1025

DISPVTATIO IN/i.FRAT/A FRAT.

1027

debitor, D. eod.in ponéda vatione legis Falc.beredé dedu- A obligatio illa realis? cai ptópofitu i ef oftenderc;

cere, retinere, quod fibi defuntiis debuit: c bonis 2"putare quod. defuntlo debuit. IN ibil eff guod tam facileexpedire pofsm. Ideo quod initur ratio ommum bonorumqua mortis tempore fuerunt.perinde atque fi qua tum fue-runt, c nunc effent. Hanc vel obie&ioné vel folutio-nem fi Roaldus vir acutiffimus intelligit, cauffam nódico, quin obtufi ingeni] exiftimer. 1n ponenda ra-tione Falcidiz,mortis tempus fpectatur: quoni&;in-quic interpres nofter» initur ratio bónorü quzmor- Btis tempore fuerunt. Eadem videlicet per cadem. Sedcur eius tempotis ratio ducitar,aut verb quid hec adinftitutam difputationem pértinent? id eil, ad natu-ralis obligationis petfeuerantiam,etiam poft aditio-nem hereditatis debitoris aut creditoris: Ergo intel-ligendü eft, idcirco mortis tempus fpectari, hoc eft;dodrantem& quadrantem ideo ex ea quantitate quemortis fuit tempore zftimari:quonià quidquid poftteítatoris mortem damni lucríve contingit;id totumheredi contingit; lin quantitate,73. D.ad lcg.Falcid; Cquippe, càm atempore mortis fucceffiffe intélliga-rur. heres quandoque;54.D.de adq.her.l.omnia,53.Dereg.iur.Quare quzcumque vcl heres teftatori,velteftator heredi, etiam ciuiliter debebat; ea omniá inallem hereditariü imputantur. fed quorfum hac, autvero qua ex parte ad inftitutam difparationem perti-nent Àn vt opponatur,naturalem obligationem per:aditionem hereditatis confufione non exftingui? Atneciuilis quidem exftinguitur. quoniam, vt modódi&um eft;cx mortis tempore íatio ducitur. Nihil i- Dgitur nec obic&io ad inftitutum pertinet, nec folu-tio ad obiectioriem.Agé,cetera videamus. Oppozitur,inquit idem atnicus nofter, L.debitor,9. D.ad T reb.quactiamfi creditor debitori fuccefferit, ait propter pi-gnus manere natutalem obligationem. N ibil efl quod 1afacilà expedire poffim. Significat enim propter alia nonmanere, c? e[fe confufam.Confuffone tollitur omnis pefo-nalis obligatio,etiam natura lis.Obligatio realisyid eff p^gneratitiaynon tollitur. Hic ve,Roalde;jadpello,& tuamattentionem exquiro. Verus debitor,qui pignus de- Edcrat,& ciuiliter&naturaliter obligatuserat,l.Iulia-nus,6o.D.de cond.indeb.Cümcreditor heres inftitu-tus hereditatem ex fideicommilfo reftituiffet,quare-batur de pignore;quod domini] iure poffidere poftu-labst.Dubicandi cauffa erat,quia ius pignoris exftih-&um videbatur dominio adquifito. Neque.n.potcftpignus perfeucrare domino conftituto creditore, l.pen.D.de except.rei iud.Paullus tamen refpódit;pro-. àptt pignus naturalem obligationé remanere. namhzc illius verba funt. Quzro iam ex te, Roalde do-. cGiffime,vtrius obligatione Paullus hifce verbis defi-guet:perfonz,hoc eft, ipfius debitoris;an rei; hoc eft,pignoris Dices, opinor,abfurdain effe queftionem:primüm,quia Paullus dilucidé naturalem obligatio-nem ad ipfum debitorem refert.dcinde,quia nunquáfando audita eft naturalis eiufmodi pignoris obliga-tio,& ab ciufdem ciuili obligatione difcreta.Ecquo-nam igitur modo Paullücü aduerfario fuo cócilia-imus? cüm ille fic fcribat: Remanet propterpignus na-trahis obligatio debitoris.hic vero(ic, Cofuftone tollturomnis perfomalzs obligatio,etiam naturalis, obligatio vea-li non tollitur. Annon aperte Paullus adfirmat natu-ralem obligationem manere: alter aperté adfirmat,cndé tolli? Quid vero illud eft tam xveo,obligatio-nem realé non tolli» An ergo rei pigneratz alia ciui-lisalia naturalis obligatio cft,quarü illa tolletur,hzcmancbitiPrzterea quid ad Paullá;autPaulli inftitutü

