Buch 
Petri Andreae Matthioli ... Commentarii secundo aucti, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de medica materia : ; adiectis quam plurimis plantarum, & animalium imaginibus quae in priore editione non habentur, eodem authore ; his accessit eiusdem apologia adversus Amathum Lusitanum, quin et censura in eiusdem enarrationes
Seite
533
JPEG-Download
 

In Lib. quartum Dioscoridis.533EQVATVOR Solani generibus, quae hic à Dioscoride describuntur, et si in commentariis, quos antea Ita= Solani generalemconsideratio.Nco sermone conscripsi, me duo tantùm genera nouisse prodiderim, hortense scilicet,& quod aliqui Halicacabumali Vesicariam uocant; hoc tamen anno tertium, quod Somniferum appellant, Pisis ad nos misit uir rei medicae eru-ditione clarus Lucas Ghinus Forocorneliensis: idque mihi planè omnibus notis legitimo respondere uidetur. Verùmquartum Solani genus, quod Manicum cognominant, bactenus me non uidisse fateor. Caeterùm errant, mea qui-dem sententia, qui eam plantam, quam herbariorum uulgus Solatrum matus nominat, Veneti uerò uulqò Herbabella donna, Solanum somnificum Dioscoridis esse existimant. Si-HERBA BELLA DoNAquidem id fructum non profert in folliculis croceum, tametsi eiusbaccae largiùs sumptae superficiant, facto inexpugnabili somno,ut quandoque accidit pueris, qui discriminis ignari eas uuae uicedeuorarunt. Vnde quanuis hae plantae uiribus conuenire poßint;facie tamen inter se maximè distant. Horum sententiae adsti­ Fuch. error.pulatus est Fuchsius medicus alioqui peritißimus, in suo magno destirpium historia commentario. Sed cùm in hoc se manifestè er-rasse deprehendisset, in suo postea paruo plantarum libro, hancherbam in Mandragoras reposuit, eamque Mandragorae speciemuoluit esse, quam Dioscorides Morion uocari tradit, lapsus, nifallor, de uno in alterum errorem. Mandragora siquidem nomi-ne Morion, folia fert mandragorae mari similia, dodrantali lon-gitudine, terrae procumbentia, circa radicis summum. Id quodmanifestum praebet indicium, hanc perpetuò caule uiduam esse,quemadmodum caetera mandragorae genera. nam pediculi, quibusmandragorae fructus sustinentur, caules dici non possunt. HincVitaque fit, ut plantam hanc, quae uulgò Bella donna uocatur, innullo Mandragorae genere legitimè referendam putem: cùm haecfolia omitat hortensi Solano maiora, palmi mensuram nunquamexcedentia, minime candicantia, nec humi strata, sed in caulibusexecuntia, adnatis plurimis refertis, bicubitalibus,& ligni modopraeduris. Quinimò crediderim ego, hanc esse Solani quintam speciem, antiquis scriptoribus incompertam. Nam, quantum equidemlonga experientia comperi, uaria ac diuersa Solani reperiunturgenera. Sommifici,& manici Solani meminit Theophrastus Solani histo-ria ex Theo-lib. IX. cap. XII. de plantarum historia, sic inquiens. Solano-prasto.rum genera duo. Alterum somnificum, radice rubra, sanguinimodo, sed candida cùm siccescit: fructu cocco rubriore: folio ti-dethymalo simili, aut malo dulci, sed piloso,& parte ima magno.Huius corticem radicis tundentes admodum,& in uino meracu-domade facientes dant, atque ita dormire faciunt. Nascitur in rupibus,& faucibus, atq; sepulchris. Alterum genusinsanire facit. id alij Bryoron uocant, alij perisson. Constat radice candida,& longa ad cubitum, atque caua. Dabi-tert eius radicis drachmae pondus, si ut quis ludat, seque pulcherrimum putet, placuerit: at si magis insaniat uis, drach-mis duabus opus est: sin autem nunquam insania solui malueris, tres dabis:& quatuor, si interimendum sit. Habetfolumerucae proximum, maius tamen: caulem longitudine ferè quatuor cubitorum: caput gethyi, sed maiis, atquepilosius: nec fructui platani absimile constat. Est et aliud Vesicariae genus, quod hac tempestate etcenas, atte-Vesicariae ge-gias, tuguria,& pergulas inumbrat: quinetiam aedium fenestr as topiario opere contexit,& opacat. Constathac fo-nus aliud.tijs oblongis, per ambitum laciniatis: floribus candidis, è quibus uesiculae prodeunt, in quibus semen includitur albu,cist similitudine, in cuius medio ueluti humani cordis effigies uisitur, obsignata nigro colore. Nec sine ratione id anatura factum conijci potest, quod fortasse huiusce cordis nota nobis insinuet, hanc stirpem ad cordis affectus maxi- praestare. quemadmodum& in Echip herba contra uiperarum morsus celeberrima, semen uiperinis capitibus si-mile procreaut. Refertur etiamnum inter Solani genera alia quaedam planta STRAMONIA multis uoca-Stramonia.sadeò Solano fimilis, ut ni aliud, quàm ipsum repraesentet, uerùm eius folia opium redolent. Flores, qui suauemalij odorem spicant, gerit haec albos, aemulos conuoluuli illius, qui compluribus rei herbariae imperitis LigustrumSalsò dicitur. Fructus ei circumquaque spinosus, umbilicatusque, colore uiridi. Folia solanum quadantenus referunt,maiora tamen. Quo factum est, ut quidam existimauerint, banc uiribus solano non dissimilibus praeditam esse. So-tani singulis generibus uires reddidit Galenus libro viiI. simplicium medicamentorum, ubi ita scriptum reliquit. Solanorum vi-res ex Gal.Solanum esculentum, quod in bortis nascitur, notum est omnibus, utunturque ad omnia ea, quae refrigerari,& ad-tringi postulant: potest enim haec duo ordine secundo. Caeterorum uerò non esculentorum unum quidem nuncupaturSalicacabum, fructum habens rufum, acino uuae tum figura, tum magnitudine adsimilem: quo etiam ad coronas u-cuntur. Alterum autem fruticosum, ὑπνοστικόν, hoc est, somnificum:& tertium est praeter haec, quod parinòv, idest, furiosum appellitant. Malicacabum igitur in foliorum facultate hortensi solano simile est, fructum habens cien-de urinae idoneum: proinde multis compositis facultatibus, quae ad iecur, ad uesieam,& renes accommodanturmiscetur. Solani uerò somnifici cortex radicis, si cum uino bibatur, somnum accersit drachmae pondere sumptus.est,