* CaputXVIII.

C. PLINII NATUR HIS TOR.

est, in quatuor angulis segetis detofla: mirum dictu: ut omnino nulla avis intret. Muresabiguntur cinere musteke, vel felis diluto, & femine sparso IS vel decoctarum aqua. Sed'redolet virus animalium eorum etiam in pane. 16 Ob id feile bubulo femina attingi uti-lius putant. 17 Rubigo quidem, maxima segetum pellis, lauri ramis in arvo defixis , trau-5 lit in ea folia ex arvis. 18 Luxuria tegetum calligatur dente pecoris in herba dumtaxat: &depasta: quidem vel saepius, nullam in lpicainjuriam sentiunt. 19 'Retonlarum etiam se-mel omnino certum est granum longius fieri, led inane castumque, ac latum non nal-ci. 20 Babylone tamen bis secant, 2t tertio depascunt: a lio qui folia tantum fierent. Sicquoque cum quinquagelimo fenore melles reddit 22 exilitas soli: verum diligentioribus10 23 cum centesimo. Neque est cura difficilis: quam diutissime 24 aquari gaudet, ut praepin-guis & denla ubertas diluatur. 25 Limum autem non invehunt Euphrates Tigrifque, lientin ffigvpto Nilus. 25 Nec terra ipla herbas gignit. 27 Ubertatis tamen tanta: sunt, ut se-quente anno lponte 28 restibilis fiat leges, 29 imprestis vestigio feminibus: qua: tanta solidisterentia admonet terrae genera in fruges describere.

1 i X L V 1 . 1 Igitur Catonis haec lententia est: I11 agro crasso & laeto frumentum feri:

li vero nebulosus lit idem, raphanum, milium, panicum. 2 In frigido & aquoso priusterendum, postea in calido. 3 In solo autem rubricoso vel pullo, vel arenoso, ii non llcaquosum, lupinum. + In creta & rubrica , Sc aquosiore agro adoreum. 5 In licco Se nonherboso, nec umbroso, triticum. 6 In solo valido fabam. Viciam vero quam minime in20 aquolb herbidoque. Siliginem Sc triticum in loco aperto editoque, qui Sole quam diu-tiis, me torreatur. Lentem in frutectoso Sc rubricoso , qui non lit herbidus. Hordeum innovali, & in arvo, quod restibile postit fieri: trimestre, ubi sementem maturam facerenon postis, Sc cujus crastitudo fit restibilis. 8 Subtilis Sc illa lententia : Serenda ea in te-nuiore terra, qute 9 non multo indigent luceo , ut cytisus : 10 &, cicere excepto , leguini-25 na qua: velluntur e terra, non subsecantur. Unde & legumina appellata, quia ira leguntur.11 In pingui autem, qux cibi fiunt majoris, ut olus, triticum, siligo , linum. Sic ergo tenuesolum hordeo dabitur: minus enim alimenti radix polcit: 12 lenior terra, denliorqne tri-tico. 13 In loco humili far adoreum, potius quam triticum , feretur: temperato, Sc triti-cum, Sc hordeum. 1+ Colles robustius, led minus, reddunt triticum. 15 Far Sc siligo, Sc30 cretosum, & uliginosum solum sortiuntur. * 15 Et frugibus ostentum semel ( quod equi-dem invenerim ) accidit, 17 P. /Elio, Cn. Cornelio Cois quo anno fu peratus est Han-nibal : in arboribus enim tum nata produntur frumenta.

X L V II. Et quoniam de frugum terrxque generibus abunde diximus, nunc de aran-

Not^.

pitur instquentibus aßivis fccilatibus CST caloribus.

1 5. yi'l decoSlarum. ] Mustela’ & felis.

16 . Ob id solle. ] Sic radices arborum feile taurino obli-ni auctor Geopon. jubet, lib. io. cap. ult. ut nec senescatcito , nec vermes producat. Apuleius ibidem, lib. 13. cap.j. feile bubulo semina illinit, ne mures attingant.

17. Ru bin. ] Apuleius in Geopou. lib. 5. cap. 31. pag.I^O. *E/v oets>vi;f /v T'4 dpdpte u.Xud'us ßaX jjr, pat-rußocivoirtic adrui rji ßXolßn » 's ipooliri, Si lauri ramos in arvumprojeceris > transit in ijfis rubiginis noxa.

18. Luxuria ferctum. ] Sunt luee & apud Theophr. lib. 8.hili. cap. 7. descripta ex Virgilio, lib. 1. Georg. v. 111.

Quid qui ne gravidis procumbat culmus arijhs,luxuriem segetum tenera depascit in herba,

Cum primum sulcos .equant Jata ?

l§. Retonfarum. ] Theophr. loc. cit.

