Cap. XX.
5
io
C a p. XX I.
i 5
C A r. XXII.
ro
Cap. XXIII.
*5
86 C. PLINII NATUR. HISTOR.
subterque terras omnibus fiat momentis. 1 * 3 * * Sed qux recta in exortu suo consurgunt signa,lon-giore tractu tenent lucem : qux vero obliqua , ocyore transeunt spatio.
X VIII. Latet plerosque, magna a cadi assectatione compertum a 1 principibus doctrinasviris, superiorum trium siderum ignes esie, qui decidui ad terras fulminum nomen habeant :sed maxime ex iis b medio loco siti: Fortassis quoniam contagium nimii humoris ex 3 supe-riori circulo, atque ardoris, ex subjecto, per hunc modum egerat. Ideoque dictum Jovemfulmina jaculari. Ergo ut e flagrante ligno carbo cum crepitu, sica siderecadestis ignis exspui-tur , prasscita fecum afferens z c ne abdicata quidem fui parte in divinis cessante operibus. Id-que maxime turbato fit aere : d quia collectus humor abundantiam stimulat, e aut quia tur-batur quodam ceu gravidi sideris partu. .
XIX. Intervalla quoque siderum a terra multi indagare tentaverunt: &: Solem abeste aLuna 4 undeviginti partes , quantum Lunam ipsam a terra, prodiderunt. Pythagoras verovir sagacis animi, a terra ad Lunam , r centum viginti fex millia stadiorum este collegit. Abea usque 6 7 ad Solem, duplum: Inde ad duodecim signa, triplicatum: in qud lententia Lc GallusSulpicius noster fuit.
XX. 7 Sed Pythagoras interdum f ex musica ratione appellat tonum , g 8 9 quantum absita terra Luna. 9 Ab ea ad Mercurium , spatii ejus dimidium : & ab eo ad Venerem fere tan-tumdem. A qua ad Solem sesquiplum -. a Sole ad Martem, tonum 5 id est, quantum ad Lu-nam a terra. Ab eo usque Jovem, dimidium: Lcab eo ad Saturnum dimidium,& inde sesqui-plum ad Signiferum. IO Ita septem tonos effici, quam h diapasön harmoniam vocant, hocest, universitatem concentus. In ea Saturnum 11 Dorio moveri phthongo, Jovem Phrygio -,& in reliquis similia, jucunda magis, quam necessaria fiibtilitate.
XX I. ”■ Stadium centum viginti quinque nostros efficit pastus, *3 hoc est, pedes sexcen-tos viginti quinque. Posidonius non minus *+ quadraginta stadiorum a terra altitudinem esse,in qua nubila, ac venti, nubesque proveniant. Inde purum liquidumque , &: imperturbataslucis aerem. * Sed a turbido ad Lunam u vicies centum millia stadiorum. Inde ad Solem16 quinquies millies. Eo spatio fieri ut tam immensa ejus magnitudo non exurat terras. Pluresautem nubes *7 nongentis stadiis in altitudinem subire prodiderunt. Incomperta hax £>cinex-
Interpretatio.
ä Cati assectatione. ] Csli observatione. c Aut quia. ] Aut quia turbatur aer quasi cx gravidi Jovis
b Medio loco siti. ] Medium obtinentis e tribus locum , nempe partu.
Jovis.' ■ f Ex musica. ] Quafitis ab arte musica nominibus.
c Ne abdicata. ] Etiam illa fui parte , quam caelestis hic Jovis g Quantum absit. ] Totum illud spatium quod Lunam inter. SCignis veluti a se abdicat (si exspuit, in rebus divinis non cessante, terram interjacet,
fid occupata, in prtesignificandis videlicet suturis eventibus., h Diapason. ] Aix m«rtay, omnibus tonis contextam harmo-
d Quia colleQus. ] Quia collecta: circum nubes humidx ignem niam.abundantiorem provocant, ut emicet & exsiliat. i Sed a turbido. ] A turbinum ventorumque regione.
Nota.
I. Sed qua recta. ] In sphatra obliqua seu inclinata , sex signarecte ascendunt, totidem oblique. Recte seu tarde ascenduntapud borcales Cancer cum reliquis quinque sequentibus: Sedeadem oblique descendunt. Reliqua vero sex signa illis ascenduntoblique, recte descendunt. Illa longiore mora tenent lucem,htec 'breviore.
i. Principibus doctrina. ] Etrusca: disciplina:, de qua sect. 5;.
