Ad Martyrium. j8i
etiam dicat : sofcipio & veneror solem autApollinem, & lunam aut Dianam, & spiritumqui terra continetur , aut Cererem , & qua-cumque alia dicunt Gra?corum lapientes . Qui-bus dicendum est , abstrusam elfe ac recondi-tam de nominibus disputationem , quam quiintellexerit , videbit , si ex instituto essent no-mina , nunquam suturum suisse ut qui vocan-tur dtemones aliteque nobis invisibiles virtutesobedirent , cum invocantur ab iis qui licet il-los non cognosoant , nominant tamen , ut exinstituto positis nominibus . Nunc autem Ioniquidam & syllaba? , & cum aspiratione , veltenuiter , vel cum extensione , vel contractio-ne prolata nomina , eos qui vocantur , aliquofortasse nobis ignoto natura? vinculo ducunt .Quod si ita se habet , & non sunt ex institu-to nomina , nullo alio nomine lummus Deusa vocandus est, quam quibus s Famulus, & Pro-phetae , & ipse Servator ac Dssminus nosterb ipsum nominant , veluti b Sabaöth , Adonai ,Saddai ; & rursus : Deus Abraham , DeusLxod.z.i;. Ifaac, & Deus Jacob . Ait enim : Hoc nomenmihi est in aeternum, & hoc memoriale meum inomnes generationes . Mirandum vero non est dae-monia proprias denominationes ad summumDeum referre, ut pro summo Deo adorentur:quod longe alienum est a moribus Famuli quemnos agnoscimus , & Prophetarum , & Christim ‘ I0 ' 4 - qui legis complementum est, & Apostolorumejus. Haec necessario adduximus nequis nos de-cipiat , salsisve rationibus intellectum nostrumvel minimum inquinet . His diligenter atten-dendum est, nec ullus adversariorum conatibusdandus est locus.
47. Et adhuc homo vitam amat , cui per-suasum est anima? rationalis substantiam aliquamhabere cum Deo cognationem : intelligibiliaenim utraque sunt & invisibilia, &, c ut invi-cta ratione demonstratur, incorporea . Cur e-tiam qui nos condidit , desiderium illud indi-
diflet pie ipsum colendi, & cum eo communi-candi , quod vel in ij S qui errant nonnullaservat divina? voluntatis vestigia , si fieri nonposset ut qua? ratione prsdita sunt , id asse-querentur quod natura appetunt ? Est etiammanifestum sicut unaquatque corporis pars na-tura habet cum aliqua re cognationem , oculicum visibilibus, aures cum iis qua? audiri possunt: sic mentem cognationem habere cum in-telligibilibus & cum eo qui intelligibilia supe-rat, Deo. Quid ergo refugimus & dubitamus, .abjecto quod nos impedit corruptibili corpore& terreno tabernaculo quod animam gravat &onerat mentem sollicitam , vinculis absolvi &carnis ac sanguinis fluctus evadere , ut cumChristo Jesu propria beatitu Jinis requie per-fretamur , ipsum omnino per omnia verbumvivum spectantes , ab ipso enutriti , mire va-riam in ipso sapientiam comprehendentes , abipsa veritate informati , & a vero & indefi-cienti scientia: lumine mente illustrati ad illaspectanda qua? per illud lumen conspicabiliasunt , iis oculis quos Domini pra?ceptum illu-minaverit.
48. Dudum Jesu sermones audivimus & mul-to jam tempore ex Evangelii pra?scripto vixi-mus , sedificavimusque nobis omnes domum.
Ubi vero aedificaverimus , an supra petram & 6 ‘ 49
foderimus in altum; an super arenam sine fun-damento, praesens ostendet certamen . Instat e-nim tempestas ferens pluviam & summa & ven- Mat: - 1 -'\tos , vel , ut Lucas vocat , inundationem ; & ue ' 6 ' 4bha?c illisa domui, vel non potuerunt eam mo-vere, & propt.erea non cadet domus , quippesupra petram Christum fundata : vel aedificii de-bilitatem arguent quod instante occasione cor-ruet: quod a nostris absit aedificiis . Est enimadmodum magna in negatione ruina ; vel , utLucas ait , frattio magna aedificii quod funda-mento caret . Quamobrem nos precemur utaslimilemur viro sapienti qui aedificavit domum M - w ' 7 ' 24
suam
est , nominat , non peccabit . Ratio forsan h*c dari potest ,quod primi auctores nominum , ( sive Protopfastos inteifiga-nius , sive homines , qui tempore confusionrs linguarum vixe-re ) veri Dei cognitionem habuerint; adeoque appositum ei no-men tribuerint : cum nomina deorum propria dm post illatempora ab idololatris sint excogitata, sicut Arnobius in libriseant, gentes fuse probat . Sed ut veterum circa nomims diviniusurpationem religio magis appareat , addam Hieronymi testi-monium, tom. 3. Epifl. ad Damafunt , p. 12*?. Ab t tt; inquit ,«f de ore Obrißtano fönet Jupiter omnipotens , & Me Hercu*le , & Me Castor , & aeterä magis pertenta quam numina .Cogita, mi Lector, quantum a casta Veterum pietate abeant,qui talia dicteria etiam in Scholis hodie , tanquam Latini-tatis flores , pueris vel inculcant , vel indulgent / vjetsthe-
nius . .