20. Babylone. ] Theophr. loc. cit.

21. Tertio depascunt. ] Hoc est, in segetes pecus immit-tunt: ml 'adßara 6w«(p«eViv. Sic enim caulem mittit, alio-quin foliis tantum luxuriat, pu»,o^-je 7 . Theophr.

22. Exilitas fili. J Ubi maxime exile lblum, & leviter cultum.

23. Cum centefimo. ] Theophr. r/ntvw) 7 /aj UJ.>.X e k ^7«-

fftiUtvot f » * Tois ‘j , k

24. Aquari gaudet. ] Nempe solum , quod cum per secrastimi ac pingue lit, dilui copiosa aqua nccelse eis VideNotas & Emendat. m,m XIII.

2j. Limum autem. ] Theophr. loc. cit.

2 6 . Nec terra. ] Theophr.

27. Vbertatis. ] Theophr. loc. cit.

28. Refiibibs. ] Seges restibilis ager appellatur, cujus fe-cunditas non uno anno exhausta, in sequentem etiam an-num perseverat, etiam si segnius aretur.

2<?. Impressis vestigio. ] Vel conculcatis, inquit, depref-sisque seminibus: ut eum exerc>" transeunte dcculia lemi-na in terram corruunt. Iheophr. loc. cit.

Sed. X I. V I. I. Icitur Catonis. ] Cap. 6 . pag. 12.

r. In frigido. ] Vide Notas & Einend, num. X IV.

3. Infilo. ] Cato,cap. 34. pag. 31.

4. In creta. ] Cato , loc. cit.

}. In fiat, ] Cato, loc cit.

6. In solo valido. ] Qu.r deinceps sequuntur , sunt & apudCatonem, cap. 3;. pag. 31. usque ad ea verba, Subtilis C 7illa sententia.

7. Quod restibile. ] Quod anno etiam sequente ferrefruges postit.

8. Subtilis. ] Varronis sententia, loco mox citando, SCauctoris Geopon. lib. 2. cap. 10. pag. 4 9.

9. Non multo ... -succo. ] Succum & Plinius & Varro ap-pellant alimentum quod seges ad mutitionem attrahit, fu-gitque e terra. Tp«$ij» appellat Theophr. lib. 3. de causis,cap. 16. pag. Z9I. A» stis stj iXccrlov®-' Uq Y.utyofircf.o dsov'Jrpotpiif ■ ai p xXeiov®- H mti&tufost&t. Plinius cti.unmox abum vocat.

10. Et cicere excepto. ] Hatc leguntur & apud Varronem,ut dicemus in Notis & Emendat, num. XV.

11. In pingui. ] Varro, lib. 1. de re rust. cap. 23.

12. Lenior terra. ] Magisque tractabilis. Vide Notas &Emcnd. num. X V I.

13. In loco humili. ] Atque adeo humido : nam in locadeprella aqua: conliuunt. Colum, lib. 2. cap. 6. pag. 49-Trilicum autem ficco loco melius coalescit: adoreum minus infesta-tur humore. Et Varro lib. 1. cap. 9. Itaque periti sn loco humi-diore far adoreum potius ferunt. Quare videndum an in con-textu Pliniano humido quoque lincerius fuerit. Nam tem-perato , quod proxime loquitur, non humile, led huinidumopponitur. M S S. tamen omnes, humili.

14. Colles. ] Colum, lib. 2. cap. 9. pag. 52. Colis enitrbquamvis robußius aliquanto , minus tamen tritici reddit.

I;. Far cr fihgo. ] Colum, loc. cit. Densa , cretofiquc > C 7uliginosa humus > siliginem & sar adoreum non incommode alit.

16. Et frugibus ■. . .fime!. ] At etiam postea, quo tempo-re in Numantia res male gelte, Bononiae fruges in ar-boribus natas refert Julius Obscq. cap. 85. pag. 45 I tc 'rumque , cap. po. pag. 4 9. Et Julius Capitolinus m AntoninoPio, inter ostenta, pag. 20. Hordeum, inquit , in Mafia ">culminibus arborum natum eß.

17. P. JE. lio. ] P. /Elio Iteto , Cn. Cornelio Lentulo Coll-anno Urbis PLUI, quo finitum elfe bellum Punicum fe-cundum, auctor est Livius, lib. 30. pag. 367. victo Han-nibale a Scipione Africano majore.