TnlKtutionum Lib. I. Tit. XIV. XV. XVI. XVII. 14

potestatem habent, exque ipsa re nomen acceperunt. Itaque ap-

pellantur tutores, quasi tuitores atque defensores: sicut seditui idicuntur, qui sedes tuentur. §. 3. Permissum 2 est itaque paren-tibus, liberis impuberibus, quos in 3 potestate habent _, testamen-to tutores dare. Et hoc in filios filiasque procedit omnimodo : ne-potibus vero neptibusque ita demum parentes possunt testamentotutores dare , si post mortem eorum in potestatem patris ini nonsunt recasuri. Itaque si filius tuus mortis tuoc tempore in potestatetua sit: nepotes [exj eo non poterunt ex testamento tuo tutoreshabere, quamvis in potestate tua fuerint: scilicet, quia mortuote , in potestatem patris fui recasuri sunt. §. 4. Cum autem incompluribus aliis causis posthumi 4 pro jam natis habeantur, &in hac causa placuit, non minus posthumis 5 , quam jam natis te-stamento tutores dari posse : si modo in ea causa sint, ut si vivisparentibus nascerentur, lui [ heredes, ] & in potestate eorum fie-rent. b. 5. Sed & si emancipato filio tutor ä patre datus fuerittestamento : confirmandus est ex lententia Prsefidis omnimodo ,id est, fine 6 inquisitione.

§. 2. Quod autem [ lex duodecim tabularum ] ab intestato vocat adtutelam adgnatos: non 32 hanc habet significationem, si omnino nonfecerit testamentum is, qui poterat tutores dare, sed 33 si quantumad tutelam pertinet, intestatus decesserit : quod tunc quoque accide-re intelligitur, cum is, qui datus est tutor, vivo testatore decesserit.

§. 3. Sed adgnationis quidem jus omnibus modis capitis deminu-tione plerumque perimitur: nam adgnati» juris [civilis] nomenest : cognationis vero jus non omnibus modis commutatur : quia ci-vilis ratio civilia quidem jura corrumpere potest, naturalia veronon 34 utique.

TIT. XVI.

DE 3; CAPITIS DEMINUTIONE.

"PSt autem capitis deminutio , prioris status mutatio. Eaque tri-bus modis accidit. Nam aut maxima est capitis deminutio , autminor , ( quam quidam mediam vocant, ) aut minima.

tz. 1. Maxima capitis deminutio est, cum aliquis simul & civi-tatem & libertatem amittit, quod accidit in his , qui fervi 36 prenseefficiuntur atrocitate sententiae: vel libertis, ut ingratis erga 37 pa-tronos condemnatis : [vel his,] quisse ad pretium participiamlum 38venundari paffi sunt. §. 2. Minor, sive media capitis deminutioest, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur 39.quod accidit ei, cui aqua & igni interdictum fuerit : vel ei, qui ininsulam deportatus est. §. 3, Minima capitis deminutio eit, cumcivitas retinetur & libertas, sed status hominis commutatur, quodaccidit in his , qui, cum fusi juris fuerint, e ceperunt alieno jurisubjecti esse , vel contra. [ veluti, si filiusfamilias ä patre eman-cipatus fuerit, est capite deminutus.] §. 4. Servus autem ma-numissus capite non minuitur : quia nullum caput 40 habuit.

§. 5. Quibus autem dignitas magis, quam status permutatur,capite non minuuntur , & ideo , a senatu motos capite non mi-nui 41, constat. §. 6. Quod autem dictum est , manere cognatio-nis jus etiam post capitis deminutionem : hoc ita est, si minimacapitis deminutio interveniat; manet enim cognatio : nam si ma-xima capitis deminutio interveniat, jus quoque cognationis perit,utputa servitute alicujus cognati: & 42 ne quidem si manumissusFuerit, recipit cognationem. Sed & si in insulam quis deportatussit, cognatio solvitur. §. 7. Quum autem ad adgnatos tutela per-tineat: non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum, qui43proximiores gradu sunt; vel si phires ejusdem gradus sunt, ad 44omnes [pertinet, veluti, si plures fratres sunt , qui unum gra-dum obtinent, pariter ad tutelam vocantur. ]

TIT. XIV.

QUI TESTAMENTO TUTORES DARI POSSUNT. 7

7 A Ari autem tutor potest testamento non solum paterfamiiias, sed 8

etiam filiusfamilias. §. 1. Sed & servus proprius testamentocum libertate recte tutor dari potest. Sed sciendum est , eum &sine libertate tutorem datum , tacite 9 libertatem directam 10 ac-eepisse videri, & per hoc reste tutorem esse. Planest per 11 er-rorem, quasi liber, tutor datus iit, aliud dicendum est. Servus au-tem alienus pure inutiliter 12 testamento datur tutor: sed 13 ita,eum liber erit, militer datur: proprius autem servus inutiliter 14eo modo tutor datur. §. 2. Furiosus vel minor viginti quinqueannis tutor testamento datus, tutor tunc erit, cum 15 compos men-tis , aut major 16 viginti quinque annis fuerit factus. §. 3. Adcertum tempus 17 , vel ex certo tempore, vel liib conditione , velante heredis institutionem pesse 18 dari tutorem , non dubitatur.

