€
DE ORATO
wg Lis. III.
125
diamüs: ita de horridis rebus nitida, de jejunis plena, de| fa opere prohibentur, ad pilam fe; aut ad talos, aut ad tefpervulgatis nova quzdam eit oratio tua,(n Faciles enim,| feras conferunt, ant etiam novum fibi ipfi aliquem exco-
inquit, Antoni, partes ex fueruntduz, quas modó percu-curri, vel potius pxné præterii, Larinè loquendi, planequedicendi:1elique(unt magnz, implicatz, variæ, graves,quibus omnis admiratio ingenii, omnis laus eloquentizcontinetur. Nemo enim umquam eft oratorem, quód Latine loqueretur, admiratus: fieft aliter, irrident: nequeeum oratorem tantummodo, fed hominem non putant.nemo extulit eum verbis, qui ita dixiffzt, ut, qui adeffent,intelligerent quid diceret; fed contemſit eum, qui minusid facere potuiflet. In quo igitur homines exhorrefcunt?quem ftupefa&i dicentem intuentur? in quo exclamant?quem deum, üt ita dicam, inter homines putant? qui di-ſtinckè, qui explicaté, qui abundanter, quiilluminaté&rebus,& verbis dicunt,& in ipfa oratione quafi quendamnumerum, verfumque conficiunt; id eft, quod dico, orna-té. Qui idem ita moderantur, ut rerum, ut perfonarum. dignitates ferunt, ii funt in eo genere laudandi laudis,quod ego aptum& congruens nominem. Qui ita dice-rent, eos negavit adhuc fe vidiffe Antonius,& iis hoc no-men dixit eloquentia folis effe tribuendum Quare omneisiltos, me auctore, deridete atque contemnite, qui fe ho-rum, qui nunc ita appellantur, rhetorum przceptis o-mnem oratorum vim complexos effe arbitrantur, nequeadhuc, quam perfonam teneant, aut quid profiteantur, in-telligere potuerunt. 1 Verum enim On rOnRz1, quz funtin hominum vita, quandoquidem in ea verfatur orator,atque ea eſt ei fubje&a materies, omnia quæſita, audita,lecta, difputata, tractata, agitata effe debent. Eſt enimeloquentia una quzdam de fummis virtutibus: quam.quam ſunt omnes virtutes zquales& pares, fed tamen cftfpecies alia magis alia, formofa& illuſtris ficut hzc vis,qua fcientiam complexa rerum, ſenſa mentis,& confilia,fic verbis explicat, ut eos, qui audiunt, quocumque incu-ierit, poffit impellere: quz quo major eft vis, hoc eft'probitate jungenda, fümmaque prudentia: qua-um expertibus fi dicendi copiam tradiderimus,quidem oratores effecerimus, fed furentibus quedamderis, Hanc, inquam, cogitandi, pronuntiandi-jrationem, vimqueidicendi, veteres Graci SAPIEN-abant. hinc illi Lycurgi, hinePittaci, hincab hac ſimilitudine Coruncanii noftri, Fa-; Scipiones fuerunt, non tam fortaífe docti,u mentis fimili& voluntate. Eadem autem aliia, fed confilio ad vitz ftudia diſpari, quietem at-ti ut Pythagoras, Democritus, Anaxagoras,vitatibus totos fead cognitionemzerum tranf-nt: quæ vita propter tranquillitatem,& propterti faavitatem, qua nihil eſt hominibus jucun-, plüreis, quàm utile fuit rebus publicis, delectavit.ut ei ftudio fe excellentiffimis ingeniis homincsdediderunt, ex ea fumma facultate vacui ac liberi tempo.ris, multo plura, quàm erat necefle, doctiffimi homines,otio nimio,& ingeniis ubertimis afflnentes, curanda fibieffe, ac qu&renda,& in veſtiganda duxerunt, Nam vetusquidem illa doctrina, eadem videtur& rectè faciendi,&Dent dicendi magiftra: neque disjuncti doctores, fed iidemerant vivendi p ptores, atque dicendi: ut ille apudHomerum Phoenix, qui fe à Peleo patre Achilli juveni comi-tem effe datum dicit ad bellum, ut illum efficeret orato-zem verborum, actoremque rerum. Sed ut homines la-bore affiduo,& quotidiano affueti, cüm tempeftatis can
9.
