A. U. C. 459. A. C. 295.

43 1

timentes. Instare Romanus a cornu ptroque, a mediaacie, et caedere deorum hominumque attonitos metu. Re-pugnatur segniter, ut ab iis, quos timor moraretur a fuga.Jam prope ad signa caedes pervenerat, quum ex trans-verso pulvis, velut ingentis agminis incessu motus, appa-ruit. Sp. Nautius (Octavium Metium quidabi eum tra- 4dunt), dux alaribus cohortibus, erat. Pulverem majorem,quam pro numero, excitabant: insidentes mulis calonesfrondosos ramos per terram trahebant: arma signaque perturbidam lucem in primo apparebant: post altior densior-que pulvis equitum speciem cogentium agmen dabat. Fe- 5fellitque non Samnites modo, sed etiam Romanos: et con-sul affirmavit errorem, clamitans inter prima signa, ita utvox etiam ad hostes accideret, captum Cominium, victoremcollegam adesse : anniterentur vincere prius , quam gloriaalterius exercitus fieret. Haec insidens equo. Inde tribu-nis centurionibusque imperat, ut viam equitibus patefaci-ant. Ipse Trebonio Caedicioque praedixerat, ut, ubi se 6cuspidem erectam quatientem vidissent, quanta maxima vipossent, concitarent equites in hostem. Ad nutum omnia,ut ex ante praeparato, fiunt. Panduntur inter ordines viae :provolat eques, atque infestis cuspidibus in medium agmenhostium ruit; perrumpitque ordines, quacunque impetumdedit. Instant Volumnius et Scipio, et perculsos sternunt.Tum, jam deorum hominumque victa vi, funduntur lin- 7teatae cohortes: pariter jurati injuratique fugiunt, necquemquam, praeter hostes, metuunt. Peditum agmen, quodsuperfuit pugnae, in castra ad Aquiloniam compulsum est.Nobilitas equitesque Bovianum perfugerunt: equites equessequitur, peditem pedes: ac diversa cornua, dextrum adcastra Samnitium, laevum ad urbem tendit. Prior ali- 8quanto Volumnius castra cepit: ad urbem Scipioni majoreresistitur vi; non quia plus animi victis est, sed meliusmuri, quam vallum, armatos arcent. Inde lapidibus pro-pulsant hostem. Scipio, nisi in primo pavore, priusquamcolligerentur animi, transacta res esset, lentiorem fore mu-nitae urbis oppugnationem ratus, interrogat milites, Satin’aequo animo paterentur , ab altero cornu castra capta esse:se victores pelli a portis urbis ? Reclamantibus universis, gprimus ipse, scuto super caput elato, pergit ad portam:secuti alii, testudine facta, in urbem perrumpunt: detur-batisque Samnitibus, qui circa portam erant, muros occu-pavere. Penetrare in interiora urbis, quia pauci admo-dum erant, non audent.

XLII. Haec primo ignorare consul, et intentus reci-piendo exercitui esse: jam enim praeceps in occasum solerat, et appetens nox periculosa et suspecta omnia etiamvictoribus faciebat. Progressus longius ab dextra castracapta videt: ab laeva clamorem in urbe mixtum pugnan-