omnium salutem incubuit. Paulus fiebat omnia omnibus; etiam ad seenofactoriae artis pellionem divertebat; neque Petrus magnus ille Pastor hospitari apud Simonem Coriarium dedignabatur. Sed neque tamen cum omnibus scmper, neque cum singulis eodem modo tractandum : quando autem, & quomodo, ä prudentia rerü agendarum magistra exquirendum. Cum nobilibus nolim te este rusticum, nolim auli- . -i' ' cum; Pars tertia. J49 cum: ita age, ut adolescentiam tuam nemo contemnat; ita vive, ut dignitati tute labem non inferas; neque tamen ita studiose tuae authoritatis fis retinens, ut Domino loci virisque primariis nihil umquam, concedas; memor fis dicti Apostoli: Honorem, inquit, etiam clerici , qtu hac deberent prohibere, ipfi cogunt bibere aliquos, plufquam expedit, amodo incipiant, & fe ipfi s corrigere, & alios caßtgare; ut, cum ante tribunal venerint, nec de fita, nec de aliorum e- brietate incurrant supplicium. Quod ad invitationem Magnatum, & Optimalst attinet, nescio, an ea etiam magi«sit Pan tertia. jgf fugienda: & fit non raro,ut excusatio sit facilis, vocant enim siibindej venire nollent. Ita sentiebat Hieronymus: Convivia vitanda ßmt secularitmi} maxime eorum, qui honoribus tument; consolatores nos potius in mceronbus fuit, quam convivas in proseris noverint. Tum subdit: facile contemnitur Clericus, qui fape vocatus, non recusat. Deinde adjungit: Nescio enim, quomodo etiam ipse, qui deprecatur, ut tribuat i cum acceperis, viliorem te judicat, & mirum in modum,s eum rogantem contempseris, plus te posea veneratur, quod si tamen subinde citra periculum, & scandalum , ut adsis, graves causae, componendarum litium, promovendae religionis, invitant, 8. Gregorium Na- zianzenum imitabere; qui ciun venerationis gratia a Theodosio pio Imperatore ad mensam invitaretur, pene invitus non tam ibat, quam trahebatur. Hinc haec ipsius, cum ea importunitate liber esset , exultantis animi Congratulatio; Non jam Imperatori , ut qL prius, 3#t tnßituMttumPaßer altum p ius, contubernalis erit Gregarius, aty hier medios epulones non erit tristts, tacitus^ accumbens, agre anhelitum ducens, & edens fer- j Vilem in modum. Quod si necessitas te ad convivium ‘ etiam, quantumvis Magnatum, compulerit, veniaturque ad insanos sanitatum calices, Lc provocationes ad grandes, aequalesque haustus, cave ne respondeas: memor istius Prophetae: Va qui potum dat antico, mittens fel suum, & inebrians: genus crudelitatis est, sub a- micitiae symbolo sanitatem alteri non dare, sibi eripere. In quem inhuma- ( num morem Sanctissimi Patres vehementer excandescunt,S. Augustinus j maxime, 6c Ambrosius; Scythica haec lex est, aut bibe, aut abi: In Assueti mensa nemo alterum cogebat: eo tu expeditiorem recusandi viam repe- ries, quod ali) facilius id tuo statui concedent. Sed in genere conviviorum etsi vitanda fere omnia, nulla tamen magis, quam quae nuptiaru causa i . Tors unia. tilf inftituuntur: Sunt enim hic majores ac* illecebra, & prae sentius periculum ; I ubi simul convivantur Bacchus &Ve- , nus. Quare merito ex Concilio Aga- älv thensi JureCanonico statutum, ut Preß lyteri, Diaconi, Subdiacom nuptiarum evitent nl * ; convivia-, nechts cestibus misceantur, ubi ama- ad mia cantantur & turpia, aut obfixni motat US ■, corporum choreis , & saltationibus exhibentur* tE: Marchantius in siio Horto, refert fu- nestos duos castis,qui