CARMEN
DE AS TRONOMICO
Horologio Argentoratenſi, ſcriptum à M. NIcop EMO FRISCHLINO BAL I NCenſi Academiæ Tubingenſis Profeſſore.
Item de eodem 9 ina Guilielmi— Auguſtani.
. Excudebat Nicolaus Myriot, (M. D. LXxy.
7 eee 44—＋Æ— le 3. Sela
e, T aug
4 2
7
gau, cb 7

V 1
AC PRVDENTISSIMIS IRIS, MACISTRATIBVS ET Senatui foren. Reiß. AR GEN ToRATENS Is,
Dominis ſuis omni obſeruantia colendis&.
Ide veſtra in literas humaniores voluntate, Magnifici viri, Proceres Ampliſſimi,& ea, quam in omnes liberalium artium ac diſciplinarũ cultores habetis, ſumma humanitate dubitarem: pluribus ſanè 5 5 conſilij mei,& ſuſcepti laboris rationem mihi reddendam putarem. Sed cum ea ſit& æquanimitatis ueſtræ,& huius libri; quem uobis ol fero, conditio: vt neque illa dubitationem aliquam in animo meo relinquat:neque hic verboſioren excuſationem requirat: breuitati potius conſulendum, quàm longo præfationis lenocinio ſtudendum eſſe cenſui. Equidem omnis hic labor meus, quantuluſcunque elt, literariæ Reipub.& cum primis veſtræ dignitatis cauſa ſuſceptus eſt: nõ quod illi quicquam ornamenti e meis verſibus accedere poſſe crederem: ęſed quod liberalitatis& magnificentiæ veſtræ prædicationem me dignam,& 15 fructuoſam, vobisqN R)

* N 7* non ingratam fore certò ſtatuerem. Si enim honeſtè & liberaliter facta literis ornare,& memoriæ poſte, rorum commendare decet: quis me iure reprehendendum putet, quod ego nouam iſtam Horolo gij Aſtronomici fabricã, quæ veſtra liberalitate, in ſummo Teplo vrbis veſtrę, nuper excreuit:& multis admirandis operibus cõſtructa atque exornata eſt verſibus non modo celebrandam, ſed etiam deſcribendam mihi ſumſerim? Poëtæ veteres, cum huiuſmodi argumentis, in quibus ingenia ſua exercerent, temporum iniquitate deſtituti eſſent: aut fabuloſa tantum de Dijs ſuis prodiderunt, vt Heſiodus,& prior
ipſo Orpheus: aut res fictas, tanquam geſtas, deſcripſerunt, vt Homerus& Virgilius: aut obſcœna&
turpia propoſuerunt vt Catullus& Ouidius: aut ludicra& ridicula v erſibus celebrarunt, vt Martialis & Statius. Quod ſi igitur hoc illis Iaudi datur: an mihi vitio vertendum, quis putet: quòd ingenij mei vires in re graui& vtili, exercere volui? Etenim ea noui huius operis eſt præſtantia& claritas: vt non tantum animos doctorum Virorum in ſui admirationẽè
rapiat: ſed etiam ineruditorum hominum& vulgi ipſius oculos afficiat,& planè in ſtuporem quendam conuertat. Deſcribit enim hæc machina non modo ſingulorum temporum momẽta,& horarum quartas ipſaſque horas tam inæ quales, quàm æquales: ſed ſingulos etiam, cuiuſq; hebdomadis& menſis, dies: Lunæ

Lunæ item illuminationes:& ſpacia menſtrua: tum Solis,& omnium Planetarum medios motus in Ecliptica:præterea anni totius& cœli reuolutionem integram: denique perpetuum& admirandum Calendarium, in centum annos accuratiſs ime digeſtum re præſentat: vt nihil interim de pulcherrimis rerum maxi marum ſimulachris& corporibus automatis: nihil de Parergis innumeris:nihil de ſolarijs artificioſiſsimis: nihil de picturis elegantiſs imis dicam: qui. bus præcipuæ hiſtoriæ ab initio mundi ad finẽ eiuſdem in toto opere delineatæ continentur. Quarum omnium rerum diligens& accurata deſcriptio quãtum, non dicam ad hiſtorię cognitionẽ, quæ in omni vita neceſſaria eſt, aut ad morum& honeſtatis doctri nam: ſed ad Mathematica& Aſtronomica ſtudia pertineat, atque conducat, eruditi facilè intelligunt. Atque vtinam profecto tãtum vtilitatis ac fructus legẽ. tibus offerat: quantum laboris& difficultatis mihi ſcribẽti exhubuit. Fuit enim partium ſi ngularũ iſtius fabricæ deſcriptio, tum per ſe difficilis: tum præſertim ei, qui& longius ab opere ipſo abfuit, neque id ſubinde ob oculos habere potuit:& alioquin in hac ſcribendi facultate cæteris Cermaniæ Poẽtis longè inferior eſt: tum verò ob ipſam rerũ, quæ in hac machina continentur, ſublimitatem,& admirãdam varietatem, per quam laborioſa. Nam ea eſt huius Horologij ratio yt hominem attentum, ac probè ocula,

a tum requirat·& laudum ſuarum præconem ad omnes literarum angulos reuocet. Quis enim globum cœleſtem, rotas calendarij, Lunæ illuminationes& inæquales Planetarum motus in Aſtrolabio mobili, ſine Aſtronomia intelliget: quis ſiderum naturas,& motuum differentias, ac proprios effectus ſine Phyſica& Pottarum diligenti lectione verſibus deſcribet? quis ſolaria, eorumque vſum ſine Geometria& Sciographia dilucidè explicabit: quis diſcrimina æta tum,& Chriſti cum morte certamen, ſine naturæ cognitione& Theologię lumine vtiliter exponetꝭ quis tot picturas, tam affabreè fictas atque pictas, ſine Hi ſtoria enarrabit: quis denique tot præclarorum hominum, qui in hac fabrica elaborarunt, laudibus percẽſendis ſufficiet, niſi ingenio ſingulari& planè ſubacto ſit præditus: Quibus omnibus cum ego deſtitutum me eſſe probè agnoſcerem: dici non poteſt, quantum laboris& ſtudij hæc lucubratio poſtulauerit. Omnium verò mavimè huius deſcriptionis difficultatem auxit operis ipſius nouitas. Cum enim neque Horologia noſtra ueteribus agnita fuerint: neque Aſtrolabiorum idem uſus: neque ullibi res nuiuſmodi deſcriptæ aut uerſibus expoſitæ reperiũtur: ego neminẽ ex tota uetuſtate habere potui, cuius non dicam elocutionem,& loquendi formulas, ſed inuẽtionem imitari licuiſſet. Cui incommodo etiam hocacceſsit: quòdiut res nouæ, ita etiam rerum uocabula
—

b FR AETA TTG. n cabula noua,& pleraque aſpera, atq; à natura& ſuauitate carminis aliena occurrerunt: cuiuſmodi ſunt Aſtrolabium, Horologium, Calendariũ, circuli progreſsionum ſeu Almiancarath, circuli uerticales ſeu Azimuth, circuli domorum ccœleſtium, horarum inæqualium, Horizon, Aequinoctialis& ſimilia. Quæ tamen omnia ego Latinæ elegantiæ& ſuauioris ſoni ſtudio, quantum fieri potuit, ita mitigaui: ut nihil in hac deſcriptione ineſſe iudicem, quod meritò in reprehenſionem incurrat. Dicent fortaſſe aliqui, me aut prorſus inanem luſiſſe operam, aut rem, quæ facili& plana uia expediri potuiſſet, cõſultò difficilem atque inuiam mihi feciſſe. An non enim iſta omnia ſoluto& genuinoorationis genere melius diſertiuſꝰ que exponi poterant à uiris eloquentibus: præſertim in ea Schola, quæ& copia talium uirorum abundat,& oratoriæ facultatis laudem& gloriã ſuo quodam iure ſibi uendicat: Equidem non inficias eo, magnam ineſſe uim ad res obſcuras explicandas,& animos hominum permouendos, in ſoluta& plana oratione. At multo tamẽ maiorem carminibus in eſſe, non temere, aut abſque ratione ſtatuo. Nam& uerba in carminibus grauiora,& pulchriora,& metaphorę uenuſtiores: com parationes item crebriores, & exempla liberiora, quam in alijs orationibus, adhiberi ſolent& poſſunt. Quibus cum numerorum accedit ſuauitas: fieri non poteſt. quin perfectum ali

PR AE EAT IO. quid& abſolutum conſtituatur. Animi verò auditorum uenuſtate carminum plurimum affici,& quaſi muſico quodam ſono incitari ſolent: firmiuſque ea ſemper in memoria retinent, quæ numeris incluſa: quàm quæ illis libera,& uago quodam orationis circumductu compoſita ſunt. Quo ſanè factum eſt, ut poctarum ſcripta ex profanis omnium ſint antiquiſ ſima:& quædam etiam ſine literis, ſola memoria ad poſteritatem trãſmiſſa fuerint. Eſt igit ur ueriſsimè à Ciceroneſcriptũ: quòd nullius agricolæ cultu ſtirps tam diuturna quàm Poẽtę uerſu ſeminari poſsit. Sed quid opus eſt carminũ yel ſublimitatẽ vel vtilitatem verbis confirmare? Equidẽ de hoc inter omnes conſtat; tantam olim uerſuum& Potarumautoritatem fuiſſe: ut ſapiens uetuſtas laudes Deorum, alio orationis genere, quam uerſibus, celebrandas eſſe non crederet. Cum ergò ueſtri Horologij ſtructura cœli
ipſius, quod Dei Opt. Max. ſedes eſt, motus uarios,&
7
ſidera, eorumque curſus repręſentet: quo nãalio lau.
*
dationis genere aptius aut dignius illuſtrari potuiſ· ſet, quàm uerſibus? Itaque hac una ratione ſatis me contra illos defenſum eſſe arbitror, qui ſolutam orationem Pocticæ ſuauitati hac in parte præferendam fuiſſe ſtatuunt. Et quoniam honori ueſtro qualicunque mea opera inſeruire,& publicæ utilitati hac lucubratione conſulere uolui: neminem e ſapientibus fore iudico, qui laborem hiũc meum aut temere ſuſce ptum
.

P RAETAT IO. ptum, aut fruſtra collocatum eſſe exiſtimet. Cum ei nim hoc tantum opus ueſtræ Reipub. maximis impenſis, publici commodi,& præſertimſtudij Aſtronomici illuſtrandi cauſa adornatum ſit: minimè cd mittendum putaui ut tam præclari operis ſtructura in uno templi ueſtri angulo lateret:ſed omnibus mihi uiribus in id elaborandum cenſui, ut publici iuris fieret,& aliqua eius utilitas ad plurimos homines lge jateque perueniret. Videmus enim hac extrema mundi ſenecta politiorem literaturam,& ſublimiora artium ac diſciplinarum ſtudia paulatim uileſcere: & hominum noſtrorum animos aut ad luxũ& uoluptates rapi, aut ad quæſtuoſas artes& ſplendida pe cuniarum aucupia conuerti. Nam hodie
dat Calenus ohe, fuluumi dat Bartolus aurunm
reehac lanus ſammus ab imo Perdocet: pec pueyi recinunt lactata, ſeneſq, Lieuo aſpenſi oculos tabula nuch lacerto:
quemadmodumalibi de ſuis Komanis Horatius cõqueritur. Artes autem humanitatis,& Mathematica ſtudia minus ubiq; florere, nec niſi a pauciſsimis excoli uidemus. Solet enim pueritia ea, quæ à ſuperiorũ ordinum hominibus negligi& contemptim haberi uidet, ipſa etiam negligere atque con temnere: quemadmodum longo iam uſu& quotidiana experientia docemur. Quare ueſtroexem plo, uiri Magnifi ci; atq; ampliſsimi Proceres aliorum magiſtratuũ animos
B

PR AEBTAT FG. f mili excitandos putaui: ut, quanti hæc ſtudia facerẽ; & quas in res potiſsimum ſumptus impendere debeant, hoc ſcripto admoneantur. CV M autem& ueteri& nouo more receptum ſit, ut labores noſtros Mæœcenatum& bonorum uirorum patrocinio dedicemus& commẽdemus: ego certè neminem habui, cui po tius, quam ueſtro ornatiſsimo ordini hanc deſcriptionem nuncuparem& cõſecrarem. Nam& in ueſtram maximè gratiam ſcripta eſt:& ueſtri clariſsimi nominis autoritate, uelut Aiacis clypeo, aduerſus maleuolos obtrectatores tutiſsima eſſe poterit. Neq; enim mihi dubium eſt:quin omne id, quod mearum uirium imbecillitate huic operi decedit, ueſtræ claritatis magnitudine& magnificentiæ ſplẽdore compenſetur. Quod igitur unũ ſupereſt, Magnificentias & Amplitudines ueſtras ſummis precibus oro atq; obſecro, ut hanc operam meam boni& æqui conſulant,& eadem beneuolentia, qua omnes literas bonas, earumque cultores, me quoque deinceps complectantur. Datæ Tubingæ Idibus Decemb. Anno reparatæ ſalutis 1574.
Veſtris Magnificentijs,& Ampliſsimis dignitatibus deditiſsimus
Nicodemus Friſchlinus, Academiæ Tubingenſis Profeſſor.

1
12 HOAIN.
Nohlen, Modie- gave Nasse, nos& nu v Neef lee, naioleicæs eono rug re geror: inc o beg rug 4 l, a ⁷ᷣ aol DG Od xοντσ HA* o οο εον g. E reg len elt: ca; Ig, Nx. r- 7 204, 5 V: TH voie o νο cνν, vc ee Fug. T αε p 5 Ne,* NN xl ve h NN Can, Cola ole elt 8 ava. Oνπο T. bs, Arte, Kal Aoιναον leg: 719 ve ο,dBdt Fe. TN NN, N 2 eds, a- cατν e Ts ole g 60 22 0 e cio A. Get Dl olle dig, 14 55 ev„ poονοοννꝰι/: Tel Od., A, uu gvio An, AF ee oh: o i hne vgl„ ieph ve: Ovvei 6 bac rvec BoAN HSG ατ Te Fc S S, oeπ 4 O C, Koc la: 0 Ah d cee eU! Oo f weh per viſvcæ o coe xs Kvelænge, i Yee der, eee, pelt: Oo, LD ge% o 6p Aq uc, pci S- Nl oer Hel. rie- a uα asęaſuh luspcxcclit: S des ole d Ec᷑ Col. Mανν D αν. 85
5 5

AD CIVIT ATE M a Argentinam.
RGEN TINA, urbes inter celeberrima, ſalue. Diligo te, colo te:quia multum temporis in te Diſcens, profrci: dum nobilitate tenent me Vyerteri celebres: Antonius atque Philippus. Non ſine re nomen tibiiſed magis aurea uerè es. Inmundo ſunt hec: corpus, natura, anima,& mens. Vitach,& Ens:indunt uim proxima quæque priori. Corpus alit natura: anima hanc tenet: aſt animam mens: Mentem uita foueti ſed uita ligatur ab Ente. Sic tibi mœnia ſunt,& opes, populus, proceresq́;. 110 Et ſchola, relligioq;:uiget prius omne ſequenti. Mæœnia ſtant opibus: fouet hos populus proceres, hunc: Hos ſchola dat: ſed perficitur ſchola relligione. Conſpicitur ſignum præſtans his Horologeion: NMœuibus, atque opibus populo ſapiente ſenatu, Dignum opus: idq́; ſcholam ſpectaus,& relligionem: Dum doctus Daſj puis,& Vuolkeſtænius, acri Perficiunt ſtudio:Friſchlinus diuite uena Pccuntat: creuẽre ſchola quæ germina leta: Dum tibi tu cure, ſapiens urbs, innuis eſſe Pr.eceptum Domini, uigilando orare iubentis: Quando nos lateat, qua ſit uenturus is hora. Argentina uale, lumen Germanidos oræ. ræſulgens Microcoſme: Deus te ſeruet ab hoſte.
Martinus Cruſius,
Tobingę utriuſque linguæ Profeſſor.
DOMIL=

V. C.
DOMINO M. NICO.
DEMO FERISCHLINO, POE.
1 AB GRAvISSIMO, MACHIN ABE 1 5*/ Aſtronomicæ a 8. P. qʒ Argent. nuper magnis ſumtibus erectæ celebratori optimo, Chriſtianus Egenolphus Francof. S.
VI. FRISCHLINE prius uiciſti carmine multos. Q Nunc( mirum) ingenio uinceris ipſe tuo. Qui ſice stelliferas audens tranſcen dere ſedes, Te mira humanis eripis arte plagis. Salue, ö ſublimis fabricæ clarißime præco, Salue non illo, Dædale, Crete minor. Dum namque æthᷣerios illuſtras carmine motus, Sidera quis, Phæbus, Cynthia quisq; meant, Dumq́; breues uitæ ficta ſub imagine curſus Docto& criſtatam carmine pingis auem: Fama tua ætherios pro ſidere tendit ad orbes, Argutaq́;, mori neſcia, uoce canit: Et tecum, ac per te ſurgens precioſa, tuoq; Munere perpetua machina laude uiget. Ambigo, uictricis tribuam utri munera halmæ, NMoli, materiam quæ dedit. anne tibi. Farcite mi celebres ſi quid delinquo, magiſtri. NMuſc illo maius pondere pondus habet. Vnam ſe laudat moles, celebresq́ magiſtros: Hos illam cœlo carmina ſeq; uehunt.

