/
LIBER DECIMUS OCTAVUS. ioi
, Punico bello bis Consul, aiebat , neque fecundissimis locis insalubrem agrum parandum,neque effetis saluberrimum. Salubritas loci non Iemper incolarum colore detegitur, quo*niam astueti etiam in pestilentibus durant. Praeterea sunt quaedam partibus anni salubria:nihil autem salutare est a nili quod toto anno salubre. * Malus est ager, cum quo domi*nus luctatur.» Cato inter prima spectati jubet, ut solum sua virtute valeat, 10 qua dictum jest politione: 11 ut operariorum copia prope lit 3 oppidumque validum: ut navigiorumevectus vel itinerum: ut bene aedificatus & cultus, in quo falli plerosque video. Segnitiemenim prioris domini pro emptore este arbitrantur. Nihil est damnosius deserto» Itaque Cato, De bono domino melius emi, nec temere contemnendam alienant disci-plinam: agroque, ut homini, quamvis quaestuosus (it, (i tamen & sumptuosus, u non jomultum supereste. 14 Ille in agro quaestuoiistimam judicat vitent: non frustra, quoniamante omnia de impensae ratione cavit. Proxime hortos riguos: nec id falso, li su °PP ldo sint . 15 Et prata antiqui parata dixere. 16 Idcmque Cato interrogatus, quis esset cerni i-mus quaestus, respondit, si bene pascas. Quis proximus? Si mediocriter pascas, ummaomnium in hoc spectando suit, ut fructus is maxime probaretur, qui quam minimo izimpendio constaturus esset. Hoc ex locorum occasione aliter alibi decernitur. 17 Eodern-que pertinet, quod agricolam vendacem esse oportere dixit. Pundum in adolelcenua con-ferendum line cunctatione, aedificandum non nili consito agro: tunc quoque cunctanter,optimumque est ( ut vulgo dixere ) aliena insania früh sed ita, ut villarum tutela non ntoneri. 19 Eunt tamen qui bene habitet, fopius ventitare in agrum: frontemque domini 20plus prodeste quam occipitium, non mentiuntur. _ ,
V 11 . 1. - Modus hic probatur, ut neque fundus villam quaerat, neque villa fundum. C ap. Yl
Not-J.
tfseti sit, si vel saluberrimus fit , parandum. Quod d t d' us _f t ‘'*' ts _ s'*agricolis majore citm auclontate suadebat peritus ttjn. «m ,
«,« pestilentis simul o- exilis agri *«»/»# 'Ehistoria. De eo multa Seneca, lib. de Consol. ad e v. .pag. -811.
7. Punico bello. "] PiitllO- 0
8. Malus est ater. ] Columella, lib. 1. cap. 3 - f a S-
9. Cato inter. ] Catonis verba, loc. Clt. As* bonum calumhabeat, ne calamitosum sict : solum bonum sia
10. L- QJ'° P ro5iime £ & v’el quo di-
ta amnem, aut mare, iterque commodum,X - J
«um est lib. 17 - fest. 3 agrum optime suum cite oportere,
11. ft operariorum. ] Cato , loc. Clt. m ...
ix. I taste Cato. ] Loc. ck. Caveto ahenam dtsaphnam U
»ere contemnas. De domino Uno colono , bonoque ad si < ^lius emetur. .. . rideto, quam nummi instrumenti , simj t «nefiet. Scito idem agrum , quod hominem , quamus quajtuo
fiet , si sumptuosus erit , relinqui non multum.
rz. No,; multum superesse. ] Post factas impensas nontum supereste fructuum , & quxltus. .
14. Ille in agro.] Cato,loc. clt. Varro, lab. I. dc ^ r ^7. Cato quidem , inquit, gradaum«st.ru», meliorem dsat este m novem dijertmtmbus : quod sit prmmt.
vincat pofßiit efle bono vino multo : fecundus - )0 . .
irriguus : tertius, ubi sali fla : quartus, ubi oliveta: quintus, ubif ratum ; fixius , ah i campus yVsir»entayD« : fiptimus , » * _ Cvt ^ßva: oCavus , ubi arbustum: notius , ubi glandaria silva. Scrofa.Scio, mquh , scribere illum : sed de hoc no» consintumt omne. ,quod alii dant primatum bonis pratis, ut ego quoque: a quo anliqui prata parata appellarunt , &C.
M - fi* prata . parata. ] Quod protinus essent parata, in-
quit Colum. I. i. de ve ruft. cap. 17. pag. 74 -
borem desiderarent. Vel quod paratus & annuus nt tue teri*
fetus : nam & idcirco fenum quoque pratorum , auctore te Ito ^
a fenore est appellatum , quando idtp/um manens, quotannis no-vum parit.
