Z6o

Paradisum In Eden : quoniam illud 3 , quod inquit, Latineidem valet ac pr*positio in, loci litum indicat. Perindequali non & qualitatem rei ac modum peneque designet: cu-jusmodi illud est , Gen. III, 19. In Judore nyn bejehethinultus tui vesceris pane. Et Gen. XXX IV, 13. Rejponderuntfilii Jacob Sichem & patri ejus NV 3 V 3 benurmah , in dolo.Itaque isto etiam loco qualitatem horti denotat; Paradisumvidelicet in voluptate : id quod rectius exprimi sensit Vulga-tus interpres, si diceret Paradisum voluptatis. Nec aliam estesententiam Hebr*i ipsius exemplaris inde apparet, quodversu deinde i;, hujus secundi capitis ,& capite sequenti,versu 23. & 24. hoc est , ubicumque postea Paradisus volupta-tis similiter commemoratur, Hebraice est solummodo , abs-que ea littera servili 3, }~|y \x.ghan-eden. Unde & Grxca’ipsaetiam exemplaria habent, mt.ofihuns w Tpop-jc. Sic llai.LI, 3. Eden , delici* füllt: Et ponet dejertum ejus quafiDELICIAS , LS" solitudinem ejus quafi HORTAM D O-MINI. Neque vero eilet contra leges artis oratio, si quishoc loco Geneseos verteret, Paradisum in voluptate : sic enimapud Basiiium legas, in homilia de Paradiso : i» ‘aUy.,

(fnttrit , tcpvttoof TiSTtsit , it rs rpvtpi I.

A principio. Primis diebus, ante Formationem hominis.Quo nempe die terra justa est germinare , & arbores produ-cere virgulta, & herbam: die mundi tertio. VulgatusInterpres , quem ego virum aut limsusj» suille, quod &Melchior Canus affirmat ; aut certe supra mortales ceterosperitislimum tum lingua: Hebraic*, tum aliarum disciplina-rum , tum vero in primis traditionis in rebus divinis; viditperspicaciffime , non fuilse hoc loco Hebrteam vo-cem CDIpD mikfiedem vertendam , ab Oriente , autversus Orientem : quoniam non esset locus Paradisi ad solisexortum respectu terra: Chanaan sive Palxstmx, quamMoses spectabat, cum hxc scriberet: siquidem pars ejus ter-ra; , Paradisus ipse esset. Alioqui vocem eamdem ille ipseInterpres, cap. XI, 2. [de Onente recte interpretatus' est:Cumque proficiscerentur DE 0 R IE N.T E , nempe familia;Noe, de quibus sermo fuerat capite prxcedenti, versu ul-timo : invenerunt campum in terra Sennaar , & habitaverunt ineo. Nam Oriens ille, unde isti profecti dicuntur, tractusille omnis terrarum est, quem Jordanis alluit ab oriente,circa lacum Genesareth : qui orientalis tractus est compa-rate ad reliquam Palsstinam. In eodem illo Oriente fuitmonsSephar, de quo dictum a Mose fuerat, capite supe-riore , live X , 30. Et facia eß habitatio eorum de Meßa pergen-tibus usque Sephar montem orientalem. Ibi etiam Ammon siveregio Ammonitis fuit; unde olim estaccerlitus Balaam a Ba-lac rege Moab , Num. X XII , 3. de Arram , de montibus Orien-tis , Num.XXIII, 7. hoc est, de oppido Aram, sito inmontibus Orientis. Cujus quidem oppidi mentio est, 1. Pa-ralip. 2, 23. vna cum terra Galaad , sive monte Galaad , qui& ipse unus est ex istis montibus Orientis; St cum Gessur Syri*,cujus mentio in primis est 2. Reg. XV , 8. & ubi de Absalo-mi secessu agitur , cum fratrem occidiilet.

