Buch 
Theatrum cometicum ... / Stanislaus de Lubienietz
JPEG-Download
 

COMMUNICATIO

Gerichit ane-tnoscopion nu-per tnven-tum.

Ster ortistmpeftatibuslevior reddi-tur.

Tempeßatespartem aerisabrumpered.st ut at Ge-richm.

Tempestas di-versa ejfeSlushabet diver-sos.

Alrvs infimaregio humo-rem cantant »

intelligendus , & magis ex motu annuoTelluris proveniat &c. Nunc recordor,quod cum primum Cometa conspicien-dum se praebuisset, alicui manu festinanonnihil de Cometis perscripserim.Sed non amplius meminisse postum cui-nam & quid potistimiim illud fuerit, nul-lum enim exemplum scripti istius reti-nui. Confiteri autem debeo ,* praesertim' de Cometis, cum occasto nulla in libromeo de Spatio Vacuo ( qui tamen non-dum typis impressus est ) data mihi fue-rit quidquam de iis scribendi, quod necullam operam adhibuerim quidquam deiis experientia aslequendi. Communi-ter vero , Sc quod ad primum mem-brum attinet, statuo illos oriri a magnistempestatibus, quas ex cavernis mon-tium Sc hiatibus terne prorumpunt, Scprocellarum cauffie finit. Nam cum ex-perientia illius a me nuper inventi Ane-mo scopi i ( homulli vitro seris vacuo in-clusi tempestatum indicis) edoctus evi-denter videam , aerem coortis tempe-statibus (etiamsi ultra ioo vel 200 mil-liaria oboriantur) prreprimis levioremreddi, existimo ingruentibus ejusmoditempestatibus, has ipsas simul particu-lam aeris nonnunquam cum impetu a-vellere, & fecum in altum deferre. Un-detum, cum tantum aeris secedit, eolevior ille redditur. Neque vero sequi-tur C quemadmodum quidum Hufniseopposuisse dicitur) quod si ventus par-ticulam aeris ab aere auferre, & in spa-tium circumstans vacuum deferre possit,idcirco Sc omnem aerem necessario sub-ducat.

Sicut nec sequitur, cum tempestasaliqua postit regionem aliquam vastare,fulgure & igne urbes accendere, Sc perprocellas domos subvertere, imo arbo-res stirpitus evellere , quod idcirco o-mnes tempestates & venti id faciant.Verum est Sc ad oculum patet, cumaer singulariter levis fit ( unde ille ho-mullus tempestatum index extra ordi-nem descendit) eodem momento certeingentes tempestates existere. Cujus le-vitatis nullam aliam causiam redderescio, nisi quod tempore talium tempe-statum portio actis ( qui infimam aerisregionem constituit, Sc humorem in secontinet ) abscedat. Sicut apparet tem-

fcin motus NM optice P verstehen / etwamehr ex motu annuol'eljuris herrührendsey See, Nun erinneremich/daßich/ wie sichder Comet zum allererstenmchl sehen ließ/je-mandeitt dereyll von Cometen «was aussetz-te / weiß aber nicht mehr wchme und was eseigentlich gewesen/dann keine abschrisftdavonbehalten Und muß insonderheit der Cometenhalber bekennen /weiles die occafion in mei-nem Buchäe Spatio Vacuo (welchesdochnoch nicht gedrüeker) nicht gegebm/ttwas vondenenselben zuschreiben / daß mich auch nie-mahls bemühet/etwas ihrentwegen zu ergrün-den. Ins gemeinter / und so viel den erstenpunct betrifft / so halte davor/ daß sie ent-stehen von grossentempefien / die auß den klüf-ten der berge und höhlendes Erdbodems ent-springen/ unddie grosse sturmwinde causiren.Dann weil ich vermittelst des von mir new er-fundenen/und also genanneten Wetter-Man-nichens / augenscheinlich sehe / daß die lufftzur zeit grosser sturmwinde (siemügnr auchüber 100. oder roo. und mehr meilen weitseyn) sonderlich leicht wird / soo halte davor/wann solche tempert geschiehet/ dieselbe zu-gleich sambt ein partieul lufft sich zu zeiteneum impetu abreissm/ und in hie höhe ziehe»möge. Dahero dann/ weil so viel luffts ent-gehet / dieselbe so viel leichter wird. Daraußaber nicht folget (gleichwie einer zu Koppen-haguen so! opponiret haben) daß wann derwind eine particulam aeris von der lttsskönne ab und ins spatium circumstanrvacuum führen/deswegen der wind alle lttssMüsie hinweg führen.

Gleichwie nicht folget / wann ein rrngewit-ter kan ein Land verergen/ durch blitz und ft-wer Städte anzünden / und durch sturmwindeHäuser niederwerssen/ ja bäume auß der Erdenreisseu / daß darumb alle ungewitter und windesolches thun müssen. Wahr ist es und augen-scheinlich zu sehen/daß/ wann die lufft son-derlich leicht werd (daher daß Wetterman-nichen extraordinär sehr stricket) zurselbenzeit gewiß grosse stürm winde sind. Welcherleichtigkeit ich keine andere Ursache zu gebenweis / alß daß zur zeit solcher tempesten etwasvon der lttss ( so die infimam aeris regio-nem constituiret, und feüchtigkeitansichhak)hinweg gehen müsse. Wiedannzu sehen/daß die tempesten sich mit der lufft verwickeln/und derselben zu außübung ihrer grausamkeit

pestates

1