TVRRIS ARGENTORAT ENSIS, FAB RIC AE IBI.
DEM NVPER EXTRYCT AE, . 5„ eiuſdemq; præconis, eodem
autore.
A* NvL vs at medium precio minor ambit laſpin,
dic turri magnæ ſabrica maior ineſt. Fabrica cur maiorturri: qua clauditur par g ether ſubiecto maior& ipſe ſolo eſt. Dißimilis ratio meque enim terra mbit olym pum. Sed potius cœli uertice tecta lacet: Turris at exiguæ ſtat noles addita parti, kulget& auguſti pars quotacunque ſoli. Hfuc bella orta Suos minui præuidit honores Turris,& huic fabricæ pars mea, dixit eris. Sed cupida hæc laudis, nempe es tu terrea, dixit, Cœlum ingens hu meris uoluo, ſed ipſa meis. Vidit ea,& rupit ueneraudus bella ſenatis, Et fabricæ, tecti pars, ait, huiuis eris. 14 prius huic longos codit maiusq́; per annos, Sit tibi in hac tutò w oſſe latere, ſatis. Sed qua malori cedunt mare tcrraq; cœlo. Laudi hæc ceſſura eſt hac ratione tuę. Vix hæc ſopicrant grandæui prælia patres, Qui noua tentaret prælia. ſeriptor erat. Hicq́; ut malori certaret laude ſuperbæ Molitus fabricæ triſtia bella fuit. Hancq; ſupra ad cœlos nixi uolitare ſenatu Palme pro uoto præ mia dante tulit. Cur itacuiderunt rapidis obnoxia flammis Mœ nia, ſaxa, ares, turrigerasq́; domos: Solos poſt flamm as ſupereſſe& uincere uates, Carminaq́; ext remos ſpernere ſola rogos.
M. ER

81S PRO FPESS OR. L.
Tala gens magnæ laudat tecta ardua Romæ: Omnigenis paßim tecta petita uiris. Gallia ponteſacriſcſeſpiraminis effert: Atque ſli immenſum queritat inde decus. Tu te ſublimem felix Germania tolle argentina tui quòd ſit alumnaſoli. Argentum reliquo quantum præſtantius ære, Teutonicis tantum mœnibuis illa prrit. Hanc uclut ipſe refert tuusùò Germania phœæ nix Sturmlus, in magna maximus urbe decor: Quattuor ob cauſas peregrini adcuntq́; uidentq́;: commemorantq; alijs quattuor iſta locis. Alina tenet primacillorum a cademia partes: Quæ doctis mirè eſt ſuſpicienda uiris. Proxima turris adeſt cathedralis maxima templi: Et molem,&& tollens nomen in aſtru ſuum. Inde ſtupenda ſuis armamentaria monſtris: Ordo ſtupor, noui fas, copiaq́; illa ſtupor. Quòdq; magis rarim,& theſauro clarius omni: Natiuum hæc cornu munocerotis habet. Aſt ego iam dictis quintum mirabile iun gam: Turris id in gremio continet alta ſuo. Forte Da podlus, cœliſcrutator& orbis, Molen illam.& turris gran de ſtupebat opus. Hecſecum: had omnes iulat altæ culmina turris Scandere,& in uarias lumina ferre Pplagas. Suſpicere ad nitidi rutilantia H dera cœli: Atque uidendo, aciem ledere ſæpè procul. Hicſtatuamils opi noſtro memorabile ſeclo: Quod magn. ef gies, quod ſit imago poli. Tempora quod ſignet: quæ ſolis e orbita lun: Lapſac; ſab terras ortaq; ſigna notet,
Nee
M. ERHARDVS CEIL/
LIVS SCHOLAE TVBINCEN.

Nec mora fecit opus ſolerti indagine magnum: Quod nunc eſt oculis dulce uidere tuis. Nan um opus, auditis dictu, uiſauq́; ſtupendum: e re ferens. Antea tale nihil tellus notria uidit: Behia tale nihil cætera tale nihil. Forte ſed obijcies:eæco bene tuta colores Dicere res non eſt: uiſa referre decet. En ego Friſchlini pandente poẽmate tanquam aure hauſi: uidi lumine quæq́; meo. vt uidear præjens miracula tanta tueri: Vidit is, uerſu dat reuidenda ſuo. Tu quoque tam clari lege commentaria uatis: dubijceent oculis omnia ritẽ tuis. Illa Maron æo grauiter ſunt condita filo: Doctrinæ& magnas teſtificantur opes. Philoſophus niſt enim non ficto audiret honore: Ni uero audiret iure. poc᷑ta ſacer: Hecſe condigno frecone orbatafuiſſet Fabrica: ſed uerum eſt hoc modò nacta fabrum. Felicem quidam diuinum duxit a chellem, Mœonides quod ei præco poẽ᷑ta ret. Felix hæc fabrica eſt,& uero nomine felix Quòd, Friſchline tuo eſt cancelebrata metro, Non ita ter clarus uenerem depinxit a pelles, vt ter clara tua hoc Nu a poliuit opus. Ergo /i uarijs plenißima carmina rebiis, (clorum ſi quem mobilis ordo iuuat: Si iuuat ha mant cognoſcere mentis acumen: Præſtare artifici q id quæat illa manu: Han lege diuino manantem flumine Nuſam: Non audita prius:uiſa nec ante leges. Atque Da p Dαν um longam traducere uitam, Friſchlnumq́; meum uoce ſauente, iube.
UF

DESCRIPTIO HOROLOGII AR.
gentoratenſis.
AJ Sr polosg nouos,& nexos orbibus orbes, HForarumq; vices varias, Solis; labores, Et Lune nietas, diſcretaq; corpora certis Limitibus, cœli peros imitantia motus, Artifici fabricata manu, miracula rerum, Hinc canereè incipiam. Cæli mihi ſumma poteſtas Dextra adlit, fauedutqut eis pia numina cœptis. VRk Bs antiqua iacetiprimi colucre Tyebaces:
ARGENT ORA V M,xihis cõtermina Nheni, Diues opum,& nulli peterum virtute ſecunda, Sius fidem ſpectes,& relligionis honorem: Sue forum, canosq patres: ſanctumq; Senatum, Iuſtitiæq decus, ſeu limina culta Lycæi, Inſiguèſque piros: ſeu duro mania ſaxo Condita,& armatas aduerſa in prælia pires: Marmoreaſque domos, atq; ardua tecta domorum. Hac TE MPLVM auguſtii, cælataq; turris in vrbe Vertice proſpiciens alto(mirabile viſu) ü Sur git:& excelſum caput inter nubila condit. Tota toreumatibus, pictisq exciſacolumnis, Lota patens luci,& leni perflabilis aura, Et cono inſiguis galeæ,& teſtudinè circum
C

ES(RIPTIO gad aplici ſepta,& nullo violabilis icrn.
Prima ſolo boſuit quidam fundamina duro, Steinbachia natus de gente ER VIN Vs:& onine
Ad galeam diite puer cn. une ſeyſit.
Nßor e quo imperij geſoit Ri oDoL DH vs habenas
Habs PVR, Comitii Germanus origine Ceæſar. Nunc illam multis ſeruantq; ſcuentſ minores Inpenſic, nag idſque locant in honore, ſuoſque Maiores hac laude æquant mam fulmine tactam Sepius immenſi repardrunt ſunitibus æxis.
Iunq; adeò nuper, foribus qua proxima templi Stant adyta. Auſtrinis, ſocia teſtud ue iuncta, Excelſo fabricam poſuerunt pariete muri Vit usr yt exactas mortalibus indicet horas,
Et Solis Luc; pias, noctesq diesq;,
Et men ſes fa ftaſque, i in 81 digerat æuum. Mirum obus inge ni,, mirandaque arte paratum: Quale labor eri neſciſſet radere toruus
P/ uxitelis,(ous nec de binxſſſet Apelles:
Nec Poßycletæus dux ſſet in ære caminus:
Quale nec ÆAtuæis olim Telchines in antris,
Nec rigidus Steropes, nec, qui polit arma Tonanti, Mule r ætern. hotuiſſet finger e maſſa:
Quale nec hoc toto quiſquam conſpexit in orbe: Nec facilè aſpiciet: ſeu Gallica remna pererret:
Sen totam Italiani li tret:ſeu e orbem VHiribus in gen ſaberantem climata mundi Totius
UR o-ůàunu ůͥ

NN. Totius, inuiſat: ſeu Perſica rura Peragret, Sue adeat Libyen, atque ultima littora Ihules.
GLORVS coELESTIS.
Primus humi niteus pennis ſe oſtentat,& alis Exhlicitis: dir que ferit ſua viſceru roſtro: Et gerit impoſitum Pelicanuis tergore cœlum, Arte noua 2 tum tenui de cortice cœlum 5 Non fictum ex nibilo. Deus ſocſibi pendicat vni ig Arlas pumero ſtellatum cœlſferaxæem Torquet-& incuruo ſaſfulcit ſidera tergo: Sic paribus nitens Pelicanus Armiter alis, Artifici factum dextra ſuſtentat Ohmbum. NQudò non pumani penetrdrunt Hectoris artess Ecce polos&picta manu, noua ſidera cœli Gigniferuniq orbem cellis fulgentibus aptum, Cuique illumſpacijs Aquator diuidit quis: Et Hopicos geminos:& qui diſterminat Arcton, Vinumeroſque alios ſublimi in vertice ros, Pleiadeſque ipſas, fuluuimq Orionie enſeim, Et rapidum Inachiden,& Gorgonis ora Meduſæ. Et cum Caſbiope natam, aligerumq caballum, Aimoniamiq; ram,& ſidus pluulale capellæ, Et quiecunqut alto prufulgent ſidera cœlo. Omnia que tacitd enſim labentia curſu, Concita ponideribus, cœleſtiſque æmula motus, Quattuor& v/ginti horis poluuntur in orbemm.
5 333

Vitq faces aliæ verò tolluntur in axe: Et caput occultant aliæ, redeuntq; ſub vndas: Sic etiam picto ſtelle hoc oriuntur in orbe, (Cum facibus cæli,& ſimilitomone cadentem Oceanum repetunt, vultusq ſub æquore condunt. Præterea gemini diuerſo limite molem Circa, fila trabunt orbes immotus vterque, Sec ſecant, partes dirimuntq; in quattuor æquas. Alter ab exccelſodecurrit cardine mundi, Verticibus ſaper incumbens flag inde per arctos Fila trahit geminas:& mundi ſuſtinet axem: Ille polum ſupra terras vndasq leuatum Denotat, inq gradus totum diſtinguit Oh mpum: Et paribus ſpacs occaſumcernit& ortum, quali totum dirimens diſcrimine cœlum. Tum, ſibi quod nomen traßit alto a vertice, punctũ Deſuper inſiſtens, ſablimi culmine monſtrat. Stella coruſca polum ſegnatede vertice punctum Angelus oſtendit, flauenti efictus in auro. Linea ſede medium tranſit quæ immobilis orbem, (Aypellant axem)geminas deducta ſub. Arclos, Ingentem obliquo dircumfert tramite molem. Hancanediumq; orbem, tractunich a vertice circũ, Alter tranſuerſo fexu circumdat Horixon: Et lato obliquam præcingit limite Sphæram: Dimidiumq tegit cœlum mediumq; reuelat: Lapſal ſab terras exortaꝶ ſidera monſtrat. Huic
e ee

Huic venti inſcripti gro,&. uperaddlita circum Ventorum ſimulacra, notis diſcreta lociſq. Hinc Notus, hinc Boreas gelida coſurgit ab arcto, Hic( arbas gepſyrusq aduerſa nubilus ora Neſpondet: medio quos inter limite pignant Africus, oppoſitusq illi pelocior Eurus, Et( aurus, turbanſque ſuas violentior yndas Circius,&, Calabrim qui littora perflat, Iapyx. Human ù diuina manus inuenta. Quid vſquã Aut Deus, aut Natura facit: quod pollice noſtro Non imitemur opus, noſtri gens æmula Patris: Et quiſquam has fabricas atis admiretur,& ore Prædlicet? antiquus ſi tale videret Aratus Structi opus: egregio quam conderet æthera ver ſus Si Proclo d phæram licuſſet cernere talem: Nonne putas illum longè meliora fuiſſe Scripta relicturum, quæ poſtera diſceret ætas? Sed quid commemorem Pelicanum viſcera roſtro Tondentem,& cœli torquentem fortiter axes, Paſcentemque ſuo ieiunos ſanguine pulloss Fallorb an hac manifeſta fides fit imagine Chriſti, Et pietas mitis, quoque eſt compleæus amore Humanum Deus ille genustcum ſanguine fuſo Mortales culpas,& crimina noſtra piauit: Haus homo yt nobis moriendo reſtiteat rem, Amiſſumque decus reparet: veteremque cruore
Effuſo vitam mortalibus** 17

tu nunc, Roma,& Larpeia rupe petiſtum Admirare canem lambentem ꝓulnera lingua Area:& huic poſita iuratos lege miniſtros Præfice: qui capitis ſeruent canis ora periclo. Ecquid enim potuit celſa canis æreus æde Spectantum monuiſſe oculos, dum ꝓulnera lambits Nos Pelicanus auis,(uR ISI præluſtris imago, ö Adnionet An o adi de ſanguine CuRI STI.
Et ſimul inipoſitumi prono fert corpore cœlum:
Præripit& veteri diuinum mumus Atlanti.
Dy AE RO TAE VAM REGVLA immobili.
Sed qui ſunt illirubicundis orbibus orbes Vnbliciti,& numeris diuerſi coloribus audti: Plurima quos equis diſtinguit linea metis, Exectoſque adyti paries ſub lumina profertè Prima ſuo denos cumplectitur orbita recto
Axe pedes, inſtarcanthircircumque rotatur Quoque anni ſpacio ſemelta leuaque Boræi
Parte axis Libycum tardo pede ꝓergit ad Auſtrũ. Hlac menſes annique vices numerique dierum Deßicti, quos illa ſuo certiſimia motu Exyplicat,& totum metitur leniter annum.
Stant gemini circùm, proles Latonia, Ph bus, Et Phæbi Diana ſoror: præſignis vterque Hurgineo vultu,& telis chypeoque decoro
Hinc

