195contexuit, Quarenó folüm iis quz in terra funtanimalibus, fed eis etiam que in mari€ aére,dominatur.Actalia quidem homini ad fortitudinéarma funt manus. Attamen pacificum& politi-cum animal homo, manibus& leges fcripfit,&aras,€ fimulachra Diis erexit,& vniuerfa artiüinftrumenta conftruxit, commentariófq; etiamfpeculationis eorü fcriptos reliquit.* Vtaütfa-pientifsimum omnium animalium eft homo,fic
Mantt(ff?"- manus funtorgana fapienti animali convenien 1o
gana faprentiammali cove-oentifiima.
tifsima. Non enim quia manus habuit,propte-rea eft fapientifsimum: fed quia fapientifsimumerat,propter hoc manis habuit, Non fiquidemManus effe ar. nus ipfa hominem artes docuerunt, fed ra-tinm organa, tio. Manus quippeipíz funt artium organa, fi-cuti lyra mufici,& forceps fabri.- Vtigiturlyranon docuit muficü, necforceps fabrum, fed eftvterqueipforum artifex, per eam, qua prxdituseft,rationem: agere autem nó poteft exarte ibf-, que organis: ita€ vnaquzliberanima,faculta-Animam babe: e::;re facultates 1€5 quafdam à fua ipfius fubftantia obtinet.effi-quafdam à(ua. C€r€ autem ea quae nata efficere, fine organis nesplivs abflan- quaquam poteft.(uod autem corporis parti-Daortas"o» cule animam flon impellant, aut timidam, autpoffe tamtoP*&renuam, aut fapientem fieri, manifefte viderepif 7 757 licet, fianimaliarecens genita confideres, quaParticule non quidem prius agere conantur, quàm perfectasimpellunt ani- habeantparticulas. Etenim fi oua tria accepe-mam ad agen- yis, vnum aquilz, alterum anatis,reliquum fer-dum. pentis,& calore modico foueris, animalidq ge-nita rupto putamine excluferis, illa quidem alisvolare conantia, anté etiam quàm volare pof-fint, hocautem revolui videbis,& ferpere affe-&ans quamvis molle adhuc& invalidum fue-Animalia pre. rit.Omne fiquidem animal fuz ipfius anim fa-Jantire fue ani. cultates, ac in quos víus partes fuz maxime polme facultates|eant,nullo doctore prafentit. Nature quippeabfq vlodo-. animalium(vtait Hippocrates) à nullo doctafe tii 54. funt. Quapropter cetera quidem animalia mi-tre à nullofantdofle— exercere videntur, vt tum formicz,tum apes.HoAnimalia ce- mo autem ficuti corpus armis nudum,ira& ani-Feranatira P? mam artibus deftitutam habet. Proinde pro corPus quamiá- boris nuditate manus:pro artium imperitia, ra-zione nónullas*.;;exercent ayto;, tionem accepit: quibus fretus, corpus quidemHomo ytcor- armat,& omnibus modis tuetur: animam au-pis nudum, fic tem vniuer(is artibus ornat. Vt enim fi innata fi-animam arti- bialiqua haberet arma, illa ei fola femper adet-benibm fent, ita€ fialiquam artem natura fortitus eflet. reliquas fané ignoraret.Pulchré igitur Ariftote-les, manum velvti organum quoddam effeanteganum ante ar organa, dixit: quem ex noftris aliquis imitatus,ana. rationem etiam, velvti quandam artem efleanteRationem effe aliasartes,haud invenuftius affeuerauit. Homoartem ante a- igitur animalium omniü folus,quum artem an-Vasartts— peartesin anima habeat, nemperationem,opti-mo fané iure organum ante organa in corporemanum poffedit. Cuius quidem conftitutio, fialiter conftructa fuiffet quam eft, fuiffet nefeli-cior ad actiones futura, confiderandum. PorroApprebenfor; vnum, primimque caput organi apprehenforij"gan!?pP"* optime compofiti eft, fi omnes figuras, atq; om-
confitit^ P'^ nes e magnitudines, quas mouere homo po-mucaput quod
Manum effe or
Manu cir. di. 1€ft, probé apprehendit. Ad quod munus pra-
nde
ftandü, multiformiter diuidi manü fuit melius,
GAL DESVSV:P.ARTIVM. LIB.
