!|

———

má

7 ERAÁANC." HOTMANI IVRISC. 8

thinos Gallica, Ofos Papnnonica lingua coarguit À toeft, quianno 1539. florcfcentib.bonisin Gallia

nó elfe Germanos. Planius aütéhoc cófitmat Sue-tonius in Caligula: conucrífus hinc,inquit, ad curátriumphi;prater captiuos& ttansfugas Barbaros,Galliarum quoq; ptoceri(fimü quemq;,&( vt ipfedicebat) z7 o8 iau Bu roy ac nónullos ex principibuslegit;ac fcpofuit ad pompá,coéeitque non tantumrutilare,& fabmitcere comam fed& fermonemGermanicum addiícere,& nomina Barbarica ferre.Vbi planius contrariz fententiz teftimonium Gla-reanus,& alij Glareanum fecuti ptotulerint, fidemillis habendam exiftimabo.Interea duabus de cau-fis mihi eorü probabilis opinio videbitur qui fcri-bunt,veterum Gallorum lioguam propriam, atqueabaliarum gentium, prater quàm à Britannorum,fermone diffimilé fuille:primüm;quia Caefar fcribitmoris fuille, vt qui Druydum difciplinam diligen-tius cognofcere volebant, plerüque in Britanniamproficifcerentur. Cüm autem libris nullis vcerétur,confentaneum elt, illos eodem quo in Gallia fer-mone víos in docendo fuilfe. Deinde quia Corn.Tacitus in Agticole vita fcribit Britannorum&Gallorumfermoné haud multum diueríum fuiffe,Neque mihi. Beati Rhenani coniectura difplicet,qui[ermonem eoram qui hodie Britones Britoni-tes appellátür, veteris noftre lingue reliquias fuif-fearbitratur::cum aliis de cauffis, tum precipuequia cóftac Britannos ab Anglis[Saxonibus patriapulfosin:eam regioné profugilTe. Vnde illa Eduar-di L Anglorum Regislex vetus:Britones Armorici,

cüm venerintin Regnoifto,füfcipi debent& pro- p

tegi,ficut probi ciues de corpore regni huius.Exie-runt.enim quondam de fanguine Britonumregnihuius. Atque hzc quidem de prifca Gallorum lingua di&a ünt. Noftram autem qua iam vtimür,nódifficile intelleé&tu eit; ex vatiis vatiatum gentiumfermonibus conflatam effe. Ac,(i btcuiter dilucidé-que dicédum ell, is quo iam vtimur fermo;quadri-pattitó diftribuendus eft: ac dimidia eius pats'Ro-manis accepto ferenda: quemadmodum Otto Fri-fingens teftaturlib.Chronic.4. cap pen.& quiuisLatinis literis tinctus poteft animaduertere. Nampraterquam quód ita natura ferebat, vt Galli Ro-manis fübiecti ad eorum fe mores.& linguam lü-benter accommodarent:(atis conítat,Romanos fe-rendi fermonis Latini ftudiofiffimos fuifTe: vt petomnes gentes venerabilior diffünderetur: quem-admodum Valerius Maximus teftatur:eaq; de cauffa ludos literarios paffim inftituilfe: veluti Augu-ftoduni, V ezontione, Lugduni: quod velex Tacito& Aufonio cognoíci licet, Auguftin. deciuit. Deilib.19.c.17. Data eft opera, inquit,vt ciuitas impe-riofanó fo'um iugum,verum etiam lingnam fuampet pacem focietatis imponeret: Itaque tantum inGallia Latinz lingue coníuetudo valuit,vt nó mo-do leges ad. fummam Regni& Reipublicz perti-nentes Latinis literis confcriberentur:( cuius reicum vetullifima quaque monimenta te(timoniofunt,tum etiam Regum antiquorum cótlitutiones,quarum quzdam extant in libro infcripto Stiluscuriz parlamenti; verüm etiam Latine& litigare-tur,& lententiz pronuntiarentur:ac praefertim li-tigandi cófaetudine atquearte ex Romana curia inGalliam introducta; potiffimum autem vbi de(a-€erdociiso& eorü opimis vectigalibus litigari cce-ptumeft. quod inftitutum ad noftra víque etatemferuari folitum;,edictum Franciíci primi documen-