HoROL OSI ARGEN r. Hinc atque hinc pictus. telo, de Parte ſiniſtra Orbis, Apollo diem quemuis toto indicat anno. Ophoſitam digito Phœbe notat aura nocteni Indice: quæ medium hoſt annum tarda ſequetur. Gic tibi totius mirahile uus hic orbis 8 Præſtat E Hhemeridis: menſesqjue lies que reuoluit Oimnes, quos in ſe tutus complectitur annus. Huic inſerta rotæ numeris et altera pictis Orbita lata pedes d vertice ad ima nouenos, Multiplici deſcripta nota, Varijs que figuris,
Tota rubens, niſi quos numeri hpeperrè colores Diuerſos, teretes que arcus& linea ſectrix. Hec tardo motuſegues /e vertit ad. Arc tose Et ſemelin centum tacitè deuoluitur annis. Aureus hic fulget numerus, cyclic notantur Solares: hyiſtich inſunt equaliter anni,
Et quem B ſſextum proprio cagnomine dicunt: Feſtaq; mobilia:& acijs diſtantia certis
Luterualla, quibus concurrens adlitur anmus,
Et quicquid ma gnis har eſt committere Faſtis.
Oſahperi, quantæ artis ohuN uam fabrica docti
Aſtronomiein longum Jui tam proculaſpicit æuunis
Quids qudd in hac etiam Holis 2 er æthere metæ,
Viſunt diuerſæ: quibus ille hyemalibuis hoi
Vnminet bis hropior ternis, aut altio- ſclem
Extat, vbi eſtiuos/ HPacioſius exigit ignes:
Aut etiam noctęs exœquatxitè diebus?
Has

DEScRIPTIO Hus namque octaui variat trepidatio cæli Immutatque vias Solis: punc los que dierum Nodcti æquatarum,& moto cum cardine vertit Solſtitia. Ille ſuum niotiis tardiſßimus orbem Voluit ab Auſtriacis gelidos Aquilonis ad axes: Abſoluitque gradum, centum annis circiter, vnum: Vt peterum quidam ſtudio ſolerte notdrunt. Cumque due fuerint mediataque Myrias actæ Finborum:& tacitis ierint iam paſoibus octo 8 ecula, ſexque decem primæuo 4 tempore mieſſes: Tunc liquidi hunc totum cœli conuerſio grum Einiet: vt numeri docuit Copernicus arte. Tunc annus veniet(ſi vera eſt fama) Platonis, Et veterum rediuiua hominum gens ſedibus Orci Surget ab Eh is ad priſtina lumina vitæ. Ater erit tum Tipſhys,& altera, quæ ve het Argio Delectos heroas:erunt etiam altera bella: Atq iterum ad Troiam magnus nuttetur Achilles: Denique totius facies reparabitur ui, Priſtinaque antiquum renouabunt ſecula curſum Sed quò dſgrediorꝰ quæi cad mendacia labor? Vera placent Superis: veris de rebus agamus. Et quoniam verum eſt, Solis ſuper æthere metas, Sidereosqque polos aud cardine ſemper eodem, Solſtitij nec ſtare loco peſtigia xo: Nonne decus magnũ hic paries laudemq; meretuir,
Ate quod has nobis punctorum ardentis Oh mpi Orbe

OROLOGII ARG ENT. Orbe vices picto, ad certam demonſtrat amuſbimis Hactenus expoſui geminos tibi carmine circos: Nunc extrem operi ſuccedit cornibus altis Orbita:quæ reliquis, cctrum haud, informe duabus Inſiſtit, tres lata pedes, viridique colore (onſpicua,& geminis ſuperans extrema rotarum Cornibus. bc intra numerus tibi proditur anni, A prima elapſi morientis origine mundi,
Aqque Deo nato& nuimerus ſpacio. Aureus æquo, Solaricque cyclus, quoduis& mobile feſtum,
Et quicquid centum brumarum continet orbis. Tum, ne quod ſpacium ſit fortè coloribus orbum, In viridi plano Germanam ſubijcit oram, Finitimasꝶ plagas,& mœnia clara petuſti
AKG ENTORATI,& celſæ miracula turris, Tectaq magnæ vrbis viuo depicta colore. Preterea in laterum muri compagine firma
Hinc atque inc Lunc tenebræ,& olisq late bre Sunt ſcriptæ, haries quotquot comprendere circum Anguſtus potuitaoam ſi comprendere centum Annorum Hclipſes ſpacium botuiſſet inane: Onmnes appictæ digito ſolerte fuiſſent.
At quæ ſunt inibiſex vltra luſtra notatæ,
Hlee tibi principium& medium„ſinemq moramq; ( uiuſque oſtendunt,& certo limite ſignant.
Que ſuperant aliæ, hasgeminæ ceprè tabelle: Quurum poſt multos vſas cum penerit amnos,
D

f ESCRTPTTo Hec acht. poterunt depicta ad limina figi. N 7 ue acdel il 9555 quod quiſ quam carpere p o it: Neglectumue querir aut vnc ſaſendere naſo.
PLANETARVM MOT VS hebdomadarius.
Hlc ſuprd, clari tectum profulget Ohmpi (Cæruleum,& ſtellis radiant noua culmina cœli Hinc atque hinc geminæ pandlitur in et here uallæ: E quarum læua, ſinuato tramite acl Auſtruni Qualibet vna die curuis erratica bigis Prouehitur ſtella,& nitida ſe oſtentat in aura. Cumique dies Solis ſaßpremio lumine moutes a Contigerit: tum primuim alto ſe limite tollunt Solis equi, elatis eſHlantes naribus gem. In curru Phœbus, claris lucente ſaragdis Oonſidet,& leuibus per cælum fertur habenis: Dextra manus ſceptro, caput eſt diade mate fult i, Læuaque fert almi radiantem lani pada Solis. Aureus ihſe axis, temo aureus, aurea ſummæ Curuatura rotæ radiorum argenteus ordo. Inde y bi clara dies Lund mortalibus almum Extulit os terristum fulgida OQmntſia curru Hiue ſitur bij go, haretram celeresq ſagittas enatrix, arcimque gerens, ſinnataque Lunæ cornua habens leua. Ceruæ ſubicre iugales Temonem,&ſacia ducumt ceruice Diauam. Tertia

HoROoL OSI ARGEN＋. Tertia, ſed clara cum iſtrat lam pade terram Ortadliestforibus prodlit Mars aſberatroci Inuectus curru, nianibiis niolitur ſabenas,
Que conſan guineo ductut Bellona AHagello.
Iyſe enſem, hheumque,& rubræ cornila criſtæ, Loricamque humeris gerit,& furit 4ſper in armis. Ut cum Jurcu ferox gelidi prope littora Ponti Bellu monuens, immittit equos atque ag mina curru Proterit,& raptas fugientibuis in gerit haſtas. Piſtera cum peniet tenebris Aurora ſugatis:
Lum graue Mercurius cæcis caput eſferet vmibris, A. letoſque hedles Juatiet, virgamque leuabit Sommmiſferam dextra, geminus uam circuit anguis, Ignen exit capiti fulua de arte galerus:
Mira Deo facies,& quam decet alitis Hſe:
Cui data per terras,& her mare nuncia portet. Ibides hunc vectant iundlis her inania pennis,
Ibides Ægypti Volucrum genus, ibides acri lian. lib
AAduerſæ roſtro ſerpentibus, propè nullis ode ant 2 8 f mal. cap.
Exhoſetæ morbis, ioc 2 e ſordibus,& quas 25.
Lurida non vnꝗquaum ledunt aconita veneni. Hinc ꝓbiſe quintus ſuſtollet ab equore Titan, Aercuriiſque iterum noctis ſucceſſerit Pynbris: Protinus e/oribus ſolio ſublimis eburno Lupiter egreditur Piſea J ualis in ede
Phidiaco cabat torno cælatus,& auro Huadlique mnunitisg namquè aurea fon te corona

Plin. libr. 3 cap. 5.
DrscRiprro Emicat,& digitis ſceptrum regale coruſcis Ipſe gerit, trabeaque leuat ſuccinctus habenas: Currum aquile ducumt ſocia ceruice iugales, Rexinæ volucrum, ſicut rex Iuppiter ommes Aternis regit imperijs homineſque Deoſque. Hunc Venus inſequitur, lucem cum prouehit almd N Sexta dies, Iduem nata Venus, pia mater Amorũ, Perque leues auras iunctis inuecta columbis Aduolat, inque ſui durat ſtatione diei. Hic decor,& nullis facies obnoxia mendlis, Auri comumque caput, Hlauiqueè in vertice crines, Sidereique oculi,& vultus ſine labe puclicus, Et planè human diuina in corpore forma. Vt meritò huic ceddit Gnidiæ ſacra marmora Diuæ, Praxiteles olim tanta quam fecerat arte: Vt multorum hontinum in ſefe conuerterit ora, Accieritque procul G nidon, in iuuenemque procacẽ Igibus d fictis veros immi exit igues. Tandem vbi iam ſunmo vitiduis ſe oſtendet ab ortui Lucifer: heb domadique addet lax ſeptima finem: Horridus exibit ꝓultu Saturnus atroci, Pilento inuectus. Socio lea iuncta draconi Temonem ducit:dextra ipſe immanis acerba Infantem prenſumt crudeliter admouet ori, Vt poret,& tepidos diſcerpat dentibus artus. Luo humero falcem gerit: hac mortalibus annos Alſecat,& triſtem properat per funera mortem. Dima

HoROLOSGIHI ARGEN Tr. Dira ſeni ſacies,& lurida mortis imago: Terribileſque oculi,& ſicca caua lumina fronte.
O ſecuri homines, cæcum qui tegitis æuum, Inmemiores let hi, huc oculos conuertite veſtros,
Et ſpectate grauis ſimulaci um flebile mortis, Naniquid te(Larias animum coluiſſe per artes Quicdſyluis qgitaſſe ferase quid bella ciere:
Quid linguam eloquio iuuat informare diſertoꝰ Magna quid tot Hatrijs ditionibus orbem Adderet quid Veneris prodeſt decerpere fructus? Omnia debentur morti: nors oninia tollit.
Nec tua te redimet multi doctrina laboris,
Nec ꝓalidum robur młbrorũ, aut Martia pirtus, Nec dulce eloſuium, nec regnum aut munera( ui Nec te blandus amor, Ve eneriſque tenerrimus vſus Eripient mortis, quæ diſsipat omnia, falci.
INDEX QVARTARVM H OR AB, TI NMIN VN Ta N CV N duobus Angelis, duobusq́; leonibus.
Proxima nunc ſe oſfert ſupra iy ſam Neaula cælum
Aurea, quæ quartas horarum tramite certo Metitur partes,& quaque reuoluitur hora, Oſtendit que oculis ſtella fulgente minuta, Huic gemini appoſiti dextra læudue coruſcant Aligeri infantes, ſormaſi crinibus ambo, Sidereiſque oculis. e lucida membradecori,
D 177

DeęscRIPTIO Vt, quæ nudorum tabula pinguntur. Amtorum. Cratus in ore vigor, facies, quam dicere poſdis, Angelicam in pueris, ceruix, humeriſq, naniſſq Lacleo le, inipubeſq gen, quis plurmmus iguem Affud. nber, fe noſaßer ora cucurrit. Vudum ſanguineo veluti piolauerit oſero Si quis eln vel miſta roſis vbi lilia fulgent. Horum alter, ciim lapſa ſonds dedit 1 ſabremos, Sceptra manu mouet,& totidem ciet aliger ictus. Vt, cum fortò nouem modulantun carmina Me, In medio Ppœbuis eee w, gubernat: Alter, vbi finem dederit mors atra ſonando, Deſieri 16% bor pulſus( imirabile piſu) Inuertit vitrum leua, inuerfumq; tuetur.
st gexvinum vitrum ar tic ſab police factum, Lggnag incluſum tereti, circimiq; columpnis Diſtinctum exiguis, ſurdo que caßacius inio As ſapero. In medio ceruix ty Mie enaci Aptatur cera,& no. lum coit æqua ſub num. Pars ſupera in reliquam tenues deuoluit arenas, Mietitilre que horæ labenti puluere tempus, Lamina quem par 1 ferrata foramine mittit. Qualis apud veteres erat olim C lep ſydra Graios, 1 veuxI temps quæ nenſuraba 50 arum, Cecnopiſe q; v. bee on ſcgnabat G bhoras: Tale man, quoties 8 lefiniſt hora, Alger a dextro couiuertitlintite pitrum: Obuia

Io ROL OGH ARGEN T. Obuia turba hominum ꝓulitus ad idera tollit, Miraturque anus pueri, cauſaſque requirit. unt qui numen iueſſe hutemtipars Piuere credunt: Plerique occultas puerili in corpore pires Permixtas dicunt: pominesſtupor arripit omnes. Nec ſanè immeritb quis enim prius audijt vnqulam Talia Lyſippi cælb, tonnque Myronis, 5 Praxiteliſue exculhta manus quis vidit in orbe Tale quid huic operi compar, ſimileimue laborem, Sen totam aſpicias fabricam, ſeuſingula membrus Nam quid ego hic mali memors quid torta colubri Pectora,& antiqui ſunulacra hic fixa Draconis, Vtlabule inimineaut, Alæ teſtantia lapſum Atq Euee, primorum hominum, quos perfida adegit Huus anguis petitos decerpere ab arbore fructuss Qud dicam infantes aliosꝭquid torua loonum Ora, truceſque vngues, quibus illi inſi gnia geſtant AGENT TORAT& galeam criſtaſque comdtess Quid multissnibil eſt, quod quis deſideret vſquam, Quando nibil defit, nihil vlla in harte redumdat.
As T ROLAETVM CYN SEPT EN Planetarum indicibus& Dracone.
Sed qua laude canamꝰ quo denique perſequar ore Tag en vi in 5 ſoris& quattuor arcum,
Et ſeptem indicibus clarum, medioque Dracone, Axeque ſigniſero,& ductis a pertice GYrise Mi

DESsc RIP TI Mirum opus ingeniji m irãdiæ hæc mac hina detræ, Qua melius nullum, qua nec perfectius vnquam Extitit artis opus, veterum nec docta virorumi Plenius ingenuo monimenta labore pararunt. Heu quod nd apta eſt numeris hc fabrica naſtris, Et fagiunt molles deſueta vocabula ver ſus. Nan quo Vac appellem, qubue apto nomine digner? Dicam Astrolabium, quamuis mibi curta repugꝛet Hllaba, quando ſarum, quo dicam nomine, refert. Ornari res ipſanegat, contenta doceri. Et ſi qua externa referantur nomina lingua, Hoc operis, non atis exit. nom oninia flecti Poſſunt,& propria meluls ſub voce viotantur, Ceu peterum quidam cecinit cultiſimus augur, Sed tamen vnde mei capiam primordia veyſus? Vndle hic incipiam, tanta eſt vbi copia rerum Exterior limbus(quid enim petat inde moueriꝭ) Quattuor& viginti aßtẽ diſcriminat horas, Temporibuſque dies& noctes terminat æquis. Interior varijs depita eſt area Oris, Orba omni motu pars porum circinat arcus, Pars flexu ince dit tranſuerſo,& diſſecat orbes. In medio punctum eſt( noſtri de vertice nomen Illi indunt, Arabum dixit Yo bar bara Eenith.) Quodl capiti inſiſtens quauis regione locorum Et quag vy be ſuum, populis haud omnibus vn eſt. Hoc aliqui cin gunt arcus, inſtarque coronæ Cir

