i 6 4
DE SITU
Neque enim Moses priore loco dicit Noe genuisse liberosanno quingentesimo ; quemadmodum nec dicit eum annoquingentesimo tres liberos genuisse: sed ait solummodo , nonante annum quingentesimum liberos procreasse. Subindicatautem fatis aperte ex annorum sequentium computatione,Sem - qui primogenitus fuit, nonnisi anno patris quingente-simo secundo ortum fuisse.
Ex his igitur liquet, opinor, eo spectasse in hoc opereMosem in primis, ut doceret, Israelitis, quippe primoge-nitis - potissimam deberi destinarique a Deo hereditatem interra. Quamobrem in sacris libris , Psalmisque praesertim ,terra Chanaan , hereditas I/rist/nuncupatur. Nunc ad propo-situm , hoc est, ad verba reliqua versus decimi e capite z. Ge-neleos explicanda remigremus.
suadet 11
posse Physici rationibus suaderent, tamen nemo .quidquam catis» suisse, quamobrem doceret llraelitas ^tam diligenter tamque accurate Moses, quo Jordanis a‘J^evaderent, postquam has Asphaltites lacus ebibisset. At '■inculcandum iisdem, neque amoenitatem Armenix > 9“Tigris & Euphrates alluunt; neque rigua & ubertatembite Felicis, quam praeterfluunt Philon & Gehon, ad uratem & amoenitatem accedere Paradisi ac Terra' sanft» > 9perducendi erant : cum dispertita eiset in quartior aamoenitas illa, quam unus per se Jordanis integram exiu®Aquis irrigua regio Israelitis semper in votis suit- ut ex otis locis constat Exodi, Numerorum, ac Deuteronoff®- ■“
ob rem amoenissimi fluvii facta hic a Mose mentio
est.-cu»'
§. 4 -
Absolvitur explicatio versus decimi
capita.
Dividitur in quatuor
Dividitur. Hebraice est "HS* ippared : qua: tertiapersona est singularis masculini in futuro Niphal, hoc est,insuturo verbi passivi: quemadmodum Gen. XJII, n. estITIE* ipparedou , tertia persona pluralis ejusdem ge-neris ac temporis ; ubi Vulgatus Interpres scripsit, divisiqiusunt: quoniam Hebr»i persiepe suturo utuntur pro pr»teritotempore vel pr»senti. Hoc autem loco nihil intererat, sivedivisus :efl scriberet, sive dividitur : cum sacer Scriptor Mosesvellet intelligi, rem a se narrari, qualis eilet reipsa > & qua-lis ab omnibus esse nosceretur, cum h»c litteris proderet.Neque alia de causa usus est Vulgatus Interpres verbo proden-tis temporis , quam quod probe nosset, Mosem hoc loco do-cere , & quid stante Paradiso, & quid sua adhuc artate cerne-retur. Itaque illud pvrctcnto imperfecto expressit, istud prü-fend tempore. Et fluvius EG R E D [ E B AT KR de loca vo-luptatis AD IRRIGANDFM PARADISUM, qui indeDJP'IDITUR in quatuor capita. Quod fi Mosis ipsius tem-poribus Paradisus , sive Paradisi amoenitas non divideretur,imperfecto praeterito tam illud exprimendum fuit, dividebatur,quam quod praecellit, egrediebatur ad irrigandum Paradisum.Itaque Graeca lectio minus est accurata , qua: verbum utrum-que in praesenti ponit : Thmaftss A E KUOfetetai
i% 'EA/! , ■milacis t Ttaaßidesirov ’ ixctStv eic
At quisquis vertit, dividebat se ,. is nec Grammaticae He-braeae leges observat, dum verbum Niphal vertit per Hith-pael; & a Mosis sententia longe aberrat, qui rem suis adhuctemporibus exstantem vult hoc verbo intelligi > non qua: pri-mis illis dumtaxat diebus exstitisset. Consultissime igitur Vul-gatus Interpres vertit dividitur , & post illum etiam XantesPagninus: Et inde dividitur , inquit, O* est in quatuor capita :non autem , ut aliis perperam placuit, & erat. Aliquid enimcerte tunc superfuisse de pristina Paradisi amoenitate, cum h»cscriberentur a Mose, hic loeusaperte significat: siquidem illaproponitur ab ipso Mose in exemplum, ex quo judicari pos-sit de amoenitate agri Sodomitici, priusquam hic a Deo vin-dice desolaretur. Gen. xm, Io. Elevatis itaque Lot oculis,vidit omnem circa regionem Jordanis , qua universa irrigabaturantequam subverteret Dominus Soiomam iis Gomorrham , sicut Pa-radisus Domini , b ficut Aegyptus. Nihilo minus, inquam, opor-
tet tunc exstitisse
vestigia
amoenitatis Paradisi .