3. Superiore circulo . ] Humorem nimium eile in superiore circu-lo Saturni dicit; ardorem nimium in subjecto, hoc est, in infe-riore Martis : has contrarias qualitates coire in Jove qui mediusest: atque ut e flagrante ligno, &c.
4 .Undeviginti partes. ] Decies illi & novies aiebant majus elfeillud lpatinm, quod est a Luna ad Solem, quam illud quod est aterra ad Lunam. Veteres Mathematici apud Plut. lib. z. de pla-citis Philos. cap. 31. pag. g9Z. Luna: a Sole distantiam este aiuntoctodccuplam ejus qua: Lunte a terra est. Unde suspicor legi hicoportere, duodeviginti.
j. Centum viginti fix. ] Hoc ipsum de Pythagora refert Censo-rinus , cap. 13. pag. 8z. Hxc millia pastuum efficiebant 18000.
6. Ad Solem , dup 'um. ] A Luna scilicet. Htec suit Empedoclisscntentia,teste Plutarcho loc. cit. & Platonicorum, apud Macrob.lib. z. in Somn. Scip. cap. z. pag. 1Z9.
7. Sed Pythagoras. ] Htec Censorinus totidem fere verbis, cap.13. pag. 82.
8. Quantum alsit. J Hoc est > intervallum, ut diximus 126000.millium stad. sive milliarium 18000. id appellabat Tonum.
9. Ab ea ad. ] Censorinus loc. cit. A Luna , inquit, usque adMercurii flellam, dimidium ejus spatii, velut s/Mmin). Hinc ad
Qoietpooßv , qua esi Veneris sitella , fere t ant urnae m : hoc efi , aliud
iiu-rinm. Inde porro ad Solem ter tantum, quasi tonum (si dimidium.Itaque Solis afirum abejfe a terra tonos tres, (si dimidium , quodvocant , A« TrtiTf. A Luna autem duos (si dimidium > quod cß A«•nasupuv. A Sole vero ad flellam Martis, tantttmdem intervalli ejfe,quantum a terra ad Lunam, idque facere mn. Hinc ad Jovis flellam,dimidium ejus , quod faciat ifurimy, Tantumdcm a Jove ad Sa-
turni flellam, id esi aliud jumiiii. Inde ad summum talum, ubisigna sunt, perinde Itaque a calo summo .. .ad terra surrn-
mitatem tonos ejfe fex . in quibus fit A« •mimi symphonia.
10. It % septem. ] Censorinus loco allato, fex tantum tonos aterra ad summum e telum esse ait: D. Anseltnus, lib. 1. de imag. ■mundi, cap. 23. ut Plinius, septem.
11. Dorio meveri. ] Veteres tria in primis vocum discrimina te-nuerunt : de quibus rursum dicemus, lib. 7. sect. 57. Gravemvocaverunt Dorium, quia Dorienses hoc genere soni delectaban-tur. Medium appellavere Lydium : acutum vero Phrygium. Quiavero Saturni motus est tardissimus, gravissimo quoque sono in'hoc concentu astrorum moveri dixerunt > &c. Vide Notas &Einend, num. XXI. Habet his nugis similia Achilles Tatius, inPhasnom. pag. 136.
iz. Stadium i] Ita etiam Martianus Capella, lib. 6 . cap. de cir-cuitu terrx, pag. 198. Uberius Censorinus, cap. 13. pag. 8z. Sta-dium , inquit, m hac mundi mensura id potissimum intelligendum esi .quod Italicum vocant, pedum DCXXV. Nam sum praterea (sialia longitudine discrepantia, ut Olympicum , quod esi pedum D C.item Pythicum, pedum mille. Tamen inter Italicum, Olympicum-que stadium nihil Interesse acute vidit Lucas Pectus, lib. 1. demensur. & pond. pag. 3.
13. Hoc ist, pedes. ] Passus igitur quilibet Italicus pedibus qui-nis aequatur: stadiis octo , milliare unum: uti ex Strabone con-stat , lib. 7. pag. 32.Z.
14. Quadraginta stadiorum. ] Vide Notas & Emend. num. XXII.
ij. Vicies centum.] Quae millia passuum efficiunt ducenta & quin-quagena. Itaque a terra ad Lunam colligit Posidonius intervallumcciv. mill. passi
16. Quinquies milites.] Hoc est, quinquies & millies centenamilia stadiorum: sive, quod eodem recidit, centies Sc viciescentena millia passuum: praeterque, d l. millia pass.
17. Nongentis stadiis. ] Centum ac duodecim millibus passuum»& quingentis.