HoROTOGHf AR GEN. Circumeunt, AMabes quos. Almicantarailicunt. Atque hi ſurgentes vuſto de gurgite flammas Monſtrant, quotq; gradus quæuis peragrdrit. Eorũ Maximus, obliquo qui ducit fila meatu,
Arcus Finitor, terramque& ſidera mutat, Oſtentitque aliud tibi cœlum, aliudque relinquit. Iyſum aliqui punctum dirimunt, nedulnig bererrãt Tranſuersum ducti ſublimid vertice gyri.
A Amuthß hos Arabum vox barbara nomine dicit. Sunt tres preterea diuerſo tramite picti, Diſtantes ſpacijs inter ſe æqualibus orbec, Alter ad octipedis deflectens brachia Cancri, Aſtiuumque trapens medio ſibi nomen ab eſtu, In quo pro lucit Titan lucemque mord ie Feruidus,& longas metitur tardior horas:
Alter Hyperborei vergens adſidera(apri, Iltima deſignat redeuntis lumina Phœbi, Attingitque oram paruo diſcrimine limbi:
Lortius m niedis fabric iegione locatus Componit ſpacio quali noctemque dibmque, Sgnifermqus pari diſtinguit limite circum,
Lan fgeriſigno& lato curamine Libræ.
Sunt orbes etiam biſſenium pac harte domorum, Omnia qui oſtendunt totius limina cœli
Inferius piti, facies quâ lata hateſcit
Aſtrolabi. his reliqui iuncti ſtant ordine g yxri, Qt quot inæquales monſtrant mortalibuis horus.
E

Describe f Hos ſaper ncumbens eti ſua fila retorquet Sign fer ingentiſtellarum cinctus amictu, Ciderach oſtentat tacito labentia motu
Leniter,& parijs animantia picla figuris. Laniger hic. Aries, aduerſaꝗ Libra refulgent: Hic Taurus, Taurique aduerſus Sᷓcorpius ictu, Hic gemini, appoſitoque minax Iucularius arcu: Hic Cancer micat,& pultu(apricornus atroci: Hic Leo,& obliqua fluuinalis Aquarius vrna: Hic Virgo,& Piſces aduerſi virginis aſtro, Oinnia reflexi plans ſigua addlita g yri,
Athereas per quæ Phœbus nioderatur habenas. Ibu ferò totilem Cij cus conuertitur boris,
Et duodena ſuo circumfert ſigna meatu,
Extima diuidui quot denotat orbita lumbi.
Sed ne que carminibus centrum ſablime tacebo, Iudicibus ſeptem conſtructum atroque Dracone. Quos inter primiuslabentis tempora Solis
Vudicat,& lucem ſpacijs diſterminat æquit,
Et quibus in pita commumibus vtimur horis Nodes atque dies, digit circùm indice monſtrat. Tim quod ſigiiferiteneat ſol aureus aſtrum Quoque die, quaulſque hora: quanic; altus ab Yndis Oceani exierit:qub inſiſtat yertice cœli:
Quang; dom intrarit.(ſunt limina plura domorii) Atreliqui reliquos demonſtrant orbe Planetas Sgnifero circum errautes nediumq; loquuntur
Cuiuſ

O ROLOGII RG ENT. C uiuſuis motum, quo ſi g» quiſque moretur Hyodlaci, quæ quis q dom us cœliſtia ſeruet Limina, quo ceſſi conſiſtat vutice cœli:
Quantum hinc Heſperio, quantum illinc abſit Eoo Falciſer, aut ſurgens felici Iupiter ortu, Gradiuilſue fero mminitans immiamia pultu,
Aut Veneris ſidus, Maidue Atlantide natus, Autquæ noctiuagis Luna implet cornibus orbem. His Draco terribilis, ſquamiſq ingentibus horrens Additur indicibus, ſinuatq volumina tergo Immenſa,& moto cum ſignis circuit axe.
Ille vias Lune monſtrut, Solicq labores,
Condlit ꝓbi ardentes atra caligine currus,
Inuoluitq; orbem tenebris. Ille om Dianæ
Luce orbanda notat, quoties fruterna ſorori
In capite& caudlis opponit lumina Phœbus.
Quid tibi opus poſt hac numerutis arte tabellis,
t ventum notes obſcuri lumina Solis, Siellarumue faces lange lateq requiras,
Et quantum d media diſtent erratica meta
Sidera Signiferi,& cobant quo ui ſus in axe,
A. que iterum oſhoſitis ohhonant obus gesꝰ Flic propius cernis, quos dant vaga ſidor, vultus, Cernis con gyreſſus Paxios, Conutua nexu
Corpora iuncta ſao,& ſocio concordia motu,
Cenis& oppoſitos, quos prœæbent deſuper, ignes. Hic media ſub nocte vides argentea Solis

ESCRIP7T16 Lumina fulgere,& media ſub luce Dianam Splendere,& cœlum noctuq dieqz coruſcum, Stellarumq faces: ſeu clara lampade Phœbus Lllaſtret cælum, ſeu nubilus ingruatæther,
(um neque ſunt aſtrorum ges nec lucidus aura Siderea polustobſcuro ſed nubila cælo,
Et Lunam in ninibo noxæ intempeſta recondit. O mimndum opus.& quiſquam ſatis omnia ꝓerſu Explicet, aut hoſoit verbis æquare laboremꝰ
Ehe, cur numeris volui committere tantum Ponduic,& inſuctos cæcus perrepere ſaltus,
Perc vias noſtris mortalibus ire negatass
Nam quis ſat dignis poſoit comprehendere verbis Omnia, quæemiris hæc præſtat machina normiss
O vates Lucane,& tu ſublimis Arate,
Tg potens numeris mente ſagace Manili, Hoc debebatis iamprimum viuere ſeclo,
Vt peſtriornarentopus hoc mirabile verſus, Quando hodlie pauci cœleſtia ſidemt Yates
Mynati etherios celebrarunt carmine mot us.
Sed quia nunc vobis, fato poſcente, carendum, Eſto ſatis noſtræ quod tentauere(amœnæ.
LVNABE ILLVMINATIONES.
Ecce autem interea ſtellati limen Ohmpi Panditur,& faciem Lunæ mortalibus oſfert. alis enim vero profulget menſtrua cælo ä 17

SKS T OSI ARGENT. Dictynna, alternatquè vicet,& lumina quondam Exeit, aut faciem ob ſcura calſgine mergit,
Nunc noua, nunc pleno com lens ua cornua vultu, Nunc medium ſinuans diuiſo lumine g rum: Talis in hoc etiam Paria micat æthere forma Onthia, nec faciem retinet ſibi ſemper eandem: Luterduimque micat, lumenque ob cura piciſßim Deprimit, obtuſis interdum cornibus errat.
Sæbe reuertentes ſinuata recolligit ignes,
Sæhbe coit pleno completis cornibus orbe,
Et ſolida pumentes proſpectat imagine terras. Mgula quin etiam, parili circumlua motu, Atatem illius telo demonſtrat acuto,
Lumine ſeucreſcat, medium ſeu contrahat orbem. Htque rota inferior totum tibi denotat annum, Aſtrolabimque dies quoſuis deſi guat& horas:
Sic iſta exactum connnonſtrat regula menſem. Luis furor, Æeo deductam carmine Lunam Cedere, Medeælte olim pollentibus herbis DOetractum ſummo cœli de vertice Svlenis Carmina nil cœlo poſſunt inferre, berenni
Quod lege innocuum manibus non ſubiacet iſtit, Nec patitur gelidi violenta aconita veneni.
Sola ars, quæ cæli motus rimatur,& ortus Occaſuſque notat, longoque examinat anno,
Eſt Medea ſagax, eſt Solis alia(irce.
Sed mihi vos cauſam interea memorate Cumæmæ,

ES CRIPTIO Cur, modò cum totum compleuit lumineg yrum, Decreſcat rurſum,&ſinuet noua cornua Luna, Donec in obſcuras mier gatur tota tenebras. An, quia parte ſui media globus ipſe nitorem Fert propri,& variasſhlendor ſolet edere formas, At parte ex reliqua nitidiſtat lum inis eher, Dimidiumque globi ob j curu caligine merſum eſt? Vt cum fortè pilam candenti lumine pictor Ornauit parte ex media, mediaque reliquit Obſcuram,& nulla fulgentem luce coloris. Cumq̃ue globum pro fert lucentem ex æthere Luna Orbe poluta ſuo, paulatim cornua ſumit, Et lucemoſtendit, donec pars fulgida totam Exxtulerit faciem,& plenum compleuerit orbem. Jude minutatini lumen Lunare recedit, Hincquè aliquidde lucifem parte abditur, illinc Obſcuræ quiddam partis ſaccedit in orbem, Vlato donec fiat noua lumine Lumas Nam ſic Aſtrologi veteri Babylone docebant, Culta vt ſublimis teſtantur ſcripta Lucreti. An ver, quia fraternis obnoæia Pfæbæ Stat radijs, Solisque micat perculſa nitore, Luce cartus ommi, n ſi quam de ſole receptam 8 pa git, A infuſcas ber uoctem proiſcit vnbras: Vtq rei in ſpeculo repræſentatus imago, Ing acies noſtras ab eodem miſſa recurrit, Su Holis nocturna capit Diana Hguram,
Lu

HoROTL OSI AxeERN r. Lucemque& rudios, quibus illuſtrata reuiſit Mortales oculos& noctisſemouet vmbrusẽ Longius hinc quantò ſolis ſecedit ab orbe, Lantbò eadem ſenper maiori lumine creſcit, Donec eum aduerſa mundi proſpectat ab ori, Exorienſque videt labentis lumina Solis, Et plenis eſtert completum cornibus orben: Jude reuerſa, ſuicſ peteus primordia ſigi, ua noud deſerto natalia cormua Phœbo
Sumſerat, ex alio ſgnorum tramite curſum Dirigit,& quantô propils iam Solis ad Nies Accedit, tanto magis ac magis aurea condit Lumina, fitq minor, donec iam proxima Soli Iungitur, oſtenditq; nouum mortalibusorbenis
0 15 Sed 4006 ogredior Pos heec memo are poteſtis Aptils Aſtrolygi, qui, quæ natum nt gauit Jiſibus human is, oculis ea mentis aditis. Nunc ali me vela pocant: feror æquore magno, Et longum mihi reſtat iter, circunich tuenti Multa noua occurrunt verſu memorunda recenti. Na quoci oculos, fabric vſ q ad culmina vertas, Obnia ſemper ibi, quæ demireris, habebis.
IM AGINES QGYAT VOR HORAE partium, ſeu Quartarum. Iamque adebò numeris veniunt celebranda, lebetes Aue circum aſbiduo volitant ſimulacra meatu, Et

DrscRI T IO Et ſeſe pariter Igiunt, pariterque ſequuntur, Quadruplicique horæ hulſant diſcrimine partes, Quattuor omnino.(tot enim diſtinguitur hora Partibus, vt ſolers vetey um doctrina probauit.) Heæc noſtræ peragunt ſculptis imitamina membris Quadrifi dle ætatis, noſtros mentita colores. Iumque vbi prima porce delapſa eſt quarta, ſonimę Poſcit, ibi paruus, puerique ſimillimus æuo, Lifans progreditur, flauentich ærea malo Vintinnabla ferit, ſqituniq; dat acriter num. Egregius forma puer,& florentibus annis, Succinctus Hriam chlamy dem, cultique ſuperbus. Quo paruos regum boſſet hræcedere natos. Laudaret faciem Liuor quo que nam decor oris Integer,& nigriformoſe frontis ocelli, Et malæ impubes,& eburnea colla, manuiſque Ladteole,& Phryxo crines& Apollime digni. Quid multisꝰ pueri numeris decor omnibus aptus, Vi ſimiltm huic quondam pix aurea viderit ætas. Mox, vbi quarta horæ tacito venit altera laß ſu, Conſequitur telo iuuenis, duroque ſecundam Partem horææ pulſu quatit& conduplicat ic tum: Illi umberbis adpuc facies,& concolor æuo Fultus,& ahta comis ꝓerno de flore corona. Tum prætexta pedes vento demiſſa ſub imos. Menibris robur ineſt,& adpuc florentior ætas Apparet, virideſque genæ, ee bicto ra

HoROLOGII ARENA. Ora croco,& ſolidis conſtamtes piribus artus. Eæcipit huuc leni paulo maturior æuo
Vir fortis, mediusq; inter iuutnemqne ſenemque Temperie,&. ſumptis miles generoſus in anmis. Namque abilis laterigladius, loricaq; tergo,
Et capiti galea eſt,& rubræ cornua xriſtæ.
De xtra manus clauam regitꝛhanc, vbi tertia fluxit Quarta horœe, valide pibrat,& triplici inſonat ictu, Tandẽ, vbiſumma horte veniũt momiẽta peractæ, Cana fronte ſenex,& feſſus anilibus annis Incedit, tardoq mouet meim bn horrida baſſa, Adliutis curuo baculi fulcimine neruis.
(anicies vinemmnda illi promiſſiꝶ barba,
Iyſa etiam cana,& diſcrimine ſecta bicorni Prominet in igidum hectus, tum plurima ꝓultum Kuga raf, inque caua tant humida lumina fronte. Pero pedem tegit, antiquo pro more galerus Teginè t ine ſt capitietalos de ſſendlali imos
2 duplex, hirtum remouetq; 4 ſrigore corpus. Tuuc vbi quarta ſonum poſcit faprema, enilem Attollit baculum ua tela,& tinnula plagis
Am domans tremulis, ægre dat quattuor ictus. Egregius ſanè ludlus, miau lag dextræ e fabrica,& magni res en decoris, Nec priſci immeritò ſe cpten niracula muudli Iuter habenda illis ſi non prponere poſbis. Fertur Erechthides ſtatuas poſi 1iſſe, videntum
F

DrscRIPTIO Piuendiim que pars,& lignea Diedalus os Sponte impulſa ſuas ac piuos Hpiruntia vultus, Vocalemque ſonum in multis AHuxiſſe figuris. Fertur in errorem Yariarum ambage viarum Duxiſſe ambiguo Minoia limina flexi,
Inquc illis geminam tauri iuuenioq figuram Cluuſiſſe, Actæo bis paſtum ſanguine monſtrum. Fertur& heec cadem Minois regna beroſus Iuſauctumi per iter ſeptem petiſſſe Triones, Priepetibus penis auſus ſe credere cælb.
Oimmia penò fide finxit mæiora vetuſtas,
Artifices mirata ſuos:& Græcia mendax Indigenüm eueæit nimio fumore labores.
At nibil huic quondam ꝓeteres pidiſtis Athenæ Par operi, nec clara tuo hodos aurea Sole,
Nec Phrygij Pelopis tellus nec Piſa, nec Elis, Nec tu, Roma potens, multiſque ſuper ba theatris, Et Murtis Canipo& Tarpeif culmine templi Ne tu Pymumidum cultrix Æpgqhtia tellus,
Nec Mauuſoleo tumidiſima(aria buſto,
Nec Trinte minita Epheſus memorabile templum. Nani cœci hœc fuerant ſhectacula ludicra mundi Pleraq, nec magnum miſeris mortalibus vſum Prater yana dabant cupidee oblectamina menti. At ſigua hc tereti circum labentia motu,
Et totam breuibus complentia paſbibus horam, Egregia humanæ monimenta ætatis, operta
Nos