non pridem ac« ba* ciderantj Pastoris unius, qui tabula- iost | to, ubi epulum erat nuptiale, dehifc na- , cente subito infelix sub ruina opprest :he- stis, scyphum adhuc manu tenens ex- nus 1 spiravit: Alterius vero, qui simili ex h»c causa temulentus, dum ex loco edi- iieri tiore descenderet, per gradus corru it, b tU neque multo post fractis cervicibus :ps- miseram quoque animam exhalavit, atui Abirem ex hoc conviviorum loco, vio- nisi me tantisper lusoriae tabellae, tur- i ta- ficulae, & fritilli, taxilli, sthachi, & rusa yetiti ejusmodi sub alearum nomine aiU- Q^z lusus JnßituHmumVafloral'm a» lusos detinerent: mirum,quam severe, Lc acriter Sancti Patres, praesertim Cyprianus, & Basilius aleas, 8c aleatores exagitent, non tantum propter temporis, & fortunarum damna ; sed ob plurima, eique gravia scelera, quj ludi vetiti fecum ferunt; ideoq; merito Clerici lusores gravibus poenis castigantur. Extat adhuc inter Apostolorum Canones, quos soxta Synodus recepit, hoc grave statutum: Presbyter, aut Diaconus alea, atq 3 ebrietati defer - Viens, aut definat, aut Communione privetur. Prohibet quoque Caeserea lex Justiniani Imperatoris, ne personae Ecclesiasticae ad tabulas ludant, aut ludentibus se associent, aut spectatores sint. Quid ergo, inquies; tam flagitiosum» tamq; grave piaculum est ludere, pr$- sertim ablq; seandalo, abso; gravi teporis, aut %ris jacturi, selutnVe periculo? console tu, quos voles, &C videris} certe facilius meo judicio abstinebis omnino, quam omnia pericula evites. Num; ve- :im ea- iter , sed ne- :nis pono» '•ref- efet‘ etur. .isti- cle- len- sint. iim, pr?' i te» icu- :risj ebls ites. ,, [um; P*rs um*. •> Nhm. V. Vitanda omnium maxime familiari- tas cum faminit. OIc si uspiam blanda pericula Sire- ■ ^num, imo rabidae Scillae, profundae Charybdes, latentes Scopuli, & infamia multorum naufragiis Acroceraunia. Tritum adagio est; Mare, Ignis, Mulier, tria mala j sed tamen minus tempestuosum est Mare, Ignis miniis inflammat, in muliere omnia nocent. Oculi instar Basilisci, vel solo aspectu venenantj labia, & ora flammas vomunt; vel levis attactus inficit Lc (quod atrocius est ) mulierem sacrae Literae cum Leone, Urso , Pardo, Colubro, Serpente comparant; itaque nihil hoc malo nocentius, pave, cave, praesertim in hac tua juvenili aetate, quae cum straminea sit, nullo negotio ignem concipit. Eb autem magis cavere debes, quod solemni Castitatis voto te divino cultui obstrinxeris j labi aliis peccatum quidc est, j 66 bifluutunum Taßorastum «st, tibi enorme sacrilegium. Proniol autem est laplus, quod conversationis causa obtendi soleat species aliqua pietatis. Quid ergo agam, inquies? monebas paulo superius, mihi conversandum cum omnib 9 ; neq; aliter esse potest, quam saepe cum fcemi- nis, aut certe abdicandum erit mihi munus Pastorale. Minime vero, neque enim prohibeo, ne converseris, cum officium postulärit; sed ne familiariter agas; moneo autem ut caute, ut caste. Audi, quid hac in re tibi Sancti Patres praeseribant, verba ipse citabo, quo plus ponderis habeant. Cyprianus de singularitate Clericorum: Sic ambulate, inquit, sic agite, ut semper Ec - defla Senatus candidus conflet-, Severitas circa faminas Vigeat-, authoritas polleat, vigor te- neatur,gravitas veneretur, & ubique guflan- da efl cum mulieribus, non continuanda pro- flentia^ sed quasi transeunterseeminis exhibenda efl accejfio, quodammodo fugitiva. EtBa- silius ad filium Jtpiritualem: Cum fit- Pars tertia. 