INDIFFERENTISMUS THEOLOGICO - MORALIS
SIVE
ACTUS HUMANUS INDIFFERENS
Per
Inquisitionem Theologicam exprincipijsTheo-
retico- Practicis Discussus» ac pro coronide primi anni Trieteridis Sacra» una cum Parergis publica Concertationi Expositus
SVB PRjESIDIO
P. Innocenti) Herter ab Herder Principalis Monasterij
8. Galli Capitulari« ac p. c. 88 Theologi® Speculativae Professoris Ordinarij
Abi
RR, RR. FF. Columbano Brendlc, Beda Angehrn, &c Augustino Schilt ejusdem Monasterij S. Galli Professis, ac SS. Theologiae
Candicatis.
Die Mensis Augusti Anno MDCCXLVI. y /
Cum Licentia Suferiorum.
Typis Principalis Monasterij S. GALLI.

DIVO
HERMANNO
CONTRACTO
CONFESSORI,
SACRO- SANCITE THEOLOGIA
DOCTORI
AC
PATRONO
THESES HASCE THEOLOGICAS
Supremo Studio»
&
Affectu
D. D. D.
i
Devotislimi Clientes ]
SS. Theologiae Candidati»

PONUNTUR PRAESCIENDA.
Icut ad justam causas forensis decisionem, sententiamque partl- buslitigantibus dicendam pnrcedat, neceste est accurata , & solida totius caufe cognitio; ita pariter in contentiosis Scholasticorum placitis prarequiritur distincta, atque explicataqu»- stionis controverf» notitia* antequam feratur desuper judicium, quam methodum in praffenti Controversia Speculativo Morali tenebimus, ne alioquin faciles nimium simus in reprobandis aliorum opinionibus, aut statum quaestionis non fatis percepisse, vel certe fundamenta adversarias sententia ignorasse merito videamur. Disserturi igitur calamo prorsus indifferenti de actu humano : an detur in individuo indifferens? quasdamprar- notanda, distinguendaque, jure merito, & existimamus & advertimus.
I. Ut rem ab ovo exordiamur , actus indifferentis vocabulum evisceraturi illum appellamus, qui nec bonus est moralitert nec malus: studiosis dictum moraliter; siquidem vel ex lumine rationis constat, omnem voluntatis actum positivum sibi vendicare quamdam bonitatem utilem, commodam, delectabilem, aut honestam, cum voluntas talis sit natur», Ut non operetur, nisi allecta harumce una bonitate. Verum difficultas, quam in prasscntiarum exenterandam suscepimus, in eo agitatur ,utrdtti detur aliquis actus absque omni bonitate morali & virtutis, nec tamen contaminatus malitia morali, ita ut liber sit & deliberatus, nec tamen actus virtutis dicatur, vel vitij, nec poena aut prasmio dignus ?
U. In quolibet ente duo spectari posse : primo, quod est essentiale, & secundum propriam Speciem illi convenit, ut est rationalitas in homine : secundo,ea quae solum jam actualiter existent! superveniunt, talia respecta hominis sunt albedo, quantitas &c. & alia ejusmodi accidentia, qax non
A r nisi

nisi äpafte rei existentem hominem afficiunt: hic enim quamvis secundum speciem suam necquancus, nec coloratus fit, in individuo tamen p
St in statu realis existent^ non datur homo, qui nec quantus, nec co- 1«
loratus existat. Sic & Actus humanus considerandus venit primo secun- si
dum essentialia sua, St specifica pradicata, qua? abs objecto tanquamspe- d
cificativo desumit, ita ut si hoc nec conformitarem, nec difformitatem a
ad naturam rationalem, h. e. nec bonitatem, nec malitiam objectivam c
habeat » nullam etiam in actum bonitatem aut malitiam transfun- c
dat, adeöque relinquat actum indifferentem secundum praedicata essentia- v
lia, & specifica, qua? talis actus a suo eslentiali objecto taliter indiffe- e
rente accipit. An vero actus tali modö in specie & ex objecto indifferens, simul in individuo existere postit, qui nullam omnino bonitatem v
habeat, aut malitiam, nec ex objecto, quia istud est indifferens, nec ex s
fine operantis,aut alijs circumstantijs, ita ut existat expers omnis omnino- 1]
bonitatis aut malitis: hoc opus, hic labor est. b
n
III. Porro de sola indifferentia ad bonum & malum moraliter prassen* fi movetur controversia. [Nemo enim est in facultate Theologica usque adeo li peregrinus & hospes, quin cum omnibusgenuinisEcclesia? Catholica? filijs / admittat actus in individuo indifferentes, ad meritum St demeritum > hoc r est, qui nec meritorij nec demericorij sint: ut nos convincunt Infidelium si & Peccatorum opera moraliter bona, puta jejunium,eleemosina? Stc. quas A nec meritoria sunt, quia eis deficit merendi principium , nempe gratia fata- p ctificanSjVel relatio operis inDEum , neque demeritoria , cum nullam corr- ij tineant malitiam. Id quod abs dubio relinquitur ex propositionibus Baij.
rs. & 3 ) censura Apostolicä notatis: omnia infidelium opera sunt peccata, & fbtlofophorum vmutessunt vitia. Omne , quod agit peccator, vel servus pcccath peccatum eß. J
IV. Similiter status questionis in trutinam’hic vocatus respicit solum
actum humanum proprie talem. St moralem, qui hberbSt deliberate exercetur : ettimverd dari actum in individuo indifferentem impropn& fi talem, etiam in materia alias ex febona vel mala, qui ob inadverten- r
tiam scilicet, ac defectum libertatis bonitate careat, St malitia morali» ^
nemo est, qui inficias eat. 4
~' V.

V. llt demstm ordinate procedamus, lubet certa ab incertis secernere«, priusquam nostra statuatur assertio. Ccnvenic itaque communissima Theologorum Sententia (st unum forte Pallavicinum, nonnullosque Scotistas fibimet contradicentes , quando actus in individuo indifferentes conced- dunc, negant autem in specie seu ex objecto indifferentes: excipias ) dari Acius in genere rnoris ad bonum & malum ex objeci o suo seu in specie indifferentes. cum enim ejusmodi actus primariam & essentialem suam speciem ab objectis desumant, objecta,autem plurima talia ex se sine, qua? nec ad virtutem ullam spectant, nec ad vitium, manifestum est, ipsos actus ex objectis suis präcise consideratos, indifferentes esse & neutrales.
V|. His itaque, ut fas est, prati ibatis, praesentis difficultatis cardo in hoc vertitur, an dentur, vel dari queant actus, qui esto libere Kc deliberate ab homine ponantur, nihilominus sint & dicantur non modo secundum speciem seu ex objecto, sed etiam in individuo, spectatis scilicet omnibus circumstantijs, per se 5c ex natura rei indifferentes, id est, nec boni, nec mali moraiiter ? Circa quam difficultatem dute e diametro sibi opposita; agitantur Authorum sententia;, prima & communis in Schola subtili affirmat actus dari & secundum speciem , & in individuo indifferentes. Altera verior 5t communis in Scholis Tbomistica & Rrcentioristica majori ex parte negat, ullum actum dari in individuo indifferentem. Hanc nos secuti, duos dabimus Paragraphosquorum primus indifferentiam actus Moralis in individuo sublatum , alter fundamenta sententia; adversie expunctum ibit: an bene vel male ? Tua?benevole Lector!indifferentiper 3 ipicacitati dijudicandum quam demisse offero. Unde sit
§. IL
REPUGNAT DARI ACTUM MORALEM IN INDIVIDUO INDIFFERENTEM.
Vil. Prob. 1. Authoritate S. Scripturte, in qua plurimis locis expressum habetur praceptum tum Negativum, nunquam actionibus nostris finem malum delectationis in ea sistendo praefigendi juxta illud: Gen. 4 .' v. 7 . Sub te erit appetitus tuus - & tu dominaberis tllius. Tum Positivum, cimma ex fine bono faciendi, & in gloriam Dfcl reserendi juxta illud:u
A z Cor.

Cor. I o. Sive manducatis , five bibitis ,fiu aliud quid facitis, omnia in gloriam DEI facite. Qua; verba Apostoli edi quatenus de fine Supernarurali io- r
quuntur, sine cantum consilij, quatenus vero de relatione ad DEI gloriam jj
saltem virtualicer, & inrerpretative ex parte operis, qud modo omnis p
actus honestus ad DEI gloriam tendit, incelliguntur, hoc, inquam,sensu v
praeceptum continent, nec quidem positivum cantum 8c primum absApo- t(
stolo datum, sed naturale, signatum super nos & in cordibus nostris, ac jj
indistinctum ab ipLa syncheresi, & notitia primorum principiorum pra- f
cticorum, quae sicut dictat, bonum este appetendum , ica similiter di- p
ctac, bonum honestum este prteferendum delectabili in tantum , ut dede- f,
ceac hominem more brucah pro fine actionis deliberata habere delectatio- Ti
nem: ergo. j.
A'Ill Prob. II. Authorirate SS. PP. Horum primum testimonium per- r hibeat 8. Augustinus , qui Lib. io. ConfeiT c. 51. DEum ita alloquitur hoc me docuisti, ut quemadmodum medicamenta, ftc alimenta sumpturus acct - j
dam : Sed dum ad quietem satietatis ex indicentia molestia transeo,tn ipso iran- t
fitu mihi ihfidiaiur laqueus concupifientia, tpfe enim tranfitus 'voluptas est, dr *
non est alius, qua tranfiatur, quam quotranfire cogit neceßitas. Et cum salus fit j
causa comedendi cs bibendi, adjungit se tanquampedisequa periculosa jucunditas ,
sß plerumque praire conatur, ut ejus causa fiat, quod salutis causa me facere di- ,
co & velo. Ad quem scopum postea applicat illud Eccl. 18. Pofi concuptfi (
centias tuas non eas, & d voluntate tua avertere, ubi vertit d voluptate, quasi a
dicere intendens: d voluntate operante ex amore voluptatis-, ac itetum post 1
pauca subjungit: non ego immunditiam obsonij timeo, sed immunditiam cupi - ]
ditatis. Ex quibus ita argumentari licet. Si non repugnaret actusMoralisin <
individuoindisterensjtunc alius,forec transicusab indigentia cibi & potus, j
quam necestitas, & salus, imo voluptati non tantum liccrec subsequi, sed eti- j
am prarire, neque timenda estset immunditia exhaccupidicate:atqui juxta 3 .' 1
Augustinum res opposito modo se habet: ergo &c Idem S. Pater Lib. z. d« ,
peccatorum meritis & remislione c-18. ita do cts.\mir um , fi voluntas potest in \
medio quodam consistere, ut nec bona, nec mala Jit. Aut enimjustitiam diligimus , & ,
bona est, erstmals diligimus , magis bona , fi minus , minus bona est:aut st om- j
nino non diligimus, non bona est. Quis vero dubitat docere voluntatem nulle \
modo justi! i am diligentem non modo este malam, sed etiam ptsimam voluntatem? , Ergo voluntas que que actualis, de qua ibi pocissimüm agitur, si nullo <
modo