Nos ratione docent vti mortalibus annis, Quando breuis niſeræ no bis data portio vitæ, Obrepitꝶ homini non intellecta ſenectus,
Et momento ætas anguſtæ labitur horæ.
Ergo infans primum qui malo penſonat ictum, Atatem primam naſcenteſque indicat annos.
Ille docet teneræ luſus& lubrica vitæ
Tempora, qudnique cito decurrant omnia lab ſu, Ille docet fragili nihileſſe fugacius æuo,
Ille docet vitamque ſuam formiæque decorem Expoſitum morti, tacitdque ſeneſcere paſſu.
O ſueri, uc oculos crebrò conuertite veſiros, Diſciteque, i miſeri, quùm præceps alea pitæ, Quam dubia hic ætas, quam baucis tranſeat boris. Nam fruſtrar gelidus quando tardante ſanecta Sanguis he bet, frigentqqle eſtætæ in corpore vires Fyuſtra præteritos iam deplorabitis anmos.
Lum labor& curæ veniunt triſtiſque ſenectus, Et genus onime mali circumſilit agminè facto, Ipſaque morbi inſtar miſeris mortalibus ætas,
Et mors dura atris hominem circumuolat alis, Momentoſ que omni ceruicibus imminet ægxis.
I AGINES CRRISTI EI mortis.
Atque ecce vt tacito ſerpit pede, quolibet horæ Moniento, informis lethi infidiantis imagoẽ E

Nam quoties baſſum ah ſoluit, nateq propinquat Infautis tenera eſfigies, vt perſonet ere Primanmi horæ parte m, toties fert obuia greſſum Deſuper oppoſitum ſpecies aſerrima mortis. Vtq auceps tacito ceruis ede retia tendens Vertice in Herqynio, tenebris obtectus& bris, Circuit binc illinc poſitarum lina plagarum, 5 Dum tandem adducto conſiſtens eminus arcu,
Collimet, pariterꝶ oculos& picula tendat:
Tum neruum intendit, telimque volatile torquet,
Alitis mt celeri contingat arundime pennas:
Hau ſecus inſidias ætati pallida primæ
Mors ſtruittintentatq; necem, funusq; minatur,
Atque omnes aditus, abitusꝶ, ommemque pererrit Vndique circuitum,& certum quatit improba telt. Terribilis viſu ſpecies, tota arida, tota
Oſſea nec ve nis, nec duris turgida neruis:
Nulla cutis:caro nulla: nec vllus fronte capillus:
Nulli oculi,ſed fronte caua caua tempora liuent,
Jota incana ſituiſcabri rubigine dentes,
Perpetudò nudi, tum liuor in ore retecto
Plurimus:& macies manibus digitiſque ſuprema:
Et ventris pro ventre locus: pendetq; tremendum
Pedctus,&a ſpinæ tantummodo crate tenetur.
Articuli vix oſſe pærent genuimque labaſcit
Orbis,& infirmo ſubſiſtunt poplite tali
Adde quod ornatus nihil hic: non vllus obeſis Annu.

Annulus eſt digitis, nullum diadema, nec vllus Circuit ex auro collum lat ſymabile torques: Solum artus rigidos niuei velamen amictus Contegit,& ili circundat tegmine cratem. O diram faciem, h tetri crudelia rictus Ora. Quis hac miſera deformis imagine mortis Non animo ingentem capiat luctumque metimq; Quis mortem aſpiciens faſtu turgeſcat inanis Quis criſtas tollatꝭquis ſpectet ludicni mundi, Oblituoq ſuilethalis immemor horæs Nam quid te facit pulchra iuuat eſſe venuſtum? Hieec tua poſt mortem facies tua forma futura eſt. Quid terrie cumulaſſe iuuat tot munera,& auri Vim tantams quando nullas. Acherontis ad ammem Hinc portabis opes, attritum præter amictum. O homines cœci fiugiles qui degitis annos, Conijcite huc oculos,& imagine diſcite ab illa, Quidlſumus, aut quidnam victuri gignimur:ordo Quis cdatuc,& curti quùm mollis terminus æui, 5 Omnibus d ter go pallens mors imminet horis, Et quouis propior momento accedit, vt æuum Mortalr abrũſpat, Stygiasq abſtrudat ad vndas. Gratia ſit uRIS oc rapidæ qui liuida mortis Ora premit freno,& noſtris ceruicibusarcet, LTiique adeò, Mors, ſiſte Cradum. Quid, perfida, tãto Huc properas lapſu, tenero inſidiata puellos Siſte gradum, digitoſq; in hibe nondũ imminet hom.
5

None vides, mors atra, tuam prorepere mgrtent, Nati Patre Deo, pur de virgine CRISH NE Atq; eccum, pueri quanto munimine partes Defendat placidi effigies mitißima CHRIS I. Naumq vbi prima por pero momenta ſonanti Mors lethũ intentat, iamque aſſe exætrema minatur: Vim ſubitò ch RIS Vs elo procurrit aperto, N Os humeroſque Deo ſimilis, retro que repellit Inſidias ſæuæe mortis puerilmque tuetur.
Qualis enim quamtiſque olim victricibus armis Morte triuniphata ty gijs rediiuus ab oris
Al ſuperos redijt deiectis cnRIis x vs. Auerni Ditibus: croceo ꝓictor ꝓvelatus amictu, Arboreac-h cruce& ſpolijs inſigris opimis
1 1 gen praeclum cœleſtibus it lit oris:
Jalis in hoc etiam ch RIS T Victoris iniago Athene prorumpit: ſimulacraq mortis ini que Neprimit,&. fiues intm metaſque cohercet.
O fidum pumano cuſtoden dulceq vitæ Praſidium: noſtros quod parma protegit annos, Proturbatque hoſtem, noſque atri faucibus Orci Eripit:& populis donat mortalibus æuiim,
Auum celeſtis vitæ.(nam debita fato
Corpom vitali per mortem ſubtrahit auræ, Sidereaſque auimos ſecum herducit ad arces.) Solus enim chR Is VS ſuerata morte beatam Neltituit vitam ſolus de morte triumpſuum a Ater

HoROCLOGIT AREENT. Aterna retulit: ſolus penetralis Diuiln Rupit,&olſtructi reſcrauit limina cal. Idem ollie netis inſidias& ꝗpicula abarcet, Mortiferum ſubit mucroneim, ipſumt niorando Suſtinet,& ch hei obiectu fera tela repellit. Llla ſed vt triſtem retrò tulitacta repulſam,
Et hpueri amiſit predam, palmaſſque tetendit hriſto humiles, tergumg Deb lacrymabile pertit, Non longuim cunc fata, aliuil ſetum ihſa volutat: Et iuueni horrificum iolitur perfida lethum.
Tum ſecum: ene incepto deſiſtere pictam,
Nec Poſſe vllius nortalem abrumpere vitamꝰ Qulppe vetor fatis quod ſi non ora puelli
Perdere morte licet: liceat iuuenemque virimque Ophrimere,&. ſeros præciderè falcibus aumos. Het ait ore fremens,& triſtibus eſfera flammis: Obſerudtque virum,& iuuenis vet gia luſtrat. Vie etenim CR Is rusrepeilat, greſſumq reducit, Cum cœcis iterum ſenſim hrorumpit ab antris Lurida mors: iuueniq horæ momenta ſonanti Aittera, crudelg intentat cum funere lethum.
Sed fugat hanc iterum herrumpès æthemt Chriſtus; Et validis iuuenis tutatur Piribus amnos:
Quin etiam ætati minitantem ſcua virili
Funera in obſcurumreijcit Deus ohtimus antrum: Nec poſitos Vnquam patitur tranſcurrere fines. Ter ſonitus horæ niueo mors oſſe minatu:
Ter

DrscRier fo T, H git hanc Cux is T v. co yis imago, Donec ad aunoſum delapſa ſt hom ¶ Vrenietem, Jinnula vti plag is ille inſonet æru quaternis. Tuc etenim Morti ch RIisr v spermittit, vt horã Pull et,& incuruuni feriat triſti 0 ſe lebetem: Quandys ſenen omnes vitæ iam trinſijt annos, Oebeturque ſuo, naturæ lege, ſepulchro. Num præfixa homini Mortich eſt meta tremendaæ, Et fac uigul ließ;& ineuitabile tempus, Quod nemo poterit celeri train ſcurrere lapſa. Non etenim dubio Hluitant mortalia caſu, Arbitrium nec cæca regit fortuna nec omnes Mes hominu im tenui pendent ſub teg mine fili. Fataregunt bomines: Fato mors aduenit quo: Nec citius morimur, morimur nec tardius vn quùm QUam ſuperis viſum. no ſtras Deus, ipſe gubernat Et vit e mortiſque pices, quando omnia certo (oiilio firmata Dei: qui tempora pulchro Ordme diſpenſat: qui iuſtis nibus annos Includit vitæ,& Hbacium determinat cui. I nunc fama vetus, Troum mimre laborem, Iuſtar montis equum, diuina d Pallade factum, Armatiq vteri conpletum milite coſtas. Marmoredmq Epheſi verbis extolle Dianam, Phidiacunic Iouem, cliuoſi numen ympi. Inunc, immanes veterum mirare(oloſſoc, Qualis erat, Lippe, tuus quem ſede lecaſti Her

SRGTLOGII ARGENT. Ferculei quondamſ ſi vera eſt ſama) Tarenti: Aut qualis Nhodij Solis, quem Lindius ie Condidit arte ¶ Hares, toto celebratus in orbe:
Aut qualem Aruerni Teutatæ habuere(oloſſum, Schaffbuſjjque olim, ripis gens accola Meni.
Me CHRIS TI Hgies,& mortis imago repulſæ, Prælia que oblectant:& præſentantia vitam Humanamſimulacra viri, iuueniſ que, ſeniſque, Lifantisſue iuuant,& delectamine grato Perfundunt animum. Quis enim præclarius vllum Vlibi pidit opus, quaſcun ue acceſſerit oras:
Siue Italos luſtrurit 49s, en Celtica rura, Extremoſque hominum Morinos, ſeu littore rubro Ag pti terras peragrarit,& ltima Bactra.
CYMBAL VM.
Sed quid ego hic ſimile humanæ procul audio pocissꝰ Fallorꝰ an excelſi ſabter faſtigia coni Inſigꝛis galeææ:quæ alti diadematis inſtar Vuminet,& Parijs opus omme decoribus ornat: Oribala tinnitum& pocum ſimulacra dedereꝰ Nam qua ſummum excreuit o us, ſublimèq tecti Attigit: hic ſuperimpoſita eſt de marmore moles, Tegen magib operi, gemmatæ inſtarque coronæ: Rupibus exciſa,& Varijs cælatu coluninis, Que flexo in conum flamimantem tramite ſugunt: Arte laboratæ ſaperadſtant plurima circiim
2

5 ESRITTIO Siena periſtylijs, viuos ſpirantia vultus, Ipſa intus tecti facies laqueata, tholoſque Condita marmorto, ſculytoſque toreumate iuncta. Ilie ſunt apto poſita ordine tinmula circum Ara pauimento: quæ ferreus actus in orbem
v culus impellit, quoties venit hora diei Tertia, ſole ſaos properante recondere vultus Hec uut Pfalmograp hi regalia carmina pulſa Voce cauunt: aut, cum veniunt natalia CuRIS Tf Tempora, de nato peragunt preconia(URIs ro: Aut cantu celebrant relleuntem ad lumina ꝓitæ Atberiæ,& crudi ſurgentem c faucibus Orci. Aut etiam, ſacri veniuut vbi tempoma Hlatus, Spiritui ecoluumt comimumia vota ſacrato.
Luis queſo iſta videns non admiretur,& orani Teutonis. Auſonic,& Graijs non præferat ipſiss Ec quid enim ſeptem tur res, quas O Acon olim Iactauit, maius potuere lebetibus iſtiss
Acceptas illè retulerunt ordine Voces,
Ordine ſepteno conſtructie, auditaque mirum Verba reportarunt, veluti reſonabilis Echo:
Hie certarum edunt centum diſcrimina vocuni, Et ſuperis apto modulamime carmina dicunt.
Sed neque vocali tellus Dodonia quercu,
haoniæ nec aues, Dodonæeique lebetes
Hic operi præferri vlla ratione merentur.
Nec ſimile huic peterũ Ju ud fabricauit,& vſus 0 Duxit

GRS TSI ARCEN T. Duxit ad humanosnon Mulciber ihſe camino Atnæo, non priſca ſuo tale ære(orinthus,
Nec&icyon, fabra quan quam memorabilis arte,
Fecit opus:il tale Myro, nihil Elide tale Phidiacæ raſere manus:nihil arma Cononis,
Nil Polycletæe maius finxere dolabræ.
Nil tu Praxiteles: eg. quis atis omnia veyſu
Commemoretblabor eſt muri recitare fñiguras,
Et picturata fulgentia marmom ena,
Atquè ebur,& dignas cœleſti ſede columnas, Tota quibus ſtrutunas fupraque intraque, renidet.
CALLVSIN AE DICVLA ponderum.
Nunc etiam te, Calle canam, mirabilis ales,
Hocali roſtro inſignis, leuiumque volucri
Reimigio alarum ed non, quo carmine ferri Dignus es, hoc alij poterunt brieſtare pobtæ Aptius, è Clario quos ornat pertice laurus
Et qui de magnis Juondam maiora loquuntur. Nobis non tantæ ſunt ad noua car mina ires: Quorum nullæ hederæ piridantia tempom cingunt. Sed tam exheriar, 4d& hic mea carmina poſßint. Eſt domus d leua fabricæ regione, Boræumi Verſus in æde latus miro cælata labore,
In formum tur ris conſurgens pertice:at ima Parte adſtructa operi ma Nuo. qud pernius vſus
7

598 Fundo rum inter ſe tegitur, cæcique nieatus, Intus cannabeis librata rudentibus altè
Pondera dependent: quibus inſita machina dextræ
Atergo fabricæ dentatos commouet orbes,
Cin cumfertque rotas, horaſque tempora motu
Deſcribit tacito, magniſdlie i impulſa 1 nictræ Mo libus ædiculæ circum ſigna omnia poluit. Exterior facies, multis Gbecioſa Aguris,
Et parijs hominum formis, variſſi; Deorum (Onſpicua hic piuo renitet Copernicus ore, Cui decus eximium formæ par fecit imago:
Os rubeum, pulcriq oculi, pulcrique capilli, Cultaque. Apellæas imitantia membra figuras. Illum ſcrutanti ſimilem, ſimilemque docenti A. piceres: Jualis ſuerut, cum ſiderà iuſſit Et cœlum conſtare loco: terramque rotari Fuixit,& in medio mundi Titana locauit. Hunc ſaher eſfgies nitet admiranda coloſoi, Aurea cui ceruix, argentea pectora, venter Ereus, è duro cum Olanti tibia ferro, Fictilis vna pedum pars ferro mixta, lutoq; Compoſita i tenui, fulcrum imbecille colo. Qualem ber ſommum N ebuccachieſar us olim Viderat, imperij ſceptra interitura notantem Quadrifidi. naniq Aſhrij determinat Aurum Inperij fines: ſed pars. Argentea Perſas
Et Mfeilos ſagnat. Macedum pars Ænea MNeges,
Ce

