PLANETARUM SECVNÜVM ALT IT VD1NEM.

Theoremata de Eclipsibus Podibilibus , velnon poßibtlibus ab Vmbra Terr<tvel Planetarum .

X. * i ' Heorema . In hypothcfi quacumq. Vmbra terraX Lanam , & vmbra Luna, terram obscurare po-test . Patet in dictis Iib. s. cap.8. & 9.

2. Theorema. In Ptolemaica hypotbeß , prasertim.,Alfragani, Ai er curias Lunam,CE Venas Alercurtum, dElupiter Saturnum ac Fixas, & Saturnus Fixas inumbrarepossunt , reliqua, vero Eclipses Planetarii ab vmbris reliquissunt impossibiles .

Theorema. In omni alia hypotbeß celebrioris Afiro-nomi, nec T erra vllum Planetam prater Lunam; nec vllusPlanet a vllum Planetam, qui non ßt fui comes aut satelles,inumbrare poteß .

4. Theorema. In omni alia bypothefi , nec Tellus necvllus Planeta Fixas inumbrare poteß , excepta Tychonica,in qua Saturnus tantum Fixas aliquaspotefl inumbrarem ;non tamen obscurare, ß Fixa habent lumen proprium ; sedsolum penumbrd quadam priuare lumine illo secundario,quod haberent ahoqumd Sole. Idemq. dicendum in no-stra fuisset hypothesi,nisi lib.6. cap.7. ad hanc ipsam vm-bram vitandam extulislemus Fixas vsq. ad zi oooo. semi-diametros terras. Licet enim vt ibidem diximus, non sitpericulum absolute Eclipsis Fixarum ab vmbra Planeta-rum ; siquidem habent illa; suum primarium lumen a se-ipsis; quia tamen Sol magnitudine sui fulgoris illis ali-quod tandem lumen auget» si non eslent in distantia ex-cedente prolixitatem vmbra: Saturni, sumpti cumlate-ronibus,possent aliqua: ex illis, qua: sunt in Zodiaco, illosecundario lumine priuari, ac semieclipsim pati. At pro-babilius est, sicut DEVS solam Lunam,vt Planetam ter-restrem, Eclipsium vicisiitudinibus ab vmbra terrre pro-sectis obnoxiam permisit, & Satellites Iouis vmbra: Io-nis,quia eius comites; reliquos verö Planetas omnes, inomni recentiorum Astronomorum hypothesi exemit abhis obumbrationibus; ita & multo magis exemptas vo-luisse inerrantes stellas 5 vt vel hinc quoq. Fixarum no-men mererentur, quod immutabiles essent vel ab ipso il-lo luminis extrinsecus recepti additamento, quod d Solerecipiunt ,• esientque in hoc quoq. symbolum vel Beato-rum, qui in lumine diuini vultus ambulantes, fulgebuntsicut stellte Firmamenti in perpetuas teternitates ; autetiam diuinas ipsius immutabilitatis qualecumq. vesti-gium , apud quam non est vlla vicissitudinis obumbra-tio . Pro: ter quam quod magnum spatium inter Fixas &Saturnum, & idoneum est Cometis ac nouis stellis, 2>osymmetrias Mundani systematis, vt tantum saltem inter-vallum sit a Saturno Planetarumq. vltima sphaera ad Fi-xas, quantum est ä centro Mundi ad Saturnum.

S C H 0 L I A.

De Vmbra (fr Figura Saturni & Co-mitum .

I. Q Vpra seltione 1. cap. 2. num. 7. dixi ferme conßareVmbwSa. J tam Saturni Comites propria, quam Saturnum ip-turni exa~ s um propria item luce carere, ex vmbra ipßus in illos proie-men , & ß a , & cap.^.numero ^.eamdem meam opinionem tnfinua-Maiularu quam communiter asertam vulgo audiebam: Nondum

n tpjo ap. en i m a duerteram oculo noßro citra Saturnum proieEloremMm * illius vmbra, & fere inter Saturnum ac Solem interieflo,fieri non posse,vt vmbra illa ad latera diffunderetur, ac ficvtrimq. nobis obscuratos eius Comites exhiberet, ni fi essetcalathoides, adeoq. Saturnus non paulo sed multo maior es-set corpore Solis ipsum illuminante ; in quam suspicionem-,veni inter disceptandum de hac re cum Domino AntonioRocca, meo amico V ranico, CE in primis doßiffimo , CE sa-pient um quorumuis amicitia dignissimo viro . Tunc au-tem,quia nondum naEli eramus modum, euidenter deter-minandi diametrum Saturni apparentem, agitabam subin-de animo, CE ambigebam,ansaluis euidentibus ahjs phano-menis, poßet fußmeri Saturnus maior Sole, vt vmbra ipßus

c alat hoide, facilius explicari possent phmomtna lattronumipßus, qua JeEhone 1. cap. 1. in $. 4. & h figura expressimus .