Comparate etiam ad convallem Mambre, ubi degebatAbram, Gen. XIV, 13. plaga orientalis. Gen. XXV, 6 .appellatur terra Madian , qu* ab ipsomet Abrahame , uni efiliis suis, quem ex Cetura susceperat, adsignata est, Gen.XXV, 6 . in regione Moab , Gen. XXXVI, Zs. cumlsmae-litis ibi quoque aut juxta positis, Gen. X X X V 11, 28 , 36.

unde ibi ducem habuere Madianit*, Num. X xv, 18. viciniadmodum Moabitis , Num. XX 1 1 ,4 , 7. & X X V , x , 6.iidemque vicini Amorrh*is, Josue XIII, 21. Unde multopostea excursione facta cum Amalcc , ceterisque Orientaliumnationum , ascenderunt in terram Israel, Judrc. VI, Z . 8,33. donec inde pulsi a Gedeone suerunt. Fuit autem alterapr*ter istam civitas Madian, ultra Idum*am , versus oramorientalem maris Rubri; cujus mentio est , 3. Reg. XI, 18.Quo nimirum ex Idum*a fugiens Adad Idum*us, qt iniEgyptum se reciperet, primum advenit: & unde profectusvenit in Phavan , deinde in /Egyptum. Ex ista Madianidderegione fuit Sephora uxor prima Mosis. Sed de istis quidemcapitibus, qu* in Geographia lacra perdifficilia St impeditanonnullis Interpretibus visa sunt, obiter h*c dicta sunto.

Qui nomen Hebr*um mifikedem, aiunt geminum

poste habere sensum in hoc versu octavo , in quo verlamur;ita ut & a principio creationis significet , & ad Orientem si-. rnul ; ut inde statuant colligi oportere Paradisi situm t adOrientem ; hi volunt deseri Vulgatum Interpretem, quiscripsit, a principio ; cum fieri certe non postit, ut scriptorquilquam voce aliqua una utatur, qua simul & tempus velit& locum intelligi; aut ut a principio qui scripserit, non desera-tur , si hic oporteat ab Oriente intelligi. Itaque quilquisutcumque isto loco significari hac voce contendit; aut con-stare idem negat quid sit statuendum; aut Editioni Vulgat*vult quamvis aliam anteponi, q»* habeat ab Oriente; Vul-gatam pr* ista sperni ac negligi. At qu* caula potuit mo-vere Vulgatum Interpretem , vt hic tznpa miipedemverteret a principio , cum alibi vertat dc Oriente ; nisi quiaperlpectum exploratumque haberet, hanc suille constantemsententiam, tunc maxime cum huic ipsi interpretationi ope-ram daret, non in Oriente comparate ad Palaislinam, sedin ipsamet Pal*stina suille Paradisum? Aut cur non reclama-

DESITU

i'Unt eruditi, si verti ad Orientem oportere existimarent > ^ ■sensum Mosis exprimendum ?

Atqui na 74,2 mikpsiem , non posse s*pe aliter verti - «M.a principio , testantur multa scriptur* saerx loca : ut E* 'XLV , 21. Quis auditum fecit hoc 1—npn mihkedem sAB »-L / O ? Mich. V, 2. Et egressus ejus tmipedem, A B IN

Tl 0 a diebus aternitatis. Habac. 1,12. IVumquid non tumikfiedem, A PRINCIPIO Domine Deus metis ? Sic aliis eri* 1 “multis locis. Itaque alia alibi hujus vocis visae potestas e* >pro ratione subject* materi* : Quam non habere plane p £ “pectam non potuit Latinus Interpres, cum vertit a prii>“f"’’Siquidem & loco citato , Gen. X1, 2. & Gen. XII, ,Gen. XIII, ir. & alibi, illud mikfedem recte vertit*Oriente , quoniam ita posteret argumentum. At certe yi 1vir eruditus, non posse hic scribi ab Oriente , cum noiw u ®scriptor sacer aut qua sub mundi plaga ipse scriberet, aut fi uainregione terrarum esietis locus, de quo lcribcret, desigaalM'A quibus autem avide exceptum illud est, ab Oriente , ex wmultos videmus instillas anilelque fabulas de Paradisi situ e *amplexos, quas recitat Moses Barcepha , aliique. .

Inquoposuit hominem quem formarat. Circa sontem Dapu»U"suifle Adamum a Deo conditum , ut supra diximus -tuta a Mose narrationis series docet. De ligno vit*&“ egno scienti* boni & mali satis feliciter Deo donante, utdem opinamur , in integro Tractatu diximus : sed Gcofj'phica dumtaxat ex eo nos esse excerpturos, meminimus >u'perius nos polliceri: neque hoc volumen scribi hic ^integro argumento postulat.

§. 5 .

Explicatio verius decimi: Et fluvius egrediebatur de loco volufi*tis, ad irrigandum Paradi/um , qui dividitur in quatuotcapita.

