I

7 oS C. PLINII NATUR. HISTOR.

noque & 35 Helvico generibus non pridem illustrata. Atque ha:c .Virgilii vatis aetate' 1 ist'* cognita , a cujus obitu 36 xc. aguntur anni. Quid quod insertae castris summam rerum ist 1 'periumque continent 5 37 Centurionum in manu vitis, 38 & opimo praemio tardos ordist eSad lentas perducit aquilas, atque etiam in delictis 39 poenam ipsam honorat. 40 Nec st 011z vineae oppugnationum dedere rationem. Nam in medicaminibus adeo magnum obtinesttlocum, ut per fele 41 vino ipso remedia sint.

Cap. ir. IV. Genera vitium numero comprehendi poste unus existimavit Democritus , 1 cunctasibi Graeciae cognita profestus. 2 Ceteri innumera atque infinita este prodiderunt , qupclverius apparebit ex vinis. Nec omnia dicentur, sed maxime insignia: quippe qua: totidemio paene sunt, 3 quot agri. Quam obrem celeberrimas vitium , aut quibus est aliqua proprie'täte miraculum, ostendisse fatis erit.

x. Principatus datur 4 Ammineis propter firmitatem , 3 senioque proficientem vimejus utique vitam. Quinque earum genera : ex iis germana 5 minor acino, melius de-florescit, imbres tempestatesque tolerat: 7 non item major , 8 sed in arbore, quam ist15 jugo, 9 minus obnoxia. 10 Gemellarum , quibus hoc nomen uva: semper geminae dede-re , asperrimus sapor, sed vires praecipua;. Ex iis minor austro laeditur, ceteris ventis ali-tur, ut in Vesuvio monte , Surrentinisque collibus. In reliquis Italis partibus a non nisiarbori accommodata. 11 Quintum genus lanatae, 12 ne Seres miremur aut Indos, adeolanugo eam vestit: prima ex Ammineis maturescit, ocystimeque putrescit.

20 2 . 13 Proxima dignitas Nomentanis rubente b materia: quapropter quidam rubellas ap*

Interpretatio.

a Nonnisi arbori. ] Nonnisi ut scandat arborem vitis ea idonea est.b Materia. ] Ligno vel sarmento rubente.

N O TI.

seq. Ex ea laudatur lib. 23. fect. 24. vinum quod sponte natu-ra sua picem refipit, picatumque appellatur. De eo vini gene-re Martialis, lib. 13. Epigr. 107.

hac de vnisera veuijje picata Vienna

Ne dubites : mißt Romulus ipse mihi.

Pllltarchus quoque loc. cit. (fu 'j d bltvvav FaXa-nac d

marirnc oty<^ vtmc Tifeceßp®- vztro Tr

T aualati. Uvalu incola; vocant, Raifin de lizire, ou de Dau-phine'. Vidimus in Horto Regio.

3f. Helmco. ] Quod & Helvenacum appellat lib. 23. fect.24. ab Alba Helvorum , de qua diximus lib. 3. fect. ;.

3 6. XC. aguntur anni. J Igitur erralfe Donatum necefieest, qui Virgilium obiifle alleverat anno V. C. DCCXXXV.decimo Calend. Octob. C. Sentio Saturnino, Q^LucretioVespillone Cofl. Scripsit ha:c enim Plinius anno DCCCXXX.Tito Vespasiano sextum jam Consule, uti ex ipso liquetaperte, ita prodente , fect. 3. libri hujus, & lib. 28. fect. 3.Est porro Plinius alias, ut sepe vidimus, in signandis an-norum ac temporum epochis, supra fidem diligens & ac-curatus.

37. Centurionum. ] Vitis Centurionum insigne fuit : hac-plectebant eos qui plagas merebantur: quod pigre & len-te nimis Aquilas sequerentur. Spartianus in Hadriano ,pag.5. vitem simpliciter accipit pro Centurionatu : Nulh vitem,inquit, nifi robusto C“ bona fama daret. Et Juvenalis , Satyr.14. verf IA3.

Aut vitem posce libello.

Hoc est, Centurionatum posce libello supplici. quem por-rigas Imperatori. Livius in Epit. lib. 57. de Scipione Afri-cano : Quem mil/ttm extra ordtnem deprehendit , fi Romanus ef-fiet, vitibus: fi extraneus, virgis cecidit. Caffiodorus , lib. 7.Variar. in formnla Principis Dalmat. epist. 22. Tu vitem te-nes improbis minantem. Et in actis Martyrum, B. MarcellusCenturio Martyr : Ecce projicio vitem. Centurio quidam apudTacitum, Annalium primo, militaribus facetiis Cedo alte-ram dictus, quod fracta vite ir) tergo militis , clara voce al-iferam j ac rursus aliam poposcerat.