G nia confedit: gens afpera, audax, bellicofa, qux

literis edixit, vt Gallico fermone iudicia exerce-rentur. Altera veró eius, qua nunc vtimut lingua:dimidia pars itadillribuenda eft, vt partem vpamprifcis Gallis adtribuamus, alteram Francis, po-itremam Graecorum litteris.Nam Francorum,ideft(vt paullo poft docebimus) Germanorum,innume-rasin quotidiano fermone noflro voces occurrere,iampridé à multis demon(tratumeft. Ex Grecorum.veró lingua complura vocabula ad vfum traducta

B. nottrü fuilfe, multi quoque iam dudum eruditi viri

oftendetunt. cuius rei caufa non Druydibus( quosGrzcénon loquatos docuimus) fed Maffilientiuminftitutis ac difciplinz,de qua fuperius diximus, tribuenda eft. Vnde fenfim ea confuetudo in reliquasGalliz regiones manauit.

De flatu Gallis à Romanis in prouimcieformam redatta.

CAP. LLL

C. e» Arr1A Mà Romanis. diu magnis fepe

| cladibustentatam, tandemqueà C. Ca-s fare decenni propé bello,przlii que com-? pluribus domitam ac(übactam fuiffe, at-que ad extremum in prouinciz formam redadtam,eruditis omnibus notum eft. Hoc fortiffimz& bel-licofiffimz gentis fatum fuit, vc Magna Belluz(quemadmodumin fandis literis appellatur)tan-dem aliquando pareret.cum qua tamen ita peran-nos octingentos(vt Iofephus teftatur) de imperiocertarat,vtilla nullius alterius nationis armis equeterreretur, Itaq; Plutarchus in Marcello& Camil-lo, Appianus in lib.de ciuilibus bell.. Liuius libro8.& 10 memoriz prodiderunt,Gallos Romavis vf-que eó formidabiles fuiffe, vt lege fancitum habe-rent,ne vacationesà militia, quz facerdotibus&fenibus permittebantur,cumultu Gallico valerent.quod idem& Cicero Philippi.2.commemorat.ita-que Saluft. in lugurth. fcribit Romanos omnibustemporibus ita ftatuiffe, alia omnia virtuti fux

E prona effe: cum Gallis pro falute, non pro gloria:

certalle. Quinetiam Caefar lib.6.teftatur, atqueex eiufdem auctoritate Tacitus. in lib. de mo-rib. German. commemorat, fuilTe tempus cümGermanos Galli virtute fuperarent,& vltro bel-lainferrent: ac propter hominum multitudinemtrans Rhenum coloniasmitterent. Tapntz autemvirtutis amillz iacturam, idem Tacitus amiffz]i-bertati tribuit:in libro de vita Agricole:Nam Gal-los inquit, in bellis lloruiffe accepimus:mox fegni-tia cum otio intrauit, amilla virtute patiter ac li-bertate, Et quoniam amori patriz nonnihil in-dulgendum eít, age, praeclarum infüper illud deGallorum virtute, luftini teftimonium profera-mus,ex libro 24. Námque G illi, inquit, abundantimultitudine cüm eos non caperent terre, quzgenuerant, trecenta millia hominumad fedes no-uas quzrendas velut peregrinatum miferunt. Exhisportio in Italia confedit, quz& vrbem Ro-

am captam incendit,& portio Illyricos finusper ftrages barbarorum penetrauit,& in Panno-

prima poft Herculem, cui ea res virtutis admi-rationem& immortalitatis fidem dedit, Alpi-um inuicta inga,& frigore intractabilia loca tranf-cendit. ibi domitis Pannoniis per multos annoscum finitimis varia bella geflerunt; Hortante

deind,