a Famulus ) -c«?' , eminenter tribuitur hic titulus
Mosi. Locum, parallelum ubi simpliciter sic nominetur unicumobservavi in excerptis e z. tom. in Genes, ad cap. i. 16. &seq. Id nos movit , an non & apud famulum res b&c ita sehabere intelligatur . Alibi nomen usurpat cum additione : ut/. 7. cont. Ceis, num . 41* F)ei famulus , l. 2- cont. Ceis num . 53.ptopbeta Dei & famulus ejus. L. 5. cont. Celf num. 27. Pro-pheta Dei & verus ejus famulus . Tertullianus simpliciter Mo-sen hoc nomine indigitat , l. 2. cont. Marcion . p . 474. Ad hocenim famulo dixit : Sine me & disperdam illos . A pollinariusin Pfal■ 105. 2 6. illis vero Deus famulum prudentem Mofenmittit . Epiphanio, hter. 48. & Chrysost. tom. 5. ab init.ferm . 129.ille Dei famulus * Cassiodoro, div.Jeft. ei 28. p. 917. Fideliffi-mus Dei famulus vocatur . Imitati sunt omnes hi S. Aposto-lum, Hebr. 3. v. 5. sic loquentem Moses quidem fidelis erativtota Homo { inde b oiKiTUS K Vpii£> ( Famulus Domini ) dictusDeut. uh.vers.5. ) e i us , tanquam Famulus , in teßimoniumeorum , qua dicenda erant . Alias vulgatum ejus g( epitbetum ) ( qualia Grasci omnibus sanctis addere solent :vid. Epiph. har. 78. > est d ^goVrf/f > qui Deum vidit: apudPhilonem , de Nom. mutat, p.>809. Concil. Nicen. II. can. 1.&c. Unde Balsamon in epist, ad Antiochenos, de jejuniis forma-vit illud : 6 Si97r t rt)ccb^otr©' Nicovaf s , ) Moses qui Deummaxime vidit , ) ex Deuteron . ult. v. 10. wetsthenius.
b Sabaoth , Adonai , Saddai > & rursus Deus Abraham DeusJfaac Ddus Jacob. De his nominibus, eorumque vi, multa re-icrt Origenes, /. 5. cont. Celf. num . 45. Addam nonnulla : Siquis vocet vd adjuret per Deum Abraham , Deum Ifaac , DeumJacob 1 efficiet aliquid , aut per naturam , aut per virtutem eo-rum nominum , cedentibus dremonibus £ 9 * viBoris jussa facien-tibus ; idem adjurator fi dicat : per Deum Patris eleSii sonan-tis » per Deum risus , per Deum supplantatoris ; tantundem ef-ficiet , quantum fi adhibeat quodcumque nomen inertissimum ,Ubi observandam este puto pr«ter alia interpretationem nomU„is Abraham , quod transfert , qraTnp iKXlKTos ij^oucrus.( Pater eleflus sonitus ) Hieronymus, tom. z. quest. in Genes,f. 210. idem nomen enarrans: dicebatur , inquit, primum8728 Abram , quod interpretatur Pater excelsus , & posteavocatus est □ m 354 Abraham , quod transfertur , Pater mul-tarum. Nam quod sequitur , gentium , non habetur in nomineUnde igitur sua hauserit Origenes inquirendum est . ClemensAlex. Strom. /. 5. p. 400. /■tbraam nominatur , qui pro Na-tura indagatore sapiens Deique amans fa&us est . Exponiturenim Pater electus sonitus . Ferbura enim ad eum fabi um so.nat . Ergo a Elemente praeceptore hausit id Origenes ; uter-que autem, Uti & alia, a Philone Judaeo. Ita enim is W. deGigantib. p. 228. Interpretatur Abraham , Pater electus soni,i. e. intellefius probi viri. Est enim elt&us , * purgatus, &pater vocis, qua consonamus . Quantum conjectura valeo afle-qui, conflatum nomen ex tribus his vocibus putavit Origenes ;28, Pater, 73, mundus, surus: a R. 113 purgavit, ele-B> c > & non ' fl re f uit ’ f vsmuit - Leda in nominibus Hebr.vult Abraham idem este , quod Pater videns populum , vel ,Pater videns multitudinem, seu Pater multitudinis, aut Pa-ter multarum , subintelligitur gentium ; non eft enim in nomi-ne. Postremum ex Hieronymo defumsit . Primum ad has refer-tur voces Hebrsas qy 28 Pater videns populum. Se-
cundum ab istis deducum pjjpj H8T 28 , Pater vidensmultitudinem. Quinam vero tiotuin rem acu tetigerit , hebrai-carum literarum periti facile judicabunt . Wetsthenius. . ..
c Vide Notas ad caput primum libri primi de Principiisnum- 7.