390

Jtora>&eitu Jpecies.

Horologiis,

Liber XIV, ftorographid.

PARS I.

Apparatus Horographicus.

U T vero praxes Jemel inchoatas perte-xere ftylo continuat opojßmus , nec aliainterserere qua filum interrumpant >cogamur,pramittemus hoc Apparatu nonnul-la qua vel ad theoriam , vel adpraxin necessa-ria videbuntur,, Reliqua commodius suis lotisinterserentur*

CAPUT I.

De Isora, Horologio , ssorographia,njariis horologiorum diyijio-7i ibus*

H Ora, omillis.iliis significationibus,est parsuna ex illis 24 aequalibus,aut inaequalibus,inquas vel dies naturalis, vel dies ac nox artificialis,apud varias nationes distribuitur, prout explicavi-mus supra lib.io.par.i.§, 2. ubi diximus horas aliaselfe squales,alias inaequales; & squales elfe 24 tampartem dici artificialis; inaequales verbi2. ani par-tem diei aut noctis artificialis.

Horarum squalium tres sunt species feti deno-minationes,propter tria dici diversa apud diversasgentes initia, ut ibidem diximus: nam Babyloniiinchoant diem naturalem ab ortu Solis, Itali eun-dem ab occasu Solis, Astronomi a Meridie. Astro -nomos imitantur fere pleriqueliuropsis nam in-choant quidem diem cum Astronom« a Meridie,sed non ut illi horas 24 continuatas numeramus-que ad alterum Meridiem,sed u tantum a Meridiead mediam noctem, totidemque a media nocte adMeridiem.Judxiplim,& multi antiqui, diem arti-ficialem inchoabant ab ortii Solis,noctem vero ar-tificialem ab occasu, sed utramque in 12 «qualeshoras dividebant, unde inxquales erant diverso-rum dierum bone inter se. Vide qua: diximuslo.cit.

Horologium v grate e, Sctt t 2 ulgat

Ätynv) organum est seu instrumentum, quod lo-quitur aut quasi loquendo indicathoras, quota vi-delicet dici pars effluxerit, quota decurrat & quo-ta instet. Horum duo sunt primagenere, Mecha-nica,& Photo-Sciatherica.

Mechanica horologia sunt, qua: Mechanico ar-tificio,& variis motibus,dici noctisque spatia di-stinguunt,ac horas ostendunt,nimirum vel fluxuaqux, vel lapsu arenx , vel rotarum varie implexa-rum motU’,undc varia existunt horologia, hydrau-lica,arenaria,rotata,ac similia. De his nihil hocloco agemus, quoniam ad vari as Mechanica: spe-cies pertinent.

Photo-sciathericahorologia.& hujusloci pro-pria, sunt instrumenta Mathematica, qux vel side-rum lumine, vel corporum lumini objectorumumbris, vel utrisq; simul horas venantur, ac mon-strant, nec non alia coelestium circulorum ac mo-tuum phaenomena subinde exhibent,qux proindephoto-sciatlverica non immerito appellantur, aq u °d lumen,a<nd<*,quod umbram,quod venari seu indagare significat,deducto voca-bulo. Hxcalii Gnomonica vocant,quod gnomo-nis scu styli praecipue umbra horas monstrent: alii

nude Sciathcrica,scu Sciotherlca, eandem fere obcausumalii Solaria; quasi vero omnes horarum ex-hibitiones aut Sole fiant,aut umbra. Nos meliorijure Photo-sciatberica appellamus, quoniam nullasunt hujus generis horologia, in quibus lucis &umbrae consortiü non interveniat,noSolis tantum,sed aliorum etiam siderum, ut ex dicendis patebit.

Horographia est scientia,qux horas omnis ge- Aorogra-ncris, aliaqueccclcstium motuum phxnomena,invariis planis seu supersiciebus, imo omnis generiscorporibus, certa ac demonstrativa methodo re-prxsentat. Hanc alii Gnomonicen appellant, obcausam eandem ob quam horologia vocant gno-monica.

Horologium photo-sciathericum omne,aut ab Horologio-horis quas demonstrat,aut a tempore quo demon- tum vari*strat,aut ä planis in qux projectum eir,aut a cor-poribus aliis in quibus exhibetur , autabususeuutendi modo, aut a siderib 9 quorum ostendit mo-tum,aut ab aliis deniq; accidentibus denominatio-nem sortitur. Hinc varia oriuntur horologiorumgenera ac divisiones, nimirum Immobilia, & Mo-bilia; Astronomica, Italica, Babylonica, Antiqua,

Horizontalia,Verticalia, Meridiana, 1 J olaria,Ae-quinoctialia, Declinantia, Inclinata, DeclinantiaSi Inclinata simul; Solaria, Lunaria; Diurna, No-cturnajUnivcrsalia; Concava,Convexa; Reflexa,

Refracta,& siqur sunt alia, ut suis locis apparebit.

Nunc solüm ob oculos ponemus planorum varie-tatem in quibus delineari solent horologia.

CAPUT II.

De planorum , in quibus horologia deli-neantur ,'-varietate JhbeUatmte^ere-51 10 ne,ac decimatione.

P Lanorum nomine intelligo hic quascunq; fu- Plan» bo-perficies planas, in quibus describi horologia rologiortti»'phota-sciathcrica consueverunt, cnjusmodi suntpavimenta, mensx, inuri pcrpendiculariter erecti,tecta domorum, aliaque fimilia.Hxcy.iria sortiun-tur nomina, prout variis circulis coelestibus (dequibus supra Iib.7.cgimus)xquidistant.Nam Ho-rizontale planum est, quod Horizonti parallelumest; Verticale, quod circulo cuidem Verticali,scuprimario,seu non primario ; Meridianum,quodMeridiano circulo; Polare,quod circulo illi maxi-mo,qui per punctaOrtus & Occasus xquinoctialis,perq; utrumqjMimdi polum trlinlit;xquinoctialc,quod xquinoctiali circulojalior um nominum,quxaliis circulis «quidistant. Singula suis locis meliusexplicabuntur.

Plana in quibus horologia describuntur,aut stabiliasunt,aut mobilia. Stabilia examinan-da prius sunt, utcujusmodi sint, dignoscatur,num videlicet xquilibrata seu Hoiizonti «quidi-stantia } num vcrticaliter erecta, num & quantumdeclinent a primario verticali, & in quam Mundiplagam.Mobilia dirigenda sunt,ut Icgitiinu acqui-rant situm.

Plana xquilibrantur,& num xquilibrata sint, planabo-examinantur, opcLibcllx, cujus compositionem rolopor«^dedimus in Pantonietrolib.9.c.4.qux tamen sim-plicius in hunc modum construi potest.Fiat tabellatriangularis ABC ex polito ligno, aliave quacunq;niateria solida,cujus angulus A sit rectus. stx A vel n jf m i J X.ut centro describatur quadras st F,divisus in gradus Fig.3*

&mipu-