273

De judiciis, & ubi quisque agere &c.

■74

calumniandi animo instituerat, f Plane, si quis, cognita rei ve-ritate i, suum negotium deseruerit, nolens in lite improha per-severare , quam calumnia: causa non instituerat: is destitisse nonvidetur.

ii. IDEM lib. 12. ad Edictum. <

CI a me fuerit adrogatus , qui mecum erat litem contestatus, velO cum q U0 eg 0 ; solvi judicium , Marcellus libro tertio Digesto-rum scribit, quoniam nec ab initio inter nos potuit consistere. 2

12. PAULUS lib. 17. ad Edictum.pUmPrstorunum ex pluribus judicare vetat, exteris id commit-tere videtur. §. i. Judicem dare possunt, quibus [koc] Lege,vel Constitutione , vel Senatusconsulto conceditur. Lege ; sicutProconsuli 3. is quoque, cui mandata est jurisdictio , judicem da-re potest 4 : ut sunt Legati Proconsulum, item hi, quibus id [mo-re] concessum est, propter vim imperii: sicut Prafectus Urbi, ex-terique Romx Magistratus. §. 2. Non autem omnes judices daripossunt ab his , qui judicis dandi jus habent, quidam enim Legeimpediuntur, ne judices sint: quidam natura: quidam moribus.Natura; ut surdus, mutus, & perpetuo furiosus;, & impubes :quia judicio carent. Lege [impeditur], qui Senatu motus est. 6Moribus ; femina; 7, L sensi : non quia non habent judicium ,sed quia receptum est , ut civilibus 0isiciis non fungantur.

§. 3. qui possunt esse judices , nihil interest; in potestate, anfui juris sint. 3

13. GAJUS lib. 7. ad Edictum provinciale.

TN tribus [istis] judiciis (familiae erciseunda, communi dividun-do, & sinium regundorum) quaeritur, quis actor intelligatur 9,quia par causa omnium videtur ? Sed magis placuit, eum videriactorem, qui ad judicium provocasset. 10

14. ULPIANUS lib. 2. Disputationum.

CEd cum 'ambo ad judicium provocant, sorte res discerni solet.

0 15. IDEM lib. 21. ad Edictum.

'plliusfamilias judex 11, h litem suam Faciat, in tantam quanti-tatem tenetur, quae tunc in peculio fuit, cum sententiam dice-bat. §. i. Judex tunc litem 12 suam facere intelligitur , cumdolo malo in fraudem legis sententiam dixerit. Dolo malo autemvidetur hoe facere , si evidens arguatur ejus vel gratia vel inimi-citia , vel etiam sordes: ut veram aestimationem litis prastare co-gatur. 13

16. IDEM lib. 5. ad Edictum.

J Ulianus autem, in heredem judicis, qui litem suam fecit, pu-tat actionem competere : qua sententia vera non 14 est, & amultis notata est. /■

17. IDEM lib. 22. ad Edictum.

J Ulianus ait: Si alter ex litigatoribus judicem solum heredem ,vel ex parte fecerit, alius judex necessario sumendus est : quiainiquum est , aliquem fuse rei judicem fieri. 15

18- IDEM lib. 23. ad Edictum.

(jl longius spatium intercefurum erit , quo minus judex datus ope-ram 16 pojjit dare, mutari eum jubet Prator. hoc [est], si forteoccupatio aliqua judicem non patiatur operam judicio dare , inci-dente infirmitate , vel necessaria profectione 17 , vel rei sua fami-liaris periculo. §. 1. Si siliusfamilias ex aliqua noxa, ex qua pa-tri actio competit, velit experiri: ita demum permittimus [ei] age-re , fi non sit qui patris nomine agat. 18 Nam & Juliano placet,si siliusfamilias legationis, vel studiorum gratia aberit, & vel fur-tum, vel damnum injuria passus fit: posse eum utili judicio agere:ne, dum pater expectatur, impunita sint maleficia 19 : quia paterventurus non est, vel, dum venit, fe subtrahit is, qui noxamcommisit. Unde ego semper probavi, ut li res non ex maleficio

veniat, sed ex contractu, debeat silius agere utili judicio: fortedepositum repetens , vel mandati agens, vel pecuniam 20 , quamcredidit, petens: si forte pater in provincia sit, ipse autem for.eRomce vel studiorum causa , vel alia justa ex causa agat 21 : ne, siei non dederimus actionem, Futurum fit, ut impune fraudem pa-tiatur , & egestate Roma laboret, viaticulo suo non recepto,quod ad sumptum pater ei dcti-averat. Et finge Senatorem estesiliumfamilias, qui patrem habet in provincia , nonne augeturutilitas per dignitatem ?