»
>-
n
is
u
)-
c
l-
i-
>-
ir
e-
7 -
&
Ä
ts
'i-
i
st
i-
in
5 »
:i-
L'
1«
in
5 *
n-
'lo
7 ?
b
modo diligit justitiam, seu quando conformis non est Legi saltem nata» rx ordinantis voluptatem ad honestatem, tunc non tantum negative inhonesta est, seu non bona; sed redditur positive inhonesta ac mala,imi pestima,tanquam degenerans in appetitum brutis animantibus proprium; vel si diligit aliquo modo justitiam, seu quando conformis est Legi saltem natura, tunc redditur positive honesta ac bona moraliter, ergo non datur indifferens. Addi his forte posset tertium hujus Sancti Doctoris testimonium ex Lib. i. deNupt: & Concupifc. c. 4. ubi habet sequentia.* copulatio maris & famina generandi causa bonum efl naturale nuptiarum: fidtsto bono maCe utitur, qui bestialiter utitur, ut fit ejus intentio in 'voluptate hbidtnis, non in voluntate propaginis. Ergo juxtä S. Augustinum modus operandi propter bonum delectabile est modus operandi alienus ä ratione &characte- risticus bestiarum, atque idcirco inhonestus ac peccaminosus.
. IX. Alteram testem appello Doctorem Angelicum, qui i. 2. q. 18. a. 9. in C. ita e statur: Oportet , quod quilibet tndtvidualis Acias habeat aliquam tirtumstantiam , per quam trahatur ad bonum vel malum ad minus ex parte intentionis finis. Cum enim Rationisfit ordinare, Aclus aratione deliberativa procedens , fi non fit ad debitum finem ordinatus , ex hoc ipfi repugnat rationi , unde habet ra- iiontm mali ; fi vero ordinatur ad debitum finem , convenit cum ordine rationis , unde habet rattonem boni. Ne ceste est autem, quod vel ordinetur, vel non ordinetur ad debitumfinem, unde necefifiest, omnem aci um hominis d deliberativa ratione procedentem in individuo confideratum bonum efjevtl malum. Ex quo Angelici, discursu sic argumentor. Actus positive conformis recta: rationi est moraliter bonus jactus vero positive distbrmisrecta: rationi est moraliter malus. Sed omnis actus moralis ac deliberatus in individuo vel ita est conformis, aut distbrmis rectD rationi: ergo omnis talis actus vel est moraliter bonus, aut moraliter malus. M. patet. Dictamen enim recta: rationis est regula formalis, qu$ mensurat rectitudinem vel obliquitatem actuum in genere moris ex boc ipso, quod ij confcrmes sint, vel distbrmes recta: rationi. Mi: vero probatur. Recta ratio dictat, bonum honestum este praferen- dum bono delectabili,neque in hoc sistendam este ; atqui omnis actus moralis ac deliberatus in individuo vel prafert positive bonum honestum bono delectabili, vel ex opposito sistit in bono hoc inferiore :ergo omnis ejusmodi actus vel est positive conformis aut distbrmis recta: rationi. Idem in 2. dist. 40. q. 1. a. 5. in c. sic habet : nullus aclus ä veluntatt
dtko

eh liberate progrediens poteß este, ejuinon fit bonus vel malusy non tantum fecun dum Theologum, sed etiam fecundum moralem Philosophum, ecce ! quid clarius dici possit pro impossibilicate & eliminatione Indifferentismi ?
X. Cüm in ore duorum, vel trium stet omne verbum, ad tertium denique confugio, D. videlicet Joannem Damasc. clarissimum ab eodem mutuans causa; nostr* testimonium. Hic L.z. de fide c. 39. circa actus humanos duos tantum constituit divina providentia modos, ainairum approbationis respectu bonorum , &c conceßionis feu permißioms respectu malorum ; at fi darentur actus in individuo indifferentes, tunc aiius pro illis providentia? Modus assignari deberet, & illa divisio non esset adaequata ergo. Cui consonat illud Doctoris BethlemiticiD. Hyeronimi, quem AA. totum sibi arrogant, afferentis: quidquid d nobis gestum est,stabit fiib Judice, dr anctpi- temspetlabit sententtam. 81 ergo pro omnibus supremus Judex feret sententiam ancipitem, quam nescimus, an bona vel mala sit? sequitur, nullum dari posse actum,qui moraliter nec bonus, nec malus sic: nam pro actibus tantum bonis , aut malis datur Judicium & sententia Judicis,qui actus omnino indifferentes non judicat : quidquid enim perinet ad judicium divinum, pertinet ad illud ik examinandum vel ad praemium, vel ad poenam.* sed actus indifferentes ncc examinantur ad praemium, nec ad poenam ;sed cantum actus moraliter boni vel mali: ergo.
XI. Prob. lil. Ratione fundamentali, Quotiescunque homo operatur modo humano deliberare scilicet; & advertenter,intendit aliquem finem,cum finis sit objectura adaequatum voluntatis, & primum principium movens in actionibus humanis, & liberis; atqui finis necessario est aliquod bonum cum voluntas ferri nequeat in malum qua tale; ergo voluntas, quando deliberate, & advertentes agit, necessario fertur in bonum. Vel ergo talis finis & bonum, est utile, aut honestum, aut delectabile ? utile qua cale femper refertur ad aliud, unde sequitur naturam sui finis, adquem refertur. Si ergo bonum, quod intendit voluntas, sit honestum, actus erit moraliter bonus fk rationi consentaneus; si vero bonum, quod incendit, & in quo sistit voluntas, sit pure delectabile, actus erit malus,Sc rationi dissonus;ciira enim natura bonum delectabile posuerit propter honestum tanquam illicium Sc condimentum ad illud, adeoque bonum delectabile juxta rationem rectam , Sc dictamen natur* non habeat rationem finis, sed Medij ad finem 11c eleganter perhibet D. Thomas, h. q. 4. a. 2. ad 2. dicens :

cens: "Divinus inte/lePlus , qui eft inßttutor natura , deldlattones posuit propter operationes-, sequitur quod, qui (istic in delectabili canquam in fine agat contra institutum natur® & ordinem ab ea praefixum permutet» est enim hoc frui utendis, & uti fruendis, quod ®que vitiosum a S. Augustino a fi- feritur: ergo nullus potest dari actus deliberatus Lc humanus indifferens in individuo.
Xll. Conf. 1 . Quoties homo operatur eum consilio & deliberatione rationis, tenetur operari ut homo, non vero pr®cise ut animal, ergo debet operari conformiter ad regulam recta: rationis & prudenti®, qu® est regula actuum humanorum qua talium, sicut ars est regula artefactorumj atqui regula recta: rationis dictat, qusid pars sensitiva & animalis in homine utpote inferior debeat semper subeffe ac subordinari rationali canquam Superiori, & ipsi inservire, ergd quando homo contravenit, est perversio & perturbatio, ac consequenter malum. Atqui subs: qu?, ndocunq; homo operatur pr®cise propter delectabile, tunc pars inferior nonsubest» nec servit superiori, rationi videlicet, sed potius ratio deliberate operans fervit parti inferiori, utpote ob ejus delectationem operationem eliciens, ergo peccat contra legem illam promulgatam Genes. 4. Sub te erit appetitus tuus , & tu Dominaberis illius.
XIU. Conf. 11. Homo sicut specie distinguitur a brutis,ita operationes, 1 quas exercet sit homo, debent habere objectum Motivum, & finem specie distinctum a motivo operationum, quas bruta exercent; atqui finis brutorum est delectatio pr®cise, ergo si homo agat präcise ex delectatione, non agit ob eum finem, qui homini praefigitur ä natura. Mi: patet ex Philosophia. M. est evidens, 6c insuper prob. quia operari sequitur esse, & sicut esse hominis qua talis specie distinguitur ab este brutal! , ita operationes hominis qua talis specie distinguentur ab operationibus brutalibus qua talibus, jamfubs. qui agit contra ordinem & finem ä natura prsstitutum ille peccat, utpote imprudenter agens. Quod David in Impio e veniste aderit: comparatus efl (peccator) jumentis insipientibus, & fi- milis faßus eß illis , quia finem jumentorum suis operationibus praefixura habet, non eum, quem natura praefigit, unde esim spectet finem brutalem, fit quodammodo brutum, juxta illud: faft i sunt abominabiles , ficui ea qua dilexerunt.
XIV. Conf, Ul. Ex propositionibus ab Innocentia XI. damnatis, ex
B qui-

quibus octava sic habet: Comedere es bibere usp ad satietatem ob solam volup- ut tat em , non cfl peccatum , mocto non obsit valetudini , quia licite potest appetitus ir naturalis(utsadhbus frui. ubi recte advertit Carden; in sua Crisi super propo- ci siciones damnatas Distere. 8. N. 28. licet pradicta propositio damnata sit, ut jacet, cum omnibus scilicet clausulis, quas includit , nihilominus vi vi illius etiam damnatam esse hanc: Licitum eß comedere est bibere propter di y 'olam voluptatem , dufnodd non obsit valetudini. Ubi similiter ostendit, etiam pi manere damnatam hanc propositionem: Licitum est propter solam volupta- ta tem audire Musteam, a/picereres pulchras esc. eadem enim est ratio de omni- di bus. Nona propositio ex damnatis est: Opus conjugij ob solam voluptatem exer- si citum omni penitus caret culpa , ac defeäu veniali. Ex quibus sic argumentum z( deduco. Non est alia ratio cur opus conjugij, comestionis, potus &c. ex tali fine exercitum sit culpabile ac moraliter defectuosum , nisi quia SS. ne PP. quorum consensus in doctrina morum maximum pondus affert,co-r sti piosissimo suffragio confirmant, illud este culpabile , eö quod sic operans m invertat ordinem intrinsecum ä natura constitutum »sitque intrinsece ma- sit lum, actionem aliquam deliberate elicere ob solum finem delectabilem: hs atqui qui elicit actum humanum deliberate , & non refert aliquo saltem li< modö in finem honestum, quod contingit in actu, quem Aa : protendunt ad este indifferentem in individuo, ille pro fine habet procisebonum dele- sic stabile, & in eo sistit, ergo culpabiliter &defectuose agit. Indignum quip- er pe prorsus Theologo Christiano foret, concedere, quod homo in aliqua actione deliberata pro fine suo possit habere bonum sensibile, seu volu- po ptatem, cum ipsa etiam Gentilium Philosophia hoc homine indignum cii duxerit: Seneca devit.Beat, c. 10. tu voluptatem compteffens,ego con-pofco , tu er voluptatefrueris,egoutor. Recte & ad mentem August.L.S3 q>ZO. omnis huma- ne na perverso est,quod etiam vitium vocatur ,sruendis uti velle, & utendisfrui. Nec ke obstat, quod voluptatis appetitus in pecoribus inveniatur, ac proinde inno- ri< xius videatur; quia ut divine dixit Aug. L. de peccat, originali c.40 tanta, na excellentia cft in comparatione pecoris homo - ut vitium hominis natura fit peco~ ad ris. Sed videamus, quid ad hxc reponant adverse Sententia: Patroni? ne XV. Respondent I. non sufficere ad actum malum, quod non habeat m finem honestum, sed debere positive habere finem honestati oppositum; cc non repugnat autem rationi & honestati Musica ad recreandum auditum, M olfactio floris ad recreandas nares &c. nec debent necessario referri h^c ut ra
üt