OROLOGI ARGENT. Cecropiaſque vrbes, habitataq; mania Graijs: Ferrea Nomanas. Aquilus, ſæud.iſq ſecures, Dompeijch acies,& magni Cieſaris arma,
Penè quibus totum ſua ſub iuga ſubdidit orbem. Sed duplici diuiſa pedum dliſcrimine planta Teutoni/ ferro deſignat militis arma:
Ille quibus ſceptro Linperij, Latiiſque potitus Faſcibus, Auſonias quondam tractauit habens. At nunc mixta luto paulatim nobile nomen
Et peteres vires, antiqua& robora luci Amittit, reſidiſque terit lenta ocia vitæ. Idcum fortò acies longa rubigine ferri
Deperit,& vires ro bur amittit acutum.
Parte alia turris fatalia penſa trabentes (onſidunt Parcæ, quarum Dea ferrea, Clotho Vue colum tenetiat Lacheſisſub police faſum Torquet,& fumanam ſortitur ſtamine vitam: Atropos, inſtantis ſeuiſbima mortis imago,
Fila ſecat cultro, nortaleſq; abripit annos.
Ties etiam celſi ſabter faſtigia tecti
Artes depictæ: quarum virtutihus ingens
Foc excreuit opus: vino Geometrica terræ Metitur molem:(lum rimatur& aſtea Aſctronomia ſagax: Numerorum tertia leges Exylicat,& cœli docetommem inquirere motum. Ipſum ſed culmen mirandi corporis ales Obtinet, Auroræ polueris Prænuncia, Gallus,

DEScRIPT IO
Fublimi colo: nitidi quo ſidera cœli Shectat,& inter aues ceruicem ola ſuper bam Exigit. Erecio ſtat rubra in vertice criſta,
Atque vncum roſtrum, curuiq ſub vnguibus hami Caudaquè falcata&. ſeuo metuenda leoni.
Iamqjue vbifinierint mirandum ꝙmbala cantum,
Tum Gallus, ſimilis gallo, ceu vem polucris,
In ſonat:& plauſis euerberut aim pennis.
Bis Plaudit pennis,& conſonus exit in auras Bis plangor, totuniq implet clamoribus ædem.
Nom illum terret curui picturs Draconis Proxinia: cen quondam ꝓolucres ſiluiſſe feruntur, Et Lepido lepidum non abrupiſſe ſaporem: Poſtquam membruna pictum ꝓidere Draconem. Sed cim tempus adeſt, tantis hic vocibus ædem Perſonat, vt viuos eææquet gutture gallos:
Nec ſeruaturis vigili Capitolia voce 8 Anſeribus cedat, nec amanti flumina ꝙ go.
O memorandum opus ingenij, quos mente tremores Hinc fero? quam laſſos per tot mimicula viſuss (ede Tarentina Archyta memorute columba,
Qui volucres Ino hotulſti inducere plumas:
Sed non&ſtreperam botuiſti affingere vocem.
Gallus hic cæpanſis auram diuerbeyat alis:
Et ſinulimmenſis tectum plangori bus ohplet. Quem ſi Roma potens olim, aut imbelle Tarentumm, Aut Pharus, aut Ep heſus, celſoue cacumine Piſa,
Aut

—
OROLOGII AR GENTr. Aut Phœbi natale ſolum, circumuaga Delus Vidliſſet: nullum ſeptem miracula mundi Exſguumue decus ſub tempora noſtra tuliſſent, Scriptaque vocalem celebrarent omnia Cullum.
PICTVRAE OMNIS Generis.
Quid verd memorem cælata tortumata circum, Picturaſq omnis generisè quid culta barerga Artifici deſcripta manu quid ſigia Deorum Atq; hominunt, niro circuim Variata labore? Namque vbi Ephemeridis lento concurritur orbis Lamite,& ingentem deſcribit paſibus annum, Illic quadrifidi lucent ſatalia mundi
Quattuor imperia, humanis depicta ſiguris. Prima hominis facies, inflatis turgida malit,
Et pultu atrocit rigido cui vertice mitra,
AG rium capiti tegmen, bifiloꝶ ſapernum Flore riget labrum, Turci pro more ſed infra Vnberbe eſt mentum: nodo dependet amictus
Ex humero,& talos veſtis laxatur ad imos. Ipſe manu cly eum gerit, immanenic leonem, Terribili impexum ſeta,& pelocibus alis Viſigue oſtentat:( Haldlea hoc ſceptra viroſq; AH rios, primi Imperij fulcimina, iactat. Proxima braccati PPecies nitet horrida Medi, Neglecto Aqualencſenio, vultui ſeuero Tetrica

ESC RIPT 710 Tetrica, diuidudq albens laungiue barbeæ. Leuagerit chpeum, viedioꝶ vmbone frementem Fert vrſum: Phrygio capiti eſt pro more tiaras. Hec tibi Perſarum reges demonſtrat& arma: Iamumerorum hominum quibuis illi corpora duræ Demiſere neci, fuſumiq; hauſere cruorem. Sicut enim lato deformia guttura rictu Pandit,& horrorem imimittit venantibus vi ſus, Nec tamen ahterret, nec ineuitabile telum Vitat: bi certam venator dirigit haſtam: Sic Perſe totum implerunt terroribus orbem, Europeniq; Aſiæ Xerxæo ponte Ugarunt: Tanquam vno hauſturi Modlopeia littora rictu, Sithoniaſqʒ vrbes habitataq mænia Graijs. Sed non. Argolicæ pitarunt vulnera dextræ: Nec Macedum ſæuas olim fugere phalanges. Poſt hos, inſignem palma victrice coronam, Bucepbalumq oſtentat equi ſatus Hercule mag, Magus Alexander, chy eo in ge, ferocem Pant ſeram gerit, yorrendum& mirabile piſu Monſtrum: quod volucres in tergo quattuor alas Explicat,& totidem capita alto pertice tollit. Os imberbe viro, teretique ex ære ga lerus Tegen ineſt capiti, fulio diademate cinctus. Haud equidem longos Macedum durauit in aumos Vnperium: inq; ſuæ ſrimæuo flore iuuentæ (oncidit vt, volucres cum ventus diſopat alas: Atq;

OROLOEII AR GEN. Atque leues paſim ſpurſit per inania plumas. Parte alia Latio ¶Cæſar Romanus honore,
Os ſublime eſfert, cui belli infigne ſuperbum, Tempom. Apollinea fulgent victricia lauro,
In læua chypei non enarrabile textum:
Terrificæ noua forma feræ, cui corpore vires Vnmenſæ,& duro ſerrati in gutture dentes: Cornua fronte decem, reliquiſque oculatius vnum, Vltima quod ſignat Nmani tempora regni: Exultatque, volente Deo: potiorac; Graijs Supplicibus latè populis dat iura: ſuiſque Victrices toto orbe pidet floreſcere lauros.
Hic ſupra Pater Omnipotens informia regna, Materiamque rudem dirimit: liquidoq coruſcum Ather ſecernit cœlum, terasq; iacentes:
Et iubet immenſo fulgeſcereſidera cœlo: Induratq; ſolum:& diſcludit Nerea Ponto.
Inde hominem tenui format de puluere terræ: Vigeniumq indit, diuinorumq; capacem
A pimit mentem, propriaq ab imagine ſumtum Fingit in effigiemitotumq puic ſubijcit orbem: Nec procul hinc petita decerpit ab arbore malum Prima parens, audetq Dei contemnere legem, Capta dolo colubyi:qui torto corpore truncum Ammplexus circ um, criſtam& furialiu membra Exuit, itque hominis ſeſe transformat in ora,
Tum matrem ag greditur verbis: Fallitq furentem

ESRI TTO Vipeream in pirans anima. Simul illa venens Percita Tartareo dictis pertentat Adamum, Inuertitque viri nientem,& formidine falſa Eluſum in frundem verbis inducit eandeni: Peſtiferumque anubo condunt in viſcera fuctum. Hinc generi ſumano labor eſt ecortus:& ommnis Erxupit d lor; atque fames,& turhis egeſtas: Lataque deſormi patefacta et ianua let ho. Parte alia Cux is r vs cœlo delaſſus ab alto, Induit binnanqmm faciem, cœleſtibuis oris Editus, G genitore Ox o:gaudetque parente, (ui mare, cu tellus cui totus ſubiacet æthᷣer. Ille graues fominum miſeratus iu orbe labores Verus homo naſci voluitefuſo que cruore— Diluit omne nefas, placataqque ætheris ira Reſtituit veteres fumamæ gentis honoxes. Hoc dice, ſi qua manent ſceleris peſtigia noſtri, Irrita perpetua ſoluumt ſormidine terras. Atquè eccum, vt domita ſtatuit de morte trop hœæli Vigenti plauſu ſbolisq; oneratus oimis Ingreditur: picton que hoſtes ſuper eminet ommes. Iauiq; alti aſcendeus ſuper ardua culminacœli, Victor agit currus, boſtes longo ordine capti Jꝛiceduutt: atm mors formidabilis vmnbru, Pecratiſmq; ingens monſtrit,& miſerabilis Orcuss, Dentibus infrendens:Sᷣtygij regnator Aukrmi Aptiuos inter, centum relſgatus ahenis
l 900

I UU
rr
oRGTCOGII AR EHEN r.
Poſt tergum nodlis, fremit horridus ore cruentoNon procul ſhuic vicdleas patefactis oſſa ſepulcris Exirè:& cli ſubitò deſcendere ab oris
Cublimes aninias, iterimique ad tardla reuerti
(or poi:& tenebris ad lumina ſurgere vitæ. c Heec tubu terribili ſuuiti, quo protinus vnme Contremuit cœlum& terræ intonuere brofundæ, Elicit, ac ſuperas reuocat clangore ſub aurs.
Ipſe ſedens crocea ſublimis in Iride Cyniſtus, Arbiter human generis, nimibolſue refulgenc, Concilium ꝓocat:& pitas ac crimina pendit Quæſitor ſcelerum, trutinã que examinat æqua.
Hint iuſtis dirimit ſoutes, hircoſque bidentum Aærege ſecernit:dextraq; d parte bidentes Collocat,& cœli melioribus exipit ori:
Pax pbi ſecura,& requies æterna laborum.
A lea inimanes hircorum collocat alas, Caſtigatq; auditq dolos, ſubigitq; fateri i Oimina,& in ſeram conimiſſa piaculu niortem. 8 Protinus pos yltrix damnatus crimine Dir Addicat inferno,& Stygias dletrudlit ad vnibras: Nox pbi perpetun,& denſa caligine Ditis Syelunca horreſcit, Vaſtoq immanis hbiatu Tartarus igniuomum eructat cum ſulſure fumuni. Hecc eſtilla dies,& ineluctabile tempus:
Quo peniot terre exitium: multoſq per annos Guſtentata ruet moles, S uchina mundi:
11 N 124 10

E ScRIPTIO Excutietq diem Titan:& ſidera cælo Labentur:totusq orbis conſidet in iges.
Talia per totum v ideas emblemata corpus Depicta inſegnis Fabricæ: cincumſ barerga Iinumerar æqucui quæ prima ab origine mundi, Ad ſummum illius deducunt tempora finem.
SOLARIA EXTRA Templum.
Hadctenus ætherios imitantia corpora motus, Aunorumq; vices centum, cnc dierum,
Viſtabi le oras, circumq; volantia ſigna, Orubal ag,& Calli cantus, pictaſque figurus Luſi 5180 tenui deduximus omnia ver ſu:
Nunc templo egredimur, pic ta&. ſolaria murits,
Et turri abria canimus, Lunœq meatus,
Cuique inibi radius bi O nas indicat horas.
Cukiste faue,& noſtris iterũ bonucammue cœptis. Tectum ingens templi lon g0 faſtigia tractu,
Solis ab occaſu, Solis deducit ad ortumi.
Pars laterum Boream, pars altera reſpicit Auſtrũ. Huic turritum aliud tranſuerſo culmine tectum Lungitur: Eo qua ſtant penetralia te mpli
Lane Ca gelida tepidam proſpectat ad Arcton. Llic artifici el aria picta labore
Sunt aliquot, Solis Lunæque notantia curſum.
Arta lata patet ſubter faſtigia tecti,
In

Ho ROL OGII ARGEN Tr.
In conum ver gens: laterum compagine finma, Et ſpacijs triplex includitur angulius eq uis.
In ſummo muri, facies nitet aurea Phœbi,
Centri inſtar: roſeo cuius multa exit ab ore Linea, quæ dirimit ſpacijc æqualibus honis. Hiec circum duplici cæleſtiaſigna meatu
Hinc atq hin fulgent, altoq a vertice gyri Dedudti, atq; Arabes quos Almicantara dicunt. Inſeritur medio Phœbiſtylus æneus ori, Iuſigis nodo. lucis ſtylus indicat horas
Lotius, obſcuru, quam de ſeproijcit, vmbru: Quaniq; altè Oceani Titan emiſerit vndis, Quatum hinc Heſperijs, quantum illinc abſit Rois. At nodus, quo fortè meet Solaureus aſtro Signiſeri, oſtendit:ſpurſaꝶ examinat vmbra. Sunt duo præterea tecto ſolaria eodem:
Corum vnum Lucis conſuetas indicat homs: Ferrea quas tenui deſgnat regula filo.
Alterum ab Eois horas regionibus æquas
Ad mediam lucem, mediaq; a luce diei
Ad ſerum occaſum, duodenaq limina cæli Exhibet:&. ſparſa commonſtrt deſuper vmbm: In media muri facie notat aureus homs
Biſſenas index ſpacio circumfluus æquo:
Et medios Lunæ ac Solis ſuperæthere curſus
S guifero, parili prieſentat regula motu.
Tum globus auricomæ profert noua cornua Luna, Orbe

DREScCRIPT Io Orbe alido minimo ru beum condentia vultum, Pleno alids humiles ſpectuantia lumuine terrus. Vtq viceu ter naa rutilo aper et here Luna Nunc radijs creſcit, nunc plenum contrabit orbem, Sic globus hic variam tecti ſub culmine Phœben Crcumfert,& clam nouat, Lunæ emulus, ora. Quid. qubd in exæcelſa turriqud lata hate ſcit Area, quac; alto vigilum domus ardua tecto Eminctrartifici ſentem ſolaria dextm Hinc illiuc depicta nitent: Solis tabella Conſbicitur, taciturna notans veſtigia Phabi, Siue ille Oceano ſurgat, remectue ſub vndass Mia tabella viam&olis demonſtrut,& apta Dirigere arte docet fabricæ mirabilis homs. Sen iubaremittat Phæbus, ſummo que feratur (ardine, ſeu udios obſcum nube recondat. Dicite, Neccarides, cauſam mii, diſcite Muſæ, Lubrica quis varijs prinius deſcrip oſerit vmbris Tempora& humanos artem reuocarit ad vſus. Et ineminiſtis enim Did,& memorare poteſtis. Primus Andximenes, Mileti clarus ab vrbe, In petexi quondam Sparta ſolaria circum 0 Dicitur artifici templis boſuiſſe tabella: Et Pßœbi ſeruaſſe vas, vmbramq; cadentem. Fertur& Hebræus Folymis in mæmibus Acpas
3 7 O f Fertur

