14

SCRUTINIUM lV^

Grascis Mons-e?©*, St Hebraeis Har ä ver-bo Harach , quod nempe mulierem gravi-dam significat, cujus scilicet uterus instarmontis intumescit, appellatur. Mons igi-tur est tumor terrae in altum se erigens so-lo pede reliquam terram tangens: vel di-cuntur Montes, eöquod fint super aliamterram eminentes; ut etiam docuit Ifi-dorus.

Eorum r. An Terra ab exordio Mundi cumproductio, Mon ti bus c re a ta fuerit, St montes ante di-luvium extiterint, disceptant Philosophi»Verum ipsa Scriptura Sacra satis innuit,Montes ante diluvium extitisse, dum Gen.cap. 7. memorat aquas diluvii quindecimcubitos supra altiores montes elatas fuisse ;& cap, 8 » Arcam r/. die Mensis quievissesuper montes Armeniae,St prima die men-sis decimi apparuisse montium cacumina.Non igitur ex decursu aquarum Diluvii, utquidam volunt, modo geniti suerunt mon-tes, sed longe jam ante ab exordio Mundiconstiterunt: Atque ut benbkntitD. Da-mascenus lib. 2. Fid. Orthodox . cap.9, &' /o,eidemque videtur assentiendum, terramimprimis quidem aquis circumfusam Stperfecte rotundam este productam, at ter-tia die Creationis rerum omnium ä supre-mo Opifice Deo productos esse montes,quandönempk aquae in locum ab eodemcongregatae, St cavernis terrae inclusae;tuncenim St moles Terrae in altum subla-tae St eminentium juga locorum erectafuerunt.

Monte* j. Non est tamen ullo modo conce-

novi fidendum, omnes montes, qui modö Ter-

producun- fae i n (ift unt> ita ut sunt, productos esse,sedur * plures subsidisse St terrae aequatos esle,plu-res de novo assurrexisse; atque hoc vel a-quarum nimium rapacium St exundan-tium prolapsu, vi, & impetu, vel Terraeconcussione ac motibus, dum ind£ novisaepkclivi protuberare, St veteres collabiSt concidere solent, vel etiam effraenataventorum violentia, dum arena undiquesublata in unum locum colligi, St ingentesinde cumuli coacervari, montesque efficipossunt.

Montium 4 * Montium in terreno globo consi-

utiiitas, stentium ingens est utilitas,atque commo-ditas : Conferunt enim non solum ad gra-tiam aspectus, decorem Geocosmi ac pul-chritudinem ; sed etiam ttd regionum sa-lubritatem,adcohibehdum ventorum im-petum, ad arcendos maris, fluminumqueincu rsus,ad rerum, quae ä terra nascuntur,fertilitatem ac copiam, adprofundendosaquarum tum fontalium, tüm fluvialiumlymphas uberrimas. Unde existimat Kir-cberusinitin. Ext. 2. dial. 3 s^p. 3 . quod nul-lus fere celebrioris nominis mons sit, quinon a natura suis hydrophyjaciis, ac re-conditis aquarum penuariis instructus siteo fine, Stintentione naturae, ut montesveluti ubera quaedam Geocosmi humoremex Oceano attractum in universas deindeTerrarumoras, non invegetabilium tan-tum fomentum, sed St in Hominum, ani-maliumque necessarium usum diffundant,quod sine montibus fieri nulla ratione po-

GEO-COSMICÜM _

tuisset. Helmontius etiam de /Montium uti-litate hnec scribi t in monte Domini. Certumeft, quod omnipotens tantum Gibbum in naturd 'nonfruftrh condiderit. Certurnque eft, omnesMundidivitias e montibus erui. Deinde op-timi fontes , atque celeberrima flumina nobis hmontibus ratione declivitatis versantur : De-nique omnes nationes monticoU durioris suntcorporis, vit seque vegetioris aliis, qui camposamoenos colunt . Qui effeftussuis causis con-stant , quippeJuavior, purior que der ibidem in-spiratur ', &Gas omnesuisprivatum sordibusredit in materiam puram aqu<e. Ita Helmon-tius. His addenda sunt quoque, quae Pli-nius lib. 36. Nat. Hiß. cap. 1. Montes nempeet i amfast os h Natur d ad compagesTelluris vis-ceribus densandas, & minime quietas partescoercendasduriflimdfui materia. Plures aliasutilitates S c proprietates adducit Bartho-lom. Anglicusl. I4.de Terra ejuspartib. c.2.

Vide etiam Kircherum in Mund. Jubterr. lib »

2. cap. 8.

5. Montes alii sepa rati sunt, qui nem-juga*®?pe spatio modico definiuntur; alii verötp 1 * 015longioremtractum obtinent, St ex pluri* uu ’ n 'bus coalescunt montibus. Hi omnes di-cunturjuga, St concatenati tractus, siveMontium continua serie se consequentiumcatenae. Notat ver6 Kircberus in Atund.fubterr. lib. 2.cap.io , Terrenum globum äpolo ad polum inaequali quadam St diffor-nai tali compage, at non sine summst pro-videntia ita constitutum esse , ut in terre-strium partium meditulliis , maxime fese admi-randum ostenderet; dum maximorum & iiugentium montium coacervationi, veluti quos-dam catenarum magnarum nodos innexuit, tumad firmiorem totius compagis conflftentiam £5*firmitudinem, tum adsundanda inmontiumcae-cis visceribus immensa aquarum penuaria , exquibus veluti promocondis flumina undique sca-turientia subditos sibi convallium, camporumque tractus benigno profluvio irrigarent »

rt. Celebriora montium juga , uti & Ce,< j!?\DeCbalesinGeograp.prop,79. enarrat; im- jjJiVprimis sunt Alpes, quae Italiam a Gallia di-rimunt; vocantur autem Alpes montesperpetuis nivibus albescentes, talesquesunt Ligustici,Cottici,Graij,Pennini, Sum-mi, LeopontiijSc Rhaetici, qui lunato am-bitu instar muri claudunt Italiam, St eam äGallia St Germania separant, Tales etiamsunt his conjuncti in Germania,quiOrien-tem versus abeunt, St per Vindelicos, No-ricos, Carnos, Illyricos,Pannones St Mace-dones in ultimam usque Thraciam pene-trant, Danubio pen& femper paralleli-Ejusmodi juga St catenae, quae montes a-liäs Pyrenaei dicuntur, Hispaniam k Galliäseparant. Celeberrima sunt St Juga Peru-viana, quae Americani Australem a FretoMagellanicoad^Equatorem usque perva-dunt, St Peruvianam a reliquis regnis &provinciis distinguunt. Unicus tantos 11est transitus, quo pervadi possunt, ita inaltum ascendunt, ut supra nubes extollan-tur. St carere aere ad respirandum idoneodicantur; perpetuis insuper nivibus te-guntur. Sunt St alii rami Peruviam ä Bra-liliä separantes,Dantur etiam adhuc ah a 1