"Tbeffalus con-füitwebat: duostation fimplices morbos invyniwerfism,

Differentia[becifics,

Animalis defe-rentis proprie.

Deum. animalratiomale im-mortale,definitGalenus.

Effentsam. cui-ufque vei effe

] Jeprincipium a4quo ordiendis

efl ad exaclam

omnem inquifítionem.Infirwmenta in"vyentioni duo,ratto(2 experientia.

Metbode inquirere,quid fit.

Expertentia a-meabodos,vni-vs fortune duntaxat fauoremdefiderat.

841

mani corporis córemplatione pofthabita,nulla-que vfus demóftratione,ille fapictifsimus Thet-falus, duos rantüm effe morbos fimplices traditin vniuerfum,népe fluxü& claufum:ex quibus fimul cocuntibus,gignit tertiü vnü cópofitum:nàintelligés fe differentia quandá morboriü, nónumerü,in mediü adferre. Atqui minime convenit,quü de animaliti numero quaritur, vná differentiari oppofitioné producere:alioqui duo fic vniuería animalia erüt:vt,gratia exépli,rationale&irrationale. Proindead fpecies quz in fubítátia,n6 quz in differctia verfantur, refpicere oportetcum,qui numerü morboriü fit traditurus, Porronoomnis differétia generi addita,ad fpeciei confitutionc códucit aliquid: fed qug ex generis ,p-

ria diuifione nafcitur. Hz fiquidem differentiaefunt,que fpecies caftituunt: reliqua oés,alienc.,Etein ppriz animalis differétiz exiftüt, morrale& immortale,rationale& irrationale,manfuetü

& ferü:alidg id genus.Molle ver ac durü, graue,

& leue,rarü& denfum, magni& paruü, anima-lis diferétiz n6 funt, fed fubftátiz. Itagy etià fi cianimali vel molle vel durü cóponas, ad fpeciemcáftitnendam nihil fane cótulerint.Sin vel ratio-nale& immortale,vel rationale€ mortale, ani-mali adieceris;efficitur iam illicDeus,hic homo.Tta vero& fi rationali animali duas illas differentias peculiares addideris, qu funt, greísile& bipes.fic quoq; hominis fpeciem cífeceris. Vnde fíe1i n8 poteft, vt vilius rei fpecificas differétias in-veniat quis,nifi prius fubftantiam illius aut de-finiuerit, aut oratione circunfcripferit accurate,Si quis igitur tradere de morborum numero in-ftituat,is n6 debet ftatim in prima di&feretia fub-fiftere,fed diuifa illa procedere, donecad aliquainfimarum fpecierü, X quo in aliam di(trahi am-plius non pofsit,perveniatiid quod facere illi tàtüm eft promptum,qui in diuidédi arte niagno-pere fuerit exercitatus, Peccauit etiam vel grauif

fime Theflalus, quód ite principium quidem in- 40 dem actiuus dicitur, quum à fe ditur: paísiuus

demóftrabile;ac perfe notum attigerit, illius reiquam pertractidam fufcepit. Principium autemintelligo, quafitz vniuícuiníg rei propriá effen-tiam:à qua heceffarió eft ordiendum, quii ad in-

G.4L. DE METHODO MEDENDI LIB.

10

zo

30

ventionem fpecierum& differentiarnm,tum vel.

maxime(vt dit Plato)ad diuifionem,atg; ad om-nem cuiufvis rei abfolutam inquifitionem. Sednecratione,nec experientia,ad fulcienda fua do-gmata víus vnqfíam eft Theffalus: que quidemduo inftruméta,iis quz optime inventa fuerint,apud homines folent femper patrocinari. Catte-rüm in his cómentariis animus nobis eftagerce,n6 de experictia quz ratione n6 vtitur, fed detisprofidiis, que methodo& ratione inveniuntur.Etenim methodo quippii inquirere,invenircqs,ex adverfo opponitur ei, d eft fortuito& teme-ré, Eftfiquidem illud, cum via quadam& ordi-ne,quippiam inveftigare.Experientia auté ame-thodos,non artem, aut ordinem certum, fed tantim fortune vnius fauorem, ad rei inventionemdefiderat.Qua quidem prorfus neglecta, nos demonftrationi in&ftamus, quz à principiis inde-monftrabilibus,& per fe notis,intellectuiq obie&is,nunquam non proficifcimr. Nam quodin-tcllectui fe vno occurfu nó exhibet, id protinus