§. 4. Certe autem 19 rei vel cansie tutor dari non potest : quiapersonae, non causae, vel rei, [tutor] datur. §. 5. Si quis filia-bus silis vel filiis tutores 20 dederit, etiam 21 posthumae [ velposthumo ] dedisse videtur: quia filii vel filiae appellatione 22 &posthumus & posthuma continentur. Quod li nepotes sint, an ap-pellatione siliorum & ipiis tutores dati sint 23 ? Dicendum est, ut& ipsis quoque dati videantur : si modo liberos dixerit: caeterumsi filios, non 24 continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotesappellantur. Plane ii posteris dederit: tam filii posthumi, quameaeteri liberi continebuntur. 25

TIT. XV.

DE LEGITIMA ADUNATORUM TUTELA. 26(TUibus autem testamento tutor datus non est, his ex lege duode-eim tabularum adgnati lunt tutores'27, qui vocantur legiti-mi. 28 §■ 1. Sunt autem 29 adgnati [cognati] per virilis sexuscognationem conjuncti, quasi 30 ä patre cognati : veluti frater [ex]eodem patre natus , fratris sitius neposve ex eo : item patruus , &patrui filius neposve ex eo. At qui per fremi nini sexus personascognatione junguntur, adgnati non sunt : sed alias naturali jurecognati. Itaque amita: tuse filius non eit tibi adgnatus , sed cogna-tus , & invicem tu illi eodem jnre conjungeris : quia qui [ex ea]nascuntur , patris 31 , non matris familiam sequuntur.

TIT. XVII.

DE LEGITIMA PATRONORUM TUTELA.

^X eadem lege duodecim tabularum libertorum & libertarum tu-tela ad patronos liberosque eorum pertinet , qux & ipsa legiti-ma tutela vocatur : non quia nominarim [in ] ea lege de hac tutelacaveatur, sed quia perinde accepta est per interpretationem 45 , acsi verbis legis introducta esset. Eo enim ipso , quod hereditates li-bertorum libertarumque , fi intestati decessissent, jusscrat lex adpatronos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres voluisse li-gem etiam tutelas ad eos pertinere : cmn & adgnatos , quos ad he-reditatem [lex] vocat, eosdein & tutores esse jusserit : quia ple-

■, 1. 1. 77. §. 26. st. de legat. 2. i 2. 1. 1. st. de testam, tut.

( 3- L 73. b. 1. jf. de reg.jur ( 4. 1. 7. 1. 26. Jf. de statu bum. 1. 231.jf. de verb.fign. ' K 5. 1. 1 . %. l.J'. de testam, tut. ( 6. V. 1. I. §. 1.ist 2. 1. 6. st. de confirm, tut.

( 7. Lib. 26. D. 2. Lib. 5. C. 28. ( 8- l. 67. §. 2. jf. de ritu nuft.(9. V. 1. seu. C. äe'heeej.serv. I.ered. 1. 32. ' , 2. st', de testum. t..t.

(10. Viae tamen i. 9. C. dc fideicom. Uberi. 1. 10. injin.jf. de testam,tut. 11. v. i. 22,j/. de testium, tut. 12. Vide tamen/. 10. §.^.st.dcteft. tut. . 13. 1. 10. <1.4. Jf. de testum, tut. ( 14. v. /. 21. ist 22. J'. deeon.lit. inftit. (15. /. io. §. 3. st', de teft. tut. i. 12. pr. Jj. de excusat.adde l. 11 .st', de tui. 16. i. 32. in fin.st', de testam, tut. , 17. t). 2.

ist s- quibas modis tut. fin. L 14. tz. 3. ist j/. de tut. i. 11. pr. st.

de _ teft. .ut. ( 18. y. 1 .iv.fr. de Atii. tut. 1. 8. §. 1. ist z.jf. de teft. tut.Vide tamen l. 6. j. i.J. de tut. i. 7“. st. de reg.jur. ( 19. L 12. iz.14. jf. ietest. tut. ( jo. v. L 45. pr.st. de legat. %. 1. gi. pr. jf. de

legat. 3. ( 21. 1. 5 . 6. ih. jf. de teft. tut. ( 22. v. 1. 164. pr. jf. deverb.fign. ( 23. v. 1. 84. st. de-verb.fign. ( 24. 1. 6. st. de teft. tut.adde /. 22C. st'. de verb.fign. v. 1. 201. jf. eod. (25. Vide tamen /. 1.in fin. st. de jure imnumit.

( 26. Lib. 26. D. 4. Lib. ;. C. 30. ( 37. v. 1. 11. inpr.jf. de te-stam, tut. 28. v. ATov. 118- c. 5. ( 29. 1. 7. Jf; de Legit, tat.

( 30. d.1.7. (31. i. 196. in fin. jf. de verb. fign. (32. L6.st.de

legit, tut. 33- d. 1. 6. (. 34. v. 1. 8.st. de capit, minat.

3S- Lib. 4. D. (36. Abrogat, per PLov. 22. c. 8. ( 37. v.

l. 2. C. de lib er t. ist eor. lib. ( 38- Abrogat, per Nov. Leon. 59.

C /y. v. 1. 2. 1. 1. 1. 17. §. i.st depe-n. obst.“ 1. 5. <s. 3 .jf de extruord.cogn. adde l. 1. §. 8 . st. ad SC. TerlvJl. ( 40. v. 1. 3. in fin. st. decapite minut. ■ 41. 1. 2,.st. de senator. ( 42. 1. 7. st, unde cognati ,

' 43- Nov. 118. c. 9 . 43. l.i).st. delegit, tut.

(45. 1. 6. in fin. st. de verb.fign.

nimqilc