HoROLOGII AR CERN r. Fertur Nonnileaſtatuiſſe Papyrius æde Hbraruni legen, inq rudi hin xiſſe tabellat
Do nec opus caftuni forma mieliore Ppilinpus Murtius inſtituit, normamq; reduxit ad tant. Iſq; labor tantum Rantand ſede fauoris Mehherit: vt Latij c enſorum opus vtile curæe Subdiderint Patres, ſummdq; in honorè locariut. Ipſeqquoq Aiguſtus ſcioteria mira coloſſo Acfinxit: Soliſq vmibram de ru notauit Inmenſa proiectam: apici ſuperaddidit alto Manlius auratum ſublimi in pertice g rum. Omnia ſed noſtri monimenta laboribus æui
Heec tantum cedunt: quantum vga ſideraſoli, Et quantum reliqui Lunæ fulgoribus ges.
AE DILES ET PRAEPECTI f Fabricæ.
Qua vero qua laude canamꝰ quo carmine dicam Inſagnes pietate virosequibis ardua curæ
Sunt ſtudia,& tanti non diſplicubre labores: Et quorum larga bonitate, ac diuite ſumtu
Foc opus excreuit: quo von præſtantius vllum Hidlt in orbe tas: ix poſtera ſecla videbunt? Non, mihi ahena ſonent centum /i vocibus ora: Perque niea injſinuet totus ſe hectora Phœbus: Ommia bercurram tantorum clara Pirorum Nomina: nec meritis hc ammes laudihus arnem:
2

DESscRIPTTO Quoſcunq huic operi ſancti pia cum Senatus Præfecit: ſunituſq omnes exhendere iuſsit: Aut qui ſſonte ſua cæptum iuuere laborem. Nã quẽ te memorẽ Io A TunEOBAL DE, uetuſta Orte domo: priſcos quiæquas virtute parentess Nam quan quam peteris tibi gentis orig niteſcit: Et decus antiquis proaui natalibus addunt:
Ex te maior honos: tibi dignum ſanguine priſco Pectus ineſt,& cana fides, ↄperoſaꝶ virtus, Et pietatis amor, mens ſibi conſcia recti, Tecum honor,& laudes,& Menj cura paternj, Molem humero imponẽs,& ix tractabile ponduus. Gumprimis tibi larga manus, tibi dulce loquendi Hulmen:& attonitas ſermo qui mulceat aures,
Ora ſupergreſſus Pylij ſenis, ordq regis
Naricij. pinc laurus crines prætoria vinxit
Faſcibus:& patrias dedit inſediſſe curules.
Quid moror: hoc æuo tibi nil, RO Alde relictũ,
Quo Virtus amimo, quo fame gloria creſcat,
Et nunc venturi debent tibi multa nepotes
Munera: quôd patriæ vic tus telluris amore
Iuuiſti eximij ſunitu monimenta laboris.
Proximus hic ſe fert paribus pietatis in arymis, LichrENST EG erus patria virtute MICHAELA
Et mente inſi nis. rerumiq; exercitus vſu:
Patricios inter clariſßimus vnus,& vr bis
Hnperio præſtaus. manibusgerit ille ſecures
Con

OROLOGI ANGENT. Conſulis:& leges& candida iura tuetur: Eloquio pollens:& quem nitor ori honeſtat: Condecorant mores: animus formoſior ornat: Cuius in egregio poſuerunt pectore ſedem Ana fides,& blandus amor pietatis Cæqui, Iuſticiæque decor, maguo& cum pondere pirtus. Nec tu carminibus noſtris indictus abibis, Ingento, FR ID ERIC E, potens: Hyncera bonorũ Congeries: in quo veteris veſtigia recti Aguoſcu,& mores ductos meliore metallo: Lu pietatis amans, tu iuris cultor æqui Iuſticia ciues, placidaque in pace tueris, Et patria caſtas defendis in vrbe(amænas, Nemo tibi procerum tentat, licet ære vetſto Floreat:& clarum trabat alto d ſanguine nomen, Se iaclare parem, tu caſtas natus ad artes 7 Pierio polles ſtudio: dulcig redundas Floquio: mentemmꝑ lenas docta arte ſenilem: Et procul ambitione, locos& amœna pireta Muſarum inuiſis, doctoriimque alma frequentat Limina,&. Aoniæ tutaris caſtꝛu Mineruæ. Sed neque deformes inhonori ſanguinis ortus: Nec te antiquorum ſeries ingloria batrum, Ohſcurum proauis,& priſcæ lucis egentem lebeia de ſtinpe tulit. G o rs HE NMH A Piu
A demus, Veteremque videt reureſcere gentem Auſbicijs, FRI DRRIcx, tuis, C alacribus auſis.

DEScRIPTIG Hſter honos piuit: quem non vertu ilebunt Tempora: nec denſa condet ſub nube vetuſtas. Namaquè olim grata elebmbunt ore nepotes
Maan jſficas patriæ impenſus, oeriimquè laborem: Et laudes veſtras maiorum annalibus addent.
ARTIFICES TOT IVS N operis.
Nunc etiam artifices numero graniore canendli: Egregij artificit: quorum alta indagine mentis, Ingeniique acie, manibiiſque atque arte magiſtmt, Tam pulcrum proceſit opus, miroſque labore Eximia hiec placiduni ſortita e machina finem. Prima DAs OD lo debetur gratia docto, Lucida qui ſummi rimatus ider cœli, Fulgenteſque plagas, ridiantiaque aſtm recenſet. Machina quo viuat mioti quæ ſemita Lunam Ducat,& excliſo pallentem fratre relinquat:
ue moneant momevita polumecur ſidem ſeptem Obluctata illi, retrò nitantur in ortus: Atheriumi qud carpat iter Mauortius ignis: Qud DafHamma Iclis, qud velbæ orbita Phabes, Pigraq; Saturni, quantum O tberea ſereno (urriculo, Pyœæbique comes Ollenius erret. (unique aninio& vigiliperceperit omnia cura: Sollicitoque domi ſgnarit pollice curſum Atheris,& numeros ſecum reuocarit ad aptot:
In

OROLOGI ARG ENT. Ts medium diſcenda adſfert, cætumq iuuentæ Perdocet, ingenijs non poſtigata priorum.
HAtque oculis hominum motum,& vga ſideracæli Subijceret: longique pices prœeſcriberet anni:
Et Lune, ac Solis tenebras, menſesqh notaret: Solennẽſque dies in longum conderet æuum:
Hlecc opera effinxit cœloſtem imitautia curſum, Mira acie ingenij, mirandeæ pollice dextr&æ.
Nam ſtudia hiec piteæ teneris ſectatus ab annis Extera terrarum ſubijt loca: qud vagus das Sequana voluit aquas,& Callica rura bererrit: Vnmenſoquè libros conquiſijt vndique ſumtu,
Vt peterum poſbit ſtudio ſuperare labores.
Et nunc Craiorum Nomanis floribus artes Irrudliat. verni quas proferet aura Fuuoni. 5 Quicquid enim Euclidee pnananit ab indolequicquid Theudoſius beherit: quicquid Damianus auito Deſcripſit radio: quicquid contexuit Hero: Inuentum quodcunq tuo Barlame roceſbu: Autoßhcus quicquid, vetus Hopſiclesq ga Fecit Ariſtarcßbus quicquid Pediaſimus acer, Et Phario ſolers collegit littore Paſplss: U Ouunia nuuc opera& ſtudijs melioribus ornat. Nam aninio illius prilem ſe cuncta petuſtus Condidit,& maior collectis Piri bus exit. ö H peterum laudes proprijs pirtutibus auget: Inuentiaß nonis maiorum opers onniia pincit:

DESscRITIo Ile Mlat hematicas edoctus ab arte figuras, Unmia perfecit, viuuniq exp reſbit ad vngue m,
Ille ſegaci animo comprenſa coloribus aptis ö Seddidit, atq oculis hominum ſubiecit:& ipſos Mulciberis duros potuit formare lacertos. Nam tãtit eximiæ MER clecus attigit artis: N It veteres ſuperet, preſeutes laudibus æquet:
Nec ventum parem ſit illi habitura magiſtrum Tempora, qui tanta pingendi polleat arte.
In Veneris tabula ſummani ſibi ponit Apelles,
Hacq vna victos pictores tactitat omnes:
Jumo tuum, Polyclete decus: tus Attica Pallas,
Phidia, honor: celebri fama eſt ſua vaccu Myroni: Orinia ſed meus hic opifex ſibi vendicat vni,
Pictoreſq alios vnus ſupermiuet ommes:
iribus ingenij,& ſolertis acumine mentis,
Artificig manu,& Pariorum luce colorum.
Pinxerit ille leues volucres: tum protinus aura
Delapſee venient volucres, cantuſq; ciebunt.
Pingat linteolumi, Zeuxis remouere iubebit,
Oſtendiq volet ſubmota veſte colores.
Pingat equumt picto mox Piiuss adſinniet ore
Alter equus, fremitiiq; auras plauſiiq replebit.
Sed quid opus multisꝰ iyſum præluſtre peritum Artificem commendat opus: quod in ede Trebori Eininet:& tanti ſe venclitat arte magiſtri.
Donec enim magni durabit nachina templi, a Sen fer

OoROELOS SHT ARGENT.
Camper honos, Stummere, tuus, laudeſq; manebunt. Sed neg carminibus nunc te memoramde ſilebo Isack:noſtrorũ decus amplii Habrechte, fabrori. Nam quis te Heluetium Vulcania doctills arma Exhediat manibus rapidis, atq; arte magiſtra?
Quis melius ferrum Vata Fornace recoctum Perffciat, miroſq hominum perducat ad vſuss In potes in tenues illud diducere lammas: Dich teres flum candentes flectere maſſas: Artiſiciq rotis dentes inſculperè lima:
In potes horarum certas deſcribere mtetas: Legitimoſq; ciere ſonos,& concita motu Corpora formare:& duris fabricarè lacertis. Qlalia nec Siculis conſtruxit Leimus oris Nec Polycletæus fudit vo igne caminus: Nec fabræ efiuxit autor celeberinius artis Oeedaluis, aut cyon, aut nobilis ære Coxint has. Ergo quicquid habet moles oeroſa rotarum
Int us:& occulte quicquid reuolubilis edis
Põ deristynde omnis ꝓenit in vaga cobra olle: Mumus id onime tuuni et. Nam tu monſtyata ſagaci Aſſtronomi ingenio, dura ſib forcipe ſolus e Corpora for maſti: tu grisaddere certos 8 Doctusab Aſtronomiodenisyitboninia ſolus
*
Iclibus inulmeris oheroſa incude paraſti. 5 Oſaummi artifices:& ſuis ſatis omnia perſu, a0
Eæplicet au vetros æquet cantando labores:
Quot

ESCRTPTIO Quotquot in hanc fabricam tantas impendere curas Sollicitis manibus voluiſtis,& arte magiſtras Ingenioſi ommes: ſi quid mea carmina poſſunt, Nulla dies vnquam memori vos eximet æuo.
Ap VXBE M ARGENT ORA. N tum Epilogis.
Tu pero, Aonidum cultrix operoſa ſororum:
Et veræ pietatis amans,& pacis alumna, AxcENTORAT VM, Germanæ gloria terræ, Opræclum domus pirtutumzò iuris aſlum, Liſticiæaq ſacer portus, fidei auc hora ſacræ:
Falue vrbos illuſtrit, toto celeberrima mundo, Aternumq vale magni domus inclyta Cuxis ri Tu pietatis pes, verbi& cœleſtis honorem Innen ſo aſſeruas ſdudio: ne rure Trebocum Infelix lolum,& ſteriles dominentur auenæ: Vtſ pia maneant in Relligione nepotes,
In ſtudia&. ſacmis immenſis ſumtibus artes, Unpenſiſq foues, magnôg in honore cæum, Cæſario ornatum nuper diplomate, ponis: Inſegueſq; viros, totus quos ſuſbicit orbis, Ingenuæ patria præponis in vrbe iuuentæ:
It ſtudium moreſg regant,&. facta priorum Edoceant: quæ norma boni, qui limes honefti, Monſtrent: inq patrum veſti gin ducert penſtent, Eloquijq; vias, Cic erouidg 8
9.

7 O ROD OG ARSEENT. Vocibus expediaut,& cultu diuite lin guas Forment,& doctis ſermonibus ora figurent.
Tu mirabile opus, quo non præſtantuis vllum Hlaprior vidit mundi ſub finibus ætas: Inmenſo ædificas ſunitu, cœliq meatus, Aſtroruniquè vias argento imitaris& auro:
Vt quæ ſunt humili proculd tellure remota, Humaniſque negata oculis,& peruia ſolis Montibus: hic propis videat Germana iuuentus. Salue iterum atque iterum toto clariſßima mundo Hrbs decus. Aſatiæ,& Germanæ gloria terræ: Quaſqque tibi canimus Nicrieo carmine laudes Accipe, diua, tuas:& miti reſpice vultu.
Sic tua crudeli num quam pulſentur ab hoſte Mſenia: mec ſcuæ videant contagia peſtis:
Nec te dira fames, nec te penuria vexet:
Sed tua ſit Cereriſque ferax, laticiſque hi Terra, donioſque tuas H pirabilis ætheris aura Recreet:& niueis pax aurea protegat alis
R

G VI XVLLAN DER CVNRADO
DASTPOD ILO. S.
v eſſem tecum Argentinæ ſuperiare Quinctili,& machinam horologicam te rommonſtranteſpectauiſſem. pollicitus ſum me de ea aliquid carmine ſcripturum. Incidi deinde in eos labores, iſſq; ſum obrutus curis atque „ moleſtiſs, ut uix unquam à multis iam . ad condendos uerſus fuerim minus ab an imo e ocio paratius: itaque procraſtinatio me adhuc tenuit. Nunc quo que in medijs occupationibus, ut quocun que modo promiſſum implerem, collegi me aliquantulum,& rem aggreſſus ſum, quæ ita ſuccoit, ut uides. Itaque cum ſi unquam ante hac, nũc uel maxinie opus habuerim patrono aliquo ad te confugiendum mibi duxi, cui ſiſtudium meum ſatisfecerit,( ea autem es cum bhumanitate, tum in me beneuolentia, ut hoc in dubium uocare non debeam) bonos quoq; omnes pes eſt ueniam inſantiæ meæ daturos. auſi(ut Horatij noſtri uerbo utar) magna modi benuare paris neque uerò quenquam bonum( malot nipil iampridem moror) puto ita nobis eſſe poſſe iniquum, ut de mea eruditione, qualis ea tandem fit, iudicium ſibi faciendum ſit arbitraturus ex hoc ſchediaſmate, quod inter tot curas, noleſtias, ac ſolicitudines ſexcentiet interpellatus haud proſecto ſatis ſcio ipſe quo pa cto chartis illeuerim. Quod ſi preterea boc quoq; conſequor, quod uotis peto, ut ali u aliqus doctior me er diſertior ocioq; pre ditus, indignitate rei excitatus, horologij huius erudita copioſaq; deſcriptione noſtras nugas oblitteret: palmarium etiam me reperiſſe exiſtimabo. Cætes ra alids, ſi Deo uidebitur. Vale,& nos ama. Exaraui hæc Heidelberge anno dal. CIoꝰ Io LXXIV. a d. I. Eid. Sept