quam erat
Aigypti amoenitas ante oculos, siquidem utraque ex »quo mexemplum proponitur.
Qui verbum illud , dividitur, aliter interpretati sunt hacte-nus , nemini erudito, ac ne sibi quidem ipsis fortassis satisfe-cerunt. Existimarunt enim illi, sive fluvium Paradisi, post-quam ex eo egrellus eilet , perfunctus rigationis officio .- liveJordanem ipsum , postquam in Asphaltiten so lacum immer-sit ; terram subire , & aquas luas in venas quatuor statim ibidispertire, & in totidem fluviorum capita occultis sub terrammea .ibus derivare. Atqui profecto res est ea prorsus incredibi-lis : cum & in Arabicum sinum, qui proximus est, elabiaquas Jordanis multo verisimilius sii; ct, quod est magis consi-deratione dignum, sit illa quae fingitur aquarum Jordanis subterris partitio hujusmodi, ut nec consignari eam litteris a sa-cro Scriptore , nec sciri ab Israelitis quidquam attineret,etiamsi vera foret: & si se condit in terras amnis aliquis , exquo capita quatuor illa cmicent, non inde ubi so condit , sedlonge inde ex subterraneo aquarum specu, unde emergir,dividi dicendus eilet; nec denique verisimile sit, quatuor.illaflumina, Tigrin, Euphratem , & alia duo , in siiis qu»quecapitibus »quare dumtaxat quartam partem Jordanis , qua-lis quantulque est, ubi irrigat Paradisum. Euphratem certea suis magnum principiis esse perhibet testis «imirlijj , jam an-tea laudatus , P. Philippus Carmelita , in Itinerario Orien-tali, pag. 14 > ■ uhl & ligrin refert infiiofere prmcipio moeniaDiarbektr nobilis in Mesopotamia civitatis alluere.
Narrat quidem Plinius , libro V I. fest. xx X 11 . eile Ara-bi» mediterrane» oppidum Uranmmal , juxta flumen , per quodEuphratem emergere putant. Sed dum eo verbo utitur, putant ,id sibi videri incredibile profitetur. Quin etiamsi fieri istud
alioqui ad peccatum Ad» narrandum nihil illa pertineret. ^tis enim fuisset commemorari lignum Ad» alterum Lfuisse ad vescendum, vetitumque eidem alterum. . nliIn quatuor capita. Hoc est, in quatuor initiaUnde postea subjicit Moses : Et nome» fiuvii fecundi: 1 ’’ eVero fluminis tertii : Fluvius autem quartus. Capitaquatuor idcirco a Mole commemorantur, ut diximus »9^niam doceri vellet Istaelitas, terram illam , in quamcturus cos eilet , sedem olim Paradisi suille, atque etiam ^eile : pr» qua non esset alia sive ad Aquilonem ,ubl Do , 0 „Euphrates fluunt; sive ad meridiem desideranda, ubi& Phison Arabiam Felicem circumeunt: siquidem nonrent e» regiones nili suam lingul» partem amoenitatis 1qu» collecta & integra effer in loco voluptatis, & in 1 3so , hoc est , in parte Terr» sanct». Alioqui nihil mag 1S ^nebat fieri hoc loco mentionem Tigris & Euphratis, ^rumque fluviorum , quam Sequan» vel Rheni; nili h° cscs spectavit, dum scriberet. At horum ille mentione® ^circo facit, quoniam probe scirent llfaelit», amam®pr»dicari regiones, quas amnes isti in suis capitibus allues ^& essent iidem amnes pari intervallo ab eo loco rem orlquo Moles dictabat Genesim , atque hoc in primis cap®Lj.Paradiso : ita ut essent bini, Tigris & Euphrates ,