Go

I. 84.2controverfum exiftit, demGftrationémqy defide-rat:necarté vllam à tali principio incepifle con-venit. Quádoquidem igitur morbi curationeminvenire eft propofitum,haud dubié neceffe eft,prius morborum numerü fciri. At quoniam fie-ri nequit, vtaut differentias generis vllius mor-bi,aut fpecies invenias, ipfo quod diuiditurrionplané explorato: oportet profectó nunc, ctiamquid morbus fit, enarremus, quó ficdiuifionemeiusritéadeamus. Id vero fiet cómodé,nobisacomuni notiorieaufpicatis,fíne qua invenire ,p- Notro cómunis,pofita rei fubftantiam non licet. Vr igitur vbici- Valere&«trotra offenfam omni partiü actionés obeuntho-'?*mines valerefe dicunt:ficdum naturalium cor^ Pesporisactioni fenferint quampiam vel malé ge

ri, vel prorfus non geri,& zgrotarefe illa corpo

ris parte exiftimant, cuius actionem oblafam vi

dent,& medicum deremedio contulunt. ,Acta-

les funt vniuerfis hominibus notiones& fanita

tis,& morbi.Ergo accepto illo;quod omnes cá^

fitentur, principio,nempe id in medendi metho-

do propofitü effe; vt gra corpora in fanitaté re-ftituamus,hoc eft,naturales partium actiones, fi

qux oblafa fint,emendemus:claritatis gratia o^

culum proponamus, huius nimirum particule

opus effe vt videar,inter omnes homines conve

nit, Nec veró refert, partémne,an particuli,quif-

piam oculum dicat.Siquidé quicquid totü com- Pars quid dicaplet,atg integrat,id,corporis totius,quod com- tw.plet,particula fiue pars nominat, Eft nang pars

ex iis quz dicuntur ad aliquid. Quippe pars to-

tius integrique pars dicitur: zrqué profecto vt to

tum integrümqp,per relationem ad partes& par

ticulas fuas nominatur.Ceterüm à rerum,nó no

minum differentia,in omni cómentatiorie prin-

cipium fumendum eft, Eft itag vifio, oculorum Vifio eft otulàaactio:quemadmodi locutio,lingua:inceffus au""7 ache.tem,crurü, Ipfa rurfus actio, motus eft actiuus. Mueqd,At motus eft prioris habitus immuratio.Qui q^

quan do fa

Motus duplex,

veró,quum ab alio pofito extrinfecus, excitatur.At veró immutatio prioris habitus dupliciter fit:n£pe aut in qualitate, aut in loco. Caterüm qua p

circa locum verfatur, latio dicitur: alteratio au. AIreragio,tem,quz in qualitate confiftit.Porro inftrumen. Iniiramentumtum appello eam animalis partem, que perfecte quid,

a dereactionem poreft.Qua fignificatione ocu-

lis pars animalis,& particula,& inftrumentum

vocabitur.'Cornea veró tunica, particula qui- Oc tunicadem& pars:at inftrumentum n6 item.S:mili mo

do& quz rhagoides,& que arachnoides,S qugamphibleftroides dicuntur: quarum nimirumfingulg,primdm quidem ac maximé,oculi partí-

cule funt:& quia is etiam faciei pars eft, itidem

& illz faciei fant partes, fed fecundaria ratione,

At veró fimilarem partem appellant,qua vndi- similari partiquein particulas fimiles diuidi poteft:velvti vi- cula. que dicastreus humor,& cryfaallinus,& tunicarum pro- fun,

pria cuiufg fubftanria.Eft iraque inftrumentumoculus,actio vero vifio:vna ex&ius particulis fi-

milaribus, ac primum inftrumentum vifionis, Cryflallin* bwcryfaallinus humor.Id nidi, quodalterari de- mor promé in-betab aliquo extrinfecus occurrenqü colorum, fiuimium aivtanimal videat. Alterari ver&;Qo potuit, nifi pu gui.

rum omnino, perfpicuumg efffizAt purum ita,

Unmutatio da-