38. Et opimo. ] Praemium fuit fortitudinis opimum vitis,qua; tradebatur iis, qui Centurionatus munere & honore do-nabantur. Eadem tardos alioqui mortis metu milites ad suasigna cogebat. Lipsius lib. 2. de milit. Rom. legit - Ut as aqui-las. At M S S. omnes , lentas. Forte , elatas.

3 >7 Poenam... . honorat. ] Quoniam cives tantum Romanivite caederentur, uti ex Livio proxime antea diximus.

40. Necnon vinea. ] Vinea in re militari machina fuir,tabulatis cratibufve constrata, quae subjectis rotulis impel-lebatur , cujus tecto muniti obsidentes , murorum funda-menta subruebant. Dicitur autem vinea, a similitudine il-lius vinea;, qua; jugata dicitur, & in tectum attollitur.

., 41. Vino ipso. ] Ita libri editi, & Reg. 2. vel vino quo-

que ipso, inquit, vites prosunt: cum sit alias tardum dictu,phtribusiie id prosit, an noceat, ut dicetur lib. 23. fect. 1 <?.

Sest. I v. i. Cunela sibi Gratia, jj Non tauusn gentium si-

mul exterarum, quas Plinius nihilominus hic quoque corti-plectitur. Cave eos audias qui contra librorum omnim«fidem , eunda sibi egregie , hoc loco reponunt.

, 2. Ceteri innumera. ] Signat in primis Virgilium , cujushi noti versus, lib. 2. Georg, verf 103. de vitium generibus:

Sed neque quam multa species , nec nomina qua fini *Est numerus, neque enim numero comprendere refert .Quem qui scire velit, Libyci velit aquaris idemDiscere quam multa Zephyro turbentur arena , &C.

3. Quot agri. ] Habet istud etiam Theophrast. lib. 2. hiß'cap. 7. & Columella , lib. 3. cap. 2, pag. 88.

4. Ammineis. ] Virgilius ,hb. 2. Georg, versi 97.

Sunt etiam Amminea vites , strniifflma vina.

A regione nomen habent, in qua nate primum,ut dice-mus in Notis & Emend. num. V. De his multa Columella;,lib. 3. cap. 2. pag. 84.

5. Senioque. J Vetustate vim meliorem acquirunt.

6 . Minor acino. J Vide Notas & Emend. num. VI.

7. Non item major. ] Columella,loc. cit. de Ammineis'•Duas germanas cognovimus .... quorum minor , . . longe pracedftmajorem, quia imbres KT ventos fortius patitur : nam major cele-riter in flore corrumpitur , LS- magis in jugis , quam m arbo-ribus.

8 . Sed in arbore. ] Cum arbores sicandit. Quam in jugopolitam Latini, Galli vocant, en treille. Jugata vinea dictaest a similitudine militaris jugi, quod ita "fiebat, ut dua-bus defixis in terram hastis , tertia siuperligaretur.

A- Minus obnoxia. ] Imbribus , tempestatibusque.

10. Gemellarum. J Et hi’ quoque, ut germana', bifariamdividuntur: altera enim major, minor altera. Columella,pag. 8 5. Verum G" alia dua gemina, qua ab eo quod duplices uvasexigunt , Gemella vocantur , austerioris vini, sed aqua perennis .Earum minor vulgo notißlma : quippe Campania celeberrimos Ve-suvii colles Surremimfque vestit. Hilaris inter astivos Eavonii fla-tus .- Austris affligitur. Ceteris itaque partibus Italia non tam vi-neis quam arbusto est idonea, &c. Meminit harum etiam ifi-dorus, lib. 17. Orig. cap 5.

11. Quintum. ] Columella, loc. cit. Lanatam quoque Atfi-mineam quidam maxime probant, qua hoc Vocabulum non ideeusurpat, quodsola ex omnibus Ammineis, verum quod pracipue ca-nescit lanugine. Sane boni vini,sed levioris, quam superiores. Cre-bram quoque materiam fundn, atque ideo propter pampini denfijtatem fiepe parum reste deflorescit, eademque maturo fruflu celeri-ter putrescit. Apud Isidor. loc. cit. Lagana pro lanata perpera!«scribitur.

12. Ne Seres miremur. ] Quorum lanigeras arbores mirarifumus lib. 6 . fect. 20. Indorum libro 12. fect. 21.

13. Proxima. ] Et ha;c sunt apud Columellam, loc. cit-Nomentana vini nobilitate subsequuntur Ammineas , fecunditatepreveniunt .... Sed earum quoque feracior e- minor, cujus iZfo-lium parcius finditur , V materia non ita rubet, Ut Ammineisa quo colore rubelliana nuncupantur : eademque facinia , quodplus quam cetera , facis afferunt. Nomentana uva laudatur *

pellavere