'up- üc Media ad alium finem commodum; sed ipsa delectatio & natura? com- tus modicas, cumnullam ex objecto suo habeat malitiam, sufficit,ut voluntas io- circa illas actiones indifferenter se exerceat. Ita Mastrius n. 334. sic, Contra est: sistere in bono delectabili pr«ci$e, ita ut nec actualiter, nec ius vircualiter referatur ad finem ulteriorem honestum, est positive contra ter dignitatem natura? rationalis qua talis & finem operationibus illius ä Deo im pra?fixum, ut nostra? probationes demonstrant, nec ullo modo Aa per da- ta- tas Resp. infirmant. Vel ergo homo per actum illum, quem indifferentem si- dicunt, sistit in bono delectabili , vel resere illum ad bonum honestum? er- si hoc, actus est positive conformis recta? rationi, & bonus, si illud, tunc im actus est positive difformis , quia pervertit ordinem natura?, ergo malus, ex XVI. Respondent 11 . Dicet opus illud , quod notabiliter conducit, aut >8. necessarium est ad levamen natur«, aut valetudinem servandam, sic hone- o. stum& bonum j hoc tamen non esse verum , quando in opere nec est ns magna utilitas aut necessitas ,sicuc vg: est exigua utilitas aut natur« neces* a- sitas, si pello muscam e facie, si olfacias floremodoriferum, si naribus accra- n: has pulveres tabaci, si ad c«dium levandum dicas cantiunculam Lcc. quia m licet aliquo modoconducant & exhilarent naturam, hoc tamen comodum nc adeo est exiguum, ut non sit dignum per se affectu natur« Rationalis: quia e- sicut de modicis non curat pr«cor; ita nec ratio & natura hominis , solum p- ergo habent ist« actiones, quod mal« non sint, non vero, quod sint bona?, ia Contra est: Quod aliquis agit ordinate ad sußentationem vel quietem sui cor - j- poris - ad bonum virtutis ordinatur , ut docet 8. Th. q. 18. a. 9. St Mastrius loco ia citato concedit, si sit valde expediens ad quietem 8c sustentationem natur«; ut ergo etiam illud est bonum & honestum, quod ordinatur ad sustentatio- nem & quietem corporis, etsi non multum ad hoc conducat, dumodo sal- :c tem aliquid conducat, prob. confequentia.tuva quia multum St parum non va- )- riant speciem, ergo seu parum seu multum conducat,semper eritproportio- *a 5' naliter bonum, tum quia sicut se habet simpliciter ad simpliciter, ita magis -- admagis, St minus ad minus; atqui assumere aliquid ordinate ad sustentationem vel quietem corporis,estsimplicicerbonum, ergo assumere aliquid it magis conducens, aut necessarium . est magis bonum , & assumere minus 1; conducens , est m nus bonum, adhuc tamen bonum. Quod vero dicat 1, Mastr.n. 33z. bonum istudesle tam vile, ut per se non sit dignum affectu natu- ic r« rationalis, ridiculum videtur. Si enim juxta ipsius Sententiam objectum
B 1 con-

potest conformiter’rectarrationi ä natura appeti sine omni omnino bonitate cum mera indifferentia, an non magis dignum erit appeti, si habeat saltem aliquam bonitatem?) Nec valet hic illud proloquium Juris : de modicis non curat Pra;tor. Nam curat de modicis Christus, qui danti potum aquas frigidaprasmium, & verbo otioso Judicium minatur.
XV11 Respondent alij 111. poste fieri , ut ad satietate comedens contra exigentiam naturas peccet, qu® paucis contenta est. deinde hanc Sententiam este damnatam , quod doceat » licitum este positive in sola voluptate quiescere ( quod se asserere negant Aa) sed tantum affirmant, poste aliquem libere manducare vel bibere, quia natura id exigit ex se, etiamsi non addat finem honestum , licet aliqua delectatio concurrat.
Contra est: Aa: hac responsione sibi, suaque causa diffidere videntur,dum solum ad priorem propositionem confixam respondent, ad posteriorem & urgentiorem silent. Deinde si peccatum est transgredi ordinem naturas plus comedendo, quam natura exigat, cur non erit peccatum , sistere in bono delectabili, contra quam natura ordinavit, qua? illud instituit ut medium & condimentum boni honesti ? Denique videntur manus dare & totum nobis concedere; nam qui comedit,quia natura exigit,non peccat, esto simul delectatio concurrat, quia üt ex dd. constat, sic delectatio admittitur juxta ordinem a natura institutum, adeoque talis actus est bonus ,non malus, multo minus indifferens,
XVIII. Prob. IV. Omnis actio otiosa est mala moraliter; sed actio, qnas ad finem honestum non ordinatur, est otiosa, ergo est mala mora liter Lc non indifferens. M. prob. Omne Verbum otiosum est malum, & puniendum in diejudicijut colligitur ex illis verbis Christi Matth. 1 1 , dtco autem vo~ his , quoniam omne verbum otiosum , quod, locuti fuennt homines , reddent rationem deeo tndie judtctj. Unde Tertull. Lib. de patientia: traditum efl in ddinnx Chnflt, manere eos omnis vani & supervacanei didit reatum, ergo a fortiori omne opus otiosum est malum & in die judicij puniendum: tum quia in opere otioso non minus vane occupatur potentia, & consumitur tempus,, quäm in verbo otioso: tum quia, cum opus quid majus & pretiosius sit quam verbum, caceris paribus, pe jus est opus otiosum, quam verbum otiosum. Unde S. Hier, infert in Psal. i .6. Si de verbis otiosis redditur ratio , quanto magis de operibus? mr.pb. Verbum non dicitur otiosum, eo quod habeat malum finem,aut circumstantiam malam>vel nullum omnino finem, nam a'io-.
quin

quin aut foret expresse malum, & nbn otiosum dicendam ^ aut si nullum prorsus haberet finem, non esset actus humanus, idcoque nec de eo reddenda foret ratio in die judicij,dicitur ergo otiosum, quia caret fine debito &c convenienti: ita 88 PP. Latini universim intelligunt verbum otiosum. S. 6reg. hom. 6. in Evangl. 'verbum otiosum est > quod aut utilitate rettitudimi , aut ratione jufia necefitiatis caret. S. Basilius in Rcgul. compend. explicat, qu . 2_J. Omne'verbum, quod non condicit ad propositam in Domino utilitatem , 'vanum (fi otiosum eft. S. Hier, in c. u. Matth. 'verbum otiosum eß, quod fine utilitate loquentis (fi audientis dicitur, tandem 8. Lern. 'verbum otiosum eft quod caret fine honeflo. ergo etiam actio erit otiosa qu* caret fine debito scilicet honesto.
XIX. Conf. Otiosum est id, quod non deservit ad finem suum pr*ci- puum ; sic calamus, qui non potest deservire ad scribendum , aut culter ad scindendum, otiosus & inutilis censetur ; sic etiam si in *dificiosit pars aliqua, qua: ad inhabitationem aut ornatum non conducat, otiosa habetur, item Matth. 20. operarij dicuntur otiosi, non quia nihil omninoagerent (forte enim inter se confabulabantur) sed quia finem suum non exercebant, nempe culturam vine*. Demum Sap. 4. dicitur: impiorum multitudo non erit utilis: quia üt exponit doctissimus Lyranus: Inutile dicitur, quodnon valet ad finem tntentum»ficut medicina dtcitur mutilis , qua non inducit sanitatem : omnes autem homines , in quantum sunt ad imagtnem DEI falli i , sunt ad beatitudinem ordinati, propter quodimptt ab ea deficientes dicuntur inutiles, ergo similiter actio illa in ordine morali censetur otiosa & inutilis,qu* non dirigitur in finem proprium hominis, ut agentis liberi & moralis, nempe in bonum honestum & rationi consonum.
XX. AA. hoc argumento valde ac valide pressi varijs effugijs ejus vim & efficaciam declinare conantur, hinc respondent aliqui J. negando tam verbum, quam opus otiosum esse malum moralicer seu peccati m: Locum vero illum Matth. 12. intelligendum non de judicio condemnationis, sed tantum discussionis. Sed
Contra. Responsioh*c non modo falsa, verum etiam,ne quid acerbius dicam, temeraria est. Tum quia repugnat SS. PP. & intento Christi in Evangelio; hic enim verbis supra pro nostra probatione allegatis intendebat ostendere argumento a minori ad majus graviter puniendam esss blasphemiam in die judicij, quia in eo homines reddent rationem de verbo

bo otioso: quod argumentum nullam haberet vim, si verbum otiosum non <
esset peccatum puniendum in die judicij. Tum quia expendere absque uti- i
litate pecunias haud dubie est actus & peccatum prodigalitatis , ergo 1
etiam erit peccatum, tempus pretiosissimum expendere ejusmodi inutili- i
bus actionibus,cum DEus illud indulseritadoperandam poenitentiam, ad obtinendam veniam,ad acquirendam gratiam, & ad gloriam promeren- s
dam,ütait S. Lern. L. de triplici custodia manus, lingua & cordis. Tumde- r
niquequia fideles omnes timorata: conscientia tam docti quam idiota: exi- e
stimant verba otiosa este mala Lc venialirer pcccaminosa,& ideöab illisab- l
stinent,& in Sacro Tribunali seseex animo accusant, nullo Pontifice, Con- «
cilio, aucConfessario contradicente: ergo sine ingenti temeritate negari ne- <!
quit, verba otiosa esse mala & condemnanda in die Judicij Hinc g
XXI. Respondent alij 11. Verba quidem otiosa esse prava, non vero ope- n
ra ob manifestam, üt ipsis videtur,rationem discriminis; eo quod locutio h
sit actio magis rationalis, quam aha: actiones externa:; ut pote quX proprie q
& quasi so!i conveniat homini quatenus rationalis est,adeoque magis requi- q
ratfmem rationi consentaneum,quam actiones alis,qua: quodammodo ani- tj
malesdici possunt. ii
Contra est\ finis honestus & rationi consonus Locutioni non debetur uc lo- ri
cutio est, sed ut actio humana & rationalis est; atqui omnis alia actio homi- °
nis deliberata esteciam humana & rationalis, ergo sque debetur illi talis fi- a '
nis rationi consonus. Maxime cum DEus non minorem exposcat rectitudi- b
nem in factis, quäm in verbis, sicut ergo in verbis talis requiritur finis, ita bi
& in operibus. St enim de verbis ottofis argumentatur S. Hier, redditur ratio, e(
quanto magis de oprnbus ? p
XXII. Respondent 111. Actionem, qu$ ad finem honestum non ordina- ' r
tur, otiosam non este: ut enim, inquiunt, aliqua actio otiosa non sit sufficit, ^
quod ad aliqua m natura: commoditatem ordinetur. q 1
Contra. Actio humana non cantumin bonum natura:, sed in bonum na- ^
tura: rationalis tendere, & referri debec,alias non distingueretur ab actione brutal i, eum & hscipsa incommodum natursordinetur. Imo non sufficit, tl ' ut actioaliqua non postkdici otiosa, si tantum non repugnet natura: rationa- b> li, sed debec formaliter & positive conformis este natura: rationali, alias enim vix ullum esset verbum aut opus otiosum; quia nullum fere est, quod non dicatur, aut fiat propcer aliquam natura: delectationem seu animi, vel
cor-