áditione hereditatis debitoris, ciuilem quidem obli-gationem confufione tolli naturalem non tolli: iiiquo fuperior noftra difputatio verfabatur. Veràmhzc quidem ad l.'frater à fratre; fatis fupérque dictafint. Scquitüralterá£rimitiatió,his Verbis: Ez bideretiam eodem libello titulos Digeforum nobis corrumpunt:vt tron dicamus, Quarum rerum atio ib detur fed OQza-Yi rerum exceptio ,vel,exatlio. itemynon, De condiilio-né éau]Ja data: fed, De condictione can]fa dati. Cor-rümpi videlicet amicus nofter ftatüit; quz contrafuàm opinionem in libris noftris emeridántur. 1ftomodofi corrüptoripfe ex opinione noftra dicenduseffer, quàm multas momento tempotis corruptelasproferre poffemus? fed fua caiqüerei maturitas eft.nunc quod inítat agemus.Ergo quantum ad priorem:titul.ficrefpondeo: Titulusab argumento& tra&a-tu diffentaneus, fine dubio pro vicdiofo& mendofohabendus eft. Hic titulusab omni argumento quod:fub eo tra&atur; abhorret. nihil haber communecüm vlla vel minima tra&atus parte. Nego verfumeffe vllum; in quo tractetur cuius rei a&io non de-tur. Dico feriem Rubricarum flagitare titulum ad:exceptionum argumentum adconimodatum. Pri-mus huius libri titulus eft;De exceptionibus: fecüii-dus De exceptione rei iudicata: tertius, Dediuerfis& tempor.except.quartus eft,De doli& métüs exceptione: quintus erat antehac, Quarum retüm ationon detur. Vbi dico& contendo reponendum effe,Quarum rerum exceptio. Primüm, quia víitatamrübricam ordó& continuatio titülórum refpuir.Deinde; quià intoto tractatu verfas oftendi nüllüspoteft, in quo de actione difputétur: quinimo nul-lasin illo tractatu verfus eft, in quo non de exce-ptionibus agatur. Si verfum vnum notare mihi do-étiflimus Roaldus poteft, qui periulgatz rubricarefpondeat, cauffam non dico, quin Pro caco& im-petito numerer. Quod fi veríus oltendi eiufmodiriüllus poteft, concludo mendofum, ac proptereacotrigendum effe titulum: vt pro AcrIO;repona-tur EXCEPT10. Quid ad hzc criminator nofter.Dixijinquit,in paratitlis. Eorum igitur verba audia-mus: Non dari dicitur atlio, qua exceptione eliditur: vtin S.C. M acedoniano. Quid audio?Eccui vnquam Ia-riíconf.ifto modo loqui in mentem venit? quid: fi a-&io non detur, ecquónam modo per exceptionemclidetur? Quid ergo efl;quodIoftinianus fub tit. deexcept. toties inculcat? rum demum exceptionemdari,cüm actio quidem compctit: fed iure fummo& flricto,& contra naturalem aequitatem compe-tit: tum denique; cüm iüs fummum fumma iniuriaeft,$.1.$. 2.& pafl. de except. l.1. D. de dol. except.l. ex diuerfo 17. j.1. D: fol.matr. At enim fcriptumcft in S.C. Macedoniano: De pecunia filiof.credita,necactionem, nec petitionem dari,]. 1. l. fed fi, 9.$.2. D. ad Maced. f. quz diximus, 8. Quod cum eoqui al.l.fi filius 6. C.ad Maced.& tamen patfim di-citur, filiofa. exceptionem Senatufconíulti dari.Nimirum, inquit amicus nofter, in S. C. Maced.denegari dicitur a&io, que tamen(ine exceptionenon infirmatur. Hoc vero perquam abfardum&ineptum eft. Quis enim ignorar,de pecunia filiofa.credita interdum a&ionem non dari, interdum da-ri?Si de filiifam. condicione Pratori conftet, Pretoractionem denegat. quod verbis S.C. demonftratur.fi non conftet, a&ionem quidem concedit, fed fubilla exceptionem fubiungit. quod non ex verbis,