422

T. Livii Lib. X, Cap. 32 — 34.

ictos, nunciatum est: librique ob haec aditi. Eo anno Q,Fabius Gurges , consulis filius, aliquot matronas ad popu-lum stupri damnatas pecunia multavit; ex quo multaticioaere Veneris aedem, quae prope circum est, faciendam cu-

5 ravit. Supersunt etiam nunc Samnitium bella, quae con-tinua per quartum jam volumen annumque sextum et qua-dragesimum, a M. Valerio, A. Cornelio consulibus, quiprimi Samnio arma intulerunt, agimus: et ne tot annorumclades utriusque gentis laboresque actos nunc referam, qui-bus nequiverint tamen dura illa pectora vinci; proximoanno Samnites in Sentinati agro, Pelignis,- ad Tifernum,Stellatibus campis, suis ipsi legionibus, mixti alienis, abquatuor exercitibus, quatuor ducibus Romanis caesi fue-

6 rant, imperatorem clarissimum gentis suae amiserant; so-cios belli, Etruscos, Umbros, Gallos, in eadem fortuna vi-debant, qua ipsi erant; nec suis, nec externis viribus jamstare poterant; tamen bello non abstinebant: adeo ne in-feliciter quidem defensae, libertatis taedebat: et vinci, quamnon tentare victoriam, malebant. Ouinam sit ille, quempigeat longinquitatis bellorum scribendo legendoque, quaegerentes non fatigaverunt?

XXXII. Q. Fabium, P. Decium, L. Postumius Megel-lus et M. Atilius Regulus consules secuti sunt. Samniumambobus decreta provincia est; quia tres scriptos hostiumexercitus, uno Etruriam, altero populationes Campaniae

2 repeti, tertium tuendis parari finibus, fama erat. Postumiumvaletudo adversa Romae tenuit: Atilius extemplo profec-tus, ut in Samnio hostes (ita enim placuerat Patribus) non-dum egressos opprimeret. Velut ex composito ibi obviumhabuere hostem; ubi et intrare, nedum vastare, ipsi Sam-nitium agrum prohiberentur: et egredi inde in pacata so-ciorumque populi Romani fines Samnitem prohiberent.

3 Quum castra castris collata essent, quod vix Romanus to-ties victor auderet, ausi Samnites sunt (tantum desperatioultima temeritatis facit) castra Romana oppugnare. Etquanquam non venit ad finem tam audax inceptum, tamenhaud omnino vanum fuit. Nebula erat ad multum dieidensa adeo, ut lucis usum eriperet, non prospectu modoextra vallum adempto, sed propinquo etiam congredien-

4 tium inter se conspectu. Hac velut latebra insidiarum fretiSamnites, vixdum satis certa luce, et eam ipsam prementecaligine, ad stationem Romanam in porta segniter agen-tem vigilias perveniunt. Improviso oppressis nec animisatis ad resistendum, nec virium fuit. Ab tergo castro-rum decumana porta impetus factus. Itaque captum quae-storium : quaestorque ibi L. Opimius Pansa occisus. Con-clamatum inde ad arma.

XXXIII. Consul, tumultu excitus, cohortes duas so-ciorum, Lucanam Suessanamque, quae proximae forte