corporis oblectationem. Unde ut verba vel opera otiosa non sine, necessario requiritur, ut ad proprium finem natura? rationalis, id est, ad aliquod bonum honestum & rationi consonum virtualiter saltem Lcex parte operis referantur.
XXlll. Prob. V. Non dantur habitus pertinentes ad genus moris, qui sint ad bonum & malum in hoc genere indifferentes: sed si in genere moris darentur actus indifferentes, tunc nulla esset ratio negandi, dari in eodem genere etiam habitus indiffierentes : ergo mi: constat tum ex ipso Doctore Subtili in z. dist: 41: q. unio. §. ad argumenta, sic loquente .ex multis actibus indifferentibus , potß generari consimilis habitus ad confimiles actus in genere tfnobditer iniltnans. Tum quia actus moraliter boni possunt generare habitum moraliter bonum ; & actus moraliter mali habitum malum: ergo etiam in principiis Aa. actus indifferentes poterunt generare habitum indifferentem. M. vero prob. tum Authoritate Philosophorum qui cum Principe suo in Categor. c. 8. definiunt habitum in communi , quod sit qualitas , secundum quam ßbjectum determinatur ad bene ziel male, hoc est , convenienter, ziel difcomienienter ad(uam naturam, consequenter habitus in genere moris erit qualitas determinans subjectum ad bene vel male moraliter: ergo nullus dabitur habitus, qui suum subjectum determinet ad operandum indifferenter ad bonum & malum, tum quia in ordine ad illud, ad quod voluntas per se determinata ac completa jam est, superfluit omnis habitus; & hinc communiter docent Th:Th. in voluntate nullum dari habitum virtutis in ordine ad actus versantes circa bonum honestum ut sic; eo quod voluntas per se determinata ac completa sit ad attingendum bonum proprium honestum ordinis naturalis: atqui voluntas in ordine ad actus indifferentes (si darentur ) per se determinata ac completa e flet, quia objectum talium actum esset tantum bonum physicum, delectabile vel utile, ad quod objectum attingendum voluntas per se completa est, & ab intrinseco determinata non minus, quam appetitus sensitivus per se completus ac determinatus est ad attingendum bonum sensibile sibi per cognitionem sensitivam propoffum: ergo in ordine ad actus indifferentes (si darentur) 6c bonum physicu n, utile vel delectabile seucommodum pra?cise natur«ra» tionali sin*, ordine ad finem honestum, superfluit omnis habitus.

§. III. ci
V 1
SOLVVNTVR ARGUMENTA CONTRARIA. *
rt
XXIV. Obijc. 1. Authoritas 88. PP. & Primo quidem 8. Hieronymi,' ^
Ep.8p. ad Augustinum sic loquencis: Bonum cfi continentia , malum luxuria , inter utrum que indifferens ambulare,sputis rheumata fatere esc. hoc nec bonum nec ^
malum tft : five enim feceris - srve non feceris, nec justitiam habebis , nec injustitiam, &
Qua? verba non possunt intelligi de actibus tantum in specie indifferentibus; nam loquitur de illis, prout in individuo fiunt, seu exercentur, üt insinuat & verbum Feceris, quod actum singularem omnibus vestitum circumstan- di tijs, quas habet a parte rei,denotat, quidquid enim fit, in individuo fit, cum afttones fini singularium, juxta Philosophum z. Metiphysicorum. ut
Secundöex S. Greg Nazianzeno. Orat. z. in Julianum ita docente:quem- ^tt admodum enim, quisquis supplicio haud dignus est, non idemstatim laudem , &pra - ne dicationem meretur , eodem modo nec quisquis laude & pradicatione dignus non 9n ‘ eß.tdem confistim poenam questa commeretur . Atqui in nostra sententia re- CU J pugnaret status medius inter dignitatem laudis vel reatum supplicij, cum omnis actus moralis vel esset honestus,atque ideo laudabilis,vel inhonestus, P r ' atque ideo reddenda rationi & poena: sustinenda: obnoxius; ergo Tertio uti authoritas denique S. Greg: M. Homil. 27. in Evang.'ubi ait, aliquos pro- & sequi suos propinquos amore non pracepro ä DEO, sed qui sponte impen- bri ditur a natura, & äDEO non prohibetur: unde nec est peccaminosus,quia S. ] non prohibetur; non virtuosus, quia non est ex fine honesto, nec per re- na! lationem ad DEum. At Amor, qui nec est virtuosus, nec vitiosus est indis- gul ferens ad bonum & malum : ergo. Ie£
XXV. Resp. ad Primum; pra:terquam quod S. Hieronymus de indiffe- no rentia quoad Ipeciem & ex objecto explicari possit. Idem intelligendus ve- tio niatdc indifferentia actus in individuo ad gratiam supernaturalem,&me- pro ritum Vita: sterna:, non vero de indifferentia ejusdem quoad boniratem Sac aut malitiam moralem. Nam in allegato loco Controversia erat inter 8. quo Hieronymum & D. Augustinum de observatione Legalium post Penteco- dih sten tempore Apostolorum, quam mortiferam existimabat ille, hic vero ß» mortuam duntaxät, & licitam ad tempus, sic tamen ut salutem non affer-
at, quia Sacramenta Legis Mosaica:tuac nullam amplius habebant effica- dii
ciam.

i,
r,
ei
n,
«»
IC
1 -
n
y-
e-
«
B-
33
5,
6
j-
i-
ia
if.
33
8 .
»
o
r-
a-
ciam. Cui proin doctrin* 8. Augustini opponit S. Hieronymus in ep. cfä verbis immediate praecedentibus: Sisalutem mn afferunt, cur cbservanitt- ? Si autem obstrvanda sunt , utiqffalutem afferunt, non enim observarentur , nifi afferrentsalutem. Neque enim indifferentiasunt inter bonum & malum,sicut Philosophi dilputant.
Ad Secundum respondeo, primo 8. Gregorium loco cit: loqui non de statu aliquo medio inter bonum & malum; ied dc medio inter perfectura & pcccaminosum, quod haud invite admittitur, ex quo gratis deducitur, dari quoque actum in individuo indifferentem seu medium inter bonum & malum moraliter. Secundo Solummodo ibi negat reatum supplicij & damnationis retem re, quo Julianus criminabatur Christianos,stanteeorura lege, involvendos, quicunque non ipsa etiam Christi consilia sectarentur, ut palpare est ex genuino textu pr*mislb: quoniam autem dtvina ab humani > dirempta ßnt y at% ahj quidem nullo mn virtutis genere excellunt . ahj aut em bene fecum agi putant, ftvel mediocritatem assequantur , qua hac tua ratio est ^ dum ea indicis & prascribis , qua non omnium sunt ; aut ees pro damnatis habes , qui na» cußodiunt?dX.cp\ nec in nostra sententia ille reatum poena; *rern* contrahit, qui otiose operatur; sicut neque Romani Gentiles *tern* glori* bravium promerebantur, dum ex amore honestatis naturalis agebant bene, quamvis utriulque sortis operibus, illis vituperium& poena retribuatur, his gloria, & pr*mium inferius, ac temporale,seu ut phrasi Augustiniana utar, umbra futurorum bonorum coresponderit: ergo. Ad Tertium respondeo, 8. Doctorem velle, quod aliqui suos propinquos prosequantur amore puri naturali per affectum cognationis > qui ä DEO non pr*cipitur per illud singulare mandatum Domini: loc eß praceptum meum . ut diligatis invicem ; dilectione ; scilicet supernaturali ; quo tamen nonnulli suos propinquos non diligunt; sed dilectione solummodo naturali proveniente ex inclinatione natur*. Sic enim mentem suam explicat: Sunt nonnulli, qui diligunt proximos, sed per afftSlum cognationis & carnis: quibus tamen in hac dilethone Sacra eloquia non tontradicunt.Sed aliud ist, quod Sponte impenditur natura : aliud, quod praceptis dominicis ex thar itate debetur obedientia. Hi nimirum & proximum diligunt , tamen illa sublimia dtleclionis pramia mn assequuntur ; quia amorem
suum nonspiritualntr,sed carnahter impendunt. Quibus verbis 8 hic ecclesias Doctor duplicem distinguit amorem :unum supernaturalem. cui sublimia dilectionis pr*mia debentur; alium vero naturalem, qui sponte impendi-
C tus

ttor natur*; cui tamen S.v/criptura non contradicit, nec eum prohibet, dumi modo ordinate fiat. Ex quo non sequitur, calem amorem este indifferentem : quis licet non ficpcccaminosus, eo quod non prohibeatur; nec etiam, praecipiatur ä DEO, per mandatum de diligendo DEO & proxi mo dilectione supernaturali in sacris litteris expressum: est tamen adhuc moralicer bonus, eo quod reguletur per dictamen rectae rationis, praescribentis, ut non tantum nos, fcd etiam nobis propinquos servato ordine rationis diligamus.
XXVI. Obijc. II. Actum in individuo indifferentem evincere videntur geminae propositiones ab Ecclesia damnata:: quarum unam Alexander VIII. de Anno 1690. die 24. August, damnavit num. 7. Omnis humans actio ddthe - 74ta tstDEI dikclio, vel mundi'. Si DEl.charitas Patris est: Si mundi .contuptß (entia carnis, hoc eß, mala est. Alteram Michaelis Baij num. 38 Gregorius XIII. confixit. Omnis amor creatura rationalis, aut vinosa tst cupiditas - qud mundus diligitur ; aut laudabilis illa charitas , ejudper Spiritum Sanflum in corde diffusa DEus amatur, ergo datur ämor praescindens ab ambobus sive indifferens.
XXVII. Resp. Authoricatem hanc summorum Pontificum nil juvare 'A h ., aut in minimo illis favere, si mentem illorum, & sensum harum proi positionum indifferenter introspicere velint. Sensus quippe ab Authonbus in i js intentus erat, in statu naturae lapse nullum dari actum virtutis condi- siinctae a charitate supernaturali moraliter bonum, & honestum:unde dixerunt, omnem amorem liberum, vel esse meritorium vitae aeternae, si sic elicitus ä virtute charitatis; vel esse pcccaminosum,si ad perfectionem cha- ritacis fupcrnaturalis non pertingat. Ac hoc omnino a veritate est alienum, & vel ideo Anathemate Summae Sedis dignissimum; naro dari possuuc actus virtutum naturalium, qui nec sunccharicas Patris per Spiritum Sancti m incordibusnostrisdiffusa; necpeccaminosi. Ad salvandam igitur damnatis illis propositionibus oppositam veritatem, neceile non est ,dari actum in individuo indifferentem; sedfufficic,dari actum moralirer bonum . dehonestum intra ordinem präcise nacurae, talis enim astus nec eslec2ctus chatitatis supernacuralis, nec peccatum.
XXVlll. Obijc. 111 . Dantur actus in specie indifferentes, ergo & in individuo. Ant. ex communi DD. cum S. Th. i. 2. q. 18. a. 8. supponitur, c.
prob.
k>
n
d
d
&
st
&
ir
P
P
ri
tt
al
n
il
rr
n<
se
rc
d
ir
r<
c
L
P
d
q
ti
a
ci
ci
5