|
||
|
|
|
|
|
gitant in otio ludum; fic illi x negotiis publicis, tanquamab opere aur temporibus exclufi, aut votuntate fua feriatitotos fealii ad poétas, alii ad geometras, alii ad muſicoscontulerunt; alii etiam, ut dialectici, novum fibiipfiftu-dium, ludumque perperertnt, atque in iisaribus, qu re-perte ſunt, ut puerorum menteis ad humanitatem fingeren-ur, atque virtutem, omne tempus, atqueztates fuas con-fumferunt, Sed quód erant quidam, iique multi, qui autin rep. propter ancipitem, qua non poteft efle fzjuncia,faciendi, dicendique fapientiam, florerent, nt'Themifto-cles, ut Pericles, ut Theramenes, aut, qui minus ipfiinrep. verſarentur, fed hujus tamen ejufdem fapientie docto-res eſſent, ut Gorgias, Thraſymachus, Iſocrates:Inventifunt, qui cum ipfi doctrina,& ingeniis abundarent, à reautem civili,& à negotiis, ani quodam judicio, abharre-rent, hanc dicendi exercitationem exagitarent, atque con-temnerent: quorum princeps Socrates fuit, is, qui omni»um eruditorum teftimonio, totiufque judicio Græciæ,cum prudentia& acumine,& venuftate,& fubrilitate,tum vers eloquentia, varietate, copia, quam fe cumquein partem dediſſet, omnium fuit facile princeps, is, quihzc, quz nos nunc quzrimus, tractarent, agerent, doce-rent, cum nomine appellarentur uno, quód omnis rerumoptimarum cognitio, atque in iis exercitatio, pbilofobbia na»minaretur, hoc commune nomen eripuit, ſapienrerquefentiendi,& ornatè dicendi fcientiam, re cohærenteis, di-fputationibus fuis feparavit: cujus ingenium, variosquefermones immortalitati fcriptis fuis Plato, tradidit, cümipfe litteram Socrates nullam reliquiffet, Hinc diſcidiumillud es ſtitit quafi linguz atque cordis, abfurdum fané&inutile,& reprehendendum, ut alii nos fapere, alii diceredocerent, Nam, cüm effent plures orti feré à Socrate,quód ex illius variis,& diverfis,& in omnem partem dif-fufis difputationibus alius aliud apprehenderat, proſe mi-nate funt quafi familia diffentienis inter fe,& muſtùm dis-jun&z,& diſpares chm tamen omnes fe philofophi So-craticos,& dici vellent,& effe arbitrarentur, Ac primoab ipfo Platone Ariftoteles ,.& Xenocrates: quorum al-ter Peripateticorum, alter Academiæ nomen obtinuit;deinde ab Antiſthene, qui patientiam,& duritiam in Socratico fermone maxime adamarat, Cynici primùm, desindeStoici: tum ab Atiftippo, quem ille magis voluptaeriæ difputationes delectarant, Cyrenaica philefophia ma-navit quam ille,& ejus pofteri fimpliciter defenderant: ii,qui nunc'voluptate omnia metiuntnr, dum verecundiüsid agunt, nec dignitati fatisfaciunt, quam non afpernan-tur, nec voluptatem tuentur, quam amplesari volunt.Fuerunt etiam alia genera philofophorum, fere qui fe o-mnes Socraticos effe dicebant: Eretricorum, Herilliorum,Megaricorum, Pyrrhoneorum: fed ea borum vi,& difpu-tationibus funt jamdiu fracta,& exſtincta. Ex illis autem,quz remanent, ea philoſophia, quz fufcepit patrociniungvoluptatis, etfi cui vera videatur, procul abeſt tamen ab eoviro, quem quærimus,& quem auctorem publici confilii,& regenda. civitatis ducem),& fententiz, atque eloquentiaæprincipem, in fenatu, in popule, in caufis publicis effevolumus:nec ulla tamen ei philofophiz fiet injuria à no-bis non enim repelletur indc, quo aggredi cupiet: fed inhortulis quieſcet ſuis, ubi vlt, ubi etiam recubans molliter,& delicate, nos avocat à roſtris, à judiciis, à curia, for-taffe fapienter, 2 hac præſertim rep. Verium ego figgsiuaronunc,
f5%
—À
1."Uerum en im aratari.] Nihil di ſcrepant Palatini. Lambinus ediditPerz Gulielmius fac ebat Rerum; at quid f veram enim dicamus pofitumk
|
Wa. Hac praſertim cp.] Eft à Lambinianis, alizedd. ac preferquod& in Pall. noßris,RM.