Liben38 7III.###un, Hunduuuil& parochia in Fouea, Extranea Roden seu communitates sunt Herisouu,thunduuuil, Trogen, Vrneschen, Gays& Tufen. Interiores uero comunitates sunt, AbbatiscelSchuuendi, Brulisouu, Gontes, Vuinckelbach& Haslen. At extraneae communitates ha-dent duplo plures homines quam interiores, quiscilicet sunt agrestes, robusti, probi& simpli-ces. Victus eorum consistit in lasticinijs, in pecore& in nendo lino: nec sine magno emolu.mentohas suas merces distrahunt in oppido Sangallensi, unde annuatim magnam reportanteim pecuniae. Habent amoenas alpes, hoc est, pascua montana,& parua pecora, sed lactis copiaargentia. Fuit Abbatiscella centum annis& amplius Heluetijs confoederata,& tandem annoChristi 1513. pro Cantone declarata. Ediderunt in multis locis pluria& egregia facinora, necacum incommodauerunt(lacessiti tamen) quosdam inquietos nobiles infiabitantes Thurgoiam,Rheintaliam, id est uallem Rheni, agrum Veldkirchensem atque Brigantinum, non fuit tota rede Abbacellensis(ut quoque diximus) monasterij Sangallensis, sed bona eius pars paruit no-###ibus,& post mortem abbatis Chunonis atque post celebratum concilium Constantiense, omen redacti sunt sub unam sceptrum atque sub unum magistratum, anno scilicet Christi 1421.Schafhausia.Btinet ciuitas ista latus Rheni Germanicum. De nomine eiusest disceptatio. Sunt enim qui putant eam hoc habere nominis ab oue, quam Germani uocant schaf,& ciues huius op-pidi habent signum nigri arietis in luteo specio. Alij uero uolunt eam appellari Scheffhausen à naui, quam Germani uocant schiff& quidam schef, quod scilicet ibi ante ciuitatis& pontis com-structionem fuerit statio& traiectus nauium. Non est uetusta ciuitas,quum situs eius sit ultra Rhenum in Germaniae littore atque iuxta Hercyniam syluam, habet tamen per citcuitum fundum ualde foecundum,excisisque Nigrae syluae arboribus, plantatae sunt in earum locum uites fru-gliere. Ex solitudine factus est paradisus amoenus. Siquidem occupat haec ciuitas locum omnibus modis commodissi mum. Ad meridiem Rhenus inclusus alluit moenia,& à tergo uersuseptentrionem lenis ascendit mons, qui aestiuo tempore uirescit hortis& uineis. Est autem uinumacillius insigne, quum mons uitifer respiciat meridiem. Loco traiectus naualis, hodie est li-gneus pons. Parum infra ciuitatem Rhenus uarijs montium impedimentis incitatus cum rupis coartatur, terribili fremitu eluctuat, tandemque ingenti impetu per praeceps altitudine qua-Reginta aut quinquaginta cubitorum ruit. Habet tamen cararacta illa primum in rupibus gra-CataractaRheni.dus quosdam, ac deinde tanta uehementia in imundelabitur, ut tota aquarum moles in spumam& nebu-lam resoluatur. Ego nunquam sine horrore potui uidere stupendam istam Rheni praecipitationem. Incolaeuocant cataractam illam, den Laufen, quod significatCursum. Ibi nullae possunt descendere naues, alias in mille frangerentur partes, nec possunt huius saxi altitudi-nem superare quicunque pisces, etiam si essent Mor-si aut Rosmari, qui aduncis suis naribus nullam nonpossunt conscendere petram. Hic enim obstat aquaeimpetus. Caeterum Rhenus sub oppido Laufenbergpetris artatus, spuma apparet albissima praefremitu&collisione. Tandem at prox spumans, amplo gurgite adDruckAugustam Rauricam deuoluitur. Fuit autem Schafhautempore Friderici secundi ciuitas imperialis,& deinde sub Ludouico Bauaro circa annumsti 1,220. unà cum Rheinfeldem, Neuuenburg& Brisaco fuit impignorata duci Austriae. Deinvero tempore concilij Constantiensis, anno scilicet 1415. fuit rursum libertati suae restituta, erehuderico duci Austriae. Post ea eadem ciuitas inijt foedus cum Heluetijs ad certos aliquotnos, atque tandem perpetuo foedere obligauit se illis. Habet quoque ciuitas ista uetustum& opu Monasterium,estum monasterium, quod olim construxit comes Eberhardus ex Sueuia, appellatumque est ra Nautum domusmenaualis traiectus, Nauium domus, Germanicè Schifthausen, id quod expresse in ue.tusto