V

Tars

horologia

horizontale

'*fironom't-

*m».

?* ri Z?nta-U *strono-*»ieutifl*n

li <*el,

'‘omobt.

Wäre,

Vi deIco-

“SiiX,

fi;

L.ZÜ«.

Propositio !.

horizontale aflronomicmn delineare f

A Stronomicum horologium est, quod'mon-strat horas ä meridie inchoatas , & post 24horarum tempus in meridie finitas. Qua.’ quidemhora; appellantur astronomicx,eo quod Astrono-mi in cadorum motibus supputandis, illis utun-tur. Hujusmodi hora: apud omnes tere Europxospopulos ( Italis exceptis) sunt in usu, hoc solum■discrimine,quod computant horas \z ä meridie inmediam noctem,totidemq; a media nocte in me-ridiem sequentem. Horologium igitur ostendenshujusmodi horam, vocatur horologium a meridie& media nocte apud Gnomonices Scriptoresjnostarne brevioris enuntiationis gratia appellabimusipium,horologium astronomicum vulgare, vel et-iam simpliciter astronomicum. Et de hoc nuncagimus. Sic autem delineatur in plano mobili.

l.ln plano horologii luturi duc rectam AB,qua:repudentet lineam Meridianam : & in ipsa electoquocunque puncto E, duc per ipsum perpendicu-larem C D.

11 . Ex ED abscinde portionem E F cujuscun-que magnitudinis; qux quo major aut minor erit,eo maius aut minus liet horologium.

11 1-. Ex F centro describe arcum G O H cujuscunque magnitudinisjin coque ex O deorsum fil-me (ope Quadrantis mirifici descripti lib. r.cap. 4. art. r. Fraxiz.) grädtis altitudinis'polisupra Horizontcm illius loci. pro quo describishorologium, v.g.Herbipoligr.f o,& fitusq; adG.Ex eodem O sursum fime complementum altitu-din’ " ‘ aEquatorissupraHori-

zonicm cjuiuciumu, utinpc Herbipoligr.40,&Iit usque ad H.

IV. Ex punctis G & H, usque ad punctum F,duc rectas occultas,&nota in I inea Meridiana A Bpuncta intersectionis 1 & K.

V, Per 1 duc lineam M N> perpendicularem ipsiA B,& reprxfcntabit lineam zEquinoctialem: perK vero duc lineam P Q, perpendicularem eidemABA erit linea horx sextx-.

V l.DistantiamlF circino acceptam transfer ext deorsum in R,& ex eodem 1 utrimque in lineamMN tstque ad a 6i.lt, & habebis puncta horx tcr-tix & nonx. Distantiam inter a & s>,teu inter ter-tiam & nonam , circino acceptam transfer cx R.utrimque in eandem lineam M N usque ad c & d,& habebis puncta horx quaitx &: octavx. Deindeinvariatä circini apertura, pone unum pedem in c,seu in puncto horx quaitx, & alterum extendeUtrimque in e&/,& habebis puncta horx quintae& undecimx» Iterum invariatä adhuc circini aper-tura, pone unum p c dem in d, seu in puncto horxoctavx, & alterum extende utrimque ing & h , &habebis puncta horx septunx & primx. T andernspatium inter c <k d, leu inter tertix & nonx puncti,divide in tres xquales partes in m&cn,&c habebispuncta horx stcundx& decimx.

V11. Ex puncto K (quod vocatur centrum ho-ro!ogii)per puncta in linea MN inventa duc lineasrectas, illisquc adseribe numeros horarum ut vi-des in figura ■. eruntqüc horx antemeridianx addexteram,poincridianx R sinistram. Horam duo-ueeimani dat linea Meridiana A B; horam sextam

11. 393

matutinam & vespertinam linea P QJ-soras quin-tam,quartam &c:matutinas dat quinta,quarta &c:Vespcrtinxpercentnun-Kproductx-.atseptimam,octavam-&c: vespertinas dant septima,octava 6 ic>.jnatutinx per idem centrum K.productx.

VIII. Si vis horologio inscribere horas dimi-dias,ponc unum circini pedem in R,& alterum ex-tende ii: puncta horarum imparium in linea xqui-noctiali NI N,ninV.in b ,iii a,m e,mf,\n b,'mg\ & in-ventas distantias transfer cx dictis imparium hora-rum punctis utrimque in lineam dictam M N,&rper puncta inveta cx centro K duc rectas. Exempligratia,accepta distantia R h, nota cx h hinc & indein linea MN duo puncta; R alia duo hinc Rindeex/: item accepta distantia R a, nota ex a utrimq;duo puncta, tk alia duo e.x b ; tandem accepta di-stantia R e, nota cx e hinc & inde duo pj.mcti*-&ajia duo cx£.

IX. Quadrantes horarum habebis, fi ponasunum circini pedem in R, & alterum extendas inpuncta dimidiarum horarum in lineam M N jamanteatranslata, & inventas distantias ex dictis di-midiarum horarum punctis transferas hinc inde inlineam M N eodem modo,quo antea.

X. Pro indice vel erige pci pendicuiaritcr expuncto E stylum rectum xqualem portioni E F;vel infige centro K stylum cu)iiscunque longitudi-nis, qui cum Meridiana A. B faciat angulum xqua-lem angulo 1K F, id est, angulum elevationis polisupra Horizonten! ; Vel denique supra KI triangu-lum 1 K F ad angulos rectos cum plano horologiierige.

XI. Colloca planum horologii Horizonti xqui-libratum ita, ut A respiciar Austrum, B Septen-trionem, C Ortum, D Occasuin;fitc[ue linea Me-ridiana A B directe sub circulo Meridiano loci,hoc est,'congruat lincxMeridianx in plano hori-zontali antea invcntx,aut' eidem parallela sit.

Annotationes.

P Leraq 3 qu&in bis Annotationibus dicemus,serii ariet tam debent in sequentibus horologiis.

Littera , Arcus, & omnia alta > prater lincasHtora-riasidelert debent horologio absoluto.

II.

Si horologium describendum est inplano flabili, utin mensa,m plano superiori crebht columna. tj 'rc: quatein tpfi lineam Meridianam modo diilofiiprd /ib.y.par,2. Problem, t. aut aliter', qua inventa operare utditium.

Di.

Stylum in horologio perpendiculariter ßc eriges. Expunllo E,cui infigendus cfl, describe circulum, cfrstyloinfixo explora Circino,autfilo,utrum VerteXstyli aqua-liter distet saltem d tribus punBisperipherta circuli d fiinvicem notabiliter distitis, ponendo unum circini pe-dem, aut unumfili extremum, in unopuntlo circuli,alterum extendendo usquedd ßyh verticem.Si eandemdi flant iam reperrn ex tribus punBis circuli usque adstyliverticem, stylus insistitperpeudtculariter-, siri mi-nus, movendus ac dirigendus e& donec id fiat. Similimodo explorabis numflylus sit plano cuicunq^perpen-diculanter infixus.

IV.

‘Planum aqmhbratur, aut utrum aqmltbratum fitexaminatur^ modo ebito m Apparatu cap.3.

Kk 1 V.«

Stylum erb.

gereperpen-

diculariter,