At vbtfafla fuit obseruatio diametri, de qua cap. 1 o. huiusscElioms, omnis illa suspicio euanuif, certique redditi fui-mus,Saturnum multo minorem effe Sole,ac proinde fi a So-le lumen habeat primarium, vmbram ipßus conicam effe,nec sufficere ad explicandam causam vtriusq. illius obscuri-tatis aut nigredinis , qua inter Saturnum CE Comites ipßus,eodem tempore ex aquo cernitur . Siue igitur Saturnus afetpfo lucens, aliquo alio corpore d se difiinflo , vel aliqua atergo sui parte protuberante in montis formam, impediturne totos lateronessuos illuminarepoffit , fiiue cauernas habetlucis expertes , quas varia fui corporis libratione aut verti-gine alias alifs figuris nobis ofientar,siue potius d suis latcro-mbus ipse illufiratursfiue vt in Luna quantumutsplena,suntmacula quadam grandiores, idefi partes non adeo idoneapra cceterisad refleUendum lumen Solis ad nos ; ideoq. ob-scuriores, tn tanta prasertim dißantia nobis apparent ■, fiucquid aliud eß, quod nobis aut poßeris noßris , poß multa ex-perimenta phanomenun manifeßabitur . Interim nihil mi-hi occurrit quod omnino satisfaciat, prasertim cum non-, Saturni noFontana tantum Anno 1644. & 164s. sed aliqui ex no-ua&mul-flra Societatis Patribus,& in primis P.Matth^us Tauerna tiformis si-te fietur , visum d se Telescopio Saturnum infrascripta adS ura •finem horumscholiorum figura speciem habentem, CE pluracorpora partim fpharica, partim ouiformia indicantem,quam tamen nondum nobis licuit videre, sed tantum subfiguris feli. 1. cap. 1. & se EI. hac cap. 1 o. num. 8. exhibitis :cui vltima figura d nobis visa, simillima eß illa , quam po-fled vidi in Hettelij Selenographia cap. 4. in figura G, CE h-teraC.visaipfi Anno 164s. Septembri OElob-&Nouebri.

II. Addit autem Heuelius Anno 1641. Septembri CEOElob. visum sibi diftmEtis vicibus Saturnum plane rotun-dum, quod eodem anno mense Augußo visum a se tefiaturGafjcndus in ludicio de y.ßellis circa louem visis pag. 14.affirmans d Galilao ante annos $ o. visum pariter Satur-num rotundum. Vnde colligit Heuelius Saturni Comiteslatitare poß ipsum definitis temporibus. Sed quid fi autvterq. aut alter eorum, Saturno non maior, inter ipsum CEoculum nofirum in eadem linea intercedat, tunc quando ro-tundus apparet Saturnus' recedendo autem ab eo vtrim-que , vmbram tn ipsum proficiat ? Sed pluribus opus eß ob-feruatiombus ac periodis, vt causa huius phutnomcni innote-scant . Certum tnterim eß hisce annis, lineam, qua ducitur Hiuelij er.per centra Saturni Ce Satellitum fecundum longitudinem, ror in li.parallelam non effe Ecliptica, vt putat Heutlius cap. 4. Se- neo. Comi -lenographia, credo argumento dutlo ex linea Satellitum Io- *um si.uis, sed parallelam eße Aequat ori', vt conflat ex diElis se-

Elione 1. cap.2. n.y. CE seEl. hac 6. cap. 10. ».8. & 9. C?con-firmatur ex nouiffma P. Francisct Alaria Grimaldi ob-seruatione Anni 16 so. 18. Adartq. In eadem enim lineareEla videbantur centra Saturni CE Comitum , CE ßellula-,quadam (innominata , quia teltscopio solo obferuabilisJ di-fians a proximo Laterone versus Orientem per dimidiam-,circiter Lunam: nolle autem sequente diem 25. Saturnusassecutus eß ßellulam , relinquens illam inferius adAu-firum, tanto interuallo , quantum implerent 4. circiter dia-metri maiores Saturni . Fnde patuit Saturni & Comitumlineam nec effe in Ecliptica, nec parallelam Ecliptica ; alio-quinmotu suo in longitudinem texisset die 23. illam ßellu-lam, vel perßrinxijfet , quantamcumq. variationem rationelatitudinis s. dierum spatio paßus efjet .

III. Sed redeundo ad figuram CE vmbram Saturni, non Ant.Ma-flmt dissimulanda, qua Antonius Alaria de Rheita in suo rURhettl.Radio Sidereomyßico hb. 4. cap. 4. commentus eß - Inquit fis opmio-enim arbitrari quosdam,duas ansales fiellas comerti circa»' 1 4* S*-Saturnum, ac proinde occultari vespertine aut matutine , turni & c _ 0quod tamen negat a se vnquam obseruatum. At fi hoccon- muun j A"tingat,motum hunc ait eße tardissimum , nec nisi poß multos ^ r Aannos obseruabilem ; CE in comunEhone ipsorum cum Sa- ^.turno vnius vespertina alterius matutina , necessario Satur-num,vtpote solitarium, debere apparere rotundum ; in qua-draturis vero ipsorum, tricorporeum . Pergit Rheitenss,CE

ait ■, Si concedatur laterones pradiElos circuire Saturnum,

& ob illorum motum, eum aliquando solitarium CE rotun-dum apparere , concedendum etiam, ipsum poße a lateront-bus quandoque occultari & eclipsari ; vel,quia hoc nunquamvisum eß , necessario vmm de duobus concedendum e ffc-^i

scili-