prob. inde ; indifferentia non repugnat speciei actuum humanorum, ergd nec individuacioni.
XXtX. Resp. concesso anteced. dist conseq. ergo dantur & actus in individuo indifferentes, quantum ad praedicata specifica ex objecto präcise desumpta conc. consequentiam: quantum ad pnedicata ex circumstantijs & fineexcrinseco desumpta neg: consequentiam. Homo in individuo exi- ftens quantum ad pradicata essentialia Sc specifica est indifferens ad album & nigrum, quamvis alterutrum actu sic: ergo similiter etsi detur actus in individuo ex objecto suo & specie indifferens, idem tamen ex fine suo fem- per erit vel bonus, vel malus moraliter. Ad prob. neg. consequentiam paritatem. Disparitasest, quod objectum specificum actus potest esse refe- ribile ad bonum vel malum finem, adeöque indifferens; econtra finis ultic mus, propter quem fit operatio, non refertur, nec ut sic referri potest in alium finem, alias noneslec ultimus finis hujus operationis:itaque iste finis nequit este medium, & indifferens inter honestum Sc delectabile, quod si illud sic, est finis bonus, si hoc, est finis malus, non enim interdictum auc malum est ferri in bonum delectabile, sed ferri in istud sistendo in illo» nec referendo in finem ulteriorem, malum est.
XXX. Dices 1. Omnis species petit conservari in aliquo individuo: sed sic aliqua species indifferentiae videlicet non conservaretur . nisi daretur actus indifferens in individuo .- ergo necessario a nobis concedi debetactus in individuo indifferens, mi. prob. Si enim non admittatur actus in individuo indifferens, tunc nihil assignari poterit, in quo Species indifferentia:, seu actus fecundum speciem indifferens salvetor ac conservetur, 8c consequenter daretur tali modo species,saltem moralis, extra sua singularia & individua; quod tamen nullus sine aliquo evidenti absurdo concedere potest, ergo ctc.
XXXi. Resp. c. M di st. mi. sic aliqua species non conservaretur, nisi daretur actus indifferens in individuo, quantum est ex meritis objecti, c. mi. 1 ] quantum est ex alijs principiisn. mi. & sub eadem distinctione consequentiam. Dum enim hic loquimur de actu indifferenti in individuo, per talem actü in individuo non intelligimus tantum actum per singularitatem contractum ad esse individuale; sed actum sit vestitum omnibus circumstantijs , quL in ejus exercitio concurrunt. Unde nitro fatemur, actum aliquem, qui secundum speciem ex objecto est indifferens, etiam esse indifferentem

Tecunddm esse individualeab illo acceptum, seu secundum speciem indi- viduatam; adeo ut actus non tantum quoad esse formale & specificum, sed «tiam quoad esse individuale fit indifferens, quantum est ex objecto.
XXXll. Dices 11. Ratio indivtdualis bonitatis, vel malitia: actus ex fine vel circumstancijs adveniens tollit rationem communem indifferentias ex objecto : ergo nec secundum speciem talis amplius esset ind fferens a. prob. quia actus jam semel ex circumstantia finis boni, aut mali factus bonus, vel malus, non potest amplius remanere indifferens in tali genere: «rgd&.c. s. dentio prob: quia indifferentia non minus in suo genere bonitatem & malitiam excludit, quam bonitas malitiam : sed bonitas ita malitiam excludit, ut quamdiu actus est aliquo capite malus > absolute nequeat cfie bonus; bonum enim ex integra causa: ergo proporciotialicer idem tenendum ac dicendum est de indifferentia, quod nimirum bonitatem & malitiam ita excludat, ut quamdiu actus est ex aliquo capite bonus, vel malas, absolute nequeat este indifferens.
XXXlll. Resp. N. a. ad preb. dist. a. Si actus ex circumstantia finis boni aut mali factus est bonus vel malus,non potest amplius remanere indifferens, quantum est ex illo principio b. e. fine, ex quo habet bonitatem vel malitiam C. a. quantum est ex ipso objecto N. A. & consequentiam. Licet enim finis vel circumstantia aliqua bonitatem vel malitiam refundat !n actum; ipsum tamen objectura»quod nec praeceptum , nec prohibitum este supponitur,nullam bonitatem vel malitiam refundit in actum ;undi hic,quantum estpraiciseex objecto,nec bonus nec malus est; quamvis aliunde ic absolute loquendo, bonus vel malus sit. ad alt. prob. dist. AI. Non minus indifferentia excludit bonitatem, & malitiam, quam ipsa bonitas excludat malitiam, si sit indifferentia absoluti talis tam ex fine, & circumstanti js, quam ex objecto C. M: Si tantum sic ex objecto, non vero ex fine aut circumstancijs n. Mi & sic. dist. consequente, neg. consequentiam. Ratio disparicacis inde est, quod bonitas moralis excludat malitiam ex quo* cunque capite provenientem ab eodem actu, ob datam in argumento racio nem;quia nimirum bonum debet este ex integra causa. Unde ex quocunq; capite proveniat malitia moralis, actus non poterit este bonus. Ac vero bonitas vel malitia ex fine, aut circumstancijs proveniens, non tollit indifferentiam, quam actus habet ex objecto, lic&c enim finis extrinsecus, vel circumdantia aliqua bonitatem vel malitiam moralem refundat in actumj
non
at
sc

li-
:d
ie
ias s. o- e:
3—
Ii-
ac
e-
5e
L-
tis
n-
n
u.
ac
tn
ii
3-
,a
as
3-
1 C
a-
>
>
£
jJ
r-
H
non tartien scquirur, quod etiam ipfbm objectum fecundam fe indiisereüi aliquam bonicacem, vel malitiam refundat in actum. Accedit, quod etiary bonitas non apponatur indifferenciar,quemadmoddm malitiaemoraliaindc sicut voluntas de se indifferens conjungi potest cum utroque excremo sute indifferentis; ita etiam actus, quantum est ex objecto indifferens, poterit con- jungi cum bonitate vel malitia ex alijs principijs proveniente.
XXXIV. Obijc. IV. ideo juxta jhostes indifferentismi dantur actus secundum speciem indifferentes, quia dantur objecta in genere moris indifferentia, ä quibus actus prsdicata sua specifica deliimunt; sed dantur etiam fines extrinseci, & alis circumstantis indifferentes, ä quibus actus prsdica- ta sua individualiaaccipiunt: ergo etiam dantur actus in individuo indifferentes. mr. prob: ideo dantur objecta de se indifferentia, quia nec intrinfec- tm important bonitatem ,vel malitiam, nec subsunt Legi prohibenti, vel prscipienti, fed merö permittuntur; sed dantur etiam tales circumstantia* & fines; ergo.
XXXV. Resp. c. M. dist. mi. dantur in genere moris fines indifferentes, qui sint tales secundum se prscisfe sumpti, c. mi. prout sunt hic & nunc in exercitio ultimato intenti, n. roi.& sud eadem distinctione neg. consequentiam. Cum enim illud, quod in actu humano habet rationem finis, ad calem actum movere non postit, nisi sub ratione boni; hinc talis finis debet effc.vel bonum honestum, vel tantum bonum delectabile. Si est bonum honestum, tunc etiam inactum ad se terminatum refundet bonitatem moralem. Si vero tantum est bonum delectabile; tunc vel ordinatur ad ahque Ulteriorem finem honestum vel non ordinatur? Si ordinatur? tunc jam induit aliquam honestatem rectitudinis, 8c egreditur limites indifferentis, quia rects rationi consonum est, bonum delectabile ordinare in bonum honestum. Si vero bonum illud delectabile vel utile non ordinatur ad ulteriorem aliquem finem honestum, sed voluntas in eo sistat, tunc jam actus», qui ad illud terminatur, est malus, quia rationi dissonum est, ut probavimus, & indignum homine delectabile sibi pro fine prsfigere.
XXXVI. Dices 1. Actus, quo quis v. 5?. fricat barbam, scalpit dentes ob solum commodum natura;, non est malus, nec etiam bonus: ergo indifferens. A. prob. quoad primam ?. quia qui refert rem aliquam in finem , in quem a natura estinsticuta, non peccat,nisi aliunde forse sic interdictaj «equi actus ejusmodi in commodum naturas ordinatur ex natura sua, nec est!
C z inter-

interdictas aliundfc, üt supponitur: ergo non est malus, prob A. quoad ait. P. Sicalis Actus esset bonus, posset esse objectum virtucis; sed non potest ostendi cujusnam virtutis objectum esse possit: ergo &c.
XXXV11. Resp. N. A. Si enim in ejusmodi actibus intendatur honestas ut natura conservatio - sanitas &c. tunc sunt actus boni. Si autem sistatur in pracisa delectatione, tunc sunt actus mali, ad prob. i. partis, s. dist. M.qui refert rem aliquam in finem, in quem & eo modo, quo a natura est instituta, non peccat c: M. qui refert rem aliquam in finem, in quem & alio modo, quam a natura est instituta n. M.dist, mi. Actus ejus, modi in commodum natura tanquam in finem intermedium ordinatur ab ipsa natura c. m. tanquam in finem ultimum , ut sistatur in illo n. mi. sic dist. consequente n. consequentiam. Opera ergo ista non sunt instituta a natura ad pracisam delectationem tanquam ad finem, sed ita, ut delectatio sit tantum medium adconlervandam , reficiendarr.que naturam. ad prob r. parcis a. Neg. mi. Sc dico actus illos assumi ex amore hone- stitatis, quD relucet in virtute Chatitatis ordinata fui ipsius, aut juxta Angelicum in virtute Eutrapeli« seu Modesti® qua moderantis quietem corporis & animi, vel in virtute studiositacis, cujus est adhibere deligendam ad ea, quae cujusque statui conditioni,& natura conveniunt. Si ad nullum ex his finem ultimam referantur , pertinebunt ad vitium oppositum.
XXXVlil. Dices 11. Si opera talia essent bona, possent similiter este Materia Voti, item Materia sufficiens confessionis» & absolutionis Sacra mentalis} atqui hoc est contra comunemsensumTh:Th.quisenim absolveret aliquem, qui n hil confiteretur, nisi ejusmodi opera fine alia intentione facta ? ergd.
XXXIX. Resp. ad. i.p. M. Neg. sequ. quamvis enim exercere istos actus ex fine reficiendi & conservandi naturam sit bonum, ordinarii tamen non sunt Materia voci, quia hocest de bono meliori; cüm ergo melius sic mortificationis gratia ab illis abstinere, ad materiam voti capacem non emergent; Sicut licet sic bonum, & actus honestus carnibus temperari vesci, per te tamen non est materia voti, qnia melius est propter DEum ab illis abstinere, ad 2 . p. M. dist. sequ. Sic opera talia essent materia confessionis & absolutionis Sacramentalis, per se loquendo c. M. stante incercitudine , an fuerint vere deliberata & sine omni fine honesto elicita n. M. sic dist. mi. n. consequentiam quando isti actus ex sola delectatione exercentur, fune actus maii»adeoque absolute nwceria sufficiens confeffionis, non minus

