[e-

&

I|

LING

emia Bafileenfi Profeffor,

JOHANNES BUXTOREFIUSE! us N ACA

e—

Lectori benevolo 5$. 9D.

?-Entum ànni fut; Chriftiane Le&or, quando BibliaHebraa& Chaldza, formà majori, quam Folium v o«cant; inrer Chrift.nos omnium primó Veneriis in

TUS für Fgrix PRATENSIS Vit Theologus,& harumlinguarum peritifsimus, cujus.xtat Pfalterium ex Hebraeo Latisné f

Dakizr Bow 8ER Gu5 Antwerpienfis, linguam Hebreeam ex^quilité perdidicit,ejusd; cognitione alle&us, eternum fibi pofteanomen typographi Hebraicá comparavit. Hic enim Pratenfis;

poftquá Venetiis& Pifauri, Biblia Hebrza in Quarto paucisanté.-..

annis effenc impreffa, de ampliori ipforü ornatu& illuftratione,cum Bombergo confilia contulit.Conquifitis itaq; diverfis exemplaribus manufzriptis, adornavit opus Biblicum cum textu He-braeo, Chaldeo(qui Targum vulgó vocatur)& Cómentariis in-figniumaliquot Hebrzorü, qui pra reliquis nomen in Ifraéle ob-cinebanr. Illud Opus AnnoChrifti v. pxv. inchoatum, prodiitAnno M. px vit. quoeodemanno infigne Opus Biblicum Comsplutenfein Hifpania lucem vidic. Hujus Operis fpeciminejidemiBombergus permotus, dealio majori& preftantiori fervidé cogi-tavit. Accedit Hebraeus doctifsimus,R.]acob filius Chajimyiri ve«terum Hebrzorum fcriptis exercitatisimus, operamque offert.Non parcitur fumptibusaut labori ullisad novum Opus ftrenuif-fime vigilatur. Sicanno Chrifti w. pxx v. eadeni Biblia multipliciter aucta& illuftrata,per eundem Bombergum typis divulgan-tur. Hictextus Hebraicus& Chaldaicus, majori& elegantiorichara&tere expreffus, plura Commentaria adjecta, aliid; tractatusfubjundti, qui textus facri illuftrationi infigniter profuturi judi-cati funt. Inprimis veró per predium Hebraum adjecta fuitMafora major& minor,qua& Critica eft cextus facri Hebraici,Hzc prima fuit editio; Hebraeorum ftudio& operá elaborata;

| per quam prior illa Felicis Prateníis, prima editionis nomen&

laudem amifit.::Anno Chrifti x.» xr vir1. ex eadem Bombergi officina fecun«da editio prodiit, novo commentario in Peritateuchumi, Samue-lem.]obum,Proverbia,Danielem& Chronicorum libros au&ior,& contrà Aben Efre Commentario in Jefaiam& in duodecimprophetas minores,minutior,cui R. Davidis commenratius fub»ftitutus, Per cetera primae editioni fuit par.:Anno Chrifti x. Dx v111. idem hoc opus per Johannem De-gara, typis Bombergianis tertio editum, ad formam editionisfe-cunda. Hoctamen laudis huic editioni debetur, quód fecunda

attentione& corre&ione diligentiori nonnihil fuperarit. At ve-ró corredores ifti vix vigefimam partem eorum animadverte-funt, que emendationem merebantur. n i)

Deniq; hoc ipfotempore quarta eorundem Bibliorum editioVenetiis füb przlo eft, quae fequentianno nunciá famá, prodibit,fed elegantià typorum& nitoreimprefsionis, cum preecedentib.editionibus neutiquam comparanda, quantum ex diverfis foliisper Judaeos nobis oftenfis, manifefté deprehendimus.:^ Haceditione nihil obíftante, confultum judicavit vir honeftif-.fimus,& ex plurimorum librorum editione, de re literaria opti-mé meritus, D.Lupovicus KóNIG, civis& bibliopola Bafi-leenfisidem Opus biblicum;fed noftroftudio corre&tius elabora-tum, prelo comictére. Quatuor autem funt, qua hoc Opus pre-cipuécótinet, nempe Textum Hebreum, Textum Chaldeum, Ma[oram,& Commentaria Hebraeorum, prout jam antea Hebraei in fuos praeci-pué ufus, illa huic Operiadjecerunt,

Textum Hebreumin antiquifsima& verifsima fua puritate& fubflantia;in minimo etiam apice,reliquimus. Impiusenim,

: quifquis eialiquid vel addiderit vel detraxerit, aut quovis modo.3neo quid mutaverit.

Textum Chaldaeum, qui Targum vulgó dicitur,& illuftrifsi-jnuseft textus Hebraici Commentariusiin Mofe& Prophetis, adanciquam,verá& perperuam lingue price Chaldaicze analogia;libris Efrz& Danielis pulcherrime premonftratam, redegimus,&cab inepta& infigniter deformi pundaatione, quá editiones Ve»getecontrinenbvindicavimus. In Hagiographis,quorum para-phrafis Chaldaica longo cempore poft Onkelum& Jonathanem,qui Mofen& Prophetas tranftulerunt;cófcripta eft, diale&oHie-rofolymitanz;quzin ea przcipué emicat, fuam proptietate, ele-gantiaim& nitorem, ftudiofé reliquimus. Voces etià innumeras,in manifefto méndo pofitas;vel ex aliorum locorü collatione cor-