367 lio! minis ne velis uti longis, & otiosis fabulis. Et :io- in Constitutionibus monasticis: Si fie- ali- npoffit, mulierum colloquia,congreffusq^sun- in- ditus fugiamus : fin id non pojjit, in eo eniten- lihi dum efl certe, ut quam rarissima illa, & quam ali- breviffima sint. Jam vero 8. Hieronymi- musadNepotianum: Hofiitiolumtuum, lihi stut raro , aut nunquam mulierum pedes te - ne- rants quod fi vero propter officium Clericalis, itus aut vidua visitatur, aut virgo, nunquam mi- domum solus introeat. Tales habeto socios, ite, quorum contubernio non infameris. Solus cum an- sola,ficreto,&absque arbitro , vel teste non fi- ci- deas: Ita 88. Patres illi, quorum hae« Zy- -est summa; Cum fieminis agito severe perci’. tius, quam blande: autborttatem , vigorem , Ec~ gravitatem^ conservato: obiter, & quasi per irca transennam alloquitornec multa 5 nec otiosa ; ■ te- imo rariffim), & breviffime. In domum luant. 1 an- non admittito , ipse vix adito: nunquam solus w cum sola, loco occulto, absque arbitro, vel teste •en- tonsideto. En tibi multa praecepta bre- Sa- vi compendio: paucula mox addam; fi- quia res id postulat. inis • Qa Cap. H-r frstUHtionnmTaster alium Caput VI. Administratio proprias familiär. Num. I. Absint a Contubernio famini * T^Qeminis, si domi in eodem contu- bernio, & convictu adsint, malum praesentius esse non potest; jam enim pestis est in ipsis laribus: utar hic etiam verbis SS.'Patrum, ne de meo rem auxisse videar; ut, Cum ßmind fern* per este ( loquitur S. Bernardus) ¬i tognofiere faminam, nonne plus est, quatfl mortuum fustitare ; mox exponit periculum : quotidie latus tuum ad latus juventute est in mensa , lectus tuus ad lectum ejus id camera; oculi tui ad oculos ejus in colloquio; manus tua ad manus ipfirn in opere, & continens vis putari ? S. Cyprianus magis aperte hunc scopulum ostendit, ut magis caveas: Quid illic geritur; ubi libet- 1 tatis sumit mulier in contubernalitdte constantiam: quando in domesticis negotiis, mine lacertos lanificis operibus nudat; nunc astuans dete - IX. > tuam am et- leo irtb noti tam cu- tiu- i iti tio; on- g is ut quid ( ev ais? at quid si hoc Deus ipse praecipit? bit Scribit certe S. Cyprianus, specialiter po divini revelatione sibi praeceptum a lii: Deo suisse, ut mandaret, ne Clerici pe cum fceminis commorentur. Sed ta- & men scimus, ais, per Canones Eccle- au liasticos, Clericis saltem indulgeri cor pb morationem cum Matre, Avia Mater- fit tera, Sororibus, aut Neptibus} in qui- rei bus scilicet naturale feedus tolIit saevi cei criminis suspicionem; fateor eis plus ca, per? Tars teria. yft iff permitti; tamen consultius esset, nec i fi- ' has habere in contubernio. S. Auguro* ftinus ne quidem germanam sororem »sit, admisit, quod diceret, qua tum sorore lali ' mea sunt, sorores mea non sunt; & vS.Hie- itur ronymus Rustico Monacho soadet, fu Christianos fine affectione effe, qui defpiciani us suoss quam enim turpe est, te extraneos in- :) struere, & tuos in errore relinquere. Verum ;e- non est hic meum, patremfamilias -e- optimis praeceptis informare, longum >a- hoc foret negotium; &tu ipse id alios tis - doces: dicam tamen breviter pauea -a- pro meo instituto. In primis fac aliis :e- praeluceas bono exemplo; cum