3<5

SCRX1TINIU M 1. PR&LIMINARE.

CAPUT XI.

Varia Mundi systemata recensentur, & explicantur.

Ystema Mundi hoc loco ap-pellaturCöördinatio ScCom-positio magnarum Mundipartium,hoc est,Elemento-ru,Stellarum tam erratica'rum, sive planetarum, quamfixarum Coelorumque omnium quoad or-dinem,ac situm tam inter le.quarn respe-ctu Centri llniversi. Tria autem sunt ma-gis vulgata Mundi iy{iemaita y m PtolomA,Copermci, St Tychonis Brake ; alia ver6,quaein paucis differunt, ad haec referuntur,quae sigillatim jam explicare conabimur.

§ l.

iconismus. SYSTEMA MUNDI

PTOLEMAICUM.

Systema i. Hoc primum bc antiquissimum syste-ma Mundi,in quo terra immota statuitur,dictum, circa mediumUniverfi potius deberetdiciPythagoricum; cum a Pythagora primitusinventum sit; Credibile autem est, ideönominari Ptolmaicum, quod postingestumab Aristarcho, U Philolao commentum, demotu terree circa solem,denu6 a Ptolemaoinsigni Astronomo fuerit introductum,Scpluribus persuasum.

£j»s ordo In hoc itaque Schemate Ptolem<eusTc\-& consti* J urem> sive globum terraqueum in centrotutl °' Mundi constituit quiescentem , ac omnimotu destitutum. Supra Globum terra-queum collocatur aer vaporibus, & hali-tibus permixtus, qui cum ad paucorummilliarium altitudinem assurgant, Atmo-sphaera; nomen eidem aeri impertiunt.Dein versus Lunae concavum ignis Ele-mentaris ponitur;reliqua subinde spatia,quae ab igne assurgunt,in undecim sphae-ras coelestes,seu coelos dividuntur,hoc or-dine. in infimo collocatur Luna, deindeMercurius, Venus, Sol, Mars, Jupiter, Sa-turnus, In sphaera octava constituiturFirmamentum,in quo stellae fixae,seu in-errantes collocantur,quasi suis locis hae-rentes,& firmatae. Post has duas alias ad-huc sphaeras erigunt Ptolemaici,quas cry-stallinas vocant, coelos librationis, & tre-pidationis; primum ab ortu in occasum,alterum ä septentrione in Austrum. Un-decimam supremam sphaeram Primummobile appellant, quod coeteris motumimprimat,St illos fecum trahat.

Auctores Talis Mundi universi, ac comprimislmjus ty- coelestium sphaerarum constitutio äpluri-stematis. k us f u j t approbata, ac defensa, ut a Pytha-gora, Archimede ,Chald<efe, Cicerone, Plinio ,Ptolemaeo, plurimis Arabibus, Alphonsinis,Purbachianis, St communiter aliis usquead /Maginum,&Clanium’, quorum tamenaliqui putarunt coelos elfe solidos,St rea-liter distinctos,alii fluidos ac liquidos,nonquidem reapse distinctos in se,sed tantumquoad spatia, vel regiones,per quas coele-stia corpora procurrunt, Sc circumvol-vuntur.

Ad systema hoc vulgare immotae ter- System»rae reduci facite possunt alia quaedam sy- Hatoni-stemata , ab aliis paulö aliter ordinata.^"'quoad collocationem, situm,vel ordinemplanetarum. Sic Plato cum Aristotele, Eu-doxo,Cnlippo, Theone,Cebro posuerunt So-lem immediati supra Lunam,deindeMer-curium, Venerem,Martem, Jovem, Satur-num,St stellas fixas. Alii verb,ut Porphyrrim, Apulejus, Alarfilius Ficinm, Auttor li-belli de Mundo ad Alexandrum , St quidamPlatonici post Lunam ac Solem collocantVenerem, St deindk Mercurium reliquispriore ordine retentis; ac hujusmodio-mnia systemataorbes totales planetarumMundo concentricos faciunt, non itemquod sequitur, in quo orbes planetarumaliqui concentrici, aliqui-excentrici po-nuntur. Estque hoc antiquorum AEgyptio-rum systema ; ubi posito in medio Mundiglobo terraqueo, St circa ipsum aere,deincteponitur primum coelum Lunae,se-cundum Solis, tertium Martis, quartumJovis,quintum Saturni,sextum stellarumfixarum,atque ita omnes istiusmodi coeliconcentrici sunt terrestri globo. CircaSolem verö, velut circa centrum collo-cantur Mercurii St Veneris Epicycli; sed

itk,ut Mercurius illum circumeat arctio-re, Venus latiore gyro, atque adeo modöinfra,modb supra solem ferantur» £x quofit,ut juxta hanc ordinationem Mercuriussit aliquando terrae vicinior,aut remotiorquam Venus ; alias verb Venus , quamMercurius terrae vicinior aut remotior.

F\n t hoc ly stem a Aegyptiorum, cui sub scri-psi re artianus Capella, At a-crobius, Beda , St Argolm, quorum ultimustamen vult terram moveri circa propriumCentrum ab Occidente in Orientem.

SYSTEMA IvIUNDI COPER-

NICANUM.

Sy stema hoc,quod ponit terram mo- Svlhrimtl ,bilem,solem autem Sc stellas fixas immo- opemi-biles,diciturCopernicanum ä Nicolao Co- ~ 0 '&

/wi/co BorussoToruniensl Medie. Doct.& Authure».Canonico Fruenburgensi, insigni pianöAstronomo,qui illud olim ex parte exco-gitatum a Philolao Pythagorico , & Aristar-cho Samio , ac denute resuscitatumrf Nico-lao Cufano , tandem perfecit, ac plurimisargumentis,ingeniosisque hypothesibusfulcivit; quem deinde secuti sunt ex prae-stantiflimis Mathematicis GaliUus,Keple-rus, AIceftlinusSchikardus, Coelius Calcagni-nus , Steninus,Landspewus Rbeticus,Ro-thmannus , Bullialdus , Defcartes cum suisCartesianis, Gajsendus, Comes de Pagan , acalii hoc tempore pene innumeri maxinteAcatholici,a quibus sacras Scripturae te-stimonia parum curari videntur. Itä veröSystema hoc se habet,ut sequitur.

In ccn-