Ij6 C PLINII NATUR. HISTOR.

hoc loco exemplum religionisantiquie, ob hoc maxime silendum instituta. Namque Dn' aAngerona, cui sacrificatur, 1 a. d. xn. Calend. Januarii, ore obligato obsignatoque - simu-lacrum habet.

Urbem 3 tres portas habentem Romulus reliquit, aut ( ut plurimas tradentibus creda-5 mus) quatuor. Moenia ejus collegere ambitu Imperatoribus Censoribusque Velpasianis anfl°conditx + dcccxxvi. palsi s xm. M. cc. Complexa 6 montes septem, ipsa dividitur ^regiones quatuordecim , ? compita Larium cclxv. Ejusdem spatium, mensura currente

8 a milliario, in capite Romani fori statuto , ad singulas portas, qua; sunt hodie numero

9 triginta septem, 10 ita ut duodecim semel numerentur, prtetereanturque ex veteribus leP'io tem , qux esse desierunt, efficit passuum per directum' 11 |xxx. M. dcclxv. 11 Ad extrema

vero tectorum cum -3 castris Praetoriis ab eodem milliario " per vicos omnium viarun 1mensura colligit paulo amplius u septuaginta millia pasitium. Quo si quis altitudinem tecto-rum addat, 16 dignam profecto aestimationem concipiat, fateaturque nullius urbis magni-tudinem in toto orbe potuisse ei comparari. Clauditur ab oriente aggere u Tarquinii Sn-15 perbi, inter prima opere mirabili. Namque eum muris aequavit, qua maxime 18 patebataditu plano. Cetero munita erat praecelsis muris, aut abruptis 1 9 montibus, nisiquodexlp a 'dantia tecta multas 10 addidere urbes.

In prima regioneprxterea 11 fuere -. in Latio clara oppida, 11 Satricum, Pometia , Scap-tia . Pitulum . z 3 Politorium. Tellene. z + Tifata, Caenina, Ficana, Crustumerium , AmO-

N o

1. A. d XII. ] Hoc est, ante diem duodecimum Calendas,seu ipso die duodecimo ante Calendas. Solinus, loc. cit. Videqus de hac forma loquendi dicturi fumus , lib. S, sect. 70.

2. Simulacrum habet. ] In ara' Volupia; collocatum, ut docetMacrobius , lib. 1. Saturn, cap. 10. pag. 129. qui quamvis eo locodissidere a Plinio videatur, affert tamen auctores alios , qui ei-dem suffragentur > lib. 3. Saturn, cap. 9. pag. 403. ,

3. Tres portas.] Carmentalem > Romanam , & Pandanam , qua:dicta olim Saturnina est, teste Varrone : mox Pandana , au-ctore Festo , quod pateret omnibus. Hallucinantur porro , quiQuadratam Romam apud, vetustos scriptores rerum Romana-rum , de ipsa Urbe accipiunt, Sclinum secuti scilicet, qua-dratamque urbem , Sc suam cuique laceri angulove portamfuisse somniant : cum Quadrata Roma locus in Palatio fuerit,structus a Romulo , priusquam Urbi condenda; sulcum duceret,qui locus Romce fuit, etiam P. Victoris xvo , a quo in regioneUrbis decima locatur, hoc est, in Palatio. Vide & Plutarchumin Romulo : Lc Festum, verbo Quadrata Rcma.

4. DCCCXXVI. j De anno hujus Censura: dicemus, lib.

7. fest. jo. Porro Imperatores Vefpalianos, patrem Sc filiumex squo vocat, quod sane est animadversione dignum. Videlib. 2. sect. 10.

5. XII. M. C C. ] Minore tum aliquanto , quam nunc estpalluum mensura : cmensisque extrinsecus moenibus , Sc castrisPraetoriis > turribusque circuitis. Hodiernam murorum amplitu-dinem verere illa decem stadiis , hoc est , mccl. pass. contra-ctiorem esse , auctor est Marliauus , lib. 1. cap. 1. Topogr.Urbis. Non credimus.

. 6 . Montes festem. ] Palatinum : Capitolinum : Cslium , seuQuerquetulanum > ubi nunc «des Lateranensis : Exquilinum,cum Viminali, nunc S. Marias ad Nives : Quirinalem > nuncMonte Cavallo, ab equis duobus marmoreis , quos gigantes te-nent , Phidis opeie , Si Praxitelis : Aventinum , nunc S. Sabi-nae :& crans Tiberim , Janiculum, quod Urbi Ancus addidit,& fuit, ut mox dicetur a Plinio , in parte Roma: : nunc estMontorio , ubi regio quarta decima fuit.

7. Compita Larium. ] Non quasvis compita Urbis , sive quos-libet exitus vicorum , Icd quadrivia tantummodo, ubi Lares,sive «des , ex quatuor angulis sibi opponuntur: ubi quatuor vi«concurrunt, eo numero colligi intelligimus. In compitis Laresolim coli solitos Festus testatur. Vide Notas & Emend. num.XL VI.

