i4o Io annis Baptista äleotti

E,Fj postea decussatis radiis ex optimo ligno querno (quod fatis durabile est in aqua)diametri bene committantur in centro & circumferentia rotx: vel fiat rota cum scy ta-lis, ut G,H: quxdam scytalarum sinti, K,L,M, qua: idem praestant, neque alia estdisterentia, nisi quod in rota AB aqua desuper cadit super apsidem superiorem :&GHcircumvolvitur per aquam subter ea fluentem : possumus autem facere ut circumvolva-tur quoque ut altera, sed ista circumvolvitur aqua fluente trans centrum, & hxc fluxuaqux in tantum cis centrum, differentia hxc est, quod rota cum scytalis circumvolvipotest minore fluxu aqua;: nam si istae scytalae factae fuerint satis amplae, rota paucissi-mo fluxu circumvolvetur, & paucissima aqua, quemadmodum observare licet toto die innostris molis Paduanis. Hoc facto fiat ut centrum sit ex ferro toties & in tantum plicato,prout apparet, 8 c quantum videbitur secundum quantitatem aquae quam voluerimuselevare, vel secundum impetum fluxus aquae qua: circumvolvet rotam: eorum exem-plar apparet in N O, sed melius in P Q^Hoc infixum centro vicem prxstabit cardinum,ad circumvolvendum ibi ssirssim rotam super duobus lignis, vel lapidibus vel parieti-bus, ut bene circumvolvat, dummodo sub istis cardinibus ponantur eorum,ut diximus,tympana ex are,quod multo minus abroditur a ferro, multo minus ferrum abrodit,quam ferrum abrodit Ferrum, quod fere subito corroditur j Sc in medio plicarum, ut inR,S,T,V, X, applicentur annuli xrei, ne ferrum corrodant: & intra capita eorum-dem affigantur ferramenta cum foraminibus qua congruunt, ubi per unumquemqueannulum transeat plus quam unus cuneus ferreus, quibus coiiniantur, ut monstrat exem-plar A A, &hxc ferramenta debent ad minimum longitudine soa adaquare diametrumrota, &: sub illis perpendiculariter ponantur modioli arei, cum assariis in fundo, proutin Machina Chthesibiana dicunt Vitruvius, Vegetius Lc Valturia, qua sunt assaria in an-tliis usitata ad exhauriendam aquam ex navibus, omniqueloco humili, & in uno isto-rum latere perforetur aliud foramen, ibique collocentur alia assaria modiolis affixa, sedqua enodentur, ita adaptata, ut ad emissionem flatus per oscula 2, 3,4, 5,foraminaclaudantur, & aperiantur oscula fundi, & dum in ista inflatur, hac aperiantur, & istaclaudantur; loca horum sunt 6,7,8, 9 , LL horum modiolorum singulis sint applumbatacanna tam amplioris ut intra illas possint moveri dicta assaria, sed sint aliquamo ar-ctiores versus alteram extremitatem, & illa tandem uniuntur in una sola canna, ( proutapparet in figura num. 10.J qua angulum facit, ut in 11. & inde perpendiculariter eri-gitur pro lubitu in quamvis altitudinem, ut in 12. postea ferramentis, qua vocantursemihastx, affixi sunt cylindri solidi ex corio, qui denodantur in junctura istarum se-mihastarum, ita ut per medium istorum possit transmitti ferrum non nimis crassum,qüo arcte contineantur scutula coriacea: isti imponantur modiolis, qui tam exacteper illos elevantur &: demittuntur, ut haurire queant aquam per assaria, &: dimittere.Si jam supra rotam cadat aqua ex canali 13, vel 14. circumvolvetur rota, &: cylindriascendentes &: descendentes, ascendendo sursum trahent aquam, & descendendo di-mittent per cannas 6, 7,8,9 in cannam 10.& 11. quae adeo erit pressa vi circumvolutaerotx, ut pro libitu in quamvis altitudinem cum impetu feratur. Notandum autem est,ut ubi ad destinatum locum pervenerit, ibi adsit vas recipiens, ex quo aqua deriveturin aliam cannam, quae eam deorsum ferat; & sic per ejus violentum defluxum quidvispraestari poterit: & si in isto vase plus aquae influat, poterimus alia canna terminata fa-cere , ut inde per se ipsam effluat circumdando, ut omnes modioli stent intra aquam ,öc forsitan non fuerit commodum facere locum rotx separatum a loco modiolorum :omnis autem aqua utut lutosa & turbida omnino apta est ad circumvolvendum rotam;verum ad projiciendum eam per cylindros in modiolos, oportet esse liquidam, ut exi-tus cannarum claudantur cum luto, si aqua intro occludatur: cui rei prxvideri soletsoratoribus. Et quia aqua non elevatur supra cylindros, sed semper ad quoddam signumsubsistit, necesse est illi etiam facere suos exitus, ne possit excedere locum determinatum.Reliquum artificii facillimo negotio capi potest ex ipsa figura, neque videtur nunc quidamplius hac de re dicendum, nisi ut monstrem qua ratione idem effectus quem descri-psimus de aqua fluente, prxstari possit facile opera unius hominis&: equi: neque mul-tum laborabo in describendis his artificiis, cum figurx horum duorum modorumsufficiant ad eorum intelligentiam. Solum nunc dicemus, Deo volente, & demonstra-bimus propter velocitatem motuum circularium, quomodo pondera attrahantur & pro-jiciantur.

A Ddam duntaxathunc modum elevandi 6^ demittendi cylindros coriaceos in mo-diolis xreis, opera unici hominis impueri debilis. Successis semper est velocissi-mus (propter motus circulares demonstratos ab Aristotele in mechanicis) cumvismo-vens in A, ceu procul a centro, quod est axis vectis B motum illum Lauset, cumque

fecunda