Btfiuvim. Jordanis nimirum; quippe qui solus ex ow

ni K

& «ssstiivil

Terr* sanct*, ut est revera, fluvius appellatilo-ßi. Nam ceteri torrentes solum, aut rivuli, n01 j 'ypsunt. Nutu. X 1, 19. sub Mose : Mißt Israel nunctos airegem Amorrhaorum , qui habitabat in Hefebon , CJT dixrr« ^Dimitte ut transeam per terram tuam , usque ad F LF FI 'hoc est, usque ad Jordanem. Et Josue XXIV, ~. i° c ] uC ,,eoad tribus Israel: T R AN S F L V FIF M habitaverit*‘P^tres veftri ab initio, lhare'pater Abraham , Cis Nachor :j‘ rruntque diis alienis. Tuli ergo patrem Veflrum Abraham de My 1tamit finibus : CT" adduxi cum in terram Chanaan. Nam 1U s ^vius, inquam, Jordanis est; ultra quem scilicet, comP a . sad Sichem, Melopotamia ea est, de qua Deus tulisse ^ r Q .Abrahamum. Neque enim in vetere Testamento alia NIpotamia est, quam qu* Mesopotamia Syri* appeu^f'Gen. XXVIII, 6 . XXXIII, 18. XXXV, 9, z 0 \L-dith III, 1. & Plal. LIX, 2. Jn ea Mesopotamia ha

TI-., ill-1.__ V, XT--L-. A s/z.--lir:irU , ‘ ’

alte 1

siquidem Thäte pater Abraham fuit; Nachor autem, ifThare filius, avus Rebecc*, matris Jacob , qui &

Itaque patres eorum isti: Abraham paterno genere; NV ^materno: ambo Melbpotami* Syri* trans fluvium , h° c -p.trans Jordanem, incoi*. Unde & Rebecca filia dicitiVthuelis Syri dc Mesopotamia , Gen. XXV, 20.

Itaque Jordane h*c Mesopotamia includebatur Ltab occasu: Euphrate & Babylone ab ortu : ab Aqum*^,,Marsya amne, qui in Euphratem influit. De Marsya &te h*c Plinius, libro V. sect. XIX. Syria Coele habetmiam , Marsa 'amne divisam a Nagerinorum tetrarchia. Et rlo antea, sect. XV 111 . Antiochia libera , Epidaphnes se-minata, Oronte amne dividitur , quem postea dicit in me y,raneum amnem delabi; natum vero esse eumdem intet D ^num Cis Antilibanum juxta Feliopolim. Marlyas in Eupbr»!influit, ut idem testatur, sect. XXI. ßli -

Hinc igitur iutelligas, Mesopotamiam, &miam Syri* appellatam eile regionem eam , qu* ini ersyam & Orontem, Jordanem & Euphratem esset ; div ela Mesopotamia illa, qu* inter Euphratem & Tigr !in ii()! icurrit. Haran proinde, ubi Laban socer Jacobi fuit >Carrhas esse, qu* sunt hic procul polit* , ut ex Plinia^ 3 ^jus tractus descriptione liquet : sed Apamiam potius ,qua dictum est proxime, aliudvc oppidum haud 1 on 8 e .Jj t gstum, colligere recte ratiocinantes oportet. Ex hac >0 ^civitate Haran , sive Apamia ea sit, sive alteraei vici 1 }®’'ista Mesopotamia Syri*; sive , ut alii scriptores app e ' u&iplaGenesis, cap.xxvill, 7. mSyria; profectus P

amne transmisso , Gen. XXXI, 21. qui influit in lacumfar* , perrexit inde contra montem Galaad, qui est ad ‘T 1rem ejusdem lacus. Nam tota illa regio , qu* Jordani u ^late prstenditur , lerr^->r,e,-taü; appellatur, Gen.XX I^sOriens , Gen. X I , 2. & mons orientalis , Geil. X, 30- ,

Ac mihi quidem hic quoque insignis diligentia fuifl e '^;,tur Vulgati Interpretis, qui amnem, scripserit, Gen. X- I (21. ne quis ibi Euphratem intclligcret ; quem fluvu n °” jai\&r l*pe designat. Neque enim insigniores P ■ j)

fluvios amnis appellatione denotat ; quales sunt Join aEuphrates, Nilus, Tigris: sed minores dumtaxat tres 5