851 Kadmos (u. Harmonia in Illyrien )
dene Dinge. Auf dieselben Sagen nimmt Bezugein dritter hellenistischer Dichter, der jüngereSophokles {Trag. p. 358 N., Schneider Callim. 2,637, der die Stelle falsch dem Kallimachoszuschreibt: Crusius, Gott . gel. Ans. 1890, 693)in einer Elegie Et. M. s. Βου&οίη- πόλις της’ίλλυρίδος' Σοφοκλής Όνομακλεΐ· Βον&οίη Αρί-λιονος έπ'ι προχοήσιν ένάσ&η. Denn ebenhier sollte,auch das Grabmal sein, vgl. Era-tosth. Steph. Byz. s. Αυρράχιον ■ {= p. 83 Eh.)ποταμοί δε Αρίλων και ’Αώος, περί ονς Κάδ-μου και Αρμονίας τάφος δείκννται. EbensoNicander Ther. 607 (ρ. 254 S., vgl. Schol. p. 47)ίρίν θ’’, ήν ε&ρετρε Αρίλων και Νάρονοςόχ&αι, j Σιδονΐον Κάδμοιο &εμείλιον Αρμονίης τε.— 58 . Auch in diesem Palle bewahrt sich Kalli-machos durch treue Erhaltung der Lokal-zeichen. Felsen des Kadmos und der Harmonia erwähnt auch Ps.-Skylax § 24. 25 {GGM. 1p. 31 Μ.): και Κάδμου και Αρμονίας οί Χί&οιείοιν ενταν&α, και ιερόν άπω&εν του
'Ριξοΰντος ποταμού, από δε 'Ρίξουντος ποταμούεις Βου&όην ό πλους** *. 25. Ιλλυριών ε&νοςείοιν οί Έγχελείς . . εκ Βον&όης δε εις Έπί-δαμνον κτλ. Näheren Aufschlufs aber giebtuns erst Dionysius Perieg. 390 ff. GGM. vol. 2ji. 127 M. {= Tsets. Ghil. 4, 391^: κείνον δ’αν περί κόλπον ίδοις ερικυδέα τύμβον | τύμ-βον όν Αρμονίης Κάδμοιό τε φήμις ενίοπει · |κει&ι γάρ εις όφίων οκολιόν δέμας ήλ-λάξαντο , | όππότ’ απ’ ’ίομηνοΰ λιπαρόν μετάγήρας [trotz jener schweren Prüfungen?]ΐκοντο. I έν&α οφιν τέρας άλλο &εοι &έοανάμφ'ι γάρ αίαν | (395) κείνην άμφοτέρω&εν ερη-ρεδαται δύο πέτραι , j αίτ’ άμφω ξυνίασιδ ον εύ με ν α ι, ευτέ τις αρχή \ γίγνεται ένναέ-τηαι κυλινδομένοιο κακοΐο.*) Diese πέτραι{— Κύλικες ?) sind offenbar die λί&οι desSkylax und Kallimachos· , man mochte, wie beiso vielen Steinsägen, Menschengestalt in ihnenerkennen. — 54 . Nonnos endlich 44, 27 (46,364ff.und 4, 418) läfst den Helden und sein Weibzu Drachen versteinert werden {άμειβο-μένοιο προσώπου | λαϊνέην ήμελλον έχειν όφιω-δέα μορφήν). Aber für diese Form der Legendeist kein älteres Zeugnis beizubringen, und derVerdacht liegt nahe genug, dafs Nonnos oderseine dichterische "Vorlage die beiden ge-trennten Typen selbständig zu seiner wunder-lichen Verwandlungssage umgeformt hat. Ausverwandten Quellen schöpfte der Kunstgenossedes Nonnos Christodor Anth. Pal. VII, 697:είχε δ’ άπ’ενοεβέων προγόνων ερικυδέα πάτρην,]Αυχνιδόν, ήν Φοίνιξ Κάδμος έδειμε πάλιν \έν&εν λύχνος έην Έλικώνιος, ουνεκα Κάδμος |οτοιχείων Ααναοΐς πρώτος έδειξε τύπον. \ ειςυπάτους δ’ άνέλαμτρε και Ιλλυριοίσι δικάζων.Lyehnidos, die Gründung des Kadmos , istdie Stadt der „Sesarethier“, im Hinterlandevon Apollonia und Epidamnos. — 55 . Die wahre,dem Nonnos unverständliche Absicht derLegende ist bei Kallimachos und Dionysias kaumzu verkennen und tritt in der einzigen ausfübr-
*) Die Ortsangaben sind sehr allgemein; die imersten Bande vorgetragene und im Atlas 1. 3 zur Geltunggebrachte Fixierung scheint G. Müller später (2 p. 31)wieder aufgegeben zu haben. Richtig hebt Schneiderp. 364 hervor, dafs Polai nur am Harmoniafelsen liegen soll.
