DE RE RVSTICA.
r'5
TsMjjbj It/v' i en tb \o>m xuraxotrh-roe e'ie fi*?*-Quae eft ifta prima yhesif ccuto parce nifi primumVarronianum feminis genus, cuius reliquiae perfc a natura ? Nam et alterum «Vc 111
Varrone cernere licet ex induftria, et vtrumquevna cap. 40 explanatum. Qua enim ratione quae' transferuntur de terra in terram per fe fieri a na.tura dicemus ? Hoc ablurdum videtur Aldus de-. clinade, ii ex ingenio ita edidit: Quare cum fe-mina fere quatuor Jint generum, quae non trans-feruntur e terra in terram, feci per fe fiunt a na-tura alia ex indujlria, vt faciunt viuiradices.. Inquibus ii extrema : vt faciunt viuiradices; rei pro-poli tae tanquam exceptionem habuit,, non maleprimum genus explanauit; fed alterum fuftulit:fin vero vt exemplum, nihil eft confecutus; fal-fum enim non transferri de terra in terram viui-radices ; falliftimum id fieri per fe a natura, cumtotum pendeat ex induftria. Quod ex proximisVarronis verbis explicabo: Primum fimeti quodejl Principium genendi, id duplex: vnum quod latetnojlrum finfum ; alterum, quod apertum. Latet Ji
funt femina in aere, vt ait phyjicus Anaxagoras -,et fi aqua quae influit in agrum, inferre filet, ytfiribit Tbeopbrajlus. Illud quod apparet ad agrico-las, id videndum diligenter. Videmusne femenefle duplex; obfcurum vnum, alterum apertum.Ex illo fieri, quae lua fponte in agris fubeunt;6x altero, quod procurat induftria? Quorumvtrumque liue de ifto fonte, fiue a Theophraftoegregio carmine in fecundis Georgicis amplexuseft Virgilius, et primum quidem hifce verlibus:Principio arboribus varia ejl natura creandis-,Namque aliae, nullis hominum cogentibus, ipfaeSponte fua veniunt, camposque et flumina lateCurua tenent, vt molle fiter, lentaeque Geniflae.Populus, et glauca canentia fronde fallit a. Alte-rum his : Pars autem pofito furgunt de femine, vtaltae Caftaneae, nemorumque loui quae maximafrondet Aefculus , atque habitae Graiis oraculaquercus. Haec igitur ad colligendas atque in pri-ftina fede conftituendas primi feminis iam deper-diti reliquias, maximo mihi fateor fuifle a diu-rnent». Etenim opinor vel hoc vel haud abfi-mili modo a Varrone politum : Quare cum femi-na fere quatuor Jint generum, quae per fe fiunt anatura, alia ex induftria. Nunc alterum, quodminime incorruptum ex Viftorianis codicibus etCaefenate habemus, perpendamus : quae transfe-runtur e terra in terram viuasradices, in quibusextremum puro fcriptum viuairadices, vel inter-po ito quod excudit lenfonius : vt faciunt viuasradices. , Hoc autem bifariam limiliter difparti-tur H ttxo ,, «Vd M ? n fxa 'Jo;: a radice eft;
quoniam, vt ait celeberrimus Vates, Pullulat abradice alus c.enftfftma fii ua Vt ceraJis v i mlsqu ^etiam Parnafia laurus Pania fib ingenti matrisfe fubiicit ymbra. Quod radicatum fedulus agri-cola effodiens, in ordinem digerit ferendo. Aftolone alterum, quod exiftit non fimplex; nuncenim de matre explantantur ftirpes, videlicet:Hic plantas tenero abfiindens de corpore matrum
Depofuit fulcis. Nunc vt radicem ftolones ctvirgae capiant, humo tegunt, et matri relin-quunt alenda, verum duplici modo: quae circaimum truncum nata in arcum curuantur, et teiraeffofla merguntur, cacumine emicante, a quomergendo mergum appellant; inde biennio poftcum radicem egerint, effofla, et de arbore reci-fa, adi paratam iedein veniunt. Vnde perite Vir-gilius: Siluarumque aliae preffos propaginis arctisExpellant. Quae vero de ltimmo trunco et ra-mis proliliunt (quod mergi genus hac aetate fre-quentiftime vfurpahatur) per nttilia vafa aut qualostraiiciunt, aggeftaque circum terra, inipfaarbo.re fufpendunt, vt radices eliciantur et fiant vinafua plantaria terra. Nunc antequam ad reliquafeminum genera pergam, neceftarium eft, quaePlinius 17, 10 ex Theophrafto Virgilioqiie ex-pre/fit, interferere: Abunde pracdifla ratione coeliet terrae, nunc de his arboribus dicemus, quae cu-ra hominum atque arte proueniunt. Nec paucioraprope funt genera, tam benignae naturae gratiamretulimus. Aut enim femine proueniunt , aut plan-tis radicis, aut propagine, aut auul/ione, aut fur-cillo, aut infito et confeflo arboris trunco. Pri-mum igitur, vt Theophraftus et Varro, ftirpesde femine prouenire aderit; deinde quae'Theo-phrafto eft duo reddit plantis radicis, incaf- /
fum a nonnullis radicis vt vitiofum repudiatum;tum adiecit quae ex propagine, cuiusinodi funtquae per mergos proueniunt, in quo Virgiliumnon Theophraftum fequitur; nam vtrumque et-iam propagandi per mergos modum cap. 13 dili-gentiffime exequitur-. Propagationum, ait, duo ge-nera, ramo ab arbore depreffo in ferobem quatuorpedum quoquo et pofl biennium, amputato flexu,plantaque translata pofl trimatum. Quas Ji lon-gius ferre libeat, in qualis Jlatim aut vdjts fi cilli-bus defodere propagines aptiffimum, vt in iis trans-ferantur. Alterum genus luxurio Itus, radices inipfa arbore filicitando, traieliis per vafa fili ilia velqualos ramis, terraque circumpaflis atque boc blan-dimento impetratis radicibus. Vifum quoque eftmihi, explicatis his ferendi generibus et modis,quae fupra Cap. a [£ 9] in Varrone de ftolonibusiam adnotaueram, huic loco cui vnice explican-do inferuiunt, et a quo lumen capere poliunt,lubneftere, et quali vnum corpus efficere, quomelius de omnibus inter fe connexis, et copu a-tis quid conueniret, quid non, judicaretur. V arroitaque vt caussam redderet, ex qua C. hicinius cu-
ligentiffimus agricola fiWp f^T^tebufcLnum nomen pepererat, adiccir l r .u
cum arbores, e radicibus quae naf 1 e> ur e filo,
quos Jlolones appellabant- um , cu , m ^uo lintftolonum genera «Ve ftOtt vnum, avo rafaeiraScealterum, et vtrumque commemoratum a Varronecredere liceat, alterum non oene manifeftum ha-bemus. Primum quidem efie apparet quod effo-diebat circum arbores tanquam circa Ornos, Fi-cos, Oleas quae ftolonibus abundare folent, dequo etiam Cato cap. ji intelligjt dicens: Ab ar-bore, abs terra, puUi tfui nafcentur : alterum esse
debet: