666 C. PLINII NATUR. HI STÖR.

siris in Fastis, trientem tereti ni pascit auro & argento , consumentem utrnmque. On*go atque natura ejus incomperta est mihi. Verba ipta de ea re Me lia lac lenis ponam. Ser-viliorum familia habet trientem lacrum , cui lumina cum cura magnificentiaque lacra quot-annis faciunt : quem serunt alias crevisse , alias decrevisse videri, & ex eo aut honorem5 aut diminutionem tam i lix significari.

Cap. xiv. XXXIX. Proxime indicari debent metalla ferri, optimo pestimoque vitae instrumen-to. Siquidem hoc tellurem scindimus, serimus arbusta , ponimus pomaria , vites squalo-re deciso annis omnibus cogimus juvenescere. Hoc exstruimus tecta, exdimus laxa, om-nesque ad alios usus ferro utimur. Sed eodem ad bella, caedes, latrocinia, non cominusio solum, sed etiam missili volucrique, nunc tormentis excusso, nunc lacertis, nunc vetopennato : quam sceleratissimam humani ingenii fraudem arbitror. Siquidem , ut ocyusmors perveniret ad hominem, alitem illam fecimus , pennalque ferro dedimus. Quam-obrem culpa ejus non Naturae fiat accepta. Aliquot experimentis probatum est posse inno-cens esse ferrum. Iu foedere, quod expullis regibus populo Romano dedit Porlenaa, no-15 minatim comprehensum invenimus , ne ferro nili in agricultura uterentur. 1 Et stilo fi' w 'bete intutum , ut vetustissimi auctores prodiderunt. Magni Pompeii in tertio Coniulct uexstat edictum, in tumultu necis Clodianx, prohibentis ullum telum esse in Urbe.

X L. Et tamen vita ipsa non defuit a honorem mitiorem habere serro quoque. 1 An*stonidas artifex cum exprimere vellet Athamantis lurorem 1 Learcho filio prxeipitato t' e '20 sidentem poenitentia , xs, ferrumque miscuit, ut rubigine ejus per nitorem xris relucen-te , exprimeretur verecundiae rubor. Hoc lignum exstat Thebis hodierno die. Est in e<1 'dem urbe & ferreus Hercules , quem fecit 3 Alcon , laborum Dei patientia inductus. Vi-demus & Romae scyphos e ferro dicatos in templo + Mattis Ultoris. 5 Obstitit eademNaturx benignitas, exigentis a ferro ipso poenas rubigine: eademque providentia nihil 11125 rebus mortalibus 6 faciente, quam quod infestissimum mortalitati.

X L I. Ferri metalla ubique propemodum reperiuntur , quippe insula etiam Italiae 1gignente: minimaque difficultate cognoscuntur , ipso colore terrae manifesto. 2 Sed ra-tio eadem excoquendis venis. In Cappadocia tantum quxtlio est , aquae an terrae fiat ac-ceptum, quoniam perfula certo fluvio terra, neque aliter ferrum e fornacibus reddit.

30 3 Differentia ferri numerosa. Prima in genere terrae exlive. Alix molle tantum, plum-

boque vicinius subministrant : alix fragile 6 c xrosum, rotarumque usibus 6c clavis maxi-me fugiendum, cui prior ratio convenit. Aliud brevitate lola placet , 4 clavisque cali-gariis : aliud robiginem celerius sentit. J Stricturx vocantur hx omnes, quod non in ah* 3metallis, a stringenda acie vocabulo impolito. Et fornacum maxima disserentia est: 6 nU "3 § cleufque quidem ferri excoquitur in his ad indurandam aciem: aliqux modo ad deniamdas incudes , malleorumve rostra. 7 Summa autem disserentia in aqua est, cui fubinu

Interpretatio.

» Honorem. ] Ad mitiores usus adscisccrc, exempli gratia, ad statuas , de quibus statim dicetur.

N O T y®.

latus , ac tiiutnphos, qui notantur in Fastis.