CGVILIELMIXTLANDRI
AVvGVSTANI, IN HOROLOöGIL VR N Argentinenſe ſchediaſmna. 5
0 0 tripotes, nullo impellente, deorum All ſacm Maæonides certamina cæcus adire Shonte ſua, canit: et qui clamet: Fabula, nugæ, Luid non conimenta eſt, quid non mentita petuſtass Accipe quid noſtri contmi ſolertia ſecli 1 Felix magnificis poßit ſubnixa patronis. Nonne pides agiles vt gallus concutit alas Hreusbarguto viuum ſimulatq ſonore? 5 IAttempus perſa genius mittitur arena 0 In vitro incluſa quod quælibet hora reuoluit Laneus:& ſocius tereti fert acra ſceptro In numerumzſimul& crepitantia cymbala dulce Expediunt melbs:& quauis tibi harte diei Apparent celeresſimulacru rotantia gros, Oñ pacia hora,& numeros, momẽtaq mòſtrãtꝰ Attonitum ſtupet hæc inhians ſpectacula vulgus, g Atque oculbsſterili picturs paſcit inertes, Artificumque manu miracula condita laudat. Egregiam verò laudem, dignoſque reportat AadENTIxENs 18 ſe Magnſficentia fructus, (ui tanto vilis ſtet delectatio ſumptu Nuaram rerum turbum, pulchri que fatigans. Non ita. nani etſi noni nitmorbile partũ eſt RX 7

Deældaleis operum ſplendoribus,& ſuus arti Cuuis 2 5 nos, ac ſolui niſcia fama Has operis laudes per totunt diſferet orbem, Punctum onine artiſicum pro ſe ſibi quem tuli He. Nil tamen ad ſumniã facere rec præconia, verũ et. Naniq; vt multiplices aulæa plicata colores 2 entant, dc forma tanie u, neq; g gratia conſtat His ſua: ſeddiducta eadem, reuolutaq; lateè Spectantur vilas repræſententia formas Omnmigeninn rerum,& gratos laudantur ob Yſus. Sic ratione tibi docta 50 llluſtre theatrum Amanti, atq; oculbs animi per cuncta ferenti, Effundet fructus locupleti copia cornu Multiplices, neq te ſtupidum pictura tenebit, Aut Pohcleteum quæe Finxit ſculptor ad vguem. Sed bermagnarum grauis admiratio rerum ( orripiet, fructiq ſuo cumulata olaptas. Ergo adles huc, nucleumq; putamine quære reſecto. N on nibileſt rapidas fugitiui tem poris horas N oſcere,& Yin minimas attentum carpere partes. Iſta quidem obſeruent media de lebe yolentes, 5 ibus iſta, oculiſg patent. quis frigora brumæ Non ſenſit, calidoſq dies Titana ferentem, Pomiferum Autumnum non pidit, floriferum per Aut ſubitis Phpæben ſeſe occultare tenebris, Et viſun nigra mergi calgine Solemꝭ Felix Jui pont rerum cogioſcere cauſas, NaturæW

SRT STT ARGEN T. Natureque vices,& non mutabile textum Mente adljt, totuniq; adeò luſtrauit Ohympum, Praſentis gnarus, penturi præſcius æui: Fortunatus& ille, Dei qui ſplendida dona Suſcipit,& docto parta inſtrumenta labore Ac vim diuinæ meditatur ſedulus artis.
Non heic doctorum magna te mole librorum Ophrimimus, non heic anceßs te calculus vrget, Non caput heic ſcabitur, nõ morſus raditur vnguis (unctu ſub aſpectum datur heic eæpromta pvidere, lee ciet immenſi pernix conuerſio cæli. Apice( nec duci tu te ber ſingulaſperes) Adſßice nutantem conuexo pondere Ü phæram: Hinc tibi cæleſtis ſophiæ capietur origo. Hauc tibi, Poſteritas, prolis Pelecanus amator Dedlicat, hc ſtudijs ſacrata eſt mac hina caſtis. Quotquot eunt, ibuntque dies, dum ſidera cælo Fixa manent, ſtabit que ſuis reuolutibus æther: C(undcta tibi verax repræſentabit ima 90. At omnes motus, momentaque certa docebit. Aute oculos ſtat id omne tuos: heic circulus alti Solſtitij medium ſignorum diuidit orbem. Hleic vertex nobis qui ſit ſublimis,& illum Nu quocunq die proſpectent aſtra vide bis, Cetera ſab pedibus nigra cum nocte hremantur. Heic quantum d medio declinans æthere Pßœæbus Lucis inæquales tenebrarumque ordinet horas

IScREPTT0 Conſpicies, medio ſurgens quam diſtet ab ortu Quottidie, æquantis quæ portioq omnia gyri Augeat, imminudtue diem: quo tempore ſtella, Et quo quæq loco cadat, emer gatue ſub auras. Vtq rotans ſummum celer in ſeſe æthera curſus Vigintiquatuor lapſis abſoluitur horis: Hec quo que, cœleſtis mirè ſphæra emula ſphæræ, Temporis ad punctum bacio conuertitur iſto: Nulla mota manu, nullig obnoxia fraudi, Oigna Syracuſio palmam ſubducere vitro. Quæris cur fundo globus iſte locetur in imos Decidit in terras( dictu mirabile) cælum, Non, qualem priſciſtulteè metubre, ruina: Sed cœliformam, motus, poſitumq, viceſq. Auſaoculis hominum pridem I haumantias Iris Subijcere, in genuis conatibus improba vicit. Sic Agamiedea cælo deducitur arte Onthlar ſic humeris fert arduus Atlas Ohmpum. Nec ſat erat forma cœlum exhreſdiſe rotunda, contendiſe globuniq glo ho: maiora parantur: Vt nibil in pulcris fas eſt diſfidere ceptis. (Circulus eſt, numeris horarum atq indice fido Conſpicuus: alium ſedcircumpleckitur orbem Signiferum, qui circa alienum yertitur axem Excuſſus proprio. viden ut pars altera ſummum Tungat,& haud leuiter pars altera diſtet ab imo. ( Altrolabo nomen rerum feckre periti.) 5 Heic

OROLOGI AR GERT. Heic quos clara vagos exercent lumina motus,
Et quem quiſq; locum ſtellati paſsidet orbit,
Obtutu cernes primo. quæ ſemita Lunam Auferat, aut ſociet fratri: uel qua comes illi
Parte meet Venus,& quò ſe Ollenius ignis, Fyigida vel quò ſe Saturniſtella receptet,
Ao Iouis, aut rutilum Martis quò ſidus oberret. Quin etiam noſtro quùm longè à uertice diſtent Aſtra, vel in mundi qua ſingula parte ferantur, Multiplices certo monſtrant examine gyri:
Quos vulgus Labyrintheis ambagibus æquet.
Iſta ſaper Triuiæ eHigies ſeſe aura uertit,
Juram perhibens fraterni luminis omnem, Quanta ſit, utq; breues uariè mutetur in horas. Quid memor exactos tibi luſtra ad plurima Faſtos, Et centum totos quæ tabula digerit annoss Defectus etiam Zunæ Soliſg futuross
Atq recurrentes, ceu poſtulat ordo, planetas, Curru quem ſuo, quales finxbre poëtæ?
Ornamenta etiam vis, atq emblemata narrem Diuinæ fabricæs neque me compræpendere verbis Fllis poſſe reor: neque primo Solis ab ortu Spectantem, accendat ſerus dum lumina veſßer, Materies agili meditandi plurima mente
Deſtituet, ſeu picta iuuet, ſeu ſculpta tueri.
Huic operi pabnam( liceat modo vera fateri
edit Pelide cypeus, Vulcaniag arma
Dar.

DrscRTPTIO Darllanio fabricata viro, neque palla Mineruæ Aſonideæ donata duci contendere tentet. Quid lo quarꝰan gelideæ ſimulachrum nobile mortis Culibet.etati ſua tela ſubinde minantis, Dum fugit in terra fugit irreparabile tempus, Præcipitantque dies per mille pericula vitæs Irrita vel profligati certamiina lethis Nillacus ſceleton ſolitus ſpectare Cunopus Non ita mortales docuit quæ fata manerent. Aut expicta feram ꝓaſti primordia mundi, Protinus humani triſtem generiſq ruinam, Siue triumpbantem deuicto funere regem, Per quem parta ſalus, ſatanæq; o hreſſa poteſtas? Hec alijs prudens ego commemoranda relinquo, Multag prætereo vel doctis digna Cam nis. Parcas, Imperia orbisq, AH riumq; coloſſum, Temperies hominumq,& tempora quattuor anni: Ipſam operis vitamq& neruos totius, artes Dodcta mat hematicas quas dicũit pectora, amantq. Splendida ſiue yrbis tutantes, arma leones. IA verb, aſtrologum ſophiæ CopERxc index, Aub ſe pre cunctis commendat Pruſbia alummo, Qui fixas, certisſtellaſq erroribus actas Illaruniq ſitus peros, curſiſq, viceſq Auſus es æternum victuris condere chartis: Olgyram opere in parten: tibi ſe quoddebet, adeptus Perpetuum gratæſpectab ere poſteritati 1 5 Se

OROLOGI ARGEN Tr. Fed tibi, Nic oleos, purtæ benè laudis abunde eſt. Tempus& autores operis tandem, artificesq Appellare mihi, grataſque expromere poces. Ate principium, tibi gloria deſinet ommis AdcdENTIX, viris, opibusq amplißima iuſtis, Dodctorum cœtu ſed&Z exornata pirorum, Lui colit illuſtres, plantat, fouet, educat artes. Laudabunt alij ferientemculmine nubes Pyramida,& templiſtructurum, grandia ſaxa, Grande opus,& raro ſumtu, rara arte paratum. Eſt quem cincta iuuant immanibus ohhida auris, Asggeribus foſſſeq,& mœnibus addita moles Portarum ſtupet hic ædegſtrataſſque plateas Egregiè,& hymp ham tubulos largo ore vomentes Compita per, vicoſ que, atque atria bulchra domorũt: Cetera, quæ cultas extant memoranda per vrbes, Omnia iam cantata:& quæ gens, natio, tellus Ax GEN TINA tuas neſcit clarißima dotesꝰ Sed non Vlla magis cælo te gloria tollit: Qum quod barbariem, ruſum ſia ſceptra minantẽ Degenerum fretam ſtudijs op era virorum, Reijcis,& patria pulcris conatibus arces: CQ tibi permultum Germania nomine de bet. Nũic quog magnifico facta hæc tibi macpina ſurtu, Accedit cumulo laudum res magna tuarum, a Omne ferens punctum, quia miſcuit vtile pulcro: Cuuus vix ipſo cum tempore famaperibit 2

2 IE SCRITT T6 8 Huoc, reor, ile etiam praeſago pectore ſenſit, Qui duraturos que voluit tabula faſtocß, Illius ad centrum patriæ ſola pingere init Teut honiæ,(&. form ſpectabilis AEN N r. Dum ſeu g yrabunt ſublane volumina cœlum, Tempus erit. dum tempus erit: globus iſte, rotæq Temporis eæpedient ratianem protenus omnem, Atque opus hoc o gulis hominum, famacdſ feretur. Macte igitur nirtute tua, yenerande SENAT Vs: Sic perge ingenuas fecundis ſumtibus artes Erigere,&. ſtudijs patrocinioq tueri:
Vt ſit honor Miſis,& debita præmid doctis.
Nec ſeges vberior, ne meſeis pulcrior quam, Necmaiore decus reruni cum fenonè ereſcit.
Sie meriti vo bis acceſbio fiet houoris
Nobilis,& peſtram ſic cohuelecorabitis vrbem, Atius ut ſuprt reliquas caput ar dua tollat.
Vos quag ob c hanſtos mi bi he labores Eſt animius, qui doc loriun preſcripta probantes, Certa, mathematicis penetralibiis eruta, mundi ( ompageniſtruere ſauc ferro liguoſ dedliſtis.
Tu DAG vs, dinam cui cura docere mat heſin, Atp inter doctos ſeriptis celeherrime libris,
Ing meis(nihil hac vero deducet) amicis, Ingreſſus operis primos( onrade ſaraſtis Principibus patriæ for mam motluunch miniſtraust Auſus inacceſſos Sophicæ recludere fontes,
Acrum.
ꝶ„

Sruninasqh graues placidæ pr eſerre men Vicit iter durum pirtus tua, picit honeſtæ Laudlis amor, patriamiq; ornandi iuſta cupido. Tuch laborantem, curis, morboq grauatum Theſea comitate fade, ductrimq; ſecute
Ilius, atq oneri coll᷑gu adſcite ferendo Workrxsręixx tibi nomen Dauid paraſti Eximium,(rectè te Bratiſ laua genitrix
Tot doctoſg proboſqʒ inter, ſua pignoru, dignum Connumerat) vos aſtriferi conſtantia cœli
NM omenta,& medlios quos ſeruant lumina motus Atheris in varias hinc inde abeuutia partes, Temp ora pos, faſtoſq,& cetera cuncta, fguris Et numeris aptata ſuis, ac pondere certo, Pictori& fabris opere eſfingenda tuliſtis.
Heſtmu adeo quoq; che ſolertia laudem Arxtibus,& magnum iam conciliauit honorem, Mfterieniq; dedie, qua non præſtuntior lla: them dum, ſtelliſq,& Oos pingere cœli Fecit,& incudemcœli verſare meatux. Non ego veſtns canani vais prieconia verbis Statg,&ſtabit opus, non quod fabriliapoſoint Ingenia, aut pumiles altingere ſenſil ihuis artes, 6 hal hematicæ pis& vigor iſtu ſubegit, Exhreſbit, docuitg,& nuuc tenet atq gubernat. Felices ambo, ſeinper vos aurea fam Euehet, i 114 1g. terrarum di Heretonmes. 5 L 3

I quog leticiæ conipos scp vs iA iuſtæ Exulta, beni magnum decus, aud tibi paruus Cedit honore tu pictorem, fabroſq; dediſti Quorum operu ante oculos diuinæ inuenta mat heſis Stant poſita,& patulas edunt reſponſa per auras. Magnam opus hoc partem tibi ſe debere fatetur Tobia sri ERE, animo gratißime noſtro, Promte manu, ingenioqq,&& noſtræ ætatis Apelles. Teſine nulla Matſematicis deſcriptio acta eſt: Tu quæcunq illis docta ratione reperta, Et tibi ſunt dictata, ac doctis tradita verbis, Artifici depicta ſtylo att interprete forma Evxpreſſa, exemplar fabricandi propoſuiſti, In Colophon operis, tibi ſe omnis gratia debet, Et nitor,&. ſcita vernans grauitate venuſtas. Nec tu carminibus noſtris indictus abibis Ferramenta, rotãſqq operis fabricate perennis IAcx. ecequis enim famæ ſubtilis nbRRcHTT Inuideat? non ingenium& yim mentis acutam, Solerteſq operas venturis prædicet annis
Ipſe, perexiguæ cui ſunt in curmina uires, Neſcio qua præter ſolitum dulcedine tactus, Hec inter curas, interq negocia luſi: Dum non ſuſtineo/ pectator ambolus eſſe. Si natura negat, facit admiratio verſum: Exſiſtant alij, comto qui carmine vates ¶ Materia in medio ſitanobilis) omnia trackent:
B 0—

Noſtra incompoſito tetigit quæ Miſica verſu. tres cunque cade nt, vt nil mea carmina poßbint, Nulla dies opus hoc memori tamen eximet æuo, Audtorumq; erit æternum decus, artificunich: Hoc etiam ob munus laudabitur Ax NINA AMluſarum columens pes, portus,& aura matheſid.
FINIS.