OPERA PHILOLOGICA. 297
XX. Quanam discenda ad usum vita ? Si una lingua esser in mundo ,accederet in effectu generi humano tertia pars vita? , quippe qua? linguisimpenditur. Sunt multa alia > qua? discenda sunt non ob naturalem , sedin opinione fundatam utilitatem , » ut leges positiva ;, ceremonia. , sylus» Curiarum , & magna pars eruditionis critica , cujus sa?pe si grandes libros» legas , vix centesimam partem reperies continere aliquid ad usum vitae. «Hiftoria ipsius praeter delectationem utilitas nulla est, quam ut religionisChristiana? veritas demonstretur , quod aliter quàm per historias fieri nonpotest.
De catterò homini etiam , ad usum vitae magna praestituro , scire suffe-cerit qualemcunque delineationem hiftoria universalis , historias memorabilesseu extraordinarias , colloquiis eleganter distinguendis aptas , quo pertinentjoci & argutiae ; exactissimam cognitionem verae Logica , seu artis ratioci-nandi ; exactissimam cognitionem regularum jttfti & utilis ; Eloquentiam effi-cacem. Sed haec praeparatoria sunt & afferenda , & magis prudentiae quàmscientiae serviunt. Scire autem noceste est totam Mathejtn , mechanicamexactissime , & totam Physicam praElicam , qua aliquid utile essici potest ,itidem exactissime , tum &i Geographiam.
Breviter , homini ingenioso , judicioso & eloquenti, magnum aliquidpraestituro , suffecerit noste totam Mathesin 8c Physicam practicam , seuomnia problemata Physicae & Mathematica?, quibus aliquid utile essici po-test. ( In Geometria igitur illi pauca sufficient , nam ad usum vitae nihilrefert quadrare circulum poste. ) Et per consequens omnes artes mechanicas& physicas Lc inter eas Medicinam , non ut ipse sit in iis exercitatus ,demtis fundamentalibus necessariis , quales delineare, collimare , gladiobene uti poste , sed ut omnes eorum regulas sciat. Qui haec tenet , jamdebet porrò noste hiftonam naturalem Orbis terrarum , id est , quae quibusin locis crescant, quae ibi hominum natura & populositas. Haec qui tenet,potest conceptus facere & fingere animo optimam rempublicam mundi.Deinde debet noste vitia , quibus ubique ab optima illa forma declinatur.Quomodo nimirum hic & illic disturbata commercia , neglecta loci com-moda , bona propria ignorentur, mala facile tollenda invaluerint. Et hocoptime noscetur, si sciamus , qualis nunc sit in quolibet loco multitudohominum , quo loco sitae urbes, quis status commerciorum , manufactu-rarum , artium & scientiarum , teipublica? etiam forma qua? ? Hinc jamcolligi potest , qua? sint addenda vel demenda in mundo. Quo pra?stitode mediis cogitandum est, quibus is qui sic deliberat , saltem stabile ali-quod fundamentum societati alicui locare possit > tollendis paulatim tot malissuffecturae Et huc j m noste opus est habitus animorum , tam vulgi & in-tegrorum ordinum, quàm singulorum regnantium , si non jure , saltem facto,quales qui apud regnantes gratia valent. Horum catalogus per politicoshaberi debet , habitus animorum diligentissima perscrutatione inquiri.
XXI. Horbius constituerat tum dcctores , tum ha?reticos veteris Ecclesia?Jom. VI. P p per-