Libet II.199Calabriam, utrinque plurimos emittens collium ramos, unde ualles quoque fertilissimae pro-cantur, ut nedum montana uerum& plana, summa inueniantur prędita ubertate.Adieodnon parum conducit, quod tota terra uarijs irrigatur aquarum fluentis, magnatur mul-piscosis lacubus, scatet quàm plurimis uenis aquarum frigidarum& calidurum, graui-stor uarijs metallorum mineris, adornatur amoenis& condensis nemoribus,& in summa,perltalia abundanter quicquid ad uictum,& ferè ad luxum humanae uitae pertinet. Ha-ruina praeciosa& fortia, habet olei& o Iearum copiam habet pecora tenero& puro uecauellere, id quod suis quibusque locis iam indicauimus. Quapropter aliqui scribunt, Ita-mauide procurere in maria ad mortales iuuandos, et uelut gremium omnium gentiumnmertio pandere, ut uere à quibusdam dicatur, eam alumnam esse omnium terrarum, idquedum ob tertilitatem eius, qua reliquas antecellit terras, uerum& quòd per dei prouiden-om electa est, quae sparsa congregaret imperia, molliretque efferatarum gentium ritus, di-erdes ad colloquia linguas, munere literarum latinoque sermone congregaret. Certe si-dei prouidentia factum non est, quod illo tempore, quando deus incarnatus hominem intervisitare dignatus est, omnium gentium imperium& caput in Italia esset, sed quod alijseutendum relinquimus. Diximus hactenus de Italiae summa fertilitate, qua reliquas sutatterras, quod de ea intelligi uolumus in genere, non secundum omnes eius partes, quanquidem in Liguria circa Genuam terra asperior sit, lapidosa& montosa, atque non sine ma-te sudore ad ferendum fructum cogi possit. Accepit tamen terra in eo loco aliud dei benefi­ Arborum procecium, ut sua scilicet sponte proferat procerissi ritas in Ligu-mas arbores aptas ad fabricandas naues, quibus caedendis magnus hominum numerus ope-de laram suam importit. Alij uerò repurgantes a-gros à lapidibus, cum difficultate macerant terram, aptamque reddunt ad frumenti aliquantumlam productionem, adhibentes illi pinguedinisfomentum, per fimum scilicet naturae defectumsupplentes,& iumentorum stercore equalentem& agrestem terram foecundiorem reddentes.Sic enim in multis locis sagacitas humani in-genij meliorem reddit terram, quę sua uirtute nihil aut parum proferret. Quare et cultor uineęeuangelicę dicebat ad herum suum, qui ius-serat succidi arborem fici: Domine, dimit-Mam& hoc anno, usque dum fodiam circa illam& mittam stercora,&c.De monte Vesuuio.VEsuuius, quem alij Veseuum uocant, mons iuxtaSarnum fluuium, non longè à Neapoli, bonitate uini celebratus, semper emittit fumum&lignes, sicut Aetna in Sicilia. Hic mons amoe-nissimis olim habitatus est agris, excepto tamen uer-tice, quippe consitus uitibus, oleis, alijsque arboribus frugiferis. De hoc Strabo quoque scribit libro quinto: Si-nerosus est, inquit,& cauernosus, petris exustis, quascolor indicat igne abrosas fuisse. Hic Tito imperanteruptus in uertice, tantum emisit incendij, ut regionesuicinas incenderet. De quo Mart. lib. 4. Hic est pam-pineis uiridis Vesuuius umbris. Cuncta iacent flam-mis& tristi mersa fauilla. scribunt historici, hunc mon-tem aliquando tantam copiam eructasse fauillarum, utcircumiacens ager altitudine arborum oppletus fue-rit eiectis cineribus. Memoriae quoque proditum est, Pli-Plinius incen-nium secundum, autorem illum grauissimum, tempore dio suffocatur.TraianiS 2