pru- at. dentia & mansuetudine praelis; de- m, vinciasq; tuos^otiüs beneficiis, quam et: vincias duris verbis, aut verberibus, e ) Arridet hic mihi Seneca in Episto! a ad ut; Lucilium: Cum fervis familiariter vivere o, decet prudentiam tuam: firvi funi, imo horni- is, tus; fervi sunt, imo contubernales; fervi sunt, n- imo conservi; ß cog'taveris tantundem in tm Mmcfa luere sonam ; debes (ogitare , quem fi, ^ fer- J74 Jnßhut'imUm Pastor alium servum dicit, eodem edo fiui, aqtie jpirare, *q:ie vivere, aqtie mori. Exempla jam fortassis requiris bene instructae Familiae. Elzearius Comes familiam ita instituebat. Omnes quoti -• die integram Mijsam audiunto •, vivunto caste, & pure i alioquin exeunto: fape Sacramenta usurpantor Ne Deum, ne Beatam Virginem, aliofve Sanctos blastbemanto, jurantdve tetne- re, vel inhonesta proferunto: qui sectis faxit , 1 in pane, & aqua jejunare rei sunto. Tejferit, aut alio laßt turpi ne ludunto: omnes pacent & concordiam colunto. Quaeris aliud exemplum gubernandae familiae in viro Ecclesiastico ? dabo S. Carolum Bor- romaeum ad Battoreum Cardinalem; Curabit, inquit, famitiammastam, nec patie- vtt inter domeflkos quettquam, cujus non fint Verba,& mores pudici,babeasf domi, qui in hanc rem invigilent, & crebrb domeflkos moneant, tefe de eorum vita: modeßia in verbis, & cultu corporis cernatur i Insuper curabis, tit juramenta a familia tua abstnt s scurriles joci , convitia contumelia, & omnia verborum gene- Pars tertia. j?f genera, qua alios Udant: veßittts etsi decens ejfe poterit, cavebis tamen, ut abßt ornatus, quo milites,&juvenes uti solent: iüud& gravitatem redolet, & illis ipfis quandam majoris modeflU neceßtatem imponit. Vade & tu, facque similiter: familiam tunc profecto optime rexeris, si praeterea adjunxeris pulcherrimam, virorum Ecclesiasticorum praesertim, virtutem- parsimoniam, & Frugalitatem. Num. III. Parsimonia, & Frugalitas. T)Arsimonia proprie in rescindendis superfluis sumptibus versatur: frugalitas in moderando victu, & vestitu: utraque quod cognatae sint, nomen invicem commutant; ut is, qui parcus, idem frugalis nominetur: Frugalitas tamen, si (pectes vim nominis, proprie in cibo, potuq; cernitur: Parsimonia generatim etiam in moderando usii fortunarum versatur. Ut utraque virtus sit; videndum, ne aut excessu in Prodigalitatem, aut ex defe- yj6 Inßitumnum faß oralium defectu in Avaritiae, aut Rusticitatis sordes degeneret. Itaq; sic agendum, ut modus teneatur, ne quid nimii, ne quid minus: in quo habenda ratio personarum, temporum, corti modorum: ; tenendaq; haec praecepta. Primum ex; Catone apud Senecam: Eme, non quod epus , sed quod necejfe. ubi emacitas reprehenditur. Secundum: Magno are alieno te non obstringe ; recte enim Chilon: Aeris alieni Comes Miseria. Tertium: Moderare sumptus investitu, viäu, adibus, supellectili j ne in fastum, luxum, & 'm luxuriem diffluas : nam hae ingentium etiam Patrimoniorum Scyllae siint,& Charybdes. Quartum: Dandum subinde, ne fis sordidus: largitiones tamen nefint txtra modum profusa, diäet ratio, quis, quid, quibus, quo fine, ex quibus. Horum praeceptoru observatione accidit illud, quod Adagio teritur: Parsimonia magnum vecligal j ita enim augentur accdpta a majoribus, & proprio labore parra; imo augentur in Part urtia. Z7Y •lies. Prodigalitas contra, Iplendidu vitium, ingenti fortunatu jactura rem