Italia; typis publicisexcufafunr, Editionisauthor|

!5nverfum& Noris illuftratum, cujusque du&u& aufpiciis -

reximus, velad meliorem faltem le&tione& fenfum, ex veterum

.. àu&toritate,revocavirnus. Haec ipfa,admirabili diligenti exem»plo;in laudatifsimo ComplutenfiOpere primüm tentata fuére; Ge

pleniüs etiam in Opere Regio Hifpanico,per Chriftophorü Plan-tinum Anno Chrifli«.» Lxxi1. impreffo;exculta. Infinita tafnéin his meliori cure pofterorum, fuerunt relicta, Nihil enim un-quam fimul fuit coeptum& perfectum. Quantum veróadjumentier nos híc accefferit, quant tenebre difcuffz, quanta lux liuicCd illata fit, id viri do&ti& quilibet harum literarum aman-tes& ftudiofi, ex ipfa le&ione,& editionum collatione,cum gau-dio& fru&u percipient uberrime."Tertiá horum Bibliorum pars Maffora vocatur, eftd; Critica fa«cra fuper textum Hebreum, ejus genuinam le&ionem indicaris,

&cadverfüs omnem corruptione& depravationem eum firmifsi« -

mémuniensyundeSz?zs LzG1s ab Hebreisappellatur. In hacMaffora vir do&tifsimus]o AN NEs Mr czRus, profeffor lite«rarum Hebraicarum in Academia Parifienfi, fuperiori feculo ce»leberrimus;defe&us quofdà& errores;in Comentariis fuis pafsimobfervavit& notavit. Hujus monitu nos primüm incitati;cepi-musquavis oblata occafione diligentiüs in eam inquirere. Maxiine veró,dü hoc Ópus przlo cómitteretur,animadvertimus,No-tasquafdam quaead unius pagingtextum pertinebanr,vel contratextus ordine preepofteré fis locatas, vel inalienis pagiiiis pofttas: in locorum Scripture citatione, vel integros locos quandog;deficere, velfupra citatum numerum redundare:in numeris,quo-ties fcilicet vox vel locutio aliqua in texcu Hebreo facro occurrat,Mafforam majore& minorem non raró inter fe difcrepare, aliad;typographica menda non pauca incidiffe obfervavimus. Hzc ta-lia in prima editione, in qua ex manuícriptis omnia excudeban-tur,fuiffe comiffa, non eft mirum: ar in fequentibuseditionibus àCorre&oribus Hebrzisifta non fuiffe deprehenfa vel corretta, in-excufabilis eft focordia.' Nos veró his ingulis,operà Hebraei cu«jufdam adjuti,quoriefcunq; noftram animadverfionem& ceníu-ram incurrerent, curatricem manum adhibuimus, labesd;& ma»culas, quafcunq; deprehendimus, diligentereluimus.——Quarta pars continet Hebrzorü doctifsimorum Cómentaria,qu&ab Hebraeis in pr&cedentib. editionibus huic Operi adjun&afuerunt;& cam Hebrazis quàm Chriftianis, legenda propofita. Ea- vel feparare vel plané rejicere; nec officii nec confilii noftri hoctempore fuit. Eft in iis mel,eftin iis fel. Melleum,;quod ad lingueHebraice proprietatem meliüsexplicádam, quod; ad literalemGrámaticumd;Scriprure fenfum genuine illuftrandü facit com-modumdà; eftfufcipimus,quod& omnesalii viri do&i,quotquoráccuratiorem& perfe&iore linguze Hebraice cognitionem interChriftianos affecuti funt, hactenus fecerunt. Felleum,quod inree

47» rum tractatione perverfaaut falfa occurrit;& maximéin iis locis

qui de promiffo Mefsia, ejusd; perfona& officio agunt, id corumipfisrelinquimus,ut fit cétra eos loco teflis perpetui,uc Mofes loquiturDeut.31.26. quód caecitate percufíi fint, ut ide praedixerat Deut.28.28.quàd oculis non vident,auvibus n0 audiunt,corde non intelligunt,ut DeusperJefaiam minatus.cap.6.10,q040d fpiritu foporis alti perfufi(unt.quodoculi ipforumob[lipati,ut verbum Dei ipfis fatum fit ceu liber obfignatus,ucidem jefaias c.29,10» quód Deum dereliquerint fcaturiginem aquarumviventiit,& effodevint fibi ciflernas.ciflernas fratlas qua non capiunt aquas,ut Jeremias conqueftus eft de iplis cap.2. 13, quód denig, occallueruntsentes illorum, adeout ad bodiernum ufque diem in lectione Veteris Teffa-senti maneat obductum velamen illud, quod in Christo inutile factum tol-litur: yg ad bunc ufque diem quum legitur Mofes, velamen cordi eorumimpofitum esl, ut Paulus Apoftolus de ipfis luculentifsimé teftaturinepiftola 2 ad Corinth.cap.3:Q wando autem converterit fe(Ifraél)adDominum, tollerur velamen illud 1b1d. ver.16.. Hanc gratiamipfi extoto pe&orefinceré precamur. Nobis veró ipforum ceecitas arguemento fit, ut Verbi Dei lucem tantó ardentiori& gratiori animoample&amur, eamque inecclefia Chrifti ad plurimorum adifi-cationem magis magisque propagemus.

Sed de quatuor harum parcium, qua in hoc Opere biblico con«tinentur,ampliori ufu;hujusd; editionis& omnium,quein ea il-luftranda preftitimus;fine& Ícopo/fpecialem& fufficientem In-firu&ionem unà cum completo hoc Opere, Deo annuente; pro-

ponemus;ad quam Chriftianum& benevolum quemque Lecto- E

rem hoc cemporeremittimus,& noftris hifce ftudiis& laboribusfavereoptamius. Perfcriprum Bafilez, 22. Augufti, Anno ChriftiSalvatorisnoftri M. pex viii

"!