8. A Milliario. ] Columna fuit aurea , pgvcxt , inquit

Dio, lib. 54. pag. ab Augusto in fori capite constituta,octava regione Urbis, in quam omnes Italia: via: desinebant.Id ei nomen indicum, quod ab ea milliariorum numerus, qui-bus itinera metiebantur , duci primum solebat. Constituta eaab Augusto est , anno V. C. dccxxxiv. M. Apulc*io , P. SilioNerva Coli.

9. Triginta septem. ] Totidem pariter numerat Urbis portasAuctor Descriptionis Urbis Roma: sub finem, pag. 147. sedPlinio scilicet prxeunte.

10. Ita ut duodecim. ] Ad duodecim ex illis ,. inquit, itur viaduplici; per directum , & per obliquum. At hx semel a nobisnumerantur , qua ad eas itur per directum. Sunt etiam ali« sep-tem , qus sunt ex veteribus ; omnino autem a nobis non nume-rantur , quia pervice esse desierunt. Significat state sua legitimassuisse Roma; portas triginta.

11. XXX. M. DCCLXV. ] Igitur a milliario ad portassingulas, si omnes adsquentur mensurs , passus fuere omnino

T JE.

dcccxxxi. cum semisse. Sic enim ab eodem milliario ad uni-versas triginta septem , mensura colliget xxx. m. dccisT'pass. A milliario, si ita mavis, ad portas singulas mille paffu utslplus minus spatium erat; ad omnes, xxx. millia, dcc. lxv-

i i. Ad extnma nero teclorum. ] Eorum scilicet quee mceniuiNipsorum ambitu continentur, non qus extra moenia posita 111suburbio forent : nam de his postea. Miror sensisse aliter eru-ditos viros, ut olim Lipsium, in Admirandis, lib. 3. cap. z. aCplane nuper Raph. Fabrettum, lib. cie Aquis & Aqnsdu^'Disicrt. 3. pag. i;8.

13. Cafins Pratoriis.] Castra Urbi Tiberius Cssar adjecitSejani monitu, Pistoriis cohortibus Prssecti. Nam de eo T 3 'citus , lib. 4. Annal. Vim PrafeUurnsptodicam intendit : dispers 5perUrbcm cohortes una in Cafira conducendo. . . . Pratendebat l?Tcivire militem diduRttm : ß quid subitum ingruat , majore auxt ljlpariter subveniri , (sc. Quadrata fuere ea , muris, propugnacu-lis , turribusque munita : instructa templo , armamentario'balneis, fonttbusque , ad portam Viminalem : ut fuse demo* 1 'strat Alexand. Donatus , lib. 1. de Urbe Roma, cap. 15. pag'

41 .

14. Ter vicos. ] Non jam per directum, inquit , currensmensura, ut prius, per vias quasque majores , a milliario ^singulas portas: sed ab eodem milliario per omnes omnium via-rum majorum vicos Sc angiportus, castris etiam Pistoriis, ^vicis qui inibi erant, emensis. Vis omnino in urbe fuerunt no-vem & triginta , quot fere ports : vici quadringenti & vigw"quatuor, ut quidem proditum est in DescriptioneTlrbis Rom* -Sed quotcumque Romx vici essent, qui eos omnes , inq ulCPlinius, facto profectionis initio a milliario in capite fori Roma-ni statuto, percurreret, is septuaginta millia passuum , Sc c °amplius, ambularet. Eo sensu in prophetia Jonx , cap. ni- 3 'Ninive erat civitas magna itinere trium dierum ; quoniam ejus vl "cos omnes pererrare nemo posier , nisi itinere trium dierum : uCiterum dicemus ad librum vi. sect. xvi.

ij. Septuaginta. ] I11 Descriptione Urbis modo laudata, lC 'giones Urbis xiv. pedes dicuntur continere c c c c x 1 x.dccccxxiv. Passus ea mensura efficit, si pedem unum ab-jeceris , lxxxiii. m. dcccclxxv. Sed multo ccrn otauctor ac testis Plinius.

16. Dignam. ] Debitam , convenientem.

17. Tarquinii. ] Vide qus dicturi fumus, lib. 3 6. sect- H'num. 2..

18. Latebat. J Urbs nimirum.

19. Montibus.] Aventino, Cslio , Quirinali.

10. Addidere urbes. ] Suburbia scilicet, qus producta in-'gius , ad vicinas fere urbes pertinebant, Ocriculum , Tib ut ’Ariciam/&c.

zi. F nere in Latio. ] Defecerunt , inquit , in prima regi°'^prscerea, primumque in Latio oppida , Sic. Infra enim , Inpano autem agro, (sc. Ex his nec-litus plerorumque , nec n 01na ipsa constant.

21. Satricum ,(sc. ] De Satrico, Livius, lib. 1. pag. 34 ’cois Dionysio Halic. lib. y. pag. 326. Pomeria S uC j

fa,de qua nos superius egimus. A Scaptia XxartVßin 1 3 FDionyf. ioc. cir. -

13. Politorium , (sc.] n oAitcI&mv Dionysio Halic. lib. J-r ^179.&Livio, lib. 1. pag 13. Te^^vn Dionysio, Livio Tei^Nloc. cit. . . -

24. Tifata.] Tifata imminentes Capus colles vocat U vl1 ^lib. 7. pag. 150. sed ht extra sines antiqui Latii.

yl 0>ü >