P /. 126.x.

Vide 1.2,0rigeniart. q

7H.

I. Cor, 3.6.7.

88 O r 1 g

bonum neque malum, dicemus ad eos : si me-dium est velle bona & currere ad bona, ergo& id quod bis contrarium est, medium erit,jdest velle mala & currere ad mala . Sed cer-tum est quia non sit medium velle mala &currere ad mala , sed aperte malum est ; con-stat ergo quia non est medium velle bona &currere ad bona , sed bonum . His ergo taliresponsione depulsis, ad expositionem jam que-stionis ipsius properemus in qua ait, Tsfon vo-lentis neque currentis , sed miserentis efl Dei. Inlibro psalmorum, in canticis graduum qui Sa-lomonis esse reseruntur , hoc modo scriptumest : 3 qj.fi Dominus adistcaverit domum , in va-num laboraverunt, qui aedificant eam . IS {ist Do-minus cußodierit civitatem , in vanum vigilatqui custodit eam . Per que verba non utique- indicat ut cessare debeamus ab edificando vel• vigilando ad custodiam civitatis ejus que in-tra nos est : sed hoc est quod ostendit , quiaqua?cumque sine Deo aedificantur, & quacum-que sine eo custodiuntur , vane aedificantur 8 csine causc servantur. In omnibus enim qua? be-ne aedificantur & bene salvantur, Dominus velLudificationis vel tutela? auctor adscribitur . Utverbi causc , si videamus aliquod magnificumopus & praeclari aedificii moles decora con-structione sublata , nonne jure & merito dice-mus non haec humanis viribus, scd divina opeatque virtute constructa ? Nec tamen ex hoccessasse & nihil omnino egisse etiam humanistudii labor atque industria designabitur . Veliterum si videamus urbem aliquam gravi ho-stium obsidione circumdatam , minaces inferrimachinas muris, vallo, telis, ignibus, cunctif-que bellorum instrumentis quibus excidia pa-rantur , urgeri ; si repelli hostis potuit & fu-gari , digne meritoque urbi liberat® salutem aDeo praestitam dicimus , nec tamen per hoc'defuisse vigilum excubias, procinctum juvenum& custodientium vigilias designamus : ita &Apostolus dixisse intelligendus est quoniam nonsufficit ad perficiendam salutem sola voluntashumana , nec idoneus est mortalis cursus adconsequenda cadestia & ad capiendam palmamsuperna? vocationis Dei in Christo Jesu , nisilicte ipse voluntas nostra bona promtumquepropositum & quaecumque illa in nobis e siepotest industria , divino vel juvetur vel mu-niatur auxilio . Et ideo valde consequenter di-xit Apostolus quia non volentis neque currentis ,sed miserentis efl r» e i quemadmodum si dica-mus de agricultura illud quod scriptum est :Ego plantavi , ^Apollo rigavit ■ sed Deus incre-mentum dedit . Itaque neque qui plantat , estaliquid , neque qui rigat , sed qui incrementum datDeus. Sicut ergo cum bonos atque uberes fructusad' persectam maturitatem pertulit seges, nemopie & consequenter dicet quia fructus illos agricolafecit , scd a Deo fatebitur pra?stitos : ita etiamnostra perfectio non quidem nobis cessantibus& otiosis efficitur, nec tamen consummatio ejusnobis , scd Deo qui est prima & pra?cipua cau-sa operis adscribetur. Sic cum navis superaveritmarina discrimina , quamvis multo labore nau-tarum , & omni nautica? artis opere impenso,

Sc gubernatoris studio atque industria adhibita.res agatur , ventorum quoque aspirantibus flati-bus & astrorum signis diligenter notatis : siquando tamen vexata undis & fluctibus fatigataad portum salva pervenit, nemo sani sensus nisi

E N I S

misericordis Dei sclutem navis aHscribet 7 Sedne ipsi quidem nauta: vel gubernator audent di-cere : ego sclvavi navem: scd totum ad Dei mi-sericordiam reserunt ; non quod sentiant sc ni-hil ad salvandum navem vel artis adhibuisse vellaboris , scd quod sciant a sc quidem laborem,salutem vero a Deo prsstitam navi . Ita etiamin nostra? vitae cursci a nobis quidem dependen-dus est labor , & studium atque industria adhi-benda : laboris nostri vero fructus a Deo spe-randa est salus . Alioquin si nihil nostri operisexposcit , superflua utique videbuntur esse man-data : frustra etiam ipse Paulus culpat quosdamdecidisse a veritate, & collaudat alios stantes infide : praecepta quaedam & instituta ex super-fluo tradit Ecclesiis : frustra etiam nos ipsi velvolumus vel currimus ad bona . Sed certum estquod haec frustra non fiunt, & certum est quodnec Apostoli frustra preeeipiunt , nec Dominussine causa dat leges . Superest ergo ut pronun-ciemus quod magis bonis dictis haeretici frustracalumniam faciant.

19. Post hsc insequebatur illa quaestio quo-niam & velle & perficere ex Deo est. Et aiunt: V hi Is.2.13.si ex Deo est velle , & ex Deo est perficere,

sive bene sive male agimus vel volumus , exDeo est . Quod si est , liberi arbitrii non su-mus . Ad quod respondendum est , quia sermoApostoli non dicit , quia velle mala ex Deoest, aut velle bona ex Deo est , neque perfice- ^ e ' 7 „re bona aut mala ex Deo est : sed generaliterait quia velle & perficere a Deo est. Sicut e-nim a Deo habemus hoc ipsum quod hominesfumus, quod spiramus, quod movemur, ita &quod volumus , ex Deo habemus: ut sicut di-camus , quod movemur, ex Deo est, vel quodsingula quasque membra officio suo deserviunt& moventur, ex Deo est . Ex quo utique non,illud intelligitur quia quod movetur manus ,verbi causa , ad verberandum injuste , vel adfurandum , ex Deo est : scd hoc ipsum quodmovetur , ex Deo est ; nostrum vero est mo-tus istos quibus moveri ex Deo habemus , velad bona vel ad mala convertere . Ita ergo estquod dicit Apostolus , quia virtutem quidemvoluntatis accipimus , nos autem abutimur vo-luntate , vel in bonis vel in malis desideriis. Si-militer quoque & de effectibus sentiendum est.

20. Sed de eo quod dixit Apostolus : Ergo

cui vult miseretur : ZV quem vult indurat . Di- Rom.y. i2.ces ergo mihi: quid adhuc queriturt Voluntati e- ^i ec l-nim ejus quis refiflet ? Enimvero homo tu qui esqui contra respondeas Deo ? Tsfumquid dicit fig-mentum ei qui se finxit , quid me fecisti sic ? ^lutnon habet potestatem figulus luti ex eadem massafacere aliud quidem vas in honorem , aliud autemin contumeliam ? Dicet fortasse aliquis : sicut fi-gulus ex eadem massa facit alia quidem vasa adhonorem , alia autem ad contumeliam , itaDeus alios ad perditionem, alios ad salutem fa-cit ; non est ergo in nobis vel salvos fieri velperire : per quod non videmur nostri esse arbi-trii . Respondendum est ergo his qui ha?c itaintelligunt : si potest fieri ut possit Apostolussibi ipsi contraria proloqui ? Quod si hoc senti-ri non potest de Apostolo , quomodo videbi-tur secundum istos juste culpare eos qui inCorintho fornicati sunt , vel eos qui delique-runt & poenitentiam non egerunt ab impudi-citia & fornicatione & immunditia quam gesserunt ? Quomodo etiam collaudat cos qui re-cte