4i L I H ER.

chW «8S AZK HWHM

CAPVT XXI.

Qe Romanorum Anno Antiam d Rotnulo ,(fss 'Numct constituto .

CONCLVSIO XXI.

Romanorum Annus antiquus apud aliquos duode-cim Mensium fuit; ex Romuli tamen decreto addecem menses redatlus , reliquis duobus in ordi-nem mensum non admissis; sed intercalariumloco habttis . PoTiea ex Numa insitutione Lu-naris Annus mensum duodecimsuit , sed inter-calari Mensc Merkedonio dierum modo 2 2. modo2 3. alternis annis inserto ad SolaremAnnum ex aquatus .

I.

D

E Duodecumcstri Anno attestantur LiciniusMacer, qüi Ciceroni coaruusfuit, & Fene-stella , qui sub Augusto obijt, ait enim Cen-sorinus cap.mihi 8- »Annum vertentem Rom&licimus qiudem M acer, & postea Fenestella statim ab initioXii. Mensium scripserunt. Dixerat autem cap.7. AliumFerentini, altum Lauinij , item Albani, vel Romani habue-runt annutn ; omnibus tamen fuit proposttuiri, suos ciuiles an-nos vani intercalandis mensibus, ad. vnum verum illum, na-tur alemq-, corrigere; quem scilicet ibidem dierum 36s. Lchorarum tere sex definiucrat. Proinde nihil mirum li pri-scus ille Romanorum annus in ca colluuione populorum»qui Vrbem recens conditam habitabant, aliquibus, putaSabinis, qui cum Tito Tatio in Vrbem admisti sunt, sueritmenlium Xtl. alijs, puta Albanis, & Romuli institutionemsectantibus fuerit menlium X* ita tamen, vt reliquos duosmtnlesextra ordinem adseiuerint, quorum intercalationeannum ciuilcm, cum Solari, ac Cadelti anno conciliarent,vt Festos dies ac Lucios ijsdcm anni Cadestis tempestatibusrepeterent j quod notauit Macrobius 1 . 1. Satum, e. 12. di-cens : E ac fuit d Romulo annua ordinata dimensio , qui an-num decem menfui n, dierUm vero quatuor , & trecentorumhabendum eße constituit &c. Sed cum is numerus, neq ; So-lis cursui,,neque Luna rationibus conueniret ,nonnunqt*amvst* eucmcbat , vt frigus a nni astims M ensibus, & contra ca-lor hyemalibusprouenirct, quod vbi contigißet , tantum die-rum flue vllo mensis non.wepaticbantur ajiumi, quantum adid anni tempus adduceret, quo Cali habitus instanti menst ap-tusimehiretur; & c -13- intercalationis originem Romulotribuit Ncq- vci‘0 multis annis opus fuit ad dilccrnendamanni Romulei i Cseletti anno dissonantiam »nam post tresprimos annos decumcstre$ 7 iani xftiuus wcnlis ciulcrat iybernus. Tandem pro duodecumeitn anno faciunt, qui-cunque farentur Januarium suille antiquitus primum anniTncnicin,& Februarium vltimum nempe Ouidius i« rallo-

rum canens.

Sed tamen ( antiqui ne nescius ordinis erres )

Trimus, vi est, Iani mensis, & ante fuit .

Qui sequitur lanum, veteris fuit vltimus anniTu quoq\ Sacrorum, Termme stnts eras .

Trimus erat Jani menfis, quia lanuaprima est ;

Qui Sacer est imis manibus, imus erat .

TofimodO credunt ur spatio distantia longo

Tempora bis quini continuaße viri . ..

Varro quoque 1 . f. de lingua Latina diem r?. FcbruanjTerminalium festum dictum ait, quod esset anni finis: Ter-minalia , quod is dt.es anni extremus constitutus. Duodecimusenim mensis fuit Februarius , & cum intercalatur inferioresqumque dies duodecimo demuntur • Et Cicero 2• de Legi-bus : Februario autem mense, qui tunc extremus anni men-sis erat, mortuis parentari v luerunt’, vbi addit D. Brutumid facere solitum mense Decembri, quod is erat vltimusmensis in anno scilicet Romuleo. Igitur aliquando Ianua-

pzjmvts

rius fuit primus Mensium duodecim, & Februarius viti*mus ; nili forte apud aliquos primus, apud alios penuati-mus fuit in eadem Vrbe»vnde illa confusio» quam ibidemPlutarchus commemorat ; Sub Romulo inquit mensium nul-la ratio conflabat nullus ordo, sed alii paucioribus, qudm vi-Sinti, alij triginta quinque, alijpluribus etiam diebus cense-bantur. Nam & Censorinus c.9, ait: Apud Albanos Mar-tius est FI. W XXX. Maius XX. Sextilis duodcXXX. Se-ptcniber XFI. Tusculanorum Qgin&ilis dies habet XXXVI-Ottober XXXll. idem Oüober apud Aricinos XXXIX. Sedlicet sub Romulo illa diiierlitas fuerit, ex Romuli tamen.*jnititutione annus ad decem erdinarios,& nominatos men-ses redactus fuit initio facto a Martio, quod manifestum—»est ex sequentibus Scriptoribus.

