**?«»/»/«*4 usumJpktrt, * r .

Slot i astro-

diastro

Nician

e ° n flruiii t

1 u °modo

i r °htur.

Pars I,

283

infra. T am Sphxrx armi [lar is , quam Globo-rum diftorum partes sunt centrum , axis, poli,Ö* circuli primär ij Sphxrx Mundi' quorumomnium explicatio colligi sufficienter poteilex diQis lib y.par, i. cap. 3.

is. I.

Kequifita ad usum Spbcerx & Cjlobtaßronomict.

A D usum Sphxrx Si Globi astronomici Primorequiritur cyclus quidam parvus, cujufcun-que materiae solid e, divisus in bis duodecim horasastronomicas; qui ob id appellatur cyclus horarius.Hic ita debet applicari Meridiano circa polum ar-cticuin globi, ut sectio utriufquchors duodecim xMeridiano globi exacte respondeat. Extremitati•axis globi per centrum dicti horarij circuli transe-untis a fligitur stylus ita,ut volutato globo cum axe,volvatur & ipse , di omnium horarum intervallapercurrat. Oportet autem hunc stylum itafirmiterdie affixum axi, ut tamen manu circumquaquemoveri, & ad singulas horas horarij circuli applica-ri postit, prout ulus postulat.

Sectwdo requiritur Quadrans circuli ex laminairnea fecundum globi gibbolitatcm formatus, acdivisus in 90 gradus-, squales gradibus circulorummaximorum in Globi superside descriptorum.Hic debet crena quadam exemptili affigi Meridia-no Globi, & cochleola firmari, ut vertici cujusqucloci, cum postulat usus, postit applicari ita, ut ter-minus 90 a vertice graduum Horizonten! globi at-tingat. Appellatur Quadrans altitudinum, &prx-ftat officium circulorum omnium verticalium.

lerno requiritur semicirculus xncus, similiterlccuudum Globi gibbolitatcm formatus, & in bispO gradus a terminis versus medium divisus. Hicaffigi debet duabus sectionibus Horizontis & Me-ridiani, ita tamen , ut eximi queat,&abuna medie-tate Globi ad alteram transferri. Vocatur circuluspositionum, & Do morum cxlestium, cujus etiamofficium prxstat.

Quarto requiritur pyxis magnctica pedi Globiinserta, itaut meridiana linea fundo pyxidis inscri-pta respondeat exacte Meridiano Globi. Si acusmagneticaeoinloco, in quo Globo uteris, decli-nata meridiano Teris,duci debet in fundopyxidislinea declinationis, qux correlpondcat Globi Me-ridiano.

Quinto requiritur Gnomon cum perpendiculo,vt ejus ope ponatur Globus Horizonti parallelus;quod sit,ii Gnomon erigatur supra Globi honzon-tem, & Globi pes elevetur aut deprimatur bine Siinde, donec perpendiculum habeat suum debitumsitum. Gnomonem habes lib.i. cap, 4 >art. 1. praxi

4. in Sexto Modo.

Addi potest & triangulum aut quadrangulumsphxricum , cujus nimirum latera sint fecundumG lobi gibbolitatcm incurvata, cuin stylo orthogo-naliter infixo; cujtvs tamen usus est valde lubricus,ut infra videbimus. Dictarum rerum schemata* °mitto, ut sumptibus parcam.

Procurandum prxterca, ut circuli Splitts &Globi lint rite constructi, aut delineari, exactequein suos gradus diviti > ac inter sc& a suis polis debitedistantes, Item, & pnteipue, ut Globus sit perfe-

cti rotundus, & axis transeat exacte per centrum Scpolos vEquatoris. ac bene ex eo dependeat intraMeridianum & Horizontem. Hoc ita cognosces.

Medio loco Meridiani Globi inter utrosqucpolosnotata est lineola, a qua ad usqucutriimquepolumihinc inde 90 distincti sunt gradus: huic lineolar •subjacetvEquinoctialis; quili in circumvolutioneGlobi semperexacte lubjectus manetdictae linco-lx, recte dependet ab axe; sin minus, perperam.

Prstereaapplica qucmcunque Zodiaci aut ^Equa-toris gradum Horizonti ortivo, & vide num gradus:diametralster oppositus tangat Horizontem occi-duum.

§- 11.

Problemataafironomtcaper ußtmSpha •rec & Cjlobt .

T Atnetsi hic soliim A nrullarisSphsrs,&Astro-nomici Globi iiluin explicemus, aliqua tamenetiam communia erunt usui Globi Geographici.

In lequcntibusproblematis dum Globum nomina-mus, intclligcmus plerumque Üc fpb^iam armi lia-rem > SiutrumqucGlobum. Si quid tamen subin-de uni potius quam alcri conveniat, id facile intelli-geturastudiolo Tyronc.

Problema I.

(jlobt (ttum in ejus usu rcSltficare ,

G Lobustunc estrectificatus quoad debitum si- Qi 0 \, Utl>tum,quando omnes ejus partes & circuli,par- astronomi -tibus Si circulis Mundi quos rcprssentant, exacte cum rtchsUrespondent, sta ut poli polis, axis axi, plags plagis, car( 'circuli circulis congruant. Cogitandum autem,

Globum in ejus uiu este in centro Mundi, ita utcentrum Globi centro Universi conveniat: hoce-nim merito supponunt Astronomi, ob imincnsai»a cxlo stellato distantiam centri Mundi. Sicautemrectific atur Globus.

I. Colloca Globum in plano horizontali ita, utejusborizon sit Mundi horizonti parallelus ; quodsit ope Gnomonis cum perpendiculo su pra Globihorizontem aut pedem erecti. II. Verte illumcum pede huc illuc, donec acus magncticaincum-bat linea? meridians pyxidis, aut lines declinatio-nis , si acus declinat: aut donec Meridianus globicongruat exacte Meridians lines antea in planoductx. III. Llcva polum arcticum Globi supraHorizotcm juxta elevationem poli mundani com-petentem regioni tux; quod sitniimeiandoin Me-ridiano globi a polo usque ad ejus Horizontem totgradus, quot gradibus polus Mundi supra Hori-zontem regionis tux elevatus est. IV. I11 GloboGeographico lorum tuum (si in eo descriptus est)aut alium ciproximum suppone Meridiano Globi;in Cx.lcsti vero Globo, erecto perpendit. 11 1 aritersty lo lupra gradu m Zodiaci i n quo tu nc Sol versatur( collocando supra dictum Gradum vel triangulumaut quadrangulum cum stylo , vel parum cers cumstylo ad angulos rectos infixo) volve ac revolvecum circa axem Si polos, donec stylus e regioneSolis locatus nullam efficiat umbram in convexasuperficie. In hoc litu omnes Globi partes ac cir-culi , partibus ac circulis Mundi exactissime respon-debunt, quatuor Globi plags ipsius horizonti in-lcriptx ostendent plagas quatuor Mundi; constitu-tio Globi constitutionemCxli ac Tctrx indicabit,

Aa r quL