20
m 196
Nam fi indiuifa manfiffet, cótingere tantummo^
do fibi zzqualem corporis cuiufque admoti ma-gnitudinem poffet, Atin muitas partes diuiía,
moles feipfa multo maiores facile amplectitur,
& minimas quaíg; res exacté etiam venatur,col
ligit. Quum autem eadé circum corpus íphae- Manu omnemricum pofsit in orbem contrahi, rectum autem^??rebendie& cauum fideliter etiam amplecti, manifefte v Tm onemtque omnem comprehendit figuram: quz ni- copfoare ex L-mirü omnis ex tribus lineis conftat, aut CUurlia, sea curma,ausaut caua, autrecta, Catteriim quoniam corpo- czua, aut re-ranon pauca maiori mole funt praedita, quàm ds.
que mànu vna comprehendi queat, adiutricem
alteri, alteram natura zqualem manum adiun- Mans cer bi-xit, vt ambz ex oppofitis partibus ea corpora"*compleétentes, vna manu maxima nihilo fint in
feriores,— Nec vero ad firmiter comprehen-
dendum fat erat manum effe diuifam,nifi etiam
digitus vnus,aliis quatuor oppofitus fuiffet, vt Pollexcur ebpocum eis aCuonem ipfam abfolueret: quum ni- /t« quatuormirum aut vndique círculo,aut omnino ex duo"!4«^ d'rirs.bus locis contrariis integra fiat comprehéfio, AS MAMÉQuinetiam digitos ipfos tum molles, tum ro- PC dtundos, tum vnguibus iuxta fümmitatem mu-
nitos-* effe cxpediebat, fiad omnem corporummagnitudinem& confiftentiam firmiter com-prehendendam erant futuri ex vfu. Etenim quiimmodice prolixi funt vngues, ac propterea mutuo fefe fupergrediuntur, tametfi ad excorian-dum, autradendum fint vtiles, minuta tamencorpora egre apprehendere poffunt. Qui veropropter paruitatem ad fines víque digitorumnon extenduntur, naturam carneam firmitatepriuantes, eam ad apprehendendum| admo-dum invalidam reddunt. Qui autem fummi-tatibus digitorum zquantur, ijomnium foli,v-tilitatem cuius gratia funt conditi, perfectifsi- dà debes: fursme complent.|Pulchré igitur monet Hippocra-»izaubu; dj.tes(fententia cuius nobis eft diuinum oracu- gitoram«q«.-
30
Vnoues apt? ad.
apbreber den
hi natura magis quàm rationeartem aliquam 40 lum) particulas corporis vniuerías fibi invicem"^
confentire, hoc eft, confpirare in minifterium
vnius operationis.| Manifeftum nanque eft, dici v Ynmanus apprehenfionis gratia conftructas effe. e[ eorentire,
Quod vero omnes earum particula& tales&rantz fint, vtín vnam organi totius actionem ,,,,,, appre-conípirent, hoc nondum omnes cognofcunt. /eided; gra-Porro ipía particularum conftructio, earum a- tia conduz.&ionibus iuncta, optimz habitudinis, vera qipulchritudinis difcernenda regulam, meníu-5o ram, iudiciámque praftat.. Vera fiquidem pulchritudo, aliud efr nihil quàm conftitutio opti-ma, quz actionibus exploratur: non albedine,non mollitie, vel id genus aliis, per que necna-tiua,nec vera, fed fucata pulchritudo oftentatur.Deinceps itag omné manus fabricam perfequamur: quz tamé corporibus infuntobiter diftin-guentes, Infunt auté primü& maxime tempera- Temperaméta.menta; quippe quz propriá particulari fubftan complent partitiam complent. Nam fingulis id effe quod funt, eulariifubfen6o ob quatuor qualitatum primarum certam quan Effintiam(ja-dam temperiem contingit.Hac igitur eis fecun- gulis à tempa-dum fubftantiz rationem infunt. Confequütur ve quatwor,autem neceffarió odores, fapores,colores,duri- abe pnties,atque mollities. Alia vero neceffarió acci-"479 4ccedere.dunt,vt pofitio, magnitudo, connexio, confir-matióg.
Pulchritudo yera;efd con[litu-tio cptima,queA€lionibus ex-ploratur.