IL Varro enim, & alij a Censorino laudati cap. 8» ex-presse id docuerunt j refert enim sic. Sed magis Junio Grac-cho, & luluio ,& Varroni, & Suetonio, alufque creden-dum est, qui X. Mensium putauerunt fuifie annum verten-tem, vt tunc Albanis erat, vnde orti Romani X. Menses,diesCCCJV . hoc modo habebant .

MartiusAprilisM aiusJuniusQtunBilis

XXXI.

XXX.

XXXI.

XXX.

XXXI.

Sextilis

September

Offober

Tjouember

December

XXX.

XXX.

XXXI.

XXX.

XXX.

Quorum quatuor maiores pleni , cceteri fex cani vocabantur «Hactenus Censorinus antea verd Ouidius 1. Fastorum.

T empor a digerent cum Conditor Vrbis , m annoC onstituit menses quinque bis este suo» <&c.

Quod fatis esi vtero M atris dum prodeat infansHoc annoflatuit temporis esteJatis.

Ter totidem menses d funere coniugis vxorSußinet invidua tristia signa domo. &c.

Martis erat primus mensis, Veneris-, fecundus,

H<ecgeneris princeps, ipsius ille pater.

Tertius d Senibus, luuenum de nomine quartus,

Qjue sequitur numero turba notata fuit.

At z. Fastorum alias caulas adducit, simulq; indicat men-ses Lunares.

Annus erat decimum cum Luna receperat orbem ,

Hic numerus magno tunc in honore fuit.

Seu quia tot digiti, per quos numerare folemos,

Seu quia bis qumo fcemina mense parit.

Hinc annus lugendi mortuos, & decem menses pro eo-dem sumuntur a Cicerone pro Cluentio, Seneca Epist.63.& de Conso 1 . ad Heluiam c. 16. & in Cod. Theodosiano 1 .2. Solinns cap. z. Romani in initio annum decem mensiumcomputabam d M artio auspicantes . Et Macrobius 1. 1. J> a -tur. c. 12. R{on igitur mirum m hac varietate Romanos quo-que olim ausiore Romulo , annum futim decem habuisse men-sibus ordinatum . Qui annus d Ad artio incipiebat , & confi-ciebatur diebus CO.iV. vtfex quidem menses, ided Aprilis »Imius , Sextilis, September, soumibcr, December trice-num ess ent dierum ; quatuor vero, Martius, Maius QuinBi-lis, Ottober, tricenis & singulis expedirentur: & paulo in-tra . H<ee fuit Romuli ordinat io, qui primum anni mensemgenitori suo Marti dicauit ,quem m ens em anni primum fuif-fcysd ex ' )0C maxime probatur , quod ab ipso quintus Qum-Bihs, & deinceps pro numero nominabuntur .

III. Hactenus non improbabiliter conciliauimus duasopiniones de Anno Romano vetustissimo ante Numanu»nempe Licinij, & Fenestellae dc anno duodecumestri,qui-bus fiucnt Varro,Cicero,& Ouidius quatenus Februariumappellant duodecimum, aut, vltimum anni mensem , & Ja-nuarium primum, Plutarchus licetlanuarium vndeci-mum, & Februarium vltimum nominet, & Macrobius quo-ad intercalationem, & hanc amplexus est Scaliger lib. 2, deemend. Tempor. pag 17a. explodens annum decumestre;Altera opinio de Anno Dccumestri, sed a Romulo institu-to, suit item Varronis, Ouidi j, Iunij.Gracchi, Fuluij,Sue-tonij, Solini, Macrobij; quam Censorinus priorkprjetulitcum posset vtramque componere,praesertim cum profitea-tur omnibus propoli tum fuisse annos ciuiles intercalationemenlium ad naturalem annum reducere : Cum duabus hi-sce opinionibus, duas quoque alteras de ordine mensiumadducit Plutarchus q. 19. Romanarum sic : AntiquitusMartius primus fuit menfis numeratus, quod cum alqs multisindidjs manifestum fit ; tum eoprtoipnt' quod quintus 4 Mar-

tio