4| Cofniographiz: uni-
uerít creatorem& redemptoré fuum. Hoc ínquam terrx elementum benigtie mattis ee/
.gà hominem fungitur offícío,necunquam ílli írafcítur. Aqua fubeunt ín imbres,rígefcüt
BMnere«
Lapides presciofi
ín grandínes,tumefcunt ín flu&us,pracipitant ín torrentes:a£r uero denfatur nubibus&furit procellís:at terra mortalium ancíllaqux non generattqux non fponte MES
odores faporesip c quos fuccos t quos colorescij bona fide reddít credítum foenuscQuís:explicare poteft quátx eíus díuitizequata eíus fertilitaseprzfertím fi aduertas, quàm mul
ta& uaría metalla íam tot annís ante& poft Chríftum natum eruta fint ex ea,& ín huncufcjdíem fineulla ceffatione fcrobes agantur ín profundum, atq in multis locis penetra,lía eíus teferta fínthominíbus;qui í ndefeíIo ftudio perfequütur omnes eius fibras, quzriütín fede maníum opes;infidíantur auro& argento, relíquisqg mínoris xítimationis metallis. Quantü putasaurí, argentí,plumbi& ferri e terra erutum, quod rurfum ufu ípfo con^fümitur;aut ab igne annihilaturaut faltem perdíturz/Q uancá cum ínterítu cíuítarum ínte/rít? quantum abforbent naufragia in marí* Quantum auaritía homínü defodit ín terra,ibíg ínníhilum redígitur'C)uantum abíumít pompa ínaníum homínücEtutadalías meueram terrx opes,quot& quam uaríos precíofos& pulchre coloratos lapides,putas ín^cludiín uífceribus terrx? Quot falubres fcatutígínes frigidarum& calídarum aquarumhínc erüpunt? Quot horribiles flammz ín diuerfis locís hínc profiliunt? Quot& d$ uarijuapores,calidí;ficcí,& humidi, falubres€ nonnundj peftilétes hínc exhalantz Quid dicade fale foffili,de calmía& ceruleo foffili,de ceruffa;alumíne,nítro,uena minr],galena;halinitro,ochrapytrite;ftibí, atg; alijs íd genus terrz ínternis foctíbuse Quantá putas effe uítaillam terre; que fingulis annís tantam ín fuperficie procreat copíam frumenti,uíní& po^morum,unde füftentantur homines& anímalía? Certe hxc eft ineffabilis benedíctío deiuiuentis,quiaperít manum fuam& dat mediante terra omní carní eícam, Quís igitur fa^tís exprimere poterít,quantí thefauri lateant ín terra,qui quotídíe& fineulla intermíífio^ne, ímó fine defectíone terre homíni fefe fua quodámodo fponte exhibent& Etlícet ter^tàab inítío propter homínís peccatti maledictioni fuerít fuppofíta, non tamen ob íd ener
uata eft uírtus eíus, fed maledictio illa magis reciditínhominem& ín labor£ eíus, dícete.
fcriptura, Maledicta terra ín opere tuo,
Dc udrijs effectibus terre,corumq, primis caufis, Cap. Vv.
À qux natuta ín terre canalibus atq ín quocungy ipfius finu ínteríore gremiotg gígnit,partím fua ui exterra erumpunt ín aérem,qualía funt humor,aér inclufus,uapor, ignís, exalationes,&c. unde mírabília fupra terram& ín ipfo aére fiunt,par/tím ín uentre tertz concoquuntur, ut funtterrz quxdam ínfi ignes, fuccus concre^
tus, lapídes preciofi, metalla&c. quíbus metallorum fofTores montium'g euerfores ínfi/
Mirabilia ituifceribus terre.
díantur. INon funtfupra terram ín aéretam mirabiles naturx eperaiones qui mírabilíotes ín terrzeuífceribus contínuo fiant tranfmutationes,concoctiones& effectus. Quumenímnatura uacuum execretur,terraautem nO fit corpus ubíqg folidum,fed in pleríícg o»
císfit rara, faxofa& ínfaxorum commiífTurís,fibrís& uenis relinquantur cauernz,mare
Aer vefolui(urit aqua.
"TTerrentolus"unde,
fuo liquore madefacít terra;alícubi ín cauernas fübterraneas ingredítur,alícubi per uenas
& fibras penetrat füb terras, marítímís preterea quibufdam fontibus largítur aquas:ítemar in cauernís ínclufus, quem terra exalat, nonnunquam calefcít& agitatur, fxpe etam
frigefcit&C ímmobilís quodammodo manet;qua de caufa ín aquam uertítur,atque aéreft
quídem de fua natura calidus& humídus, fed quámprímum frígus expugnauerít calore,necefTarío ín aquam abit.. Porro quàm magnz ínterra fint uel fiant cauernz, hínc ínteleligimus; quod ín eas aliquando agros, urbes,montes defcendifTe, fcriptum reperíamus:nec parux tantum capíunt uentum, quí faxa grandí pondere ínaérem extrudere& eijcezre poffitatque egerere cumulos,colles;montes, omnínotg tam magnos& horribiles effí^cerc terrzmotus, ut oppída eorruantabforbeanturd, qua calamitate& fübfecutís incendijs.fuperíoribus annís Puteolí pem funt afflicti& fracti. Impetus quoqueaque quumcanales, per quos modo íter habuit, obturatí fuerínt aut defertí,contínuo uel nouos aperít, uel ueteres alíquos recludit: atque ís ordo conferuatur fempíternís feculorum ztati^bus. Obftruuntur uero canales límo ruínáue; deferuntur ubíuís aqux peralíquem alium
canalem íter patefecerit. Caterum fuccus, quem craffitudo ab aquis diftinguit;ta^
rijs gignitur modís, Autenim quum calor rem fíccá immifcet humid& mixtionem co
quít,
"tyr carWicieiinfei
a.Tam«
i
il
Jd
VbiCam;[às t