ac verba otiosa, de quibus se accusare nil solem mus cit conscienti js rene, rioribus: Quia tarnen similes actus ut plurimum fiunt aut ex indeliberati. one, aut saltem vircualiter & implicite ordinantur ad honestam Recrea* cionem, vel natur« quietem & solacium, ideo vix unquam in individuo certo constat, tales actus ex fine solius delectationis factos este, ideoque vix unquam absolutio impendenda erit , si quis nihil aliud clavibus subijeiat, quam ejusmodi actus, sed iernper -uirenda, aut ex prteterita saltem exo- mologesi exigenda erit insuper alia materia certa & indubia.
XL. Dices 111 . Sequeretur falcem talia opera,si sunt bona,este in homine justo vitae aeternaemeritoria; cum in Trid. sess 6 . c. 16. dicatur: bona pisorum operasemper e(se ex gratia DEI antecedente % comitante , & consequente , ita utmhdillis defit, quo minus fint meritoria vita ater na. atqui hoc videtur plane ridiculum, imo contrarium S August. L. 4. contra Julian, c. 3: ubi hac appellat opera pratentis vitae, & virtutes non veras, eo quod carnalibus delectationibus vel commodis temporalibus deserviant, ergo.
XLI, Resp. Nep. sequ. M Actus enim humani quantum ad meritum sunt in duplici differentia: alijfunc supernacurales quoad substantiam, 5 c de illis loco cit. loquitur Trid. ac communiter docent Th. Th. dumagune de Merito. Alij actus fune naturales quoad substantiam, & hi, ut sint meri- torij, postulant ordinari ad finem supernaturalem, & fieri ex imperio & motivo charicacis; ut itidem tradunt DD. cum S. Thoma h. q. 104. a. 4. & ita actus ille, qui alias ex objecto suo est indifferens, si ordinetur ab operante in gratia existente ad finem bonum & honestum supernaturalem » tunc solum erit meritorius. Nec hoc videri debet ridiculum aut absurdum , cum Christus restetur, potum aqua? frigida? (qui fecundum se & secluso fine haud dubie est actus quoad substantiam naturalis) collatum propter Christum, suam quoque habiturum mercedem.
XL 1 I. Obijc. V. Homo non tenetur omnem suum actum dirigere ia finem honestum, ergo ruit totum Sententia: adversae fundamentum, a. prob. Si enim exrarec pracepcum ad id obligans, vel esset positivum? vel naturale? non illud; cum ex S. Scriptura non constetnon hoc; quia ad nullum praeceptum decalogi , ubi naturalia concinentur , reduci potest ergo.
XLU1 Resp. N. a. ad prob. dico esse praeceptum naturale, idque ipsum dictamen Syncherescos, quae ficuc dictat, bonum faciendum, malum

lötn vltandumjita dictat bonam honestum praeferendum este bono delecta- biii,& hoc canqua medium ad illud referri acordmari debere.Unde nec debet referri ad aliquod particulare praeceptum decaiogi,sicuc hoc principius quodcibi non vis fieri»alteri ne feceris, ad nullum particulare decalogi prreceptum spectat ; sed est fundamentum omnium praeceptorum, qu® loquuntur de homine ut ordinato ad proximum. Quamvis aliqui illud reducant ad pr^ceptum dilectionis DE!; nam ratione hujus praxepti renemur diligere DEum super omnia,& ipsum habere pro fine ultimo,&consequencer referr« in ipsum omnes actiones saltem mediare, & virtualiter ex parte oris.
XL1V. Dices l. Pr®ceptum naturale nulli homini potest esse ignotum, sed hoc praeceptum referendi omnes actiones in finem honestum ä plurimis ijsque gravissimis viris ignoratur, ergo &c. mi. prob. Integra enim Subtilis Schola cum plurimis Recentipribus tale Praeceptura non agnoscit. ergo &c.
XLV. Resp. I. dist. M. Praeceptum naturale primarium & a primis natura? principijs proxime & immediate deducibile nulli homini potest esse ignotum c. M. Secundarium & ä primis principijs remote ac mediati deductum n. M. sic dist. mi. n. consequentiam. Non repugnat, quod aliquod praeteptum naturale invincibiliter ignoretur, ac de illius existentia in utramque partem probabiliter in Scholis disputetur, uti patet in hoc praecepto: noli mentiri etiam tunc, quando postes proximum e morte per , mendacium liberare.
XLVl. Resp il. Neg. mi. & proh. Non enim ignorant contraria Sene- enti® Patroni legem illam ex Evangelio notam: nullum verbum otiosum esse dicendum; St consequenter nullum etiam actum otiosum este faciendum: quia tamen inter Th. Th. controverticur: an actus in individuo & cum omnibus circumstanti js spectatus, indifferens ad bonum & malum dici debeat actus otiosus, nec ne ? ideo ipsi adhaerent Sententia; negativ® , ac docent .-dariposte actum in individuo indifferentem: alijs cum Angelico Doctiore contrarium, quod illis verisimilius videtur, tenentibus.
XLV11. Dices ll. licet natur® sit consentaneum, ut omnia referantur in honestum finem,non tamen hoc ipso potest, aut debet dici pr®ceptura; »lias omnia bona forent de pr®cepto,& nihil amplius liberum aut £ub qonsilio. ergo.
XLVU1. Resp. Neg a. Sc prob. Verum quidem est, non omnia este de
pr®-

£taceptö, qu« naturae funt consentanea ; sed tamen aliqua seine de tali pras* cepto naturali , quibus adnumeracur & hoc. uc omnia fiant ex fine honesto juxta illud Apostoli i. Cor. 14 . Omnia hontfie , & secundum ordinem fiant h. e. juxta ordinem a natura proscriptum. Ratio est, quia aliqua ita conveniunt natur«, uc tamen oppositum illorum natur« non repugnet, uc spernere terrena » dividas , voluptates etiam licitas &c. cujus oppositum tamen non repugnat natur« uc quorere opes, delectationes licitas intra regulam justitio ac temperanti« ; quo ita natur«conveniunt,non sunt de procepco, sed tantum de consilio. Alia ita conveniunt natur«, ut oppositum natur« rationali adversetur, uc dicere veritatem, reddere cuique suum &c. ica conveniunt,ut mendacium,furtum &c. eidem repugnent;& hoc suntde pr«cepco naturali. His accensecur obligatio faciendi omnia ex fine honesto; cum operari ex fine delectationis cantum posicv£ repugnet dignitati natur« human« & rationali qua tali.
XL1X. Dices 111. Etsi concedatur dari pra?ceptum referendi actione* in finem honestum, solummodo tamen est affirmativum,ergo non obligat semper & pro semper,ergd oliquando poterit negligisine culpa, & cunc falcem fieri actus in individuo indifferens.
L. Resp. I. Neg. a. Pr«cepcum quippe boc naturale est Negativum, non »ffirraacivum, nam ita exponi debet: nunquam operandum proprer bonum ordinis inferioris, & homine indignum, quale est bonum delectabile.
Ll. Resp. 11. dist. a. Solummodo est affirmativum particulare n. a. generale c. a. n. consequentiam. Licet praeceptum affirmativum, quod versatur circa determinatam moralicacis speciem non semper & pro semper obliget; lex vero affirmativa generalis, qu« versatur circa generalem rationem moralicacis honest« semper, & pro semperobhgac, quia ejusmodi lex est deformalicatc, cujus obligatio per modum proprietatis naturalis con- nacuralicer & convertibiliter creatur« qua rationali convenit. Sicut ergo nulla potest inferri conclusio, nisi concurrente habitu primorum principiorum ; ica nulla potest in individuo exerceri actio humana qua talis, nisi concurrente dictamine Synchereseos, ad quam pertinet hoc, quod homo teneatur omnia referre in finem honestum.
LH. Resp. lll. Tr.a. dist. consequens, ergo non obligat semper absolute & quoad actiones indeiiberacas conc. consequentiam.condicionate, &
D quoad

quoad actiones deliberatas, si nimirum homo deliberate agat. n. consequentiam.
LUI. Dices IV. Homo non femper meminit honesti finis, ergo nec potest, nec debet omnes suas actiones referre in finem honestum.
HV. Resp. dist. a. non femper meminit expiicite, & reflexe c. a. impIiJ cise ac in praeparatione animi subd. ille non femper sic meminit honesti finis, qui male pro fine suae operationis habet puram delectationem c. a. qui ita agit delectabiliter, ut, si ex ipso quaereretur, cur hoc faciat ? paratus esset ad respondendum, quod faciat propter finem honestum, ad quem naturaliter ordinatur omnis licita delectatio n.a & dist consequens ergo non debet omnesactkines suas referre in finem honestum expiicite & form aliter, femper dicendo aut cogitando: ago hoe & illud propter finem honestum c. non debet referre implicite, virtualiter,& in praeparatione animi n: consequentiam. Ut enim homo liciti delectetur, femper saltem impliciter, & in praparatione animi ita debet este constitutus, ut suae delectationis finem non affignet puram delectationem,sed honestum finem v. g. sanitatis» rectae dispositionis corporalis &c, •
LV. Obijc. VI. Homo, licet non praefigat luis actionibus intentionem moralirer bonam,agit ramen üt animal rationis compos, & modo brutis irnpei vio; dum nimirum operatur ex cognitione indifferente, ac pleno arbitrio libertatis, ergo. Conf. i. Omittendo finem honestum invertit quidem ordinem rationis, non tamen privativi seu carendo aliqua rectitudine,ad quam exhibendam urgeat obligatio, sed tantum negative, in quantum non operatur pet sectius : ergo. Conf. 2. determinari non possunt illi fines honesti, quos praefigere sibi operans deliberate debet, ergo.
LV 1 . Kefp. Neg. a. Ratio est, quia modus agendi rationalis reduplicati. Ve sumptus, ac in genere moris, non desumitur ex actu primo proximo ad operandum juxta dictamen rationis; sed potius ex conformitateactuscum coddm dictamine: alias quippe Primipili inter peccatores, seu qui ex malitia destinata, &cum pleni ffim a deliberatione legis divinae jura violant, omnium minime cum brutis comparari possent, quod est contra testimo- rium illud S. Scripturae: comparatus tß jumentis (jrc. in quod ita commendatur S. Chryfost. Hom. 1 . de Provid. Dedent torpore in al/um er (flo animam pronam habere «div. a mßar afint^T equi: & Hom. r». in Genesi Sursum corda it aber e - corde repere :n htrd . Ad Conf 1. dico calem non solum negati v e , sed
etiam

etiam privative ordinem ä ratione proscriptum invertere; cum Proce- ptum naturale operandi ex fine honesto impressum omnibus non cantum negativam perversitatem ordinis agendi modo rationali excludit, ac prohibeat; verum eciim positivam conformicatem actus cum ordine agendi modo rationali ex fine honesto exigat. Ad Conf. z.Neg. a. fines enim hi, ac vel uti Herculis Columna;, ultra quas progredi vel declinare haud licet, fune illar, quas figit moralicatis Magister Angelicus 2.2. q. 141. a. 6 . ad z. ita statuens: Neceßttas human* vita potest attendi dupliciter , uno modo, ficun<iu>n quod dicitur necessarium illud,fine quores nullo modo potest e(st i fi<.ut cibus istne- ujftrtus Animali. Alio modo . fecundum quod dicitur necessarium illud , stne quo rei non potest convenienter esse. Tsemperantia autem non solum attendit primam neceßitatem sedetiamsecundam. Ex quo infert Cajetanus. Neceßtas ergo congruentia präsentes vita est reguld Temperantia, secundum quam etiam imperat altis virtutibus > puta liber alitatis urbanitati, & fiqudalid quandoque opus est . er-
8«.
LVII. Obijc. Vll. Bonum delectabile qua tale, ordinatum pure ad aliquam commoditatem naturo est bonum quoddam propter fe appetibile * habens pro fine suo ultimo ipsam commoditatem solam aut delectationem ex objecto indifferentem: ergo etiam pur& qua cale in genere moris indifferenter amari potest, a. pacet, consequentia prob. Quia sub eo fine potest: aliquid amari,sub quo est ordinatum ä natura & authore natura?; alias aliquid ab authore naturo esset ordinatum qua cale ut amabile, & appetibile sine peccato; & tamen sub illa ipsa ratione, & qua tale nunquam posset ama- ri, & appeti citra peccatum, ergo.
LV 11 I. Resp. dist.a. Bonum delectabile ordinatum ad commoditatem naturo, si hoc simul sit regulata per rationem, est bonum propter se appetibile c. a. Sine ordine ad rationem n. a. illa ipsa enim commoditas naturo,ad quam bonum delectabile ordinatur canquam ad finem, vel regulatur per rationem, vel non? Si primum: tunc hoc ipso erit rationi conformis ,& honesta: Si vero Secundum: tunc eo ipso erit indigna, ut ab agente rationali & morali intendatur ob solam & puram comodicacem.Non enim DEus Author naturo seu Natura naturans ordinavit bonum delectabile ad solam commoditatem tanquam finem ultimum, ut argumentum supponere videtur; Sed ad illam prosequendam rationabiliter fecundum dictamen prudentio, & recto rationis, seu prout substat regulis morum. Hinc homo,
C r quan-

