11 o Inleiding tot de algemeene Géographie ,

Indien men de Rivieren in Duitsland wilde optellen, zoo Zoumen de Rhyn kunnen laaten volgen , daar hier vooren reets vangewag gemaakt is : op veel plaatzen, aan de kanten van deezeStroom, zyn ongemeene sterke Vestingen, daar de Krygs-vernufte-lingen naaukeurige aftekeningen van gemaakt hebben, waar uit menbeiluiten kan, dat, als ’t Water op gewoonlyke hoogte is, dat de-zelve te Philipsburg, Bon en Keulen -, omtrent 1000 Paryfichevoeten breed is 0 > De Takken van de Rhyn zyn de Waal, deLeek,enz. ; de Maas komt uit Champagne, inVrankryk, en loopt,by den Brie!, in de Noord-zee ; voor Namen is dezelve omtrent800 voeten, Rhynlandiche maat, breed : in Duitsland heeft menook de Oder, en de Weser, De voornaamste Rivieren van Vrank-ryk zyn, de Rhône, de Loire, de Garonne, en de Seine. ín Ita-lien is de Pô, de Arno, en de Tyber. In Spanjen en Portugaal,de Douro, de Minha, de Taag, de Guadiania, de Guadalquivir,en de Iber. In Engeland, de Humber, de Saverne, en de Teems.In Poolen, de Weissel, enz.: veel andere kleine Rivieren en Tak-ken van de groots voorby gaande, zal ik hier eenige Rivieren vanAsia laaten volgen ; waar in men dient aan te merken , dat delengte maar ten ruwen gesteld is, om twee redenen ; vooreerst, omdat van veele de waare oorspronk, en de mond, daar dezelve in de

Zee

■ (31) Mr. Buache ,-de Schoonzoon van Mr, deVIjle , die ook deszelfs plaats bekleed,verhaalt, ('in de Memoir. de l’Acad., Ao. 1731 , pag. 171, Amtt. 1735.) à hetLeger van de Konmg van Vrankryk, in ’t Jaar 1672 , den Rhyn, in tegenwoordig-heid der Vyanden , overtrok, op een plaats, daar dezelve een breedte had vanomtrent een vierendeel van een myl , of 3000 Paryssche voeten : zoo hier medegemeend word, het doorwaaden der ondieptens , by het Tolhuis , dan schynt dewydte van de Rivier met vergrooting verhaald; want in een Kaart, in ’t Jaar i6z6,door den Ingenieur Johannes yacobus Schort y van ’t omleggende Land gemaaktswas de breedte, voor het Tolhuis, omtrent go Rhynlandiche roeden ; dat is na-genoeg 927 Paryssche voeten , ( tLeeven van Fredrik Hendrik , door y. Conimelin }Amst. i 6 si-)‘ men heeft my een andere getekende Kaart gezonden, die gemaakt is,den islen üctober 1661 , door Frans Seenbem, Landmeeter te Cleef, waar in ikde Rhyn , over het Tolhuis, ook 80 roeden breed vond ; by de Spuy-Kribbe,komende van Cleef, aan de andere zyde van het Spyk, was toen de Rhyn wyd,T90 roeden (ik reeken by ordinair Water, als dezelve binnen zyn boorden is);dog men kan dit voor geen doorgaande wydte reekenen, maar wel als een inbreukin het Land. in ’t Jaar 1724 is de Dyk, in het Spyk, na de Oostzyde verleid;de oude Waal is nu byna weg, en zoo droog, dat men zomtyds met Laarzen daardoor kan gaan: de Rhyn, voor het Tolhuis, heeft tegenwoordig de breedte van108 Roeden.