Buch 
Petri Andreae Matthioli Senensis serenissimi principis Ferdinandi archiducis Austriae &c. medici Commentarii secundo aucti in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de materia medica : ; his accessit eiusdem Apologia adversus Amathum Lusitanum, quin & censura in eiusdem enarrationes
Entstehung
Seite
15
JPEG-Download
 

In Lib. primum Dioscoridis.Semine caudae scorpionis effigie cernitur scorpioides:& uerrucarum modo pendet minori heliotropio. Semina, quaefructibus carnosts tam arborum, quàm herbarum delitescunt, gestant aluo mala, cotonea, pryra, citria, limones, auran-tia, punica, mespila, eucurbita, pepones, melopepones, cucumeres, colocynthis: item balsaminae uulgò uocatae fructus,mandragorae, aristolochiae, halicacabi, quin& mala insana consimili modo suum recondunt semen. Minutum habentsemen ruta, iberis, cupressus, circaea, psyllium, mandragoras, apios, eynoerambe, papauer, hyoscyamus, ocimum. Diffe-runt etiamnum colore inter se semina: siquidem albicant dauco, rosmarino, circaeae, lactucae, papauerisatiuo,& spu-meo, eucurbitae, peponi, concumeri, sesamae,ursospermo. Vt fructurubent oxyacantha, terebinthas, cedrus, cornus, zi-Zophus, rosa, punica, arbutus, taxus, cerasus. Ita similiter semine rubescunt alparague, halicac abus, ruscus, hijppoglos-sum, rumex, dracunculus, arum, acanthium, paenia, rubia, tragus, iuncus, coccum infectorium, aspera smilax, chame-10 daphne, sesamoides. Succo sanguineo manant ascyri, androsaemi,& hyperici grana. Nigrum inest ligustro, lycio,myrto, oleae. Quin& semina nigricant ocimo, hirci barbulae, porro, allio, caepis, ampelopraso, hyacintho,iiorodo-praso, ophioscorodo, salui e, rutae, hormino, ligustico, seseli Aethiopico, isoni, hijpposelino, smyrnio, melanthio, pha-langio, rubiae, sideriti primae, uerbasco, Iaurcolae, narcisso, syluestri cucumeri. In longum uerò protensum proferuntsemen seseli Maßilieuse, ligusticum, sison, Hipposelinum, cuminum, narcissus, feeniculum. Quadratum spectatur seseliMaßiliensi,& libanotidi: triquetrum uerò staphidi agriae,& lathyri. Geminatum semen ferunt tordylium, alysson,aethiopis, mercurialis altera. Dißident etiam sapore semina: nang acre id proferunt porrum, caepae, allium, ampelo-prasum, scorodoprasum, sinapis, nasturtium, erysimum, struthium, cyclaminus altera, dracunculus, origanum, panaxHerculeum, seseli Maßiliense. tordylium, anisum, hijpposelinum, foeniculum, pyrethrum, peucedanum, cardamomum,clematis secunda, smilax aspera, thlaspi, hydropiper, ptarmica, arum, lepidium, ligusticum,& siliquastrum, quod In-20 dicum appellant piper. Odorato semine pollent omnia cardamomi Arabici genera, panaces Herculeum, meon, ca-rum, panaces Asclepium, elaphoboscum, ligusticum, hijposelinum, smyrnium, foeniculum, daucus, pastinaca sylue-stris, melanthium, isopyrum, hunium, origanum ammi, likanotis. Amarum semen inest Aethiopico seseli, omni absin-thiorum generi, abrotono, cham ecisso, gentiane, sesamoidi. In magnam denique duritiem semen coalescit asparago,periclymeno,& rusco. Harum itaque rerum, qui exactam cognitionem fuerit adeptus, is in hac praestantißima facul-tate absque ullo impedimento poterit peritißimus euadere. Verum enimuero ne quid intactum relinquatur, quod in Sympathia,&hac facultate tum utile, tum necessarium existimari poßit, ob id scire conuenit, quòd permulta creauit natura rerum, anticipathia re-rum quarundamomnium parens, quae inter se uel maximè consentiunt, uel admodum dissentiunt. Quo fit, ut nihil hac re admirabilius pro simpliciumsit in tota natura, nihilque scitu exoptatius. Qua propter nec ab re quidem fuerit haec etiam caeteris adnectere, paucisque materia.perstringere,& de his praesertim agere, quae ad simplicium medicamentorum materiam spectant. Tam igitur perti-30 naciodio sese prosequuntur quercus,& olea, ut non solùm non uiuant, neque germinent, si altera effossa, in eius scro-be altera implantetur; sed etiam altera alteram interficiat, si fortè propè oriantur. Nec minor inter braßicam,&uitem anticipathia cernitur: quandoquidem obseruatum sit, uitem, ad cuius radices aßita fuerit braßica, non paruo in-teruallo sponte sua refugere. Ideo nil minum, si tantum braßicam contra temulentiam pollere credant, quòdque Ger-mani quotidianis mensis id plus semper apponant, ut uini noxam effugiant. Nec secus braßicam oderunt origanum, ru-ta,& cyclaminus, atque illa uites: quippeelle zerspectum est, quòd si seratur braßica iuxta quamlibet explicatarumconfestim cadit, totaque contabescit. Scilla adeo ueneficijs,& admurmurantium incantationibus aduersatur, ut in li-mine ianuae domus integra suspensa ab omni eorum noxa eos, qui inhabitant, uindicet. Quocirca non temere à doctis-simis rerum naturalium inuest Iagatoribus memoriae proditum est, omnes in uniuersum stirpes, quibus scilla adsita pro-siliat, non modò asseruari ab omni aëris intemperie, animaliumque noxa; sed etiam laetiores, feracioresque euadere.40 Ferula in pabulo asinis gratißima est, eosque mirificè alit: quae tamen, si ab equis, uel bobus edatur, ueneni praesenta-neimodo eos interficit: tametsi nulla prorsus noxa ea quoque ab hominibus edatur prima foliorum germinatione. Rho-dodendri flores,& folia mulis, canibus, asinis,& quadrupedum plurimis uenena sunt: hominibus uerò contra serpen-tium morsus praesidia. Cicuta esitata homines enecat: item& quadrupedes. nihilominus sturni innocuè eius semineuescuntur. Cucumere aquam ita diligunt, ut si uas aquae plenum, dum plantis inhaerent, illis subijciatur, admodumlongiores effecti, mirè in illam descendunt. Contrà oleum suppositum sic refugiunt, ut in hamos recuruentur. quan-doquidem in uniuersum oleum omnibus, quae seruntur plantis, inimicum est. Quo fit, ut planta quaelibet, qua fueriteo peruncta, facilè perarescat,& moriatur. Ob id enim admirandum non est, si arbores, quae oleum ferunt, ac re-sinam mittunt, caeterarum institutiones aspernantur: quemadmodum eas non respuunt aliarum nonnullae, quae nec oleumnec resinam fundunt. siquidem saepe conspecta est quercus pyra ferre, platanus poma, myrtus punica mala, oxyacan-50 thamespila. At nunquam uisae sunt pinus, larix, picea, abies, olea, institutionis adminiculo, alios ferre fructus, quàm pro-prios. Grandinis impetum, item& fulminis ictum arcet pellis byenae, crocodili, hijppoptami,& uituli marini: nequefulmine iciuntur ficus,& laurus. Caprificorum großi domesticis ficis appensi, non solum eorum fructus decidere pro-hibent, sed etiam caducos ad maturitatem usque remorantur. Apium tantò celerius adolescit in bortis, quantò magisatteritur,& calcatur: cùm tamen secus,& contrà eueniat de reliquis plantis. Tenerescunt galli, esuique aptioresredduntur, qui iugulati prius in arbor-fici pependerint. Carnes putredine diutius illaesae asseruantur, quibus aeneusclauus fuerit infixus. Corpora icta fulmine, etsi exiccentur, nunquam tamen putrescunt. Quare non immeritò poetaille damnatur, qui Phaëthontem cecinit de caelo tactum quibusdam in uallibus compuernisse. Sed maiore miraculo no-bis illud sese offert, quòd scilicet fulminis ictu è loculis aurum adimatur illis illaesis, ac ne confuso quidem cerae signo:pariterque ex dolio uinum euanescat, dolo nullibi fracto. Quid enim hoc mirabilius? Martia princeps Romanarumgrauida icta fulmine, partu exanimato, ipsa citra ultum altud incommodum uixit. Mentha lacti imposita densari ip-sum in caseum non finit. Murenae pisces ferula tactae statim moriuntur. Scorpiones item admota delphinio herba, autlychnideb 2