Buch 
Petri Andreae Matthioli Senensis serenissimi principis Ferdinandi archiducis Austriae &c. medici Commentarii secundo aucti in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de materia medica : ; his accessit eiusdem Apologia adversus Amathum Lusitanum, quin & censura in eiusdem enarrationes
Entstehung
Seite
297
JPEG-Download
 

In Lib. secundum Dioscoridis.297.inibi facilè non oriri: praesertim cùm Dioscorides,& Plinius asseCHAEROFOLIVM.rere uideantur, peculiare olus esse Gingidium tam Syriae, quam Gingidii ui-Ciliciae hortis. Meminit Gingidij Galenus libro VI. simplicium res ex Gal.Cultivateurmedicamentorum his uerbis. Gingidium sicut gustu amaritudinem,& adstrictionem praefert, sic temperamento quoque ipso calidita-tem,& frigiditatem. Secundum uerò utranque qualitatem desiccatorium est. Sed enim stomacho amicum est, utpote non paruamobtinens adstrictionem. Quamobrem non admodum conspicuamcaliditatem poßidet: secundo autem recessu desiccat. Et lib. 11.de alimentorum facultatibus, sic inquit. Plurimum in Syria Sin-gidium nascitur: esturque similiter ac scandix apud nos. Stomacho###mirè utile siue crudum, siue elixum libeat sumere: longioris au-tem decoctionis impatiens est. Nonnulli ipsum cum oleo,& ga-romandunt. Alij uinum etiam, aut acetum adijciunt, ac multòmagis ita stomachum iuuat. Cum aceto sumptum fastidiosos ad ci-bum inuitat. Perspicuum uerò est, quòd haec herba medicamen-tum potius est, quam alimentum. Quippe quae adstrictionis,&amaritudinis non obscurae, nec exiguae particeps est. haec Galenus.Ex quibus facilè comprobari potest, Chaeresolium non esse Gingi-dium, quòd in ipso eae amaroris,& adstrictionis qualitates gustuNomina.haud manifestae deprehendantur. Quod Graeci γιγγύδιον, Latini similiter Gingidium uocant: Itali, Gingidio: Germani, Ko-Ouestierffel,& Kerbelkraut: Galli, Cerfueil.Σκάνδιξ. SCANDIX.CAP. CXXXII.SCANDIX, syluestre olus est, amarum, sublichquod crudum, coctumve manditur: stomacho,& ventrivtile. Decoctum in potu, vesicae, renibus,& iecinori confert.Mais jede maE. E.QVANQVAM Scandix antiquis rei herbariae scriptori= Scandicis con-bus stirps fuit notißima, ut quae ab iis in frequenti ciborum usu haber etur alijs admista oleribus, cùm tamen hactenus sideratio.eorum reperim neminem, cuifides sit adhibenda, qui Scandicem notis aliquibus, uel lineamentis descripserit, nesci-uerim profectò quonam pacto, quâue ratione affirmari poßit& in Italia Scandicem nasci,& pariter dignosci à compluribus. Caeterum scribit Hermolaus uir doctißimus,& in stirpium historia omnium suae aetatis facilè primus, se ui-disse Scandicem in exemplari Graeco Dioscoridis appictam folijs foeniculo proximis, storibus luteis, siue albis, cor-meulis caule summo emergentibus. Hanc ipsam nos quoque saepius uidimus maio,& iunio mensibus inter segetes, prae-sertimque in agrorum marginibus. Sed quanuis tradiderit Hermolaus eam foeniculi folijs essurgere; mihi tamen magisfumariam,& quadantenus anthemidem referre uidetur, quàm foeniculum. Flores gerit haec chærefolio proximos,40 albicantesque, e quibus tandem prodeunt cornicula tenuia, longiuscula, recta, acuminata, acubus, quae in geranioemicant, non dißimilia, quemadmodum& in chærefolio uisuntur, licet huic longè tenuiora,& fragiliora innascan-tur. Quo fit, ut rectè intentibus specie tantùm, non autem genere differre hae plantae haudiè appareant: id quodetiam indicat eorum sapor. Quamobrem qui chaer efolium scripserunt esse gingidium, id non sine ratione fecerunt.Cum enim certò crederent, hanc, de qua in praesentia disserimus, plantam legitimam esse Scandicem, facilè etiamhinc persuaderi potuerunt, ut assererent chaerefolium esse gingidium. quoniam Dioscorides consueuit stirpes per co-gnationes describere. Quapropter in eorum sanè item sententiam, si haec, quam Scandicem putant, tantum acrimoniae,& amaroris gustantibus relinqueret, quantum in Scandice ueteres inueniri prodiderunt. Verùm m eas nonobscuras quidem qualitates, quas neteres uerae Scandici aßignant, in hac, ut ita dicam, noua Scandice nunquam egonous avezrepererim, sicuti nec in chaerefolio, quae ueteribus gingidio tribuuntur, cogor omnino eorum sententiae refragari,&3o ab ipsis dissentire. Quapropter nisi regionis,& clinatis ratione,& locorum mutatione eueniat, ut ha stirpes omnemtum acrimoniam, tum amarorem exuerint, non facilè quidem adduci potero, ut credam harum alteram gingidium,alteram uerò scandicem esse. Neque ab hac mea me deterret opinione Hermolaus, quòd uiderit is Scandicen hanc inGraeco Dioscoridis codice appictam: quippe cùm inter omnes rei herbariae scriptores nullus, quod equidem sciam,reperiatur, qui per notas aliquas Scandicem descripserit, nesciuerim ego quanam historia,& ratione feetus aliquisunquam illam pictura expresseit. nisi fortasse Dioscorides ipse manu propria eo in libro ipsam appinxerit. PliniusScandicem antbrisco similem reddidit. Sed cùm ignotum per ignotius descripserit, nihil nobis luminis his in tenebrisaffert. Scandicem commemorat Galenus lib. vIII. simp. medicamentorum his uerbis. Scanix ex agrestium ole- Scandicus ui-rumgenere est, sub there,& amarum, adeò ut in siccando,& excalfaciendo secundi sit ordinis intenst. Vrinam ualen res ex Gal-ter ciet, et uiscera obstructione liberat, ex dictis qualitatibus constans. haec Galenus. Ex quibus etiam manifestè col-sligi potest, plantam, quam pro Scandice accepit Hermolaus, quumque pro eadem plerique recentium herbariorum hodieostendunt, nullo pacto legitimam esse Scandicem. Quandoquidem ea non tantam acrimoniam, nec amaritudinem gu-