liber s

effectum ut Sot coquens aurum in visceribusTerrae ad gradus 14,.

Atque de causarum divisionibus, specicbus &proprietatibus , quatenus ad Astrologiam dv-servire queunt, haec sufficiant. Quoniam verödictum est ab initio, causam omnem efficientemesse actualem vel potentialem,post expositas cau-sae effi ientis varias species, non eritcticongruumhic subjungere proprietates causae efficientisactualis., .j

Caput XIII.

©e proprietatibus caufie efficientis abluatis.

P Rima est quod sit actu. Ut enim res se habetad esse, sic ad agere , quod prassupponit esse :P r °indeque fieri nequit, ut quod est tantum po-tantia , actualiter agat pageret enim & non essetcontra hypothesim. Secunda, quod sit singula-riS , omne enim quod est actu , singulare est.Quarta, quod sit prior effectu; si enim posterior«stet, effectus. ab eo quod ejus causa diceretur,K °n dependeret in este; ideoque ejus causa non«stet Quarta quod ab effectu saltem formaliterdiff rat: nam quidquid movetur, ab alio move-tur. Quinta, quod moveat per contractum sup-positi a L .t virtutis : si enim effectum immedia-tione suppositi, aut virtutis non attigerit; nonent illius per se causa. Sexta, quod sit substan-tia, quo pacto intelligendus est Aristoteles, dumdi xit actiones esse suppositorum, quippe supposi-tum est substantia prima sive singularis. Sed haecproprietas convenit tantum causas vel agentiprincipali, ut quod, non ut quo, substantiali velaccidentali; qu€ non sunt supposita , sed ejuspartes.

Caput XIV.

An caufie efficientes possint fibi mutuoejje caujde.

C Ausae efficientes non possum sibi mutuö elfecaufe respectu ejusdem numero vel specie.Nam si A calefecerit B, & ipsumB eodem calorecalefecerit.A, erit A sui ipsius causa, siquidemquod est causa - caufe, est ipsius causati causa;ideoque erit A priusquam sit, hoc est simul eritSt non erit, quod implicat.

Possunt autem simul tempore sibi mutuo essecausae respectu diversorum specie. Ut stoma-chus suo actuali calore piper calefacit; piper ve-ro suo virtuali calore stomachum , sic Sol estcausa determinativa foetus humani ad'tempera-mentum caliduip & mores solares; foetus autemjjpse causa determinativa Sol-is ad generationemhominis, imo possunt respectu ejusdem specie &numero, sed per accidens. Ut aqua calida si fri-g.idgs misceatur, utraque est sibi mutuo causacju ^ em temperiei, sed per accidens: nam calidatant um per se calefacit frigidam , & hsec per sere rigerat calidam, unde per accidens consurgitin utraque eadem numero temperies , gradu di-aria ab utraque causa.

• Nec quod objiciatur manus frigidas sesenan tUa ^ r !^ ione calefacere. Tum quia si suppo-ntur frigide, ergo per se non calefacient, sed

PT1MÜS, l 4 i

per accidens;quod supra conceffimus: tum quiicalor qui in alterutra manu producitur,est per se ämotu Frictionis, qui cum ut sit concipi nequeatsine duobus corporibus; eriretiam ipse calor abutraque manu, &.non ab unica. Idemque dicen-dum de quovis alio calore, qui motu producitur;fit enim semper duorum corporum collisio.

Caput XV.

An idem possit ejfie contrariorum causa.

D E causa efficiente hoc prsesertim inquirimuspropter Aristotelem,qui lib. 2. pHysic.t. 30.docet eandem esse posse contrariorum causam §& tamen 4.. meteor. summa z cap. I.ait. contra-riorum effectuum, causas esse contrarias; lib.autem z. de gener, text.yb.inquit. Idem in quan-tum idem, semper facit idem.

Primo autem certum est causam omnem effici-ente posse per accidens facere contraria. Sic enimidem nauta per suam prudentiam navim conser-vat , qpam sua submergit imprudentia. Sic fri-gus hyemale partes corporis externas frigefacit,& internas calidiores efficit; externa pororumconstrictione cohibendo calorem nativum St fu-ligines calidas ne evaporent: sic idem quod estcausa corruptionis, est etiam causa generationis.-, atque sic Plancta qui ordine fati naturalis, eritcausa mortis patri, erit etiam causa successionisfilio.

Causarum verö per se tantum agentium aliaest libera, qux libere agit; & alia necessaria, quaenecessario. Libera potest per le contraria, volun-tas enim per se potest amare & odisse ;Deumcolere & spernere. Necessaria est iterum duplex,nempe universalis & particularis. Universalisquia multos specie differentes effectus simultempore producere potest > contraria etiam persepraeis abit. Ut prae caeteris primum Coelum quodformas omnes physicas corruptioni subditas, Scomnia contraria continet eminenter. At parti-cularis , quia ad unum tantum lpecie effectumper se determinata eff, contraria efficere non po-terit. Sic ignis per se tantum calefaciet, ignem-que generabit: Sol per se tantuum solarster aget,Sc Mars Martialiter. Per accidens verö etiamcontraria efficies ut dictum est supra. Idquevelpropter patientis diversitatem; quo pacto idemignis liquefaciet ceram & lutum indurabit: Solgenerabit ignem ex ligno,Le etiam aquam. Idem-que medicamentum fanabit unum Sc interficietalterum- Vel propter diversitatem applicationisagentis & patientis; quo pacto idem magnes unifui parte ferrum attrahet,quod altera expellet. Solvitam caufabit in horoscopo,& mortem in octavidomo. Vel propter diversum agentis statum;quo pacto idem pharmacum recte praeparatumsanabit, male verö occidet: & Saturnus exalta-tus in decima figurae domo largityr honqres,quos auferet vel negabit dejectus ibidem-

Quod autem conti anorum effectuum caufesint contrariae; etiam perpetuo verum est in cau-lis per fe necestams St particularibus. .Calefa-ctio enim per Ie est a calore, frigefactio a frigore,Sc illuminatio a lumine: non autem verum estiacausis per accidens Uberis St universalibus.

. Ulti-

»

*