LibereVI.1119quae ad ostium Tiberis iacet biduo flante leni uento ad hanc nauigare ciuitatem.Troguslibro decimo explkenns originem Carthaginis, scribit Elysam sororem Pigmalionis ob meCarthaginistum fratris huc cum substantia fugisse, mercatamque de terra quantum corium fubalum cir origo.cumdaret, sed quod in tenuissimas sectum partes, majus existimatione spacium complexumest, locumque Byrsam propterea dictum, ubi urbem condidit Cathaginem, annis 72. ante urbenRomam. Quae, ut refert Polybius, eo potentiae uenit, ut omnem oram, quae à mari nostro alVide Iustinumluitur, ab aris Philenorum, haud multum distantibus à magna syrte usque ad columnas Herculib. 18.lis teneret, quae longitudo est 60. millium stadiorum. Nec hac ditione contenta, quin colonieius transgressi fretum quod inter Africam& Europam interiacet, cum omni Hispania usquead Pyrenaeum potiti sunt. Sed post tertium bellum Punicum Romani informam prouinciaeredegerunt. Cum hoc Carthaginense imperium in flore esset, usque adeo creuit, ut numeFlorenti'siraretur inter quatuor praecipua regna mundi. Sed uariante fortuna, adeodefecit, ut Carthagi mum imperiumne diruta, circumiacens regio prouincia facta fuerit,& Masinissae commissa à populo Roma Carthaginenno. Fuerat autem Masinissa iste Numidarum regulus& in Africa primum populi Romani se-hostis, deinde amicissimus effectus usque ad finem uitae perseuerauit. Vt autem obiter Car-thaginensium res attingamus, noueris Cathaginem in peninsula quadam sitam fuisse, quae ambitum habet stadierum trecentorum& sexaginta muro cinctum, cuius 60. stadiorum longitudinem iugum occupat, quod à mari in mare descendit, ubi Carthaginesium elementes stabula habebant, qui locus amplissimus est. In media fere urbe arx fuit quam Byrsam uocarunt, super Byrsa arx.cilium satis erectum& circumcitea habitatum, in cuius uertice Aesculapij templum erat,quod Asdrubalis uxor capta urbe secum concremauit. Arci portus subiacebant,& Cothonparua insulain orbem ducta& euripo comprehenda. Haec itaque Carthago& ea quae in Ibe-ria est, usque ad columnas Herculis& optimam Europae partem, tam in continenti quàm inmari loca complura& insulas habebant. Quin& Libyam omnem adepti sunt. Quibus opi.bus Carthaginenses Rom. imperij aemulam compararunt et tribus maximis bellis inter se decertarunt. In initio belli trecentas urbes in Libya habuerunt. in Carthagine uero septingenta hominum millia obsessi& in deditionem coacti armaturatum dederunt ducenta millia, bellicorum instrumentorum tria millia, tanquam non amplius bellaturi. Sed cum rursum bel-lum gerere decreuissent, mox arma fabricare constituerunt, unde singulis diebus 140. clypen confecti in armamentarium referebantur& gladij trecenti, lanceae quingentae et millae tela missilia.Sed nihil profuit eis omnis iste apparatus eorum.Excidium Carthaginense.Nno ab urbe condita 602. tertium bellum Punicum fuit exortum, quod& supràin Italiae descriptione unà cum secundo bello signauimus. Cum enim senatus Ro-manus delendam Carthaginem censuisset, profecti consules in Ifricam castra pro-Ape Vticam tenuerunt Ibi Carthaginenses euocati, iussique arma& naues tradereTnec morati, tanta copia armorum repente est tradita, ut facile ex his tota Africa potuisset armari. Sed Carthaginenses postquam arma tradiderunt& derelicta urbe recedere pro-cul à mari decem millibus passuum iussi sunt, dolorem ad desperationem contulerunt aut desensuri ciuitatem, aut cum ipsa per ipsam sepeliendi. Mox Asdrubales duos duces creauerunt,armaque facere aggressi, postquam aes ferrumque defecit, aurea argenteaque fecerunt.Consules itaque cum aliquantam muri partem machinis diruissent, tamen à Carhaginensibus uicti sunt atque oppraessi. Sed fugientes Romanos Scipio Scipionis Ifricani nepos,tribunus militum, repulso intra muros hoste, defendit& reuocauit. Occupato deindeeo in regno Numidarum, reuersusque contra Cathaginem, pugnault contra eam sex con-tinuis diebus,& noctibus, traxitque Carthaginenses ultima desperatio ad deditionem, petebantqueut quos belli clades reliquos fecit, saltem seruire liceret.Primum igitur agmen mulierumsatis miserabile post uirorum magis deforme descendit. Nam fuisse mulierum triginta quinque millia, uirorum triginta milia, memoriae traditum est. Rex Asdrubal se ultra dedi-dit, suamque tantum salutem obtinuit. Transfugae qui Aesculapij templum occupauerunt, uoluntario praecipitio dati, igne consumpti sunt. Vxor Asdrubalis cum accensamardentemque Carthaginem aspexisset, occurrit uiro suo cum duobus liberis eique dixit:Viuis