16. idemque Cato. ] Refert id quocJUe Columella, lib- ■pag. 108. in praefatione: Vt etiam .inquit, M-Cato cndtitt,qui consulenti quam pariem rei rustica exercendo celeriter loeupetari post et, respondit , fi bene pasceret: Rursusqne interroganti quudeinde faciendo satis uberes frttflus percepturus estet, affirmavit *fi mediocriter pasceret. Refert hoc ipsum Tullius, lib. 1. deOssic. num. 88.
17. Eoiemque. ] Cato , lib. de re ruft. cap. a. Patrem fami-
luu vendacem , non emuccm eße oportet, Et;. paulo ante frendat
oleum .... vinum > frument umque quod supersit. P’endat boves ve-tulos, &C.
18. Pundum. 3 Verba Catonis plena elegantia?, lib. de renist, cap. 3 ' Ertm« adolescentia patrem familia agrum confirerestatimstudere oportet: adificare diu cogitare oporlit .' co.nscrere co-gitare non oportet 1 sed facere. Vbi atat accessit ad allitos XXX ET.tum adistcare oportet i fi agrum consitum habeas.
19. Eum tamen. ] Cato , cap. 4. R k s* si reile habitaveris ,
libentius C 7 * fictius ventes t Pandus melius erit; minus peccabi-tiir , firuiius plus capies. Frons occipito prior , hoc eit , pa-tior , meliorque. Sic ille Persa apud Xenoph in Oeconom.pag. 874 interrogatus , qua res potistimum (aginaret equurri,respondit, Oculus domini, ftan-ons dtpsitA/esif. lkstive utiemper, Phxdrus , lib. x. fab. 8.
C roi« nemorosis excitatus latibulis,pq venatorum fugeret instantem fugam ,
Circo timore proximam villam petit,
Et opportuno fe bovili condidit.
Hic bos latenti: Quidnam voluisti tibi tInfelix ultro qtn ad necem cucurreris ,
Hominumque teflo spiritum commiseris ?
At ille supplex : Vos modo , inquit, parcite,
Occasione rursus erumpam data.
Spatium diet nolhs excipiunt vices,
Frondem bubulcus adfiert , nec ideo videt.
Eunt subinde Ci" redeunt omnes rustici.
Nemo animadvertit: transit etiam villicus,
Nec ille quidquam sentit. Tum gaudens ferusBobus quietis agere capit gratias,
Hospitium adverjb quod prostiterint tempore.
Respondit unus: Salvum te cupimus quidem >
Sed ille qui oculos centum habet, fi venerit,
Magno in periclo vita vertetur tua.
Hoc inter , ipse dominus a cana redit:
Et quia corruptos viderat nuper boves ,
Accedit ad prose pe ; Cur frondis parum est ?
Stramenta desunt f tollere hac araneaQuantum esi laboris ? Dum firmatur singula ,
Cervi quoque alta conspicatus est cornua ;
Quem convocata iubet occidi familia,
1 'radamque tollt. Hac fignisicat fabula ,
Dominum videre plurimum in rebus suis.
Sic Columella, lib. 1 cap. 1. elegantes. Ac ne ipsa quidemprafidia .... tantum pollent, quantum Vel una pro senti a dominiqu.e nisi frequens operibus intervenerit, ut in exercitu cum abestImperator , cunila cessant officia : maxtmeque reor hoc significati •lern Panum Magonem suorum scriptorum primordium talibus auspi-catum sententiis: Qui agrum parabit, domum vendat \ ne maliturbanum , quam rusticum larem colere. Cui magis cordi fuerit ur-banum domicilium , rustico pradto non erit opus. Et lib. 4. cap.18. Oculi vestigia domini, res agro saluberrima.
Sefh V 11 .1. Modus hic. ] rEdificandi videlicet. Cato, c. 3.Ita adisices , ne villa fundum quxrat, neve fundus villam. SlC &Columella, lib. 1. cap. 4. cx Catone. Qiiarrit fundus vil-lam , cuni villa minus magna est , quam inodus fundi postu-lat. Quanit villa fundum, cum major est villa : qua; tuen-da clt sumptu majore. Ita fere Varro , lib. 1. de re rast.cap. x 1. Villam hoc loco urbanam intelligc, hoc est , eampartem , quam ruri dominus sibi recepit: qua quia elegan-tius instrui lolct, urbana dicitur, quasi urbani nitoris. AUiasion de campagne.