Seil. XXXI X I. Et pilo scribere intutum.] Minime tutum.Sic etiam MSS. Sunt qui vetitum malint. Intutum Tacito se-mel , sxpius Ammiano usurpata vox.

Seil, XL. 1. Arißonidas.]

2. Learcho filio.'] Exstat apud Nasonem sabula, lib. 4. Me-tam. vers. 467.

z. Alcon. ] Meminit hujus in Laconicis Pausanias, & Hip-pocoontis filium vocat: Naso quoque , lib. 13. Metam, versi68 3-

Illi fabricaverat AlconMylens , longo calaverat argumento.

Nisi sorte hic Nasonis Alcon argentarius faber est, ab illo fer-rario diversus.

4. Manis l r ltoris. ] In foro Augusti, regione Urbis octava.

5. Obstitit.] Ne lnmc ferro mitiorem honorem vita ha-beret , de quo dictum est initio hujus sectionis , obstititpro sua benignitate Natura , tum inducta ferro rubiginevelut in poenam , tum simili ejus providentia nihil facien-te in rebus mortalibus, quam quod est infestiffimum mor-talitati , & plenum laboris. Quare a mitioribus illis arti-bus ferrum traducendum ad falces, ligones , aliaquc instru-menta , quibus arbusta Ierimus , ponimus pomaria , credimuslaxa, <$re.

6 . Faciente.] M S S. quidam facientis.

Seit. XLI. I. Ilva gignente. ] Vide qua: dicta sunt lib. 3.sect. 12. Servius in illud Maronis, lib. 10. Anieid,

Aß Ilva trecentos ,

Infula inexhaustis Chalybum generosa metallis:

Amplius aliquid apud Plinium lcgille hic rideri queat; li

/tf-

habenda ei fides est : Verba ejus sunt hujuscemodi :li X H A C S T I S Chalybum gencroja metallis : quanto cxfuerit > tanto generosior , hoc est, -noXvyfvos. Hrgo I XHAUSTIS non est una pars orationis : namque dicit I "Secundus: Cum in aliis regionibus effoffis metallis terra fi’* v ‘f . 1apud Ilvam hoc este mirum , Jublata renascuntur , C 7 " rt, p ^iisdem locis effodiuntur. 1 'arro Cf aliud diat , nasci quid.” >ferrum , sed 111 striiluram non pojfe cogi , nifi tranfvetlutn fpuloniam Tuscia civitatem , ipji infula vicinam. Hxc b el '.,

integi

puloniam Tuscite civitatem , ipfi infula vicinam, na.'- ejj>cujus in laudandis auctoribus haud fatis est exploi' aLa

2. Sed,ratio eadem.] Qua? xris explicata.

3. Differentia ferri , &e. ] Traniscripfit hunc locum

fide totidem verbis Isidorus, lib. 1 6 . cap. 20. .

4. Cl.tvifque caligariis. ] Caliga militans limilhma tui ^dabis P P. Capucinorum , sed clavis pra-terea subtus 1Iconem exhibet caliga:, libro lingulari, Dc caliga vCtcNigronius noster , sub finem operis.

5. StrUlur.e.] Stricturam vocant antiqui maffiim fer^ Hic

minam, quod in malfani unam stringitur, ac coa c Ll rCt uIi'Varro accepit, eo loco quem ex Servio paulo ante ^,1mus. Nonio strictura: sunt & scintilla: ferri candentis •Plinio. . fani'

6 . Nucleustjue quidem ferri.] In quibusdam , inquit,cibus femini excoquitur , quod mirillimum est > aC p er iimetalli nucleus, ad indurandam aciem, hoc est , ii 3 ajqiicpartem qua: secat. Sic temperatur id quod barbari C 0Aciarium vocant, de 1 ’acier. Vide Notas & Emendationes»

XXI. . e tj lib.

7. Summa autem. ] Et hunc locum Isidorus cxicnp3 6. Orig. cap. ro.