Ionem, comparate ad eum locum ; ad Austrum vero, I& Gehon. , 0
In quatuor autem capita , sive fluviorum initia, dixit ^apposite , ne totos integrofque fluvios intelligerenius, 9?^,;quantique se in mare exonerant, receptis multis aliis a®nsed quales in ipso fui cursus initio & capite sunt, vel mthun, antequam aliis fluminibus augeantur. Nam Tig ris ^te ubi celeriter fertur, jam non est ibi amoenus , sed C pi: I1 iocaput dumtaxat, ubi tardior fluit, quemadmodum ex I 1dicemus inferius. De amoenitate /Egypti cum irrigatur a 1 ,
nihil similiter dicit hoc loco; quoniam eam dumtaxat * ‘nitatem pr»dicat, qu» similis eilet amoenitati fluvii p cr l . ^diliim labentis, hoc est , amoenitati fluvii circa inimitn ^sive caput. Caput autem Nili quodnam aut ubi terra®® ^set, erat tunc incompertum ; nec nobis ipsis, nisi ^Christi ipso decimo septimo jam adulto, paulo ante n ot»ratem, innotuit. (},
Quatuor capita, in qu» dividi fluvius dicitur »W«»ex ipio Paradiso , dicere Tigrin esse & Euphratem; lta '''ps-ilis duo censeantur , quos habent ambo alveos, lonZePquam conjunctis aquis immeent in Paradisum ; (quemP 1 ®^,rea scriptores isti in Babylonia collocant.-) alia vero ^alvei illi sint, per quos mari iidem amnes illabuntur, P jquam iterum se diffiderunt extra Paradisum; & h° r , un ' ö lisPhilon , alteri Gehon nomen tribuere; sive iste occi“ ensit, alter orientalis, ut Calvino , ac deinde Scahg er ° ‘ oC .cuit, aliisque : sive e converso Gehon orientalis dica 1 ®,^cidentalis Philon: est hoc dicere, Sequanam prox®®^.quam Parisios subeat, accepto jam amne Matrona, . Kvidi m quatuor capita fluviorum ; quorum duo sint Seflita^ ^
Matrona leucis supra Parisios duabus m unum am/e®^,;;,confluentes; duo alia , alvei duo, quos idem fluviu?sive ad Pontem Mari» qui dicitur , sive ad Pontem/ 10 0■quantumvis nullum aliud quam Sequan» nomen uttifiUalveo vel fuerit aliquando, vel etiamnum fit. Quod »secto, si quid umquam fuit, dictu absonum. Ne® 0
e 0
aut confluentes amnes duos, ubi confluunt, ibi cap/ arum elfe si dixerit; aut brachia > in qu» so rursum h®nis unus, capita duorum amnium nuncupaverit ; lstiapud cordatos fidem. . ^ sii'
Quod si Paradisus ad alveum situs est, quemTig 1 '^ ^ j 0 .phrates simul efficit, ut isti volunt, hoc «st, intercum , ubi hi duo fluvii consociantur ; cumque, ubifluenta, antequam in sinum Persicum se evolvant, a tseparantur; quorsum hic , amabo, mentio fit a Mose stibii*capitum ; si nihil ea sunt aliud , quam amnis unus e ^ ( }exsistens jam a multis supra leucis , & idem unus p® ^ 0paliiuim millia rursum se findens ? Nulla profectocommemorandi sive confluentem illum, sive ;hanc^ lU rtSatis omnino fuisset dici, fluvium quo Paradisos j/'Euphratem & Tigrim elfe , ubi unum efficiunt alveu® ’‘0O'quam mare subeant. Cetera essent plane superfluadantia, nec digna proinde sacro Scriptore. At fi®? „ 0 iVflumina quatuor diversa, magna causa aliqua tU jg£ l1 'existimari, quamobrem & nomina eorum indicar® 1tus. Phisonem vero tam esse distinctum flumen s