familiare prostituit, familias evertit. De haC re multa praeclare non solum 88. Patres, fed Gentiles etiam Philosophi, viriq; Principes dixerunt, & mandarunt posteris. Sed tamen hfc laus decet maxime homines Christianos, qui profitentur imitar» Christum: quem vero illum? qui scilicet nascens in praesepio jacuit nudus, inops: qui alieno vixit: qui moriens, mortuusq; neque proprium lignum habuit pro lecto, alieno etiam sepul- ehro eguit. Quale hoc probrum j quis pudor non modo Christianum este; sodChristiani populi Rectorem; neque in iis, in quibus gentiles ipsi praeluxerunt, eos saltem aemulari? Mate 9 Cato nunquam vestem induit, quae pluris esset, quam centum denariorum : ipsius Caesoris Augusti cibus communis, potus vini parcissimus, supellex prope vulgaris, Lc vix plebejas z?8 Jnstimitnum TaftaraTtum elegantiae: lectus vero humi stratös certe humilis. Epaminondas Dux Thebanorum in supellectili praeter a- henum, & unicum veru nihil habuit. Ex his intelligis mi Neo-Paroche, quid velim, quidve ex te nomen Pastoris animarum requirat. Requiris forte praeterea exempla Praelatorum Ecclesiae, ex quibus discas, tanquam a majoribus Parsimoniam, & Frugalitatem ? Longus hic esset Catalogus texendus, neque tibi multa audire libet, neque mihi recensere vacat: Pauci erunt instar plurimorum^ Nicolaus Cusenus Cardinalis ist ccena etiam lucernis, oleo infuso, pro candelis utebatur, non esse alienum ratus, imitatores Apostolorum ad lucernam ccenare. 8. Carolus Borro- masus,etsi ad dignitatem sili status ist publico purpurä vestiretur, interior vestis ex panno & tela erat j cubicularis vero ex cinericio, & rudi, quam quatuordecim totis annis non mutavit, Fart tertia. )7K vit. Vulgares cibos, & scyphos communes adhibebat ad mensam: neque solum bona Ecclesiastica, quae pauperum lunt, sed etiam Patrimonium in egenos consumebat. Gregorius Lingonensis Episcopus panes hordeaceos triceä crusti oblitos esitabat r in aquae poculis tantillum vini admiscere solitus, ut mutato licet colore,aquam soperet. Quaeris antiquiora? Basilio Magno tunica una, pallium unum, stratus humi lectulus; suavissima ccena Lc obsonium panis, Lc sol, potus aqua. Augustini sobriam mensem tum etiam, cimi Ho- Ipites tractaret, legeris in vita. Sed quorsum, inquies, tu mihi ista obtrudis tam operose ? nimirum ut a magnis Animarum Curatoribus minor distas Parsimoniam, Lc Frugalitatem. Quam verö ob causom id tantopere urges? primo sopientiae, eruditionis, Lc studiorum; secundo prudentiae, & vigilantiae; tertio, ad sanitatem, Sevi- z-o Jnßi> utiianum Txßeralimft res corporis: quae omnia, quam tibi Parocho neceflaria sint, probe intel- Iigis. De Oeconomia reru temporalium nihil praescribo; neque enim illam didici, neque profiteor; nolim te fieri Agricolam, aut Vinitorem, multe» minus ad stivam, aut irftlabulis versari: certe non decet, neque juvatf commodius ista agent ali); modo iis attendas; dum tu interim majori studio, ßcauthoritate rem tuam agis: id est, curandis, paseendstque tuis ovibus, & animarum saluti vacas. Dices: Quinam ea facient ? ancilla» an famuli? Ancillam supra mihi negabas : & tamen multi sunt labores, proprij foeminis,quos nemo fumat famulorum; pecus mulgendum, linum, cortes, alia curanda id genus: ut proinde ancilla mihi sit neceflaria; nec habeo tantos reditus, ut simul famulum ac puerum alam. Et si faciam, e- rit