Cap. X.

5

io

15

Cap. ii.

20

25

30

546

C PLINII. SECUNDI

A T U R A L I S

HISTORIA

LIBER XXXL

I. i; ^ ..., Qjj atilium sequuntuc in medicina beneficia , opifice Natura a

in illis quidem celEmte , & per undas fluctuique ac reciprocos *^ uS 'amniumque rapidos cursus improbas exercente vires : nusquam P°^tentia majore, Ii verum fateri volumus: quippe hoc elementum cCteris omnibus imperat. Terras devorant aqua;, flammas necant, l' caI ^dunt in sublime, & cadum quoque libi vindicant., ac nubium obtcttu 1 vitalem spiritum strangulant: qux cauta fulmina elidit , ipl°cum discordante mundo. Quies elfe mirabilius potest aquis in cado stantibus ? At ili* cparum fit in tantam pervenire altitudinem , rapiunt eo lecum pilcium examina ,etiam lapides: 1 subeuntque, portantes aliena pondera. Exfiem cadentes omnium tel _nascentium causa fiunt , prorsus mirabili Natura , ti quis velit reputare ut fruges gtg nal1 ^tur , arbores fruticesque vivant, in cadum migrare aquas, animamque etiam herbis vtQlern inde deferre : justa confestlone , omnes terra; quoque vires aquarum elfe benefisQuapropter ante omnia iplärum potentia; exempla ponemus. Cunctas enim quis m olt:alium enumerare queat ? , -

11. Emicant benigne pafllmque in plurimis terris , alibi frigidx, alibi calida; , ' a ^junctx , 1 sicut in Tarbellis Aquitanica gente, & in Pyrenads montibus , renui intet'

ctis

bi' s

lo discernente. Alibi tepida; egelidxque auxilia morborum a profltentes , & e cimanimalium hominum tantum causa erumpentes. 3 Augent numerum Deorum noini nlU „variis, urbesque condunt, liem 4 Puteolos in Campania . 5 Statyellas in Liguria,in Narbonensi provincia. Nusquam tamen largius quam in Baiano linu , nec pl LirK •auxiliandi generibus , 6 alia: sulphuris , aliae aluminis , alia: lalis , alix nitri, alia: bitu' 1 .nis , nonnullx etiam acida salia ve mixtura. Vapore quoque ipso aliqua: prosunt. Tai ltaque eis est vis , ut balineas calefaciant, ac frigidam etiam in soliis fervere cogant, 7 fi .'in Baiano 8 Polidianx vocantur , nomina, accepto a Claudii Cxsiris liberto. ObD nquoque percoquunt. Vaporant & in mari ipso, qux 9 Licinii Crafii suere: medioN 1inter fluctus exsistit aliquid valetudini salutare.

III. Jam generarim nervis prosunt pedibusve , aut coxendicibus , alix luxatis -ctilve. Inaniunt alvos. Sanant vulnera. Capiti auribusque privatim medentur: oculis v .

1 Ciceronianx. Digna memoratu villa est ab Averno lacu Puteolos tendentibus imp°

a Profitentes. ] Pr.x> se serentes.

Interpretatio,

N o T M.

Sefl. I. I. fatalem spiritum. ] Aerem. Ipse superius, lib. 2.fest. 4 3. varias tonitruum causas atterens: Paße ait repul-su siderum deprelliim , c]ui a terra meaverit, spiritum nubecohibitum tonare, natura llrangulante lbnitum dum rixe-tur, edito fragore, eunt erumpat.

1. SuheuntqM. ] Ascendunt in sublime. Plinius, lib. 1.fest. 63. Aqua subeunt tn imbres, &c.

Sefl. II. 1. Aliln ittufla. ] frigida: juncta: calidis, tenuidiscernente intervallo. Vide Notas & Einend, mim. I.

2. IT in Turbellis. ] Horum oppidum, ut in Geographi-cis diximus, lib. 4 Aqua: Augulla:, live Tarbellica:, GallisAcqs, Gasconibus Da« dicitur. Ab aquis calidis hoc loco sca-turientibus nl nomen invenit, In suburbano reliquia: veterisaqua' ductus : in ipsa urbe in margine fontis aquarum cali-darum lolia marmorea, Romana: ibi magnificentia: veitigia..Vide Oihenartum , in Notitia Valcon. pag. 467.

3 .Audent numerum Deorum .] Sunt enim Dii marini, Neptu-nus, Nereus, Oceauus. Sunt Nympha:, Napa:x, Nercides,

Naiades, aliaque nomina , de quibus Gyraldus, S.', nt ^S |jb-4. Puteolos. ] De eo oppido egimus in Geograp* 11 ’ 3 gcr

3. fest. 9. Nomen id habet sive a puteorum , quibusabundat , frequentia 1 sive , ut nonnullorum °l nl ’ e gr.i'a putore aquarum & aeris , sulphureo semper llS i 1U 11vis. Librum singularem de Balneis Puteolorum & „'fani* 1edidit Scipio Maz.elia Neapolitanus. Baiana balneaCastiodonis eleganter, lib. ef. Epilt. s a 7. P c

;. Statyellas. ] De Aquis Statyellorum, Üb- T.

Aquis Sextiis , eodem libro, lect. 5. / me» >

6. Alia sulphuris. ] Cum aqua in imo transit /rrr a w ,37-bitumen, ant sulphur , ut fuse Vitruvius explicat, j. 8- c - 3 '

7. Qua in Baiano. ] Sic Reg. I. aliique, optime- 3 Jo'

8. Pofidiuna. ] A liberto Claudii, quem Polide'

nem vocat Suetonius in Claudio, cap. 18. ditsifu 11 *'

9. Licimi Crafß. ] Marci Cralli, Romanorum

qui periit in Parthis. -nilis

Seil. 111 . i. Ciceroniana.] De hoc M. Tulli Cic el