Buch 
Petri Andreae Matthioli Senensis serenissimi principis Ferdinandi archiducis Austriae &c. medici Commentarii secundo aucti in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de materia medica : ; his accessit eiusdem Apologia adversus Amathum Lusitanum, quin & censura in eiusdem enarrationes
Entstehung
Seite
53
JPEG-Download
 

In Lib. primum Dioscoridis.cis uerò decoctae succus tineas pellit. Siccatae autem in umbra farina, tußi,& conuuulsis,& instationibus, et arte-Helenij Ae-rijs medetur. Venenatorum morsus abigit. Folia ex uino lumborum dolori illinuntur. hactenus Plinius. CaeterùmAegyptium helenium, quod Crateuae auctoritate memoriae prodidit Dioscorides, ad nos(quod ego sciam) non deser Sypt. consid.tur, nec in Italia prouenit. Hoc à nostrate non distinxit Auicenna, sed utrunque simul confudit. Meminit huius e-tiam Plinius libro x xI. cap. x. his uerbis. Helenium e lacrymis Helenae dicitur natum.& ideo in Helena insula laudatißimum. Est autem frut ex humi se spargens, dodrantalibus ramulis, folio simili serpyllo. Item lib. eodem cap.XXI. Helenium, inquit, ab Helenae lacrymis(ut diximus) natum, fauere creditur formae: cutem mulierum in fa-cie, reliquoque corpore nutrire incorruptam. Praeterea putant usu eius quandam gratiam ijs, ueneremque conci-Hopenchesliari. Attribuunt& bilaritatis effectum eidem potae in uino, eumque quem habuerit nepenthes illud praedicatim ab10 Homero. quòd tristitia omnis aboleatur. Est autem succi praeduleis. Prodest& orthopnoicis radix eius in aqua ieiu-him: A. Mss.nis pota. Est autem candida intus,& dulcis. Bibitur& contra serpentium ictus ex uino. Mures quoque contrita di-citur necare. haec Plinius. Quibus satis constat, non modo in Aegypto hoc Helenij genus prouenire, sed etiam inHelena Aegei insula praestantißimum haberi. Helenij uires scripsit Galenus libro vi. simpl. medic. sic inquiens. Helenii uiresHelenijherbae radix maximè utilis est, non primo statim occursu excalfaciens: ac proinde non dicenda est calida, σς ex Galeno.sicca exactè, ceu piper tum atrum, tum candidum, sed cum recrementitio humore. Quapropter ecligmatis, quae fa-ciunt ad educendos ex thorace,& pulmone crassos, lentosque humores idoneè commiscetur. Rubrificant quoque eapartes frigidis, ac diuturnis uexatas affectibus, cuiusmodi sunt nonnullae coxarum paßiones, ischiadas uocant,&exigae affiduaeque articulorum quorundam prae humiditate procidentiae, ac luxationes. haec ille. Caeterim sunt, Fabulosum.qui dicunt(ut etiam testatur Galenus libro de theriaca ad Pisonem, si tamen liber ille Galeni legitimus est) quòd si10 Helenij succo tela uenatoria inficiantur, uenenata efficiuntur, idque in Dalmatia fieri narrant, ut feras omnino per-dant. Quod tamen potius fabulosum, quàm historicum crediderim. Planta, quae Graeco nomine ἐλένιον, Latino Nomina.Helenum& Inula dicitur: Arabico, Iasim, siue Rasen: Italico, Lella, Enoa, aut Enola: Germanico, Alant:Hispanico, Raiz de alla: Gallico, Aulnee.ὅμφὰκινον, καὶ πᾶν ἔλαιον.OMPHACINVM, ETOMNEOLEVM.CAP. XXVIII.OLEVM, quod ex immaturis oliuis exprimitur, ad multos usus rectè ualentibus accommoda-tissimum est.�omphacinum id appellatur. Praestat recens, odoratum, quod non mordeat. Tale vn-guentorum compositionibus idoneum intelligitur. Stomacho utile est, quòd astringat: gingiuas con-30 trahit, dentes firmat, si contineatur in ore: sudores cohibet. quò autem uetustius, ac pinguius, admedicamenta aptius est. Et(ut reliqua in commune dicantur) omne oleum calfacit, emollit uen-trem, à perfectionibus corpus tuetur, ipsumque promptius ad obeunda munera reddit. aluum e-mollit, ulcerantium medicamentorum uires permistum hebetat: contra uenena datur, assiduè potum,reditumque uomitionibus: soluit aluum heminae mensura cum pari ptisanae succo, aut aqua po-tum: ad tormina calidum simul decocta ruta tribus sextarijs in potu datur: uentris animalia pellit:idem maximè ilei intestini morbo laborantibus infunditur. Vetus magis calfacit,& uehementius di-scutit: oculorum claritati sublitum confert. Si uetusti non sit occasio, in uase decoquitur ad melliscrassitudinem, ut uetustatem repraesentet.Ἔλαιον τῆς ἀγριελαία·ς. OLEVM STLVESTRIS OLIVAE.CAP. XXIX.OLEVM, quod syluestres oliuae fundunt, uehementer astringit,& ad sanorum usus secundumsibi locum uendicat. In doloribus capitis utiliter pro rosaceo substituitur: sudores arcet, defluentescapillos inhibet: furfures, ulcera capitis manantia, scabiem, leprasque abstergit: tardius canitiem sen-tiunt, qui eo quotidie perunguntnr. Candidum oleum fit hoc modo. Album colore, nec annicu-lo uetustius, in nouum fictile oris patuli funditur, centum heminarum mensura,& sub solem mediaquaque die concha refunditur, ex altoque demittiturur, ut assidua deuolutione, ictuque agitatum re-spumet: octaua die foenum graecum mundum quinquaginta denariorum pondere, calida aqua madesictum, donec emollescat, in supradictum oleum deijcitur, ita ne extillet aqua: postea tedae praepin-guis piceae, assulatim caesae aequale pondus adijcitur,& transactis octo diebus, oleum concha moue-so tur. Vbi candorem contraxerit, in uas nouum uetere uino affusum recondi debet, substantis sertulaeCampanae corollis drachmas undecim pendentibus, cum pari iridis pondere, sin minus, rursus solimandandum,& idem munus obeundum, usque dum inalbescat.Σικυόνιον ἔλαιου.SICYONIVM OLEVM.CAP. XXX.SICYONII componendi ratio haec est. In lebetem oris lati, stanno deductum, funditur noui olei al-bi, quod crudae oliuae reddiderunt, congius unus: aquae semicongius. Leui id igne coquitur, lenitermouendo: at ubi bis efferbuit,& subtracto igne refrixit, innatans oleum concha decapulatur,& adie-cta noua aqua conferuescit,& reliquis, ut diximus, peractis reponitur. In Sicyonia maximè fieri con-sueuit, Sicyonij inde accepto cognomine. Calfactoriam ad quendam usque modum uim habet. Fe-bri, ac neruorum uitijs prodest, foeminae ad commendandum facici nitorem eo utuntur.PÜπος