isplerumq, in otio; Scipse consue- P/trs terti*. j8( ;Ibi jfcet ancillae. Jam si habeam agros co- :el- lendos, quo modo sine servis & ancillis id agam ? am Fateor, dura est Parochorum pluam rimorum conditio. Ideo expedit pro- fie- cessisse tantüm in studiis, ut aliquo iltö Gradu insignes, non debeant ad eas r er- conditiones detrudi. Sed quia non at 8 omnibus hoc datum est, ac pagis et- iis iam necessarij sunt soi Pastores; pof- ftu«* sunt hi muliebria illa locare foeminis, : id extra domum eorum degentibus, ut »vi- solus cum famulo aut puero sit Parochus. Is, ne otietur, hortum curet, lilia, gna secet, Sacrificanti ministret, prone- deuntem sequatur; cibos & alia neres, cessaria ferat. Denique si tibi omni- : fa- no domi necessaria sit ancilla, non haun, bites cum illa in eodem hypocausto, iro- non illi solus loquaris, non joceris nec cum ea; per puerum ipsi mandes, nu- quae opus est: illa tibi non exuat ti- i,e- bialia; cubiculum suum noctu intus “ue- claudat, obducto pessulo, ut ad eam iec intra- j8s Jnflttuuonum pAßontlium intrare non possis. Poterunt etiam inveniri, quae perpetuae pudicitiae voto obstrictae fideliter tibi curent familiam, dummodo tu velis etiam tuum votum illibatum servare. Sane Deum timenti, & amanti, semper occurret modus evitandi pericula. Non amanti, nec timenti frustra quaecunque suggessero. Atque hic, cum rem mihi propoli- , tam perfecerim, finiam; si brevem o» puseulo Epilogum attexuero. EP1LOGUS. TTAbes nunc, mi Neo-Paroche,Pra- ^xes, 8c industrias vitae, atque offi- cij pastoralis in partes, & membra distinctas, atque absolutas; quas cum mecum recbgnoseo, quasi in speculo repraesentässe videor optimi Parochi effigiem, redactam quidem in formam brevem, sed tamen suis lineamentis, & coloribus sic latis expressam. sp« pri ro. sal' dei cui coi ut COJ lur ma refl ris for ista Ian len lan rpr aen ten & Epilogut' Accipe, fi placet, ad manam hoc speculum, & oculis tuis, atque animo propone; nam quamvis argento, auro, gemmis, minus resplendeat; nisi fallor, a suo stano, & vitro de se splendet: cotemplare, inquam, & te ipsum cum imagine, quam ad vivum refert, compone: neque enim ita planum est, ut aspicienti nihil objiciat; neque ita connexum, uc lumen, & colorem solum recipiat: imo calorem, 8c flammas concipit, atque in contuentem reflectit. Agedum,quis tibi hic videris? si ad illum, quem exhibet, te conformatum vides, gratulor: excitet tc ista tui pulchra species, ne tibi maculam inspergi sinas: si vero ( quod nollem ) turpiculum te inspicis; maculam omnem elue: haec §nim speculorum utilitas 8c usus. Meministi labij aenei ex speculis mulierum, quae i» templo excubabant? Labium istud, & Speculum erat, & vas aqueum; ut Sacer- j?4 Efilogut. | Sacerdotes scilicet ad rem sacram ac- celsuri, 11 quas maculas adferrent, videndo detegerent, abluendo detergerent. Ita hoc speculum te ipsiim tibi | repraesentabit, si talis es: sin vero,ca- , stigabit, simulq; lacrymas eliciet quibus te eluas primum; deinde iterum, iteriimque inspiciendo, optimi illius Parochi formam induas. Hoc igitur nunc age: ita cum apparuerit Princeps Pastorum , percipies minat- (ejßilem gloria coronam , quam tibi medullitus adprecor. Atque hic ' tui, simülque laboris mei sit. * FINIS. Omnia Sancla Romana Ecclesta Ju &- yecta sunto. ipcvai i s ÜMSMRMBJUIJ -äL JwUJÜÄi 1 # 1 ^ WWWSiiSS i-i > iU»! yj i ,