19. IDEM lib. 60. ad Edictum.

J-JEres absens ibi defendendus est, ubi defunctus 22 debuit, &conveniendus , si ibi inveniatur , nulloque suo proprio privile-gio exculatur. §, 1. Si quis tutelam 23 , vel curam, vel negotia,vel argentariam 24, vel quid aliud, unde obligatio oritur, certoloci administravit: & si ibi domicilium non habuit, ibi fe debebitdefendere 25; L si non defendat, neque ibi domicilium habeat,bona posiideri patietur. §. 2. Proinde & si merces vendidit certoloci, vel diipoluit, vel comparavit: videtur, nisi alio loci, ut de-fenderet , convenit, ibidem fe defendere, f Nunquid dicimus ,eum, quia mercatore quid comparavit advena, vel ci vendidit,quem scit inde confesthn profecturum 27, nou oporcet ibi bonapossidere, sed domicilium sequi ejus? at si quis ab eo, qui taber-nam vel officinam certo loci conductam habuit: in ea causa est, utillic conveniatur? quod magis habet rationem. Nam ubi sic venit,ut confesthn discedat, quasi i viatore emtis, [vel eo, qui transve-hebatur , ] vel eo, qui TrafjtwXii', id est, praeternavigat, emit:duriffimum est, quotquot locis quis navigans , vei iter faciens de-latus est, tot locis fe defendi. At si quo constitit, non dico juredomiciiii , fcd tabernulam , pergulam, horreum , armarium , of-ficinam conduxit, ibique distraxit, egit: defendere se eo loci de-bebit. §. 3. ApinlLabconem quaritnr, si homo provincialis ser-vum institorem vendendarum mercium gratia Roma habeat: quodcum eo servo contractum est , ita habendum 27 , atque ii cum do-mino contractum iit. quare ibi se debebit defendere. §. 4. Illudsciendum est , cum , qui ita fuit obligatus, ut in Italia solveret,si in provincia habuit domicilium , utrobique posse conveniri, &hic & ibi: & ita & Juliano & multis aliis videtur.

20. PAULUS lib. 58. ad Edictum,nem obligationem pro contractu habendam , existimandumest: ut, ubicunque 28 aliquis obligetur , [&] contrahi videa-tur : quamvis [non] ex crediti causa debeatur.

21. ULPIANUS lib. 70. ad Edictum.

CI debitori meo velim actionem edere , probandum erit, si Fatea-O turse debere, paratumque dicat solvere, audiendum eum, dan-dumque diem 29 cum competenti cautela ad solvendam pecuniam :neque enim magnum damnum est in mora modici temporis, f Modi-cum autem tempus hic intelligendum est, quod 30 post condemna-tionem reis indultum est.

22. PAULUS, lib. 3. ad Plautium.

1 non cogitur in aliquo loco judicium pati; si ipse ibi agat^co-gitur excipere actiones , & ad eundem judicem mitti. 31

23. IDEM lib. 7. ad Plautium.

NJOn potest 32 videri in judicium venisse id , quod post judiciumacceptum accidisset : ideoque alia interpellatione opus est.

24. IDEM lib. 17. ad Plautium,n alias in eos , quos Princeps evocavit, Roma competit actio,quam si hoc tempore contraxerint. 33 §. I. Legati ex delictis

in legatione commissis coguntur judicium Roma pati: sive ipsi ad-miserunt, sive servi eorum. 34 §. 2. Sed si postulatur in rem actioadversus Lpgatum , nunquid danda sit, quoniam ex 35 präsent.

(1. /. 15. in pr.insr.de jure fisci.I. 2. in pr.C. de abolit. (2. /.4.infr.h.t. (3. /. xz.fupr. de ojjic. procans. (4. Adde/. %x.~infr.h. t. (5. /. 39. inpr. L 46. infr. eod. (6. I. i.supr. de senator.(7. i. 2. in pr. infr. de reg.jur. (g. I. b.supr. de recept. qui arhitr.

I. 15. in pr. infr. b. t. (9. /. 2. §. 3. I. 44. §. 4. infr. fami!, ercisc.(10. 1. 29. infr. h. t. L 2. in fin. infr. commur.i dividund. (11. §. 2.in fin. Inft. de oblig. quic quoji ex delici. (12. inpr. Inji. d. t.(13. i. idt. C. depsena judicis, qui male judicavit. (14. arg. §.pen.

0^

Q LTi

N 0 ! * 1

Q .

Injt. deperpet. & temporal, aci. cxcip. I. 5. in py.supr. dc calunmiat.(15. Tit. C. ne quis in sua causa judicet. (16. L pen. in pr. infr. devacat, mun. (17. /. 4. C. de pedan. judicib. (18. I. Xi.supr.dein jus vocand. (19. L 51. §. idt. verf quod Ji quis, infr. ad leg.

T 0 m. L

Aquil. I. 70. §. ult. infr. de fidejujf. L 6. C. de defensor, civit.(20. I. 17. infr. de reb. crcd. (21. Adde /. 7. §. 3. infr. de donat.(22. I. zq.infr.h. t. (23. I. l. C. ubi de ratiociniis. (24. ?. 4. §.ult.Jupr. de edendo. (2;. L 2. §. q.fupr. b. t. L 54. infin.fupr. deprocur. (26. I. un. C. de nundinis. (27. I. 24. §. I. infr. h. t.(28. I. 21. infr. deoblig. cf aci. (29. /.31. infr. dere judicat.§. 2. Inft. de offic. jud. (30. I. 2. 3. C. de ufur. rei judicat.(31. I. 11. §. I.supr. de jurisd. L 14. C.defcntent. & interlocut.Nov. <)(,. c. 2. Nov. 123. c. 25. (32. v. I. 35. infr. b. t. (33. I. 2.

§. 4. Jupr. eod. (34. I. 19. §. 3. supr. eod. (35. I. Un. C. de alie-nat. judic. mutund.

1 -S possessione