Kadmos (u. Harmonia in Illyrien ) 852
liehen Darstellung der Sage, die uns erhalten ist,der des Ovid, klar zu Tage. Ovid trennt sich,trotz gelegentlicher Iteminiscenzen (v. 584= Trag. inc. 939), von Euripides (den Kata-logen) und scheint direkt oder indirekt von einemHellenisten abhängig. Metam. 4, 563: Kadmos luctu serieque malorum | victus . .. verläfst seineGründung, longisque erratibus actus \ contigitIllyricos profuga cum coniuge fines. | iamquemalis annisque graves, dum prima retractant(570) fata domus . . | ’num sacer ille mea tra-iectus cuspide serpens ’ Cadmus ait ’fuerat. . .? | quem si cura deum tam certa vindicatira, | (575) ipse precor serpens in longam por-rigar alvum,’ Das geschieht vor den Augen derGattin und Genossen (s. oben nr. 48), aber(600) subito duo sunt iunctoque volumine ser-punt, 1 donec in adpositi nemoris subiere late-bras. I nunc quoque nec fugiunt hominem neevulnere laedunt \ quidque prius fuerint placidimeminere dracones. Die Verwandlung wird alsSühne für den Drachenmord gesetzt: Ares istunversöhnt, vgl. v. 100. — 56. In diese Über-lieferung, nach der Kadmos Illyrierkönig -wird,pafst die Sage von seinem Sohne Illyrios, den'Apollodor ’ (unten 58) nach epischer Quellekurz erwähnt. Dafs die Figur poetisches Lebenhatte, zeigen die vatikanischen VirgilscholienMais An. 1 , 243 bei Lion2 p. 31 1 . Cadmus relictisThebis comiti Harmonia coniuge fortunae Mu-rias [sustinens(?')] fines Macedoniae super-gressus parvulum filium qui iuxta Illyricumfluvium■ ab Harmonia editus fuerat dereliquit.Hunc serpens spiris suis innexuit et donecad adultos veniret annos amplexu corporis fovitimbuitque civibus quibus omnem illam regio-nem sibi subdidit. Hic ex vocabulo suoIllyrium denominavit. In dieser Sage scheintzunächst die Ιλλυρία am Pangaion gemeint,vgl. Steph. Eys. p. 331b Μ. Ιλλυρία χώρα πλη-σίον του Παγγαίου, από ’ίλλυρίου του Κάδμονο s(daraus wohl Eust -, Geogr. Gr. Min. Π p. 289):wo die falsch wegkorrigierte Nebenform Κάδ-μονος (sc. υιός, Hexameterschln (s ?) dafür bürgt,dafs wir es mit altepischer Überlieferung zuthun haben, vgl. Crusius, Fleck. Jahrb. 143,1891 S. 390. Ähnliche Traditionen (im Zusam-menhänge mit der Argonautensage) brachtendie Hylleer und Hyllos nach 'Illyrien ’ alsNachbarn {εφέστιοί) der Encheleer(ApoH. Mod.4, 516ff.) und setzten schon sehr frühzeitig die'phönizischen ’ Taphier-Teleboer (unten nr. 76)in Zusammenhang mit Theben und Amphitryon (fies. Scut.). Eustathios (a. 0.) denkt wohl andas westliche Illyrien und dem entsprechendheifst auch Khizon, derEponymos von'Pt'Jmrzwischen Buthoe und Epidamnos, του Κάδμονυιός Choerob. in Theodos. p. 76, 24. Theogn.Can. p. 33, 11; vgl. Bekker, An. p. 1417·Herodian II p. 737, 7. Müller, Geogr. Gr. M,1 p. 31. — 566. Ebenso kam Agaue, Toch-ter des Echion und Mutter des Pentheus, nachHyg. 184 errabunda in Illyriae finesad Lycothersen regem, den sie nach 240 und254 tötete ut regnum Cadmo patri daret,vgl. Koscher 1 Sp. 100. Eine konkurrierendeDublette ist die Legende der Epeiros. trfiΈχίονος &υγατρός, die έκ Βοιωτίας με& M'
ίο
20
30
40
50
60