res

8

75 Petfi Pomponatii dubitationes

lantur à calido, liquefiunt a frigido. ergo uidetur quòd caliditas& frigiditas ſint cauſæcoagulationis, non humiditas& ſiccitas. Dico, quod Aril toteles bene dixit: nam calidinon eſt per ſe coagulare, ſed rarefacerè: neque enim calidum condenſat per ſe: ſeda ſi coagulat, hoc eſt per accidens, extrahendo humidum. ideo abſtinentia humidi eſt cauſa coa-gulationis,& potentia eius eſt lique factionis cauſa: contrariorum enim contrariæ ſuntcauſe: hoc autem eſt uerum ſi ſu ntcauſæ per ſe, immediatæ,& proximæ cauſæ, aliter nonoportet hoc eſſe. Cum autem ſuperius dixit, ea quæ coagulantur à calido, liquefieri à fri-gido: ergo quæ congelantur à frigido, liquefiunt à calido dico. quod ualet conſequentia: ſiarguitur conditionaliter, ut Ariſtoteles loquitur;& arguit: ideſt frigidum inducit unumeffectum per ſe& immediate; ergo calidum inducit ſuum contrarium immediate, ut eſt 10cauſa proxima. ſi autem frigidum aliquando induceret effectum per accidens; ut eau-ſa remota; tunc non ualeret, ergo calidum inducit ſuum contrarium. Et per hoc ſit re-

fponſum.

DVBIT ATI O CII.Icit item Ariſtoteles quòd frigidum cauſat coagulationem, quoniam calido ex-pulſo humidum conſtringitur aut exprimitur. cum autem frigidum ſit cauſa coagu-Iatlonis, calidum er it cauſa liquefactionis, ſummum autem omuium frigidorum eſt aqua.5 5 ſecundo de generatione tex. 49. ergo aqua eſt cauſa coagulationis. In oppoſitum eſt ſen- 26ſus& experientia, quoniam aqua humectat,& reddit corpora poſſibilia, et fluxibilia. quòd:ſi quis dicat hoc non fieri niſi mediante humiditate: Contra, quia aqua eſt primum frigi-dorum: ergo deberet eſſe maxime congelata. At congelatio aquæ accidit pręter naturam.De hac quæſtione loquitur Albertus,& Marſilius ſecundo de generatione articulo 6. fa-cit propriam quæſtionem. dicit autem Albeitus in cap. de grandine, quòd, quoniam, nonaqua pura, ſed multus eſt aer incluſus in grandine,(quod apparet ex albedine) ideo grando eſt mixtum: aqua enim concuſſa, ut patet experientia, facit ſpumam.& fit alba propteraerẽ incluſum, ſic etiam nix. Similiter im illis etiã eſt terra, ut patet cũ diſſoluuntur: mant. n.terreſtres partes in fundo: unde& nix impinguat terrã,& ẽt calefacit quia I ea ſunt partes,quæ igneæ& calidæ ſunt. Sic etiã glacies mixta eſt. aqua enim ſimplex non poſſet congela- 30ri. frigidum ergo poteſt materiam mistam congelare, ſed non ſimplicem. Sed eſt dubiũ,ſecundum hanc opinionem. An ſtante illa mixtione cum alijs elementis, poſſit manere inaqua ſumma frigiditas? Namque ut aqua congeletur, neceſſariũ eſt ut inducatur frigiditasſumma, quæ poteſt introduci, ita ut etiam exeat latitudinem aquæ,& corrumpatur eiusforma,& fiat ex ea glacies. quomodo enim poteſt induci forma glaciei, niſi aqua fiat ſumme frigida? Quòd ſi aqua in ſe eſt ſumme frigida, mixta ergo cum alijs ſubſtantijs quomo-do manebit ſumme frigida, cum debeat congelari illud mixtum per frigiditatem agentemin illam maſſam communem ex aqua compoſita& ex alijs elementis? certe aqua, quæ inilla maſſa contenta eſt, aut deducetur per frigiditatem aduenientem,& congelantem adgradum frigiditatis, ultra ſummumꝰ aut non fiet congelatio. frigidi enim primo& per ſe 40eſt infrigidare; at ſi congelat& conſtringit humidum, hoc non facit niſi mediante infti-gidatione. Quꝰd ſi dixeris tunc aquam non eſſe ſummè frigidam, ſed ob admixtionem a-Iiorum elementorum remitti aliquid in ea. Tunc ſequetur, quòd erit remiſſe frigida. at congelatio fit à ſumma frigiditate non à remiſſa. Sed reſpondebit fortaſſe aliquis Albertum& Marſilium intelligere cum dicunt aquam puram non congelari, de puritate ſubiecti,quòd ſcilicet aqua quæ congelatur, pura non ſit quo ad ſubiectum, ſed ſolum quo ad qualitates. quod patet experientia, cum glacie diſſoluta ſemper remaneat aliquid terreſtrè infundo. Contra, quia cum impura eſt ſecundum ſubſtantiam, eſt etiam impura ſecundumqualitates cum elementa mixta afferant etiam ſuas qualitates,& ita fateri oportebit ſo-lum aquam impuram ſecundum ſubſtantiam& ſecundum qualitates poſſe congelari. Re-linquo hic opinionem Auerr. de qua in 2. de gñatione de intenſione& remiſſione forma-rum diximus. opinio eſt communis quòd aqua congelata ſit impura,& mixta cum alijsa clementis

0

A