77

TIBER. SECUNDUS

haustutn omnem

• quantum ex Sole ipsi concipiat : In •“'“sito^erö'hMdduäe hiimore terreno pasci,lucis aversa,lio regerat, unde accepeni '' ulo s a cernatur, scilicet nondum suppetente ad hau.i quia orbe dimidio nonnumquam * macul , ss rerra . rapta! cum humore sordes:

riendum ultra justa vi: maculas enim non aliud eile quam terra: p

C11U.UU1 LUUfcL UiLci Vi : UUUUcU . n r,fum>

s Defectus autem suos, & Solis, rem in tota contemp

maxime miram, & osten- z * Cap. X.

luos, ajous,!«-“! -- ^irp«; exsistere.

to similem, eorum magnitudinum,umbraeque m nccu ltari Lunamque terra: objectu:

VII. Quippe manifestum est, Solem interventu Lunx octmtan,L ^ ^

ac vices reddi , eosdem Solis radios Luna ^ iUiusum bra sidus hebetari. Neque aliud

Hac subeunte repentinas obduci tenebras, r 4 , similem meta:, ac turbini inverso : xo

esse nodem, quim terra: umbram. Rgq«m ^“edst "dmem ’ quoniam nullum6 quando mucrone tantum ingruat, neque semper mucrone deficiat. Spatio qui-

aliud sidus 8 eodem modo obscuretur , & t & volatus. a Ere;o confinium illis est 10 aerisdem consumi umbras, indicio sunt 9 volucram p * diuturna: lucis plena. A nobis au~

terminus, initiumque aetheris. Supra Lunam pu tene bris. 11 Et propter has causas no- 15

tem per noctem cernuntur sidera, ut reliqua lum . * sunC u [ rl q U e defectus, propter

dumo tempore deficit Luna. Stati wxeen 1 atqu est flexus, » non semper u m Icru-

obliquitatem Sigmieri, Lunaeque 11 mmavagus,

pulispartium congruente siderum motu. . velut inde contemplantibus , c». >:I

VIII. Haec ratio mortales animos subducit mcxmi. Noll po sset quippe totus zo

u trium maximarum rerum naturae partium magni 1 Luna. 16 Tcrtia-ex utroque

sol adimi terris, intercedente Luna, » si terra major esset quam Luna.

Interpretatio.

b No»semper. ] Non semper in iisdem gfadjbus , parcibusquc

r -mntn.

ca -*tä h Non letnver» I ^

a Urgo. ] Ergo ubi umbra terra: desinit, Sole suo terras exjtj e , graduum, occurrente utriusque sidens motu,ibi actis terminus est, initiumque xtheris. °

N o T iE»

I. Quantum ex Sole. ] Hoc est, pars illa qua: terris obvertitur(faciem antea appellavit) tantum fundit ex se se lumen, quantumin eam a Sole derivatur: Alioqui dimidio semper illuminatur orbe,ut physici Astrologique norunt.

1. Sidera -vero. ] Stoicissat hoc loco Plinius, ut & Seneca « 'S.oa'i-xdiz.fi , lib. i. qnxst Nat. cap. j. qui de terra agens, hinc proferriait, quo ststineaatur tot sidera , tam exercitata , tam avida, perdiem nectemque, ut in opere, ita Sc in pastu. Anacreon lepide ineam sententiam:

Ih,; juAaasa b" cuj'Jtj.1 ,

Oi, Tus; jaXaasav,

Scio hac ctiamnum xtate Astronomos haud obscuri nomitlis huicsententia: patrocinari: Sed dudum est quod ridiculam AristotelesappeHavit, lib. i. Meteor, cap. i. pag. ;si. Aio mlrrtt

imi T cnixx'a'.i t kxiov oflipuäey tJ

3. Qtiuz orbe. ] Ex Luna: nutrimento effici ait similem esse alio-lum fiderunt pastum: Luna: autem cibum ejusdem maculis decla-rari putat.

4 - Mamloß. ] Vide Notas & Emend. num. XII-5. ViefeHas autem suos. ] Lunte scilicet, ac deinde Solis : ex qui-bus Luna ipsa docuit utriusque sideris Sc amborum umbras magni-tudinem poste intelligi. Hxc enim ad illa superioris capitis refe-runtur , unde male divulsa sunt hactenus ab iis qui Plinianum opusm capita digesierunt: Haud[cio an omnium aus. in alo pernosci po-tuerunt , magistro. Quare perperam Hermolaus, quem Larius in6 ! in °™ cc Edurus, sim inducit, ut ejus reponar, repugnan-tibus M SS. & hbris editis. r

C. Quando mucrone. ] Cum mucronem audis, cave aciem extre-tnam intelligas illius umbra:, qua: est meta: similis: Sed partem il-ant totam, quL in mucronem mox eli desitura.

- * tu dinem. ] Latitudinem magis probat Hermolaus, quod la-titu mem disci Lunaris umbra terra: tegi compertum est. Sed alti-

1 Austros de-

„ r*--—- - ,

""" Clinans Uinoia rerra: tegi compertum est. Sed alti-

illuH*” < : ri P^^ e Plinium, & MS S. codicum consensus suadet, Sc, r ^ quod proxime sequitur: &uonimn rutilum aliud su-pra Lunam sidus obscuretur.