Quando operatur sit homo, Sc ex deliberatione rationis, tenetur operari con- formiterad regulam suam,seu dictamen rcct«rationis; quemadmodum artifex, si operetur ut talis, debet operari secundum regulas artis.
LIX. Dices 1. Sunt aliquae Operationes, quae tantum ä natura ordinat« ad oblectandum, ut visio pulchri ad oblectandos oculos, olfactio odoris ad recreandas nares,Musica ad exhilarandas aures, ergo istae falcem uepote proprer oblectationem ex se indifferentem exercitae, erunt ind’sserences, prob. consequentia. Quia tales actiones non sunt mala? malitia commi sion is, haec enim desumitur ex objecto positive malo, quod hic non est sed indifse- - rem; necsunt malae malitia omissionis, haec quippe contrahitur persolam negationem actus debiti ;qui autem incenditdelectacionem; non omittit, sed committit actum: ergo.
LX. Resp. N. a. vcldist. a. Sunt aliquae operationes per secancsim ordinatae ad oblectandum proxime & immediate cr.a. mediate n.a. nulla operatio ad solam delectationem, ut ad finem ultimum ordinatur, sed ulcrä semper tendit ad finem commodum & utilem natur«. Ita visio pulchri» auditio concentus finalster ordinantur ad excitandos Spiritus, qui deserviunt ad operationes humanas rise obeundas. Ad prob. dico talem operationem elfe malam malitia omissionis, non quidem ipsius actus sed ordinis ipsi actui debiti. Duplex enim distingui debet omissio. & actus debiti, & ordinis actui debiti,sicut duplex est debitum, unum obligans aden- tstatem actus, alterum ad ordinationem actus in finem debitum.
LXI. Dices H. Homo ; etiam est animal; ergo subinde potest agere propter solam delectationem sicut agere solent c«tera animalia.
LXIl. Resp. dist. a. est animal rationale »nimirum habens rationem, e cujus naturali lumine agnoscit naturale pr«cepcum omnes actiones deliberatas ordinandi in finem honestam, & qui a brutorum fine sic distinctus c. a.est animal irrationales lumine naturali rationis destitutum, cujus finis possit esse cum brutis communis videlicet delectatio n. a. & Consequentiam.
LXlll. Obije. VIII. Actus qui nec est bonus, nec malus,est indisserens i sed datur actus qui nec sit bonus, nec malus:ergo. mi. prob. Actus,quo quis omittit dic non festo audire sacrum, eo quod non teneatur, non est malus, quia omnis malitia est contra legem: nec etiam est actus bonus, quia von habet bonum finem, cum finis ejus sic , quia non cenetur , qui nui-, latu concinet bonitatem moralem : ergo actus ille est mdistlrens.
. " . LXIV* ■

LX1V. Resp. dist. M. qui nec est bonus, nec malas tLM ex parte obf£* ctiqnäm exparte finis, est indifferens c. M.qui nec est bonus, nec malus c£ parte quidem objecti, est tamen exparte finis, ob quem hic Sc nunc exercetur. n. M. sic drst. mi. n. consequentiam ad prob. dico omiflionem calem quando deliberate fit, nunquam esse indifferentem , sed semper aut bonam ac honestam, aut malam & inhonestam. Illud certum, quod mala non sit poaecise ex objecto suo, quod est omittere sacrum; quia utomissio sit mala, requiritur, quod aliquis possit & debeat agere; nec etiam est bona ex suo objecto, ideoque omissio ista ex objecto, & secundum speciem est indifferens. Semper tamen in individuo erit bona, vel mala, ratione mod- vi inducentis,, & moventis voluntatem ad omittendum, vel enim Mocivum hoc est honestum & conforme rationi ? & tunc omissio est etiam honesta» vel est difforme?& tunc erit mala. Quod si ex hoc praecise Motivo omittat, quia non tenetur, omissio erit mala, quia mocivum est beneplacitum propria? voluntatis, & non ipsa permissio ; nam permissio ha?c cum sit ad utramque partem, sicut enim non tenetur audire, ita nec tenetur omit-i tere; itaque cum permissio sic «qualis ad utramque partem, revera noti magis movet voluntatem ad unam, quam ad alteram partem. Hinc Mo- tium verum hujus omissionis nullum aliud est, quam quia ita placet, quod non est vera & legitima regula & dictamen actus humani per se loquendo cum intellectus debeat regularevoluntatem, non voluntas scmetipsam.
LXV. Dices. St quis ob exercitium duncaxac propria? libertatis aliquem ictum ex specie & objecto indifferentem eliceret v. g. festucam de terra levaret,talis actus neque esset bonus, neque malus, sed omnino indifferens, ergo posibi lis est actus in individuo indifferens, a. prob. Non effec bonus, quia operans nullam intendit bonitatem, Sc exercere libertatem nihil bonitatis dicit, per fe autem patet, quod actus bonitatem non contrahet, nisi eandem incendat. Nec etiam est malus, quia exercere libertatem itidem non est malum sed quid indifferens, ergd.
LXV1. Resp. N. a. ad prob. dico exercere libertatem ex se n«c esse bo- Bum.nec malum, sed si fiat ex motivo bono, bonum. si ex malo , esse actum malum ; itaque cur talis vult hic 8c nunc circa hoc objectum indifferens e* ercere libertatem, nullum alium finem apponendo ? Si velit ex causa rationabili , actus nem est indifferens in individuo, sed bonus; si ex nulla ali, rationabili causa,nisi tanuim quia ita placer,tunc actus est malus;cura* }ic dictum, hoc non sic sufficiens regula morum, LXVik

LXVII. Obijc.lX. Ex sententia hac tollitur discrimen inter opera de prat- Cepto, Se de consilio, hoc admicci nequit: ergo See. M. prob. quia opera de consilio sunt, quX absque culpa libere quis omittere potest; sed juxta Sententiam hanc non potest quis libere absque culpa omittere auditionem sacri die non festo, nisi habeat motivum & finem aliquem honestum» qui eum a culpa hujus omissionis eximat, ergö&c.
LX V111. Resp. Neg. sequ. M. quia opera praecepta non posumus omittere ex mocivo quocunque honesto, sed determinati tenemur elicere opus pra?ceptura, nisi alio motivo non solum meliore, sed etiam urgentiori inducti. Econträ opera, qu* tantum sunt de consilio, non tenemur determinate elicere, sed possumus aliquid aliud honestum facere, aut etiam omittere, dummodo ex motivo honesto, quamvis minus honesto v. g. die festo teneor audire sacrum, ideoque licite non omitto etsi ex motivo bono v.g. ut domi quietiüs meditari aut orare possim ; econträ licite ex hac ratione omitto die non festo, eritque ejusmodi omissio honesta 5dici- ta. Ex quo patet Resp. ad prob. c. M. dist. nisi habeat motivum & finem honestum, ita tamen, ut ex tali fine possit omittere vel audire c. mi. ita uc ex tali determinate teneatur omittere vel audire neg. mi. & sub eadem distinctione n. consequentiam. Accedit alia insuper difparitas, quod m rebus praceptis malitia omissionis proveniat ex ipso objecto, Lc sit actui essentialis ac specifica ; econträ in rebus de consilio omissio sit cantum mala accidentalicer ex defectu honesti finis.
LXlX- Dicet. Exprincipijs saltem hisce sequitur,nunquam licere minus bonum qua tale eligere omisso meliori; sed hoc asque videtur non minus durum quam absurdum -.ergo &c. prob. sequ. M. ponamus casum, aliquis omittit statum Religiosum, & statum prfeeligic Clericalem,quia non cenetur ad statum Religiosum ; jam quaero. aut iste habet motivum, propter quod status Clericalis hic Se nunc in individuo videtur prudenter prasseribilis statui Religioso, aut non habet ejusmodi motivum ? Si habet; tunc est contra hypachesin,nam fic non omittet majus bonum, sed minus; siquidem status Religiosus respectu ipsius videtur minus bonum; Si autem non habet cale motivum; tunc sequitur, quod peccet; siquidem haec omissio majoris boni qua talis non habet aliud motivum, nisi hoc: quia non cenetur, aut quia non placet: atqui juxta dicta hoc motivum non sufficit ad omissionem honestandam; ergo.
LXX.

LXX. Resp Neg. Sequ. M. ad prob & Casum adductum dico, in ejusmodi casu polle, inio plerumque fieri, ut solum determinate assumat minus bonum v.g.flatum Clericalem, qua bonus est, non reflectendo ad majorem bonitatem flatus Religiosi , & sic argumentum vim nullam habet ; quia sic Omissio status Religiosi non est deliberata, adeoque moraliter nec bona , nec mala. Quod si vero ponamus , utrumque statum proponi , illum ut meliorem - hunc ut minus bonum ; tunc si assumat minus bonum , duas possumus hic distinguere formalitates , omissionem jstacus melioris Religiosi , assumptionem status minusboni Clericalis. Jam quod attinet ad fcrmalitatcm omissionis , stilla non fiat ex motivo aliquo honesto v. g quia censet se non vocatum ad illum statum, aut sibi fore nimis arduum &c, tunc illa formalitas omissionis est mala; ob fundamenta sepius hucusque jacta. Altera vero formalitas electionis status clericalis potest esse bona, si nimirum illum assumam propter ejus intrinsecam bonitatem. Nec vitiatur hic per adjunctam omissionem malam , quia electio status Clericalis ut boni non est causa omissionis qua mala?; alias motivum bonum esset causa omissionis mala?, quod implicat.
LXX1. Obijc. X. Si semper datur obligatio operandi ex fine honesto, dabitur etiam obligatio operandi semper ex motivo supernaturali, seu fice proprio hominis elevati qua talis: Sequela est falsa, ergo. M. sequ. prob, ^Eque refragatur ordinata: rationi, prahabere motivum imperfectius, ac finem ignobiliorem motivo prastantiori, ac fini altiori, ac eidem rationi adversum sic, negligere bonum honestum, & prahabere, vel solum affudere bonum delectabile, cum homo elevatus non minus distet ab homine, qui potuisset relinqui in statu pura? natur®, quam homo simpliciter talis emineat entibus ratione destitutis ; ergo si in hoc contingit perversitas rationis, eadem eveniet in altero.
LXXil. Resp. Neg sequ M. ad prob.Tr. a. & Neg. consequentiam. Rado est, quia status electionis admittit motivum inferius, üt patet ex communi Th. Th. & confirmatur ex illo Apostoli ad Rom. 2 . Gentes , qm le* gem non habent , naturaliter ea , legis sunt ■> faciunt. Tum etiam colligitur ex ipsomet statu naturae lapsa?, qua? non ita deformata est per peccatum, ut nulla prorsus lineamenta prioris integritatis remanserint, sed potius , quemadmodum vulneratis restant tamen vires ad aliqua opera exercen-

da, quae sanis hominibus communia sime, ita licfct natura per Iapium originalem vulnerata fle etiam in naturalibus, poterit nihilominus exercer« opera aliqua faciliora sine influxu motivi supernaturalis üt honorare parentes, subvenire indigentibus, suum cuique tribuere exfblo motivohone- statis relucentis in exercitio correspondentium virtutum naturalium. Imo retorqueo argumentum isthoc in Aa. & dico. Ideo juxta &a. inhonestum non est, operari ex fine solius propria: delectationis, quia, üt ipsi praetendunt, Lex naturalis eundem finem permittit , neque alium altiorem uni- verflm praecipit. Ergo etiam non eveniet inhonestum, operari propter honestatem naturalem, quia status Electionis atque lex grati« eundem st- " nem permittit, neque motivumsupernaturale universim praecipit; quö tamen non obstante actus praeseferens tale inferius motivum haud relinquitur simpliciter indifferens, sed est vere honestus, neque inidoneus, ut dirigi etiam postit ad finem supernaturalem.
LXXlll. Obijc. XI. Licitum est, sequi Sententiam verfc etsi minus probabilem; Sed Sententia Scoti de indifferentia actus in individuo est veri probabilis, irod probabilior : ergo. Atqui subs Sicque sequendo Sententiam Scoti exerceret aliquis actum indifferentem : ergo possibilis est ictus in indifferens.
LXXl V. Resp. I. Tr. M. mi. & consequentia: dist. subs. Sic quisexercece- rec actum indifferentem in actu signato & judicio speculativo talem c. subs. in actu exercito & judicio practico talem neg. sub. & sic dist. consequens,
LXXV. Resp. H. c. Syllogismo, dist. Subs sic quis exerceret actum indifferentem, qui talis, sit ex dictamine solum directo & remoto c. subs« qui talis sic ex dictamine proximo & reflexo n. subs. & sub eadem distinctione consequentiam. Distinguendum ergo est inter actum istum prout procedit ex dictamine directo intellectus dictantis talem actum indifferentem absque relatione in alium finem honestum effc licitum; & prout procedit ex dictamine quasi reflexo .quo movetur voluntas, ut hic & nunc in exercitio hujus actionis sequatur sententiam probabilem Scoti potius, ' quam Sententiam D. Thomae. Itaque actus iste quatenus procedit ex priori dictamine directo, erit utique indifferens, hoc enim praesens evincit argumentum; quatenus vero procedit ex motivo posteriori reflexo, nequit cfle in individuo indifferens, cur enim sequi vult potius Sententiam Scoti,quam D.Thomae? ex motivo boni honesti ? & tunc actus est bonus
m

ia individuo. Aut ex raotivo boni detestabilis tanaVr» ?& rnnc actus err malus, bonum quippedelectabileulcimardnunquam potest este finis & M<«ivu actionishonestar&bona; Cura igitur ex moti vo malo eligat sequi Sententia Scoti; illud dictamensententia? probabilisScotisticEEestmaiu & imprudens, utpote astiimptum, non tam quia verum auc probabile, sed quia delectabile; actus autem qui fit ex dictamine imprudenre, necessario est malus.
LXXV1. Dices. Potest quis in hoc judicio reflexo se resolvere,quod licite sequatur Sententia Scoti docentisdicere aliquando agere sistendo in delectabili, ‘ nec referendo hoc ulterius in fine honestu.ergö salcetunc actus erit indifferens.
LXXVII. Resp. Neg consequentiam. Nam sicut redit de hac quoque resolutione prior instantia: an se ita resolverit ex motivo boni honesti auc pnecise delectabilis ? sic etiam redditur prior responsio; semperque locum habebit, quotcumque demum reflexiones super reflexiones fianr.
LXXVIlI.Obijc Xll. Sententia denique contraria est valde dura, Scrupulosa, Lc mille anxietatibus plena: eo quod in imensum augeret numerum peccatorum , cum juxta illam omnas actiones ex objecto indifferentes, nisi ex bona fiant intentione,essent peccata: ergo &c. Conf i. Homines sic obligarentur ad aliquid supra vires humanas,&impossibile, nempe praefigere omnibus actionibus finem honestum: ergo. Conf. i. Imö sic obligarentur ut advertant ad omnes actus suos, sed hoc aeq; si non magis impossibile videtur. ergo.
LXX1X. Resp. I. etsi ratio haec pro opposita opinione multum sit plausibilis, revera tamen parum,imo nihil evsncic.Nam non Iblum nonest contra rationem, aut etiam S. Scripturam, quod homo reddatur folicitus& pavidus de omnibus luis actionibus. Sed vel maxime juxta consilium Spiritus «sancti. Beatus quippe homo , qui femper efi pavtd»s\ quique cura lusto lob dicere pellit: v.rebar omnia opera%mea ; aut cum Davide: Delitla quts enteiltet , ab occultis meis munda me Non ergo anxium auc scrupulosum, sed timoratum ac Sedulum reddit sententia nostra; quod si ex hinc hominum quorundam libertinorum. Salutis ac perfectionis negligendum conscientia excitetur,ac veluci stimu’6 pungatur, uc accendat operationibus suis, ne brutorum more impetu sed ratione, prout hominem decet, in ijs ducatur, eafquead finem debitum ordinet, id tantum abest, uc nostram Sententiam impugnet, uc potius commendet. Quid enim proderit, quod Theologus actiones & verba indifferentia admittat, si aliquando intremendo DEJ
E judi-

Judicio de omni verbootioso, nedum de facto, rationem reddituri sumus 2 LXXX. Resp. 11. Neg. a. cum sua prob. Non enim tam dura, difficilis , aut omnino impossibilis est Praxis Sententi* nostr*, uti sibi fingunt Aa. Nam s*pe siepius ejusmodi actiones fiunt absque ulla deliberatione,quo casu sicut proprie non sunt humana:, ita nec bon* nec mal* moraheer. Pr*tereain homnibus justis, St fu* anim* curam agentibus facillime in finem honestum reducuntur, vel ex incentione agentis generaliter pro tota die elicita, St vircualiccr perdurante; vel ex parte operis, quia illud exercet, quatenus conducit ad honestam.recreationem, quietem, & natur*conservationem, quo casu, nisi aliud obsit, jam sunt honesta, nam ut repetam ex D. Th. h, q, 8 . a» 9 . quod a It quis agit ordinate ad (uftentattontm vel quietem fLi torporis , ad bonum virtutis ordinatur, sic D. Bonaventura refert quoddam lepidum D. Bernardi factum, qui esim quemdam cespitare fecisler, otiosi -m, inquit, fuit factum > sed non otiose facturo, ferunt enim hoc ad illum l*tificandum, quem viderat melancholia oppressum. Non ergo prohibemur assumere bonum delectabile, hoc enim vero durum eilet , sed delectationes vit*,ut par est,rationi subiicere,uc scilicet adhibeantur ut Media,quan- cum nimirum recta ratio & necessitas dictant ad natur* refectionem &qui- | etem. ad Conf.- 1 , Relp,N. a. ad prob. dist.a. lmpofibile est omnibus operationibus pr*figere finem honestum, si fiant modo humano,& ex deliberatione rationis, n. a. si non procedant ex deliberatione rationis sed inad verteilter 8c modo non humano, c. A. nego Consequendam. Qnandocunque homo operatur modo humano St advertencer elicit actum aliquem, tenetur utique operari rationabiliter 8t conformicer su* natur* rationali qua tali; nechoc durum aut impossibile videri potest aut debet, sicut nec durum aut impossibile est, quod obligetur regulis morum, St conformicer ad illas operari, ad Conf. Neg. sequ. hoc enim solum non est in manu hominis, adeoque durum imo impossibile corrupt* natur* accideret; non verö dirigere actus suos in finem honestum posito, & supposito, quod modo humano h. e. deliberate,& advertencer operetur. 1
Restarent quidem plura, sed levioris momenti Aa.argumenta adhuc dissolvenda,sed quia vel solutu haud sunt difficilia,vel exdictis labefactata manent, eorundem discussione supersedeo, sicque hanc Dissertatione finio, eo quo c*pi,fine
Ut in Omnibus Glorificetur DEus.

a
3
l-
L-
&
v
'r - 1
a
:ö
PARERGA
EX
TRACTATIBUS
DE
DEO UNO ET TRINO.
DE
ACTIBUS HUMANIS.
AC
BEATITUDINE.
I. r
j ^x/ßentia DEisaltem dpoßeriorieß demonßrabilis',
II.
Ab adulto quo/ nequit invincibiliter ignorari.
III.
EJp.ntia DEi Metaphyfica non conßßit in plenitudine eßendi
IV.
Sed in/olo Eradicato Asejtatis.
Inter

V.
Inter attributa divina non dafür dßinßio ex natura rejsor* malis Seu Scofika ;
vi.
Sed sola dißmBto Vtrtualis intrinfica*
VIL
Vi fio beatifica DEI non potefi ulli Creatura tjfi comat uratis?
VIII.
Elee DEus oculo corporeo videri poteß,
XL
alui ab intelkäu creato comprehendi ..
X.
In DEO prater Scientiam necessariorum , contingentium ab solute futurorum, datur etiam Scientia conditionatesutu * rorum , quam JMedtam vocamus:
XL
E er hanc DEus videt in feipfis aäus liberos conditionafi futuros; -
XIL
Jldeocß non in decreto fubjedive ab fluto, terminat ivb
condit ionato ,
XIIL
Nec- in decreto condeterminante Scotißico »
xm

XIV.
£>Eus vult omnes homines salvos fieri ;
XV.
Non tamen Pradefiinat ad gloriam ni fi ex Prsvifione 'Mentorum ,
XVI.
Myfierium SS. Trinitatis nec ante , nec pofi revelationem efi ratione naturali demonfirabile .
XVII.
Nifi Spiritus S. procederet d Filio, ah eodem non difiingm « retur *
XVIII.
Poffibilis efl pura omijfio liber a:
XIX.
Non vero atius Moralis in individuo indifferens.
XX.
Atius externus per fe nihil superaddit bonitatis , vel malitis atiui interno.
XXI.
Non efi licitum in operando sequi Sententiam minus proba- bdem , ac minus tutam in concurfit notabiliter probabilioris fimul ac tutioris .
XXII.
Ü e at it udo hominis Objetiiva efi filus DEus i
XXIII.

XXIII.
Formalis'uerb ßat in Sola Vtßohe:
XXIV.
Qua ßcut reddit Beatum ab intrinßco impecabtlem%
XXV.
Ita eß ab intrinseco InamilJibilis,

*k.i 4