Buch 
Petri Andreae Matthioli ... Commentarii secundo aucti, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de medica materia : ; adiectis quam plurimis plantarum, & animalium imaginibus quae in priore editione non habentur, eodem authore ; his accessit eiusdem apologia adversus Amathum Lusitanum, quin et censura in eiusdem enarrationes
Seite
576
JPEG-Download
 

And. Matthioli Comm.76BvNIVM, quod nostri Napum syluestrem uocant, Plinius uidetur posteritatis memoriae prodidissimoBunij consi-deratio.cap. IIII. ubi de naptis ita scriptum reliquit. Naporum duas differentias& in medicina Graeci seruant.&foliorum caulibus florentis,& quod Bunion uocant, purgationibus foeminarum,& uesicae,& urinae utile deupotum ex aqua mulsa, uel succi drachma. Semen dysentericis tostum, tritumque in aqua calida è cyathis quatuurinam inhibet, si non lini semen unà bibatur. Alterum genus Buniada appellant,& rapellant,& rapportnis praeclari contra uenena: ob id& inirdidotis utuntur illo. haec Plinius. Ex cuius sanè uerbis palamfierignemeam nobis plantam esse Bunium, quae Napum syluestrem rura in Hetruria appellant. Nascitur haec inculto jedergido praecipué tractu. Verùm Pseudobunium, quod Graeciuocant, nondum mihi in Italia compertum est. Quodli mirum uideri debet: nam quòd planta haec fruticet in Creta, ut Dioscorides testatur, uidetur potius Cretemquampria, quàm aliarum gentium. Bunium, ut Plinius tradit,irdotis admiscetur: quare& in ipsa Andromacht mBunii uires ca Bunium expetitur. Vtriusque uires sane paucis tradidit Galenus lib. v1. simplicium medicamentorum, /:cex Galeno.quiens. Bunium, alij arcticon, adeò excalfacit, ut& urinam moueat,& menses prouocet. Sed& Psendiiadsimilis illi caliditatis est. Quod Graeci Bovvior, Latini similiter Buntum uocant: Itali, Navone saluatioNominauerò illi κεύδοβούνιον, hi Pseudobunium,& Bunio falso.CAP. CXXI.Χαμαίκιηος. CHAMAECISSVS.CHAMAECISSOS folio est hederae, tenuiore, longiore: ramulis à radice quinis semiovedrantalibus, foliosis: flore uiolae albae simili, candidiore, ac tenuiore, gustu supra modum annumdice tenui, candida, inutili. nascitur in cultis. Bibunt conuenientissimè ischiadici folia, naebolis in aquae cyathis tribus, tricenis, quadragenisve diebus: eodem potamodo, senis autn-diebus, regium morbum purgant.CREDIDIT Leonardus Fuchsius, medicus aetatis nostrae celebris, in suo de stirpium historia comissioChamaecissiconsider.nihil differre Chamaecissum ab ea uulgaris notitiae planta, quam, ut superius libro tertio in Asclepiadis menuwmus, herbariorum uulgus Hederam terrestrem nominat. Sed cur eius sententiam comprobem, sanè non haved.dem uulgaris hedera terrestris folio constat rotundo, quadantenus serrato: caulibus, uel potius funiculis utunterdo longis, humi longo tractu repentibus. Chamaecissus uerò Dioscoridi folijs est hederae, tenuioribus, longuurramulis à radice quinis senisue, dodrantalibus, foliosisque. Adde quòd Chamaecissi flores uiolae albae similes faci-scorides, ac etiam candidiores. Sed terrestris hedera florem profert pusillum, in candido purpurascentem.utique rationibus ducor, ut putem, hanc herbam non esse Chamaecissum, quòd notis inter se plurimùm pugnanbendantur. His etiam accedit, quod Chamaecissos(si Plinio credimus lib. XXIIII. Cap. XV.) spicata est modo:& cùm floret, existimari potest alba uiola. Ruellius hanc in Gallia nasci scribit. Sed eam aliam esse a Cso hic repraesentato perspicuum est: ed enim, quae Plinius refert, a Dioscoride dissentiunt, quem nullam fuitimam###mentionem fecisse constat. Equidem, ut ingenue fatear, nullam hactenus in Italia herbam comperi, quamhicamChamaecissi esse Chamaecissem ausim affirmare. De uiribus Chamaecißi breuiter disseruit Galenus libro VIIIvires ex Gal., dicamentorum, ubi sic inquit. Chamaecißi flos, cum sit admodum amarus, iecur obstructione liberat. sunt etNomina.chiadicis ipsum exhibeant. Haec planta ut Graecis χαμαίκιος, ita etiam Latinis Chamaecissus nuncupCAP. CXXII.Χαμαιλεύηη. CHAMAELEVCE.CHAMAELEVCE lumborum dibus propitia est. herba uivens, incuruis folijDres rque: flore rosaceo.de la voir de vousSANE' quàm paucis Chamaeleuces historiam perstrinxit Dioscorides. quare difficillimè quidem diChamęleucesconsid.quae nam in uniuerso plantarum genere Chamae leucen referat. Caeterum hic silentio non dißimulandumnon desunt codices(ut Marcellus& Ruellius Dioscoridis interpretes aiunt) in quibus non φαμαιλεῖςV. 116.μαυπούκη legitur. Alteram quidem lectionem nos quoque magis probamus, tum quòd in nothis Dioscmaepenclaturis Chamaeleuce nil aliud sit quàm tußilago, quemadmodum& apud Plinium libro XXIIII. casFarranum siue Farfugium uocari tradit: tum etiam quòd eodem loco Plinius idem ferè scripserit dequod de chamaeleuce in hoc capite scriptum reperitur. Quod haud dubiè ostendit, huius capitis initio mendum fuitse. Et certè facilis ac lubricus potuit esse librariorum lapsus, ut qui unius tantum literae mutatione καμαεθούεκΞαμαια δύκ scripserint. Porro Plinius chamaepeucen folijs laricis similem reddidit. mihi tamen eauidetur popiceae folijs aßimilanda, si in composito plantae nomine uolumus rectè posterioris uocis significatum spectare: namChameleutes ced πεύκα, larix uerò λαὶριξ item Graecé dicitur. Chamaeleuce, ut author est Galenus lib. VII. simpliciumvires ex Gal. dicamentorum, calidae est facultatis tertio quodammodo ordine, siccae primo. Ea Graecé καμαυλτοκη,Nomina.Item Chamaeleuce,& Chamaepeuce uocatur.BOùY