1 ^ 0C e ^’ intercedente terra. Soli enim ex ad-, • n C n ta ' ri “ S v enusque non postunr, nec ab eo tam longo,

1 1 e kiEdent intervallo. Obscurari tamen alio modo,

^tenteetinterjectu, quis neget; Mats ipse etiam delibari for-tastis umbra terra: potest, ut Replero visum.

9. Volucrum. ] Quarum ante absumuntur umbra:, quam terram

«pertingant. J

ic. ^tAs terminus. ] Igitur in aere volvi Lunam putat, reliqua inla tetherique, communem este sanxit spiritus appei-

ationem, stct. 4. cum in eodem spiritu pendere septem sidera di-•Tit, qux vocantur errantia.

ii. E t propter has. ] Cum Luna, inquit, inferior sit'ea regione, inqua pura omnia sunt,ac diuturna: lucis plena , in qua, etiam per no-em, con picua sunt sidera,quia ad ea nox ipsa,sive umbra, minimeperveniat, 1 circo patitur Luna defectum: quia umbra, qua: causae tonis e , ad confinium usque aeris & xtheris, in quo Luna

Tom. /.

est, pertinet.

it. Mltltiyagos. ] Nunc in Aquilonem elata , nunc i,7jecta, ut dictum est superiore sectione.

13. In jcrupuhs ,] Non semper movente se utroque sidere sub iiC~

dem Eeliptiex partibus , sive punctis , unde Solis defectus oritur;aut in oppositis ex diametro, unde Lunte deliquium. Scrupuli, no-di sunt, in quibus circuli,quos iu suo cursu Sol & Luna efficiunt, semutuo secant. Hos caput caudamque Draconis Astronomi vocant.

14. Trium maximarum. ] Terra;, Luna:, Solis. Aliquod his tri-bus corporibus majus aliud fuisse aliquando existimatum in rerumnatura, negat aperte Plinius: negat inter veteres quemquam ali-ter sensisse : quod si fecisset aliquis, de more ipse, ut de mundisinnumerabilibus, aliisque nonnullorum quamvis stultis opinioni-bus jam superius dixit, verbo saltem id indicaret. Ex eo autem sicut veteres Astronomos arbitremur in ea fuisse sententia > qux solanobis visa semper est congruere etiam cum sacris libris ; prasscr-tim ubi de aquis supra castum sidereum ad diluvium i» primis re-servatis , scriptum est praeter alia, tegis aquis superiora ejus:conditum a Deo in usum hominum globum terraqueum , maxi-mum omnium corporum este, quae sunt globosa > uno Sole excep-to. Et hanc sententiam cum voluptate vidimus Astronomice & Op-tice demonstratam libro Italice scripto, qiio ostendit D. JoannelBaptista Hodierna Ragusanus Archiprestmer in Sicilia, anno1644. terram esse majorem , uOn modo singulis, sed simul omni-bus sideribus ac stellis > uno excepto Sole: quem soliditatem globiterraiquei continere ait tantis C l x x v. cum triginta Sc una sexa-gesimis pattibus i cum soliditas terra: contineat Iunx soliditaterrtsexagies cum quadrante. Inter sidera autem errantia, maximurticenset esse post Lunam Saturni sidus > tum Jovis, deinde Veneris,post Mercurii, Martis vero minimum. Aticcus sentit Plinius in-ferius , sect. x X x X x. ubi nullum e sideribus quae vocantur er-ranria minus Luna este pronunciat: quamvis majus ea elfe ullumnon ausit affirmare. Nam quod sect. yi. ais, extra cunSia ttliafidero,e (je magnitudine Veneris sidus ; ut Solem ibi, sic. & Lunam excipit.Augustinus autem in epist. c x v- n. 3. eredit astra a Sole magni-tudine tantum differre, Quantum sensibus clarum atque manifestumest. At Astronomi hodierni Solem aiunt magnitudine terram supe-rare saltem tantis decies centenis millibus : Lunam vero se ha-bere ad terram, ut fere 1. ad 45.

13. Si terra.] Si tractus ille terrarum, qui tum obscuratur, majoresset qüam Luna. En, inquit, quantum illud est terrarum Ipatium,cui Sol totus adimitur ? Adimi utique vel sic non posset, nisi Lunaspatio eo toto, quantum quantum illud est, major esset. Ut velex eo argumento, etiam crassiores intelligant Luna: vastitatem ,qute tanto terrarum tractui par sit, atque adeo multis partibus eomajor. Ad stadiorum certe millia quatuor, Solem adimi totumterris poste, scripsit Cieomedes, lib. 2. cap. 3. Vide Notas Sc

Emend. num. XIII.

16. Trua- ] Tertia, inquit, e maximis partibus rerum naturte,hoc est, Solis vastitas, ex utraque altera liquido declaratur. Siclibro 13. sect. ~. Tertius interh»r est colos, See. Plinii stilum nort sS-

T