27In Lib. primum Dioscoridis.rum calefaciunt,& menses,& secundas educunt. fit è storibus stillatitium oleum uitreis organis, quod proprié un-guentarij uulgò uocant olio di Spigo, odoris adeò acerrimi, ut caetera odoramenta superet. quofit, ut extra offici-nas illud asseruent, ne moschi, ambari, zibetti, aliorumque unguentorum,& aroundum suauitatem intercipiat. Nar- Nardi Indicaedi Indicae uires scripsit Galenus lib. VIII. de simplicium medicamentorum facultate, sic inquiens. Nardi spica ex- uires ex Gal.calfacit excessu primo,& desiccat secundo iam completo. Composita est ex adstringente sufficienter substantia,&acri calida non multa,& quadam leuiter amara. Ex his constans facultatibus radix& ad iecur,& ad stomachumrationabiliter conuenit tum pota, tum extrinsecùs imposita. Vrinam ciet, morsus stomachi sanat: in uentre, ac inte-stinis consistentes fluxiones desiccat, ad haec& eas, quae in capite,& thorace. Valentior est uocata Indica, ni-griorque, quàm Svriaca uocata. Náρδos,& νὰρθου �sάχος sic Graecis dicitur, ut Latinis Nardum,& Nardus, Nomina.10 seu Nardispica: Mauritanis, Stumbel, aut Seubel: Germanis, Edelfrembd, Vuolriechent, Spicken nardi: Hispanis,Azumbar, aut Espiga sil: Gallis, Aspic do ultremer.CAP. VII.NARDVM CELTICVM.Νάρδος Κελτικη.CELTICVM Nardum nascitur in Liguriae alpi-bus, aliungia patrio nomine appellatum: prouenitquein Istria. Exiguè fruticat,& cum radicibus in manualesfasciculos componitur. Folia habet oblonga, colore inflauum languido: florem luteum. Caulium,& radicumduntaxat usus est,& odoris suauitas. vnde pridie fasci-culos aqua abluere expedit,& exempta terra, pauito so-lo atque humenti, subiecta charta reponere: postridierepurgare. siquidem utile, cum aceroso alienoque pro-pter humoris uim, non excutitur. Adulteratur imposi-ta herba simili, quae hirculus vocatur, ab odoris graui-tate. Sed facilis cognitio: nanque herba candidior est,sine caule, minus oblongis folijs, radice neque amara,neque odorata, uti uerum Nardum est. Itaque radices,atque cauliculi, abiectis folijs, triti secernuntur, uinoexcipiuntur, digerunturque in pastillos,& ita fictili nouo diligenter operto, asseruari debent. Laudatur maxi-mè, recens, iucundi odoris, radice numerosa cohaerens,plenum, nec fragile. Ad eadem, quae Syriacum, pollet:sed uehementius urinam cit,& stomacho utilius est.Inflammationibus iecinoris,& felle suffusis auxiliatur.Contra stomachi inflationes, cum absinthij decocto bi-bitur: item aduersus lienem, renum& uesicae uitia,& uenenatos ictus, ex uino. Additur in malagmata, potio-H. St.nes,& calfacientia unguenta.40 TANTA fuit ueterum, qui nos praecesserunt, negligentia, ne dicam ignorantia, ut non modò in ueram simpli- Nardi Celti-cium medicamentorum cognitionem, quae peregrina ex longinquis terrarum partibus aduebuntur, probatißimorum cae considera-auctorum ope, uenire non elaborauerint; sed ne minimam quidem curam adhibuerint, communi reipublicae benefi- tio.cio, ut de his saltem, quae in quàm plurimis Italiae locis, ac alijs non longè distantibus inueniuntur, quicquàm lucisassequerentur, ac posteris relinquerent. quin potius in suis multò uidentur negligentiores, quàm in alienis. Nasci-tur Cultica nardus in Liguriae alpibus, nascitur& in Istria, pariterque in montibus non longè à Villaco Carinthiaeoppido,& Iudemburgio Stiriae: attamen non ob id legitima in multis uisitur officinis: nec fortasse in ijs uideretur,nisi his nostris lucubrationibus annis superioribus Italico sermone editis, pharmacopolae plures diligentiores redditi,medicam materiam accuratius extendere coepissent. Sed id magis detestandum uidetur, quod ijs in regionibus, ubiCeltica nardus nascitur, magis hallucinentur homines, quàm alibi. siquidem Genuae, quae Liguriae est ciuitas(nisi50. iam admoniti resipiscant) alijsque finitimis locis, ubi Ieltica nardus facilè haberi potest, tam medici, quàm seplasiarijaliorum ignorantiam secuti, illius loco, Lauanda sic uocata, uel nostrate Nardo paßim utuntur. Quae quantum inhistoria omnibus notis, non dicam uiribus, a Celtica nardo discrepent, quicunque primum rem optimè perpenderit,ac deinde notas,& qualitates illi à Dioscoride redditas, cum Lauandae, nostratisque Nardi notis comparauerit, masnisestum eorum lapsum facile incusare poterit. quippe Ieltica nardus in breuem, exiguamque plantam consurgit: La-uanda uerò,& socia nardus magno exoriuntur cespite, ramusculis proceris, densißimisque, comantibus folijs. Illafolia fert subrubea, et flores flauo colore: hae autem folijs consurgunt incanis, floribus spicatis,& colore purpurascentibus. Illius caule,& radicibus utimur, quòd hisce partibus maximè polleat: harum uerò tantum flores commendantur. Quod satis clarè demonstrat, quàm facilè decipiantur, qui tam leuibus& falsis feruntur opinionibus. Ve-rum quanquam(ut in superioris Nardi mentione diximus) communi omnium sententia compertum sit, Lauandae,Seplasiariorumspicaeque nostratis facultas ad omnia Nardigenera propius accedere; hoc tamen eos ab errore non uindicat, qui La- quorundi et-uandam Celticam nardum esse contendunt. Praeterea non desunt pharmacopolae